זי=
צט יי
ן: גי
וֹם ץ, י=
*
תד
עי זי
בן די
די 2
ון זר אָן
ער
יס דואון אכ"
פוה
ייה ייט
ֹ*
5 ר ץ דיע רויםיו ב ל? י צי-סיט!-טאמפאגיעריפון:פרץ
נר. 188
י.?. מּרץ איז דער אוניווערסאלסטער שרייבער צווישן די קלאסיקער פון דער יידישער ליטעראטור און איז אזוי ארום, איניינעם מיט די רעוואָלוציאָנערע דיכטער וי ווינטשעווסקי, באָוושאָוער, עדלשטאט און אנדערע, געווען דער יעניקער, ואס האָט פאר דער יידישער ליטעראטור געעפנט א פענצטער צו דער ברייטער וועלט. ֹ
די סיבה דערפון אין גאר לייכט א" רויסצוגעפינען: בשעת מענדעלע האָט פאר זיך געהאט די יידישע טאָרבע פון איין זייט און פון דער אנדערער זייט די שטאָט-בעלי-טובהניקעם וואָס האָבן זיך גענערט וי א פּיאווקע אויפן גוף פון די יידישע אָרעמע מאסן; און שלוםעליכם האָט זיינע העלדן גענומען פונעם קליינעם שטעט? פון די קאסרילעווקעס, וואָס האָבן געלעבט פון תעניתים און מיט דער האָפענונג צו געפינען אן אוצר, --- האָט פּרץ געלעבט אין דער גרויסער ווארשע, ווו ס'איז שוין צו יענער צייט פאראנען געווען א יירישע ארבעטנדיקע באפעלקערונג.
אָט די יידישע ארבעטנדיקע זענען שוין נישט געווען איינגעשלאָסן אין זייערע ענגע דלד אמות נאָר האָבן. שוין, צוזאמען מיט זייערע נישטיידישע חברים-ארבעטער, געפירט א קאמף פא בעסערע לעבנס-באדינגונגען, קעגן צארישן דעפפּאָטיזם, איז פּרץ, קומענדיק אין קאָנטאקט מיט די מאסן, געשטאנען אונטער דער השפּעה פון דער אויפ-קומענדיקער ארבעטער-באוועגונג. ס'איז אזוי ארום פאָרגעקומען ביי פּרצן א נאטירלעכער פּראָצעס, אז אויך ער האָט שוין געשפּרענגט די ענגע ד'אמות אין וועלכער ס'האָט זיך דעמלט געפונען' ר יידישע ליטעראטור, און איז ארויס אויפן ברייטן שליאך פון וועלטלעכע פּראָבלעמען. אזוי האָבן די יידישע ארבעטנדיקע מאסן געפונען א געטרייען פריינט און פּרצן, וויי? פּרץ האָט שטעלונג גענומען צו אלע. אקטועלע פּראָב?עמען. פּרץ ווערט אי א פּובליציסט, אי א:ויסנשאפטלער--- זייענדיק צו דערזעלבער צייט אויך שרייבער און דיכטער. אונטער פארשידענע פּסעוודאָנימען שרייבט ער אין זיינע אייגענע אויסגאבעס יוי ,די יידישע ביבליאָטעק", ,ליטעראטור און לעב" און ,,יום-טוביבלעטלעך", איבער פיזיק און נאטור-וויסנשאפט, איבער פּאָליטיק, אלגעמיינעם און יידישן פּראָגרעס,. ניט פארנאכלעסיקנדיק גלייכצווטיק אויך די בעלעטריסטיק און פּאָעזיע.
די 90-ער יאָרן פונעם פאָריקן יאָרהונדערט זענען געווען דער אויפשטייג
פון דער ארבעטער-באוועגונג אין צארישן רוסלאנד, און דאָס ווירקט אויף פּרצס שאפונגען פון יענער צייט ווי א ראָמאנטיש פאָרגעפי? פון דער רעוואָלוציע, און מיט א טיפער פאראכטונג צום קאפּיטאליזם.
און ס'איז דערפאר א נאנץ פארשטענדלעכע זאך וואָס בשעת די בֹּאֲלוּצייאישע אָבלאוועס אויף די יידישע ארבעטער, טרעפט מען ביי. זיי דאָס רוב פון פּרצעס אויסגאבעס װאָס זענען אזוי באליבט געוװואָרן ביי די פּראָגרעסיווע יידישע מאפסן, װואָס האָבן געדורשט נאך וויסן און בילדונג, נאָך א פרייער וועלט.
ס'איז גענוג צו ברענגען א פּאָר ביישפּילן פון פּרצעס פּובליציסטיק כדי צו זען, וואָספארא נייע שיטה ער האָט אריינגעבראכט. אין דער יידישער פּוּ בליציסטיק, וואָס איז געווען באהערשט פון בטלנישער מליצה פון וועלכער פּר'ן האָט זיך אינגאנצן באפרייט.
אָט װאָס פּרץ שרייבט וועגן ענגלאנדס פּאָליטיק:
,פאר ענגלאנד איז זייער נוצלעך, אז אנדערע זאָלן אויסטאָן די כלייזין און זי אליין זאָל קענען פארכאפּן נאָך און נאָך?ענדער. זי האָט נאָך נישט אלע באקליידט מיט בוימוואָ? און נישט אלע צעטיילט אירע מעסערלעך. נאר ווען אפילו אלע רעגירונגען זאָלן זיך אויםגלייכן צווישן זיך, וועלן זיי נאָך אלץ נישט אוועקווארפן זייער געווער, יול ס'בפייבטי. נאָך. איבער, די סאציאליסטישע פּארטיי, װאָס ווערט פון טאָג צו טאָג שטארקער".
