ט פון אויפ". פירט אציע דישן האָבן עלבע וי וניס­'| א גונרז טיצע

ר*

און

פון געח נמען אין רי פון טישן נגס­איין אָרט

זענס.+=

:

{טן­

מונג ן די זענ­יים-'

+==-ז

2 7

|

א. שפּיגלבלאט

זשאָני האָט זיך אָפּגעזעגנט פון זיין מוטער מיט א טרער... אויסגעווישט פארשעמט די אוינן,

זיך פארשפּילעוועט דעם גארט?, און גענומען דאָס געווער.

טרומאן שיקט אים איבער ימען אין א ווייטן פרעמדן?אנד, ער זאָ? ווייזן דאָהט זיין גבורה פון זיין קריגערישער האנט. און ס'האָט זשאָני צוגעשוווירן נישט צו מאכן אים קיין שאנד.

* ם'האָבן קינדער אין קאָרייע

איבער פעלדער האָט דער הימל?

ס'האָט דאָס אלטע לאנד געטראָגן אין זיין גוף א נייע פרייד.

וו ס איז געואָרן פּוסט און וויסט. אויסנעטרוקנט איז די מילך

ביי די מאמעס אין דער ברוסט. מער דעם מאָרגן נישט באגריסט. זשאָני האָט דאָך צוגעשוווירן ער זא? ווערן דארט א הע?ד; ס'שמט זיין מערדערישע צורה אויף דער אומענדלעכער וועלט. וואָלסטריט שמייכלט און א נייע שלאכט באשטעלט...

א

דריי קאָרייער יונגע קעמפער האָט ער אָפּגעהאקט די קעפּ, און א מייד? פּארטיזאנקע אױפֿגעהאָנגען אויף די צעפּ-­

זשאָני האט א גרויסע פּאסיע זיך מיט קינדער?עך צו שפּילן, אויפצושטעכן זיי אויף שפּיזן, אין די קעפע?עך זי צילן.

אֶ! װי פּישטשען זי און שרייען נאָר די קוילן, זיי פארשטילן.

א ליד

ס'פּאסט נישט פאר אזא וי ער!--­

פרידלעך בלוי זיך אוױיסגעשפּרײיט; 'האָט אָנגעיאָגט דער מערדער,

ס'האָט דער שמייכ? פון די קינדער

זיך צופרידן,

און אויף א קאטאָועס געקרייציקט

װעגן קאַרייע

בלוט און בלוט און שייטערהויפנס, תליות, טויט בי יערן שפּאן.

דאָס איז זשאָנים גרויסע ,,מיסיע", דאָם איז טרומאנס גרויסער ,,8לאן". פאר זיין גאָט זאָלן קניען אלע; ס'איז קיין גרעסערס נישט פאראן.

זשאני האָט פארוויסט די גערטנער און צעשטערט קאָרייעס שטעט; אָבער פרי, צו פהי האָט זשאָני מיט די זיגן זיך געפרייט.

ס'שפּייט אים אויםס דאָס פאָלק מיט עקל

און צעטרעט אים וי א שלאנג.

ס'פארשטומען זיינע ביקסן

און זיין קריגעריש געזאנג.

זיך געשפּילט ביים ברעג אין זאמד,

ס'וואקסט דער כוח וי א שטורם פון אונטער די חורבות אויס, יעדער שטיין איז אים א שונא, יעדער וינק? שפּייט אים אויס.

זשאָני, יאָגט צוריק קיין דרום און זיין שאט וואָס דערמאנט? ער דערמאנט אָן זשאָניס חבר, פריץ פון דייטשן היטלערלאנד.

אזוי האָט פריץ פארזייט זיין שארבן אויף סאָוועטיש ברייטן סטעפּ. פריץ, האָט אויך באוויזן הענגען יינגע מיידלעך אויף די צעפּ.

ס'האָט א קוי? פארפו?לט מיט שנאה אָנגעטראָפן זשאָנים נוף.

זיך אריינגעדרייט אין אָרעם

וו א גליענדיקע שרויף.

די קאָרײער קאָנען קעמפן, נישט נאָר שטארבן אױיפֿן יעדע קוי? איז א גערעכטע וװואָס זיי שיסן אויס אין קריג, יעדע קוי? צעשטערט א שונא פון דער פרייער רעפּובליק.

א

זשאָני פארט צוריק אין היימלאנד, דריי מעדאליעס אויף זיין ברוסט. ס'הענגט אים נאָך אן ארב? ליידיק, ליידיק אין זיין הארץ און וויסט אפשר האָט ער גאָר אינגאנצן

זיך געשלאָגן דאָרט אומזיסט.

שטריק;

אט

איקוף-בלעטער"

אט איז שוֹין די פאָן מיט שטערן וי א שפּילעכ? ביים ברעג. זשאָנין דאכט זיך, זי איז בלוטיק 'זויווי דער סעולער וועג.

ס'קומען אים אויף דער מחשבה פלאמען-צונגען, רויטע טעג.

זשאָני שפּאנט אראָפּ אין האפן. ,ס'וועט די היים שוין אלץ פאר­היילן" לאט זיד-­גרינג

טראכט ער-- און ער איבער גאסן ווייטער אבער אויך ניו-יאָרקער גאסן זענען נישט אין נאנצן שטום. זשאָנין האָט דערוועקט פון טראכטן עפּעם גאָר א מאָדנער זשום.

גיין.

מענטשן שפּאנען איבער שטראָזן וי א ריזיקע ארמיי,

און מ'שרייט, אז מען איז קעגן דער מלחמה פון קאָריי'.

גויען מאמעס מיט די קינדער, אינוואלידן פוֹנעם קריג;

גייען אַרבעטאָרער דרייסטע

און מען שרייט: ,גענוג, גענוג! שלום מיט קאָרײע, שלום,

טויט פאר די װאָס ווילן קריג!"

זשאַני קוקט אויף די מערדאלן װאָס זיך טענדלען אויף זיין ברוסט; אויף דעם הוילן ארב? קוקט ער, און ער טראכט: אומזיסט, אומזיסט.

-*

אויף ניו-יאָרקער נאסן שרייען

די געהענקטע פון סעול:

= ניין, די היים וועט נישט פאה­היילן

דייגע ווונדן זשאָני, ניין!

ס'ווארט די תליה אויף דיין גאָרג

טאקע ביי דיין טיר אליין!

ס'וועלן הענגען דיינע פירער

וי די פירער פונעם רייך; טרומאן, בעווין, צי מעק-ארטור, אלע ווארט דער שטריק זיי גלייך!

ס'האָט די וועלט אזא מין טבע

צו דערקענען אירע פיינט,

און זי װעט אויך נישט פארשווייגן די װאָס גרייטן של?אכטן היינט

{

סאיז מיר אראָפּ א שטיין פונעם הארץ""

-= איר ווייסט חבר,' איר װאָלט שוין װידער געדארפט א קוק טון צו אונדזער גיסעריי. איר וװועט זי שוין ניט דערקענען. איר וועט אָנטרעפן אויך נייע פּנימער---80 נייע ארבעטער. אונדזער אונטערנעמונג וואקסט!

אווי זאגנט צו מיר דער מייסטער פון דער פּרעס* און שטאנידאָפּטײי­לונג, חבר נחמן גוטמאן.

פארשטייט זיך, אז איך האָב זיך ניט געלאָזט קיין סך בעטן און בין אוועק אין דער גיסעריי.

שוין ביים אריינקוֹם ווארפט זיך דאָם ערשטע אין די אויגן דער גרא-" פיק, וועלכער ווייזט אז אין יענעם חודשׁ איז דער פּלאן אויסנעפירט געה װאָרן אויף{/1299. אין חודש מערץ װעל?ן די ארבעטער ארבעטן אויפן חשבון פונעם צווייטן קווארטל.

אגב װילט זיך טאקע כאפּן א שמועם. מיט איזו שטורם--דער פּלא­ניפיוצירער.

--אור האָט צוריקיפארלאגגט אייערע

פּאפּירן און זיך אָפּגעזאָגט צו פאָרן קיין ישראל? ואס האָט אייך דערצו באווויגן!

-- דעם' אמסת געזאָגט, ענטפערט ער, ווייס איך נישט, ואס האָט מיך אייננטלעך באווויגן יאָ צו פאָרן קיין ישרא?! נאָר װי עס זאָ? נישט זיין, וויל איך אייך פארטרויען א סוד, אן זינט איך האָב בייגעלייגט די פּאפּירן

וועגן א פּאס, האָב איך קיין רויקע מינוט נישט געהאט! מילא דער טאָג" וי דער טאָג, מען איז פארנומען מיט ארבעט, פארנעסט מען דאָך, אָבער די נעכט זענען געווען שטארק אומרויקע|

-- איך װי? איר זאָ?ט מיך נוט פארשטיין. באטראכט נאָך נוט: איך

בין געשטאנען בייִם וויגעלע פון אט דער אונטערנעמונג, ווען מיר האָבן אָנגעהויבן מיט 10 ארכעטער. היינט, זענען ביי אונדז פאראן 180 ארבע­טער איז עס דאָך א' פּשוטע זאך, אז מיטן וואקסן פון דער אונטערנעמונג, וואקסט אוײַך די פרייד אין הארצן. עפּעם פילט מען זיך דאָך וי א מיט­באטייליקער פון א נייער וועל?ט, פון א נייער געזעלשאפט! אָט גיט א קוק, עס פארטיקט זיך דאָס נייע אדמיניס­טראטיוו-הויז וװאָס שטייט אזוי שטאָלץ

אין מיטן הויף, די באדערפענישן ווערן דאָך גרעסער, נישטאָ זיך װו צו רירן! נו,. און א באד מאר רי

ארבעטער מוז דאָך אוודאי אוֹן אוודאי זיין, און א שיינער קל?וב טאר דאָך אויך נישט פעלן. חכלל, וי איר זעט, איז מען כסדר פֿארנעמען מיט ארבעט און מע פילט אז מען איז א נוצלע­כער מענטש.

= נו, און. פריער האָטם איר דען דאָם אלץ ניט געוווסט? גיב איך אים א פרעג.

--צו גרוגג

זאָגן, ניט געוווסט!

װאָסזשע מיינט איר? גענוג זיך גע­

שלאָגן מיט דער דעה. נאר פ'האָבן מיטגעווירקט. סענטימענטאלע= מאָ­מענטן: משפּחה, ע?טערן, ברידער, אָבער, וי געזאָגט, די חרטה האָט

תיכף אָנגעהויבן צו עגבערן דעם מוח. דער קלארער פארשטאנד האָט אָנגע­הויבן ארבעטן, געשטעלט קשיות: וואָס וועסטו דאָרט טון? האָט דעף שכ?ל אָנגעהויבן פרעגן--דאָ ביסטו אן אָנגעזעענער מענטש, האָסט א חשובע ארבעט, און דיין ארבעט ווערט גע­שעצט, דו ארבעטסט פארן פּל?אן, און דאָרט 9 דאָרט וועסטו מוזן אריבער גײן צו שווארצער ארבעט און דו וועסט זיין גליקלעך, אז דו וועסט נאָר געפונען! און פאר וועמען ועסטו דאָרט ארבעטן? פאר עפּעם א קאפּי­טאליסט, ואס װעט פון דיר ארוים­פּרעסן דעם מארעך פון די ביינער!

סם'האָט זיך ביי מיר געצייטיקט דער באשלוס, אז מיין פּ?אץ איז דאָ, אין דער רומענישער פאָלקסירעפּובליק ווו מיר בויען א פריי, ג?יקלעך און צו­פרידן לעבן. ריקפארלאנגט מיינע פּֿאפּירן.

ס'איז מיר אראָפּ א שטיין פונעם הארצן. איך האָב זיך באפרייט פון דער דריקנדיקער?אסט און איך פיל זיך טאקע וי נייגעבוירן און ארבעט מיט נאָך מער חשק וי פריער.

י. ראָזנהעק-- ראדעוויץ

מאָריס ווינטשעווסקי דער דיכטער פון קאמף

מאָרים ווינטשעווסקי איז געווען איינער פון די אָנגעזעענסטע פּערזענ­לעכקייטן אין דער יידיש-?יטעראריש­פּראָגרעסיווער וועלט.

ווינטשעווסקי איז געבוירן דעם 9יטן אוינוסט 1886 אין דעם שטעט? יא­נאָװעץ און געשטאָרבן אין ניודיאָרק, דעם 18יטן מערץ 19382. גאָר פרי האָט ער זיך גענומען צו דער פעדער. שוין

און די יאָרן 74-- 1878, זייענדיק אלט 18 יאָר, האָט ער פּופםליצירט א

גאנצע ריי ארטיקל?ען און ל?ידער אין דער דעמל?טיקער ,פּרעסע, אין וועלכער ער האָט בארירט אלערליי געזעלשאפט­לעכע פראגן און סאָציאלע געדאנקען.

ייזחחיי רישי עילימאפ עמאעם. בי 5 יי הע עי

און אזוי האָב איך צו-|*

| זיך אָנגעשלאָסן אין דער

| טישע בראֲשׁוֹר

| געוואָרן ווען די ערשטע פּראָפּאגאנדע-בראשור בי אונדז אין

אונטערן איינפלום פון זיין פֿריינט ליבערמאן, וועלכער איז געווען דער ערשטער פאָרשטייער. פון סאָציאליזם ביי יידן, האָט וינטשעווסקי אָרגאני­זירט א קרייז צו פארשפּרייטן ביל­דונג צווישן די אָרעמע יידישע קינ­דער אין פארשידענע שטעט און שטעט­לעך פון דעם אמאָליקן רוסלאנד.

אין יאָר 1878, ווען אין דייטשלאנר איז פֿארעפטנלעכט געוװואָרן דאָס אנ­טיסאָציאליסטישע געזעץ וואָס האָט פארבאָטן די סאָציאליפטישע טעטיקייט, איז ווינטשעווסקי ארעסטירט געװאָרן אלס באשו?דיקטער אין דער סאציא­לוסטיש-יניהילֿוסטישער פארשווערונג. אָפֿגעזעסן אייניקע חדשים אין תפיסה, איז ער דערנאך ארויסגעשיקט געוװואָרן פונעם ל?אנד. אין יאר 1879 אין ער געקומען קיין?אָנדאָן, ווו ער האָט ערשטער אר­בעטעריפּֿארטיי, געגרינדעט פון קאר? מארקס און פרידריך ענגעלס. ער פירט אֶן א סאָציאליסטישע אגיטאציע צווישן די יידישע ארבעטער; ער העלסט שאפן א יידישע סאָציאליסטישע פּרעסע און ליטעראטור.

ווינטשעווסקי האָט אויך פארעפנט­לעכט די ערשטע יידישע סאָציאליס; אונטער דעם טיט? יי אור".

אנב איז צו באמערקן, אז די דאָ" זיקע בראָשור איז אויך אינבערזעצט אויף רומעניש און איז גע­

לאנד,

און יאָר 1891 וואנדערט ווינטשעווסקי אויס קיין אמעריקע, ווו ער האָט סיי מיט זיין פּערזענלעכקייט א?ס סאָציאליס­טישער טוער, סיי מיט זיינע פעי?עטאָ­נען און?ידער-- געהאט גרויפע דער­פאָלגן און א ווירקונג אויף די יידישע ארבעטער-קרייזן פון יענער צייט.

ווינטשעווסקי הייבט אֶָן שרייבן זיינע?ידער און פעילעטאָנען אין יידיש, אין א צייט װען ס'איז נאָך נישט פאראן קיין פֿאָרמירטע יידישע ליטעראטור. אזוי ארום, /איז ער זע­ווען דער ערשטער יִירישער פּראָגרע­סיווער דיכטער און זיינע לידער, פון ארבעט און קאמף, זענען געזונגען געװאָרן אין אלע לענדער ווו ס'האָבן זיך געפונען יידישע ארבעטער.

וואָס פארא?יניע נעמט זיך ווינט­שעוופקי אין זיין לעבן און װאָס פארא צי?, צייכנט ער פאר זיך אָן איז זיינע לידער? ער זאגט דאָס אליין גאנץ קלאָר: מײַנע פּאָלקס-לירער פון יירִישע װערטער אלטמאָדישע, פּון אײַנפאכע. ריר א א הלאוג פון טענער אָפּט װײַניק מעלאָדישע, פאַרפאס אין מיין פֿראָסטן געזאוג.

דאָך מאך איז די לידער צום זינגטן ניט: א זיפץ איז פאר זײַ הארסאַניע. דארוס מאכט ניט אויס אויב

זי קליוגען: ויט אוו אויב זי פעלט מעלאָדיע. זײ זעגען דער אָפּסלאוג פון טעגלעכע פארשטיקטע געשרייען פון פאָלק;

-".:...

ראָס מאכט די מוזיק פאר א קלאָגלעכע רעם טעקסט פאר א זיפץ אָן א טאָלק.

און. בלייבן זי אויך גיט געזונגעגע

אָי גלויב מיר, איך בין צויף זי שטאָלד, זיי: פורייבּט- ניט א פען א פארדיוגעוע, איר האלט גיט קיין הענטל פון האָלץ.

ווינטשעווסקיס לידער זענען ארויס­געוואקסן פון די טאָג-טעגלעכע נויטן און קאמפן פון דעם יידישן ארבעטער. זי זענען, לויט זיין אייגענער אִפּשׁא­צונג, ,דער אפּקלאנג פון טעגלעכע פארשטיקטע געשרייען פון פאָלק", אן אָפּקלאנג ואס האָט געפונען א ווא­י רעמען אָפּרוף איז נרויסן הארץ פון די ארבעטער-מאסן, אן אָפּקלאנג װואָם איז אין די מערסטע פאלן געוװאָרן א פאָלקס-ליד, געזונגען אין די ארבעטער­היימען, אויף קעמפערישע ארבעטער­ארויסטרעטונגען, אין די תפיסות און אויף די באריקאדן אונטער דער רויטער פאָן.

ווינטשעווסקים ליד- איז דורכגע­דרוונגען מיט גלויבן אינעם קאמף פאר פרייהייט און אין אנטגיל?טיקן זיג.

א טיי? פון זיינע לידער זענען נאָך אקטוע? אין דער היינטיקער צייט, פונעם שארפסטן קאמף קעגן קאפּי­טאליזם.

זיין ליד פון די ,,בל?וטיפֿארניסער" ואס ,,שׁיסן גוט און גיפן בלוט מיט ביקסלעך און קארמאטן, מיט פּולווער און מיט שרויט" איז נאך היינט א סיגנא? וועגן א געפאר פון א נייער וועלט-מלחמה וואָס די אימפּעריאליסטן גרייטן צו פאר דער מענטשהייט.

און װען מיר לייענען ביי װינט-­שעווסקין וועגן די טראָפּנסם בל?וט װאָס פליסן פון יעדער פּראָלעטארישער ווונד,' מילן. אויך יהיינט דאָס טריפנדיקע בל?וט פון די קעמפער וואָס אָפּפערן זייער לעבן אין קאמף פאר א בעסער און שענער לעבן פאר דער גאנצער מענטשהייט.

ווינטשעווסקים לידער זענען דורכ­געדרונגען מיט קאמף-לוסטיקייט און רעװאָלוציאָנערער קרבנות- גרייטקייט און עס דאָמינירט אין זיי די באגיים­טערונג פאר די וואקסנדיקע כוחות פון דער פּראָלעטארישער רעוװאָלוציע.

די בורזשואזע קריטיקער האָבן גע­זוכט צו מינימאלוזירן דעם ווערט פון ווינטשעווסקיס לידער, אָבער זיי האָבן געמוזט צונעבן, אז ווינטשעווסקיס לירער האָבן נישט נאָר געמונטערט די ארבעטער- צום קאמה, נאָר האָבן אויך געקהאט א גרויסע ווירקונג אויף די דיכטער פון' אונדזער צייט,

געבליבן טריי די סאָצואליסטישע אידעען, איז ווינטשעווסקי. נאָך דער שפּאלטונג פון דער יידישער ארבעטער­באווענונג פון אמעריקע, ניט געגאנגען מיט די פארעטער פונעם ,פֿאָרווערטם" נאָר ער איז געגאנגען צו די קאָמו­ניסטן, און געווארן א מיטארבעטער אין זייער אָרגאן ,,מאָרגן-פרייהייט".

אלס אָנערקענונג פון זיינע גרויסע פארדינסטן פֿאר דער ארבעטער­באוועגונג, האָט די*? סאָוועטישע רענירונג פאר אים כאשטימט א יער­לעכע פּענסיע און אים איינגעלאדן אין סאָוועטן-פארכאנד, ווו ער איז, אין יאר 1924, געװאָרן אן ערן-מיט­גליד אין. דער קאָמוניסטישער פֿארטיי (באלשעוויקי) און איז אויפגענומען געװאָרן מיט אלע אָפיציעלע און מי­ליטערישע כיבודום און מיט אויסער­געווענלעכער באגייסטערונג. זיין ליבע צום פאָוועטן-פארבאנד האָט ער אויס­געדריקט אין די פאָלגנדיקע ווערטער:

(,װער ס'איז דער שונא פוועם סאָ­וועטן-פארבאנר, דער אין מיין שונא".

פעסטיוואל צום אָנדענק פון מ. ווינטשעווסקי ביים ראָמאנער ,,איקוף'

שבת דעם 17יטן מערץ ד. י. דער ראָמאנער ,,איקוף" אָרגאניזירט א פעסטיווא? ביי וועלכן דער חבר סעגא? האָט גערעדט וועגן דעם ל?עבן און שאפן פונעם יידישן שרייבער, מ.

האָט

ווינטשעווסקי פון וועמענס טויט ס'זע­נען פארביי 19 יאָך, ס'האָט געפאָלגט אן ארטיסטישער פּראָגראם. נליקמאן.