ינר. 115
אטאָל נאָװיק אָװױ
פארגאנגענע יאר 1980 צייכנט ויס מיט דעם, װאָס עס האָט געכָּט פאר דער סאָוועטישער מלוכה {ווונדערבארע דערפאָלגן אויף אלע טן פונעם ווירטשאפטלעכן און ורעלן לעבן. איך--- קאָמפּאַזיטאָר, איך קוק צוריק אויפן פארענעם יאָר, קלער איך נישט נאָר די דערגרייכונגען פון דער פאַענדישער מוזיק. פּונקט וי אלע עטישע מענטשן, פרייט און עמאָירט מיך טיף יערער רערמאָלג--
גאנגענעם יאָר סיי ס'איז די פון בויען אן אינדוסטריעלן גין, אָדער דאָס בויען פון דעם דיעזן איריגאציע-קאנאל, א נייע עפנטע שול, אָדער א נייע אָפּער, דאָס נאטירלעך, וויי? די סאָועטישע טשן זענען פאריינוקט און ארומגעפון הייסע ליבע-געפילן צו זייער גערשיינעם פֿאָטערלאנד, זיי זענען לט פונעם ווונטש צו מאכן זייער נאָך שענער, נאָך מעכטיקער.
אֶס פארגאנגענע יאָר צייכנט= זיך אויס מיט דעם, וואָס עס איז אינז-- פונעם ערשטן ביזן לעצטן -- אדורך אונטערן צייבן. פונעם פֵּן און פונעם פארשטארקן די באנג פון די פעלקער אין אלע לענדער
יך גליקלעך, ואס איך געהער ם פאָלק, וועלעכס גייט אין די שטע רייען פונעם קאמף= פאר וועלעכס האָט דורך זיין אייגץ" ביישפּי? געוויזן דער נאנצע- וועלט, ומבאגרענעצט גליקלעך ס'קען זיין פון דער קאפּיטאליסטישע-י קנעכט{פּט באפרייטער מענטש, ואס איז נומען מיט. פרידלעכער שעפערישער בעט.
יניינעם מיט די פעלקער לעבן מיר ועטיושע קאָמפּאָזיטאָרן, אין אונדזע
ווערק; פארהערלעכן מיר דאָס, װאָס נאָענט און טייער די טיליאָסאָוועטישע מענטשן, דאָס ואס טּטפּרעכט זייער דענקען און וייער
עבן. אזעלכעס. איז דאָס ווערק פונעם קאָמפּאָזיטאָר זשוקאָוו;פונעם נאנצן ח", ואס ווערט אצונד צוגעגרייט יפגעפירט צו ווערן אינעם מאָסקווער ויסן אָפּערי און באלעט-טעאַטער, דער אָפּערן-ליברעטאָ איז געבויט אויגרונט פון דעם גוט באקאנטן ראָמאַן נעם יונגן שרייבער עליזאר מאלצעון.
נישט איינמאָ? איז אונדז אויסגעקןמֶען צו שרייבן וועגן דעם דאָזיקן קולרעלן מאגאזין װאָס איז אין זיך כולל: יכטונג, פּראָזע, סצענעטקעס,= מוזיק, אויך פּאָליטישע ארטיקלען, רעפּאָרטאַזשן אאז"וו.
קודם-כ? איז צו באגריסן די פּערואָייט פון דער פּובליקאציע. ווען האָט * געהאט א יידישער זשורנאל, אין ליקן רומעניע, אריכת ימים? ווען א יידישער שרייבער געקענט אזוי פּובליצירט ווערן וי היינט, אין דער נישער פאָלקסרירעפּובליק? אין אליז נענומען, מאכט. דער. קולֿטורווייזער זייער א נוטן איינדרוק צוליב גרויסן פאָרמאט, רייכן אינהאלט שיינער אױםשטאַטונג. ר זשורנא? עפנט זיך מיטן ,,מאנוט פונעם 2יטן וועלט-קאָנגרעס. פון לום-פארטיזאנער צו די פעלקער פון וועלט" און אונטער דעם קומט ליר פון די שלום-פּארטיזאנעה" עודזשען פרונזע, איבערזעצט פון ניש דורך?. וויגדער. מיר ברענגע! איין כאראקטעריסטישע סטראָפע: װאט ליב אוערו דאָס היימלאנד, דאָס : לעבן אונרו טייער, עס איר, די שאָטנס פון טויט, פאט פון שלום, די וועלט אקעגן גס פייער ײײגעם מיט אוגרו פטפֿאַגט פּאָרױיס. דערנאָך קומט א גרעסער ארטיק? :טער דעם פיל-זאָגנדיקן קעפל ,די
אָבערט פון אונדזערע פעלקער אינעם.
ניג פון דער זאך פון שלום. בא" נדיק דאָס פארגאנגענע יאָר, פיל
לאורעאט פון דער סטאלין-פּרעמיע
דער וועגן ארבעט
א שלום
ו
ו ײ : / ו ו }
וִ ו
-איקוףיבלעטער"
האָסמאָ? וועט איר דערפארן אז איך, = כאָטש א בעלעטריסט בטבע און תמיד געשריבן נאָר פּראָזע,--- האָב אֲנ
2- לו די אָפּער ווייזט אָן אויף דער קאָלֿבאָן-| געשריבן א ליד. יאָדיאָ, א פּאעזיע לויט
יוגנט, וועגן איר העלדישער ארבעט פארן וווי?זיין פונעם פאָלק, וועגן די נייע באציונגע} צום מענטש, װאָס בילדן זיך און פארשטארקן זיך אין די באדינגונגען פונעם סאָציאליסטישן אָפּער, פּונקט וי דער ראָמאן, איז דור געדרונגען פון דער ליכטיקער און פייילעכער לעבנס-ווירקלעכקייט. איר לאָריש-רעאליסטישע מוזיק גיט= איבער דעם געזונטן גייסט פון די יונגע בוױיער פונעם קאָמוניזם,
באזינגענדיק די לעבנסיפייד און ארבעט- שעפערישקייט, נעמען די סאָוועמישע קאָמפּאָזיטאָרן איניינעם= טיט אלע. סאוועטישע פעלקער, אן אקטיוון אָנטייל אין דעם קאמף פארן נצחון פון שלום.
אינעם פארגאנגענעם= יאר איז געוואקסן די פּאָפּולאריטעט,(נישט נאָר אין פ.ס.ס.ר. נאָר אויך ווייט איבער די גרענעצן) פון די מאסן-לידער: ,,שלום באזיגט די מלחמה" פון שאָסטאַקאָװויטש; דאס ליד פון די שלום-קעמפער" פון מוראדעלי; ,,מיר זענען פאר שלום" פון
טוליקאווא און פון אנדערע סאָוועטישע|
קאָמפּאָזיטאָרן וועלכע דעמאסקירן פון איין זייט די טונקלע אינטריגעס פון די אונטערצינדער פו} א נייער ועלטיטל. חמה, און פון דער אנדערער זייט דריקן זיי אויס די פעסטע אנטשלאָסנקייט פוּנעם פאָוועטישן פאלק און פון אלע ערלעכע מענטשן אין דער וועלט צו פארטיידיקן דעם שלום אוֹיף דער גאנצער וועלט.
אין משך פון יאר 1950, האָב איך אָנגעשריבן 4 לידער געווידמעט דעם קאמף פאר שלום(צווישן וועלכע צוויי אויף די פערזן פונעם פּאָעט?, אֶשׁתַנין, מיט וועלכן איך ארבעט איניינעם ביים ,הימן פון דער דעמאָקראטישער יוגגט"), דער באוווסטזיין אז מיט. מיין קונסט טראָג איך ביי צום קאמף פאר לעבן און גליק פון מיליאָנען מענטיטן, רופט ביי מיר ארויס א געוואלטיקע שעפערישע באפרידיקונג,
אינעם קומענדיקן יאָר 1951, על איך פאָרזעצן די ארבעט אויפן ציק? א לידער, געווידמעט דער אלוועלטלעכע באוועגונג פון די שלום-אָנהענגער. 2 טראכט אוֹיך אָנצושרייבן די מוזיק פארן באלעט ,די יונגע וועלט", דער" ציילנדיק וועגן דער דעמאָקראטישער יו
ו| אלע פֿאָרשריפטן, פון פערז און מעטריק.
פון ווו נעמט זיך עס צו מיר? ס'איז
| טאַקע א פראגע! וויי? פערזן האָב איך
זייט א צייט האָט איר דאָך אליין
יי דרי,
-| אז איך שרייב נאָר פּראָזע, כ'דערצייל
מע-= אונדזער טאָג-טעגלעך לעבן
געשריבן נאָר אין מיינע קינדערדיאָרן.
געזען
עפּעם א קאָנפליקט פוֹן געשעענישן, פון = איז, אז
' ס'פארווארפט זיך אמאָ? א פונק פון
גנט פון דער גאָרער וועלט, אין איר קאמף|
קעגן די אונטערצינדער מלחמה.
פון א
דער קולט
וואל-שטימען פונעם 5יטן דעצעמבער, זענען א מעכטיקע איבערצייגונג פון דער ברידערלעכער פריינטשאפט פון דעם רומענישן ארבעטנדיקן פאלק און די ארבעטנדיקע מאסן פון די מיט?עבנדיקע נאציאָנאַליטעטן" פון פּאו? איסקאוויטש. דאָס ליד ,צו דער פּארטיי" פון א, טאמאַ(אין דער איבערזעצונג פֿון וו. ליטמאַן) שליסט זיך מיט אזא סטראָפע: ווייל- נייער מענטש, װיל נישט פשוט זט זיך רוען, גיסט פליגך איס, צעבלאָוט דעם װיגס
צוס פּליפן,
די גאנצע ערו מאָנט ער פריי, און אויף זי אקס'
זיינע שסארקע פּליגל ואקסן, וואקטן, וואססן.
דער פּראָזע-טיי? הייבט זיך אֶן מיטן פראגמענט ,,דאָס הינטל? פונעם סאָלדאַט טאָבי" פון י. לודאָ, וואָס איז א פּאמפלעט קעגן דער יידישער רעאקציע. סאמי, געוועזענער= מאנופאקטוריסט און פאבריקאנט, טוט דאָס װאָס אלע זיינע קלאסן-חברים טוען זייט זיי זֶענען געבליבן ,ארבעטל?אָז" אין דער רומענישער פאָלקס-רעפּובליק... זיי מאכן א ,געוויסע" פּראָפּאַגאַנדע:
..--זייט ער האָט ביינעלעגט די פּאפּירן ביי קרעצולעסקו, פלעג ער באזוכן
נייער|
פּאֶעזיע אין מיין דערציילונג, איז אלץ. װאָס די פּאעזיע קאן פון דערווארטן!
איז וויאזוייזשע האָב איך דאָט מאָל אָנגעשריבן א גאנץ ליד?
איז ווייסטיזשע אז דאָס ליד האָט נישט דווקא מיין פּען אָנגעשריבן. געשריבן האָט זי מיינער א חבר, א דיכטער,
דאָ נישט לאנג, באגעגן איך זיך מיין חבר ביים שרייבער-צענאקל? מיר שמועסן וועגן נייע שאפונגען, דערשינענע ביכער און א וואָהט מיט אַ װאָרט,. ביז מיר קומען ארויף צום שמטועס אז מ'דארף עפּעס שרייבן אויפצו: קלערן די יירישע מאסן וועגן דער פּאסט
דאָס מיר
מיט און
ניי
קע אין וועלכער די שׁונאים וילן זי אריינכאפּן. טיין חבר האָט זיך פאראָטן מיטן
בליק אז ער הויבט אָן פארשטיין וווהין איך ציל?, און זיך גענרייט איבערצורייסן דעם שמועס כדי אויך דאָסמאָל אויסצומיידן א קלאָרן ענטפער, ונ ער איז געוווינט עס צו טון אין אועלכע געלעגנהייטן ווען אים ווערט געשטעלט א דירויקטע און קל?אָרע פראגע אויף װעלכער מ'ווארט נאָר א קלארן ענטמער. נאָר איך, האָב זיך א א דערצו, צו דערפירן דעם שמועס ביזן סוף. דאָסמאָל מוז איך וויפן וויאזוי מיר האלטן מיט אים.
-- וואָס שפּילסטו ,דעם טויבן זעלנער", דו ווייסט נישט װאָס איך טיין?} אנו זאָג נאָר, דו האָסט צוגעלייכט א
הז ערט יערן | שברז א זייגער
די יירישע| רתדיאַ-+תויריציע| 7 אױיף די|
ר:תדיאָ- ר+תמעניא און ר:-דיאָ|| בוקזרעשט-|
אויף די וועלן-לענג 285-- 1935
דרי ו הב װױעַ װ יי זיינע אָרעמע קרובים, כדי צו פּריידיקן זיין פּאָליטישע דאָקטרין, וועלכע איז באגרינדעט אויף צוויי הוױיפּט-געדאנקען. דער ערשטער;אז יידן דאופן אומבאדינגט פֿאָרן קיין ישרא?, דער אז דער סאָוועטן-פאויבאנד, דאָס אטאָמישע געווער..." ווייטער רערט דער הער סאמי וועגן אנטיסעמיטיזי נעמענדיק דערצו פאר אן ,עדות" די מאדאם פּֿאָפּעסקו. דער סוף איז, אז ער ווערט דעמאסקירט פונעם= ארבעטער מארק, וועלכער זאָגט דעם הערן סאטי אי די אויגן אז פארן טריבונאל, װואָס האט געמשפּט די מלחמח-פארברעכער, איז הער סאמי געקומען אלס עדוה, וועגן דעם מאיאָר דאנילע, קאמענדאנט פון א לאגער מיט יידן.
איזאָ שאפּירא, דירעקטאָר פֿונעם יאַסער יידישן מלוכח-טעאַטער, מאכט אן איבערבליק פון א יאר טעטיקייט פון דעם(דאָזיקן טעאטער. ואס איז|,רי פארבונדונגסבריק צווישן די שאַפער און די מאסן. דער טעאַטער סטימולירט די שאפנדע קאדרען פון. זי מאסן, וואלָאריפיצירט זייערע שאפונגען און גיט זיי צוריק פאר די מאסן".
די מאטאָנע", א מיעסע. אין איין אקט(4 בילדער) פון וו. סאווין, באהאנדלט די מיאוסע צווניסטישע פּראָפּאַגאנדע וועלכע זוכט אָפּצורייסן די
מ
צווייטער;.
יי י-:כ-כבכב2
יין' ל יך.
: ה/טאםגור|
האנט צו באקעמפן די ציוניסטישע פּראָפּאַגאַנדע אין אונדזער?אנד? האָסט עפּעס געשריבן קעגן פֿאָרן סיין ישואל? -- צוּוואָס זאָ? איך טשעפּען..--מאכט ער--- מיט אזא קליין לענרל? -- ווער הייסט די שרייבן קעגן לענד?? דו שרייב וועגן די גרויסע אומגליקן ואָס דערווארטן די פּשוטע מענטשן אין דעם קליינעם לענדל! שרייב דאָם װאָס דו טראכטס וועגן דער ישראלישער רעגירונג! שהייב, אז דיינע לייענער זאָלן געװאָר ווערן דיין מיינונג וועגן דער= בן-גוריון-רעגירונג, וועלכע האָט פארקויפט דאָס לאנד (נאָך איידער עם איז געבוירן געװאָרן) פאר די אמערוקאנישע. געלר-זעק, פארן ווא?יסטריט,. וועלכער פירט א פארברעכערישע פּאָליטיק איניינעם מיט טרומאנען און טשערטשילן, און זיינע היטלעריסטישע גענעראלן, צוגרייטנדיק א מלחמה קעגן אונדז. שרייב דאָס װאָס דו ווייסט וועגן דעם חורבן פון די װאָס פארטראצן זייער ווירטשאפט און פאָרן אוועק קיין ישרא? כדו ,אויפגעראָכטן" צו ווערן אין בית-עולים... שרייב וועגן דעם פאראט װאָס עס באנייען די װאָס אגיטירן פאר אוועקפאָרן קיין ישראל ווו מען ווערט א שקלאף ביי די אמעריקאנישע בן-גוריונישע אויסניצער און קאגאָנען-פלייש ביי דו אימפּעריאלֿיסטישע אינטערווענציאָניסטן.... שרייב... -- שוין גענוג!--- רייסט מיר איבער די רייד מיין דיכטער--- שוין גענוג, דו גיסט מיר דא טעמעס פאר א גאנצן באנד, גלייך איך ווייס נישט דאָס אלץ... -- איך: ווייס אז, דו ווייסט דאָס אלץ, פּונקט וי איך!... דו לייענסט פּונקט וי איך די וויי-געשריי-בריוו ואס עס קומען פון ישראל. דו ביסט איבעהצייגט פּונקט וי איך וועגן דער נידערטרעכטיקער ציוניסטישער אגיטאציע װאָס: ווערט געפירט אוגטערן= מאנטל
מיטוואָך דעם 27-טן דעצעמבער 1980 איז לכבוד דעם 80:טן} דעצעמבער פאָרגעקומען אינעם זא? ,בארוך בערעא" פון בוקארעשט, א באגעגעניש צווישן א נרופּע שרייבער מיט זייערע לייענער, אָרגאניזירט פונעם שרייבערפארבאנד פון דער ר. פ. ר. און פונעם איקוף".
די דאָזיקע באגעגעניש איז געשטאנען אונטערן צייכן ,אין קאמף פאר שלום
וער נרה. גו
יידישע ארבעט-מענטשן פון זייער ערלעכער פּראצע און זיי אוועקשיקן אָפּרעכטן גלות אין ישראל,
צום איין-און- יאָר-טאג פונעם גרויסן י. וו. סטאלין" זענען געווידמעט לידער פון?, ווינדער, א שִמּיגלבלאט, און א איבערזעצונג פון דער סאָוועטישער דיכטונג.
שפּיגלבלאטם העלד, מאטיע דער קאָלװירטניק, דרוקט זיך אזוי פריילעך אויס:
פאר די זעק מיט װֹײיץ אוו קאָרן
װאָס מען האָט ארויסגעפירט,
װעט ער ברענגען באלד צו פירן
בערג מיט סחורות אין קאָלװירט,
אָבער נישט פאר דעס אינגאנצן
האָט ער זיך אזוי פארצירט.
ער וװועט ברענגען א חתנה
יעדן, ביכער ,אזא פיטויס"
און װעט ברענגען וייע פּאָגען
אוו א סטאלין-בילר ט גרויס.
אלץ ראָס פאר דעם גרױיסן יום טוב--
גיכער פעררעלעך, פּאָרױיסו
;נאָך דריי יאר"(ס?הייסט, נאָך דריי יאָר רומענישע פאָלקס-רעפּוכליק) איז ווירער א פּאָליטישער פּאמפלעט פין י. לודאָ, וועלכער וויקלט פאר אונדו אויף די געשיכטע פון דער אמאָליקער אליגארכישער רומעניע, ווו ייידן- האָבן
9
פונעם ,,יירישן געפיל"!... רי דיר איז נאָר
צרה מיט דאָס װאָס דו האָסט נישט דעם מוט, צו זאָגן עס אין דיינע לידער, אזוי וי דו זאָגסט עס אין פּריוואטע גע
שפּרעכן! װאָס איז?? ס'וועט דיך אראָפּפאלן א בריליאנט פון דיין דיכטערישער קרוין, אז דו וועסט עפנטלעך ארויסטרעטן קעגן דער וועלט, וועלכע האָט זיך קיינמאָל נישט ארומגעקוקט אויף דיר; וועלכע האָט תמיד געקוקט אויף דיר וי אויף א חסרידעה װאָס קאן קיין געשעפטן נישט מאכן /--שרייבט ער לידער?! שעמסט זיך פאר דיינע קאָלעגן פון די קאפּיטאליסטישע לענדער וועלכע גויען מיט צעריסענע שיך,-- וי דו ביסט געגאן פארצייטן, = און דאָך באזינגען זיי די חתונות פון די נגידים?1...
מיין דיכטער האָט אראָפּגעלאָזט די נאָז און שוין גערעדט מיט א נידעריקערן טאָן;
= האָסט. רעבט,
= וואָס ,נאָר"? די. רייך,
= איך ווייס?--- מאכט ער א פאןסראכטער און שטרעקט מיר אוים די האנט צום געזעגענען--- מיר וועלן זען.
נאָר... - צי איך ביי אים
צוריק מיט עטלעכע טעג באגעגענען מור זוך ווידער ביים שרייבער-צענאקפ:
= נו, וי האָט דיר געפעלן מיין ליך? -- מאכט ער צו מיור מיט א ברייטן שמייכל.
איך האָב פארשטאנען אז ער מיינט דאָס ליך װאָס ער האָט אָנגעשריבן נאָך אונדזער שמועס.
-- דאָס ליד האָט מיר געפעלן פֿונעם ליטערארישן שטאַנדפּונקט--- זאָג איך גאָר פּשוט--- אָבער דו ביסט אלץ אביס? ארונטער!
-- ואס הייסט ארונטער? מאכט ער צו מיר א פארחידושטער.
-= דו האָסט פארנעסן צו שרייבן, אז די װאָס זענען געפאָרן האָבן שוין אויםגעלעקט ,דעם האָניק" אין ב|-גוריונישן גרערן און היינט באמיען זיי זיך שוין צוריק צו-קומען...
יי עי יי יי אי וי א { באגעגעניש פון יירישע שרייבער מיט זייערע לייענער
און קולטוֹר". דער אָוונט איז דערעפנט געװאָרן פונעם שרייבער?. ברוקשטיין.
נאכדעם האָבן געלייענט פון זייערע ווערק: ווירדזשי? טעאָדאָרעסקו, אבא ריבער, דוד רובין, רעלי בלוי און ב. ווילנער,
א ריי סאָליסטן פונעם ,איקוף-כאָר האָבן געזונגען ארבעטער-לידער און לידער געווידמעט דער רומענישער פּאָלקטרעפּובליק,
געהאט אויסצושטייען;: העצעס, פּאָגראָמען, אויסנאםיגעזעצן, עקספּולזאציעס, אלע אָנגעפירטע פון דער מלוכה אין פארגלייך מיט די פולע פרייהייטן און רעכט פין וועל?כע די יידן געניסן היינט אין דער רומענישער פאָלקסדרעפּובליק.
אן ארטיק? איז געווידמעט דעם 53יטן יאָרצייט פון מענדעלע מוכר ספרים. עס ווערט דאָרט צווישן אנדערע געזאָגט, אז: מענדעלע האָט דערלעבט ביז צוֹ דער אָקטאָבער רעוואָלוציע, און ער געהער מיט זיין שאפן צו דער צאָ? גרויסע שרייבער, וװואָס האָבן אין רוסלאנד זייט
אנטיסעמיטישע
די 60-ער יאָרן געקעמפֿט קעגן דער פארשקלאפונג פונעם מענטשן דורכן צאריסטיש-פעאָדאלישן יאָך, פאר בא
פרייען דאָס לעבן, דעם געדאנק, שעפערישקייט און די מענטשלעכע וויודע פון די מיטלאלטערלעכע פּֿענטעס. דעריבער. הויבט זיך מענדעלעם שאפן הויך ארויס איבער די נאציאָנאַלע גרענעצן--- ניט געקוקט אויף זײיער פאָרם און האָט א גרויסן אלגעמיינעם באטייט". וי ס'איז שׁוין אויבן געזאָגט געװאָרן,
מאכט דער ,קולטור וועג-ווייזער" אין אלגעמיין א זייער גוטן איינדרוק, ער דינט אויך דעם צוועק, זייענריק א וויבטיקער האנט-בוך פאר קו?טור-הייכען און אטענעען, וועלכע געפינען אין דעם זשורנאל א שלל מיט. מאטעריאלן צום; זינגען, דעקלאמירן און שִפּילְן.
אלמ