וי ווונדערבאר פּאסט זיך דאָס געזאָגטע פון פּרצן, אויף דער היינטיקער אימפּעריאליסטישער פּאָליטיק. נעמט נאָר און שרייבט, אָדער לייענט: אָנשטאט ענגלאנד--- אמעריקע, אָנשטאט בוימוואָל--- נײילאָן-זאָקן, אֶנשטאט מעסערלעך--- קאָקאדקאָלא און אָנשטאט סאָציאליסטישע, קאמוניסטישע פַּארטייען, און דאָס ארטיק? איז וי אָנגעמאָסטן. פאר דער איצטיקער רויבערישער און באנדיטישער פּאָליטיק פון אמעריקע, צו וועלכער ענגלאנד איז נאָר געװאָרן א נאָכשלעפּער.
אָדער פּרצעס שטעלונג צום קאפּיטאליסטישן ליבעראליזם, און צו דער אזוֹיגערופענער בורזשואזער ,,פרייע פּרעסע": אָט װאָס פּרץ שרייבט:
,דער פּאפּירענער?יבעראליזם איןז רורך גאנץ אייראָפּע. פֿרייהייט הייסט--דאָס רעכט, צו מאכן זיך אן אָרט ביים טיש מיט די עלנבויגנס. פּארלאמענטן זענען בערזעס. ווו די דעפּוטירטע פארז
ד-ע-ר-ת-ע-ב:י.ת
פון י, ל. פּרץ
א ווינטערינאכט! שרה זיצט ביים ,קאגאנעק" און שטאָפּט אן אלטן זאָק: די ארבעט מיט געפרוירענע הענט ייט נישט זייער געשווינד; פאר קעלט זענען איר אויך ברוין און בלוי געװואָרן די ליפּן, אָפט לעגט זי אוועק די ארבעט און צעלויפט זיך איבער דער שטוב, צו דערווארעמען די געפרוירענע פיס.
אין א בעט אויף א גאָלן שטרוי-זאק שלאָפן פיר קינדער: אין יעדער זייט צו צוויי קעפּ, איבערגעדעקט אין דערמיט מיט עטלעכע אלטע קליידער.
ואס אמאָ? כאפּט זיך אויף אן אנדער קינד, עס הייבט זיך אויף אן-אנדער קעפּ? און רופט: עסן!
-- ווארט, ווארט, קינדערלעך,--טרייסט. זיי שרח, אט באלד וועט קומען דער טאטע, ברענגען וועטשערע; איך װע? אייך אלע אויפוועקן;
-- און ווארעמעס?-- פרעגן די קינדער וויינענדיק--- מיר האָבן דאָך נאָך קיין ווארעמעס נישט געגעסן!.
-- ווארעמעם אויך!
זי גלייבט דאָך אליין נישט אין דעם, װאָס זי זאָגט; זי זוכט מיט די אויגן אין
אלע זייטן, טאָמער וועט זִיך נאָך עפּעס
געפונען צו פארזעצן... נישטאָ!
לייריקע, נאסע פיר ווענט! און א צעשפּאלטענער אויוון! אלץ איז נאס און קאלט!... אויפן קוימען שטייען א פֿאָר צעבראָכענע טעפּ, אויפן אויוון אן אלט, אויס
+ געבויגן, בלעכן חנוכה-ל?עמפּ?; אין דער
הייך אין באלקן שטעקט א נאָג?-- א
זכר פוּן א הענגלייכטער, צוויי ליידיקע בעטן אָן א קישן... גאָרנישט, גאָרנישט מער!
עס האָט לאנג געדויערט איידער די קינדער זענען רעכט איינגעשלאָפן. שרה קוקט אויף זיי מיט האר"רווייטיק, מיט רחמנות, און טראָגט איבער די פא-וויינטע אויגן צו דער טיר. זי האָט דערהערט טריט; שווערע טריט אויף די מטרעפּ אין דער סוטערינע אריין; קאנען קלאָפּן דא אין דער רעכטער, דאָ אין דער לינקער זייט וואנט. א שטראל פון האָפענונג באז לייכט איר איינגעשרומפּן פּנים. זי קלאפּט א פּאֶר מאָ? א פוס אין א פוס, הייבט זיך שווער אויף און גייט צו דער טיר, זי עפנט, עס קומט אריין א בל?אסער, איינגעבויגענער ייד מיט ליידיקע קאנען.
-- נו? פרענט שרה, שטיל.
ער שטעלט אוועק די קאנען, לעגט אָםּ די יאָך, זיפצט אָפּ און ענטפערט נאָך שטילער;
-- גאָר נישט! נאָר נישט! מ'האָט אין ערגעץ נישט באצאָלט... מאָרגן זאָגט מען... יעדער זאָגט אלץ מאָרגן... איבערה מאָרגן... ראש-חדש...
-- די קינדער האָבן כמעט אין מויל? נישט געהאט--- מאכט שרה-- כאָטש גוט, זיי שלאָפן... בידנע קינדער מיינע! זי קאָן זיך נישט איינהאלטן און הייבט אֶן שטי? צו וויינען.
-=- װאָס וויינסטו, נאר!? פרעגט דער מאן.
,
)איקוה-יבלעטער"
קויפן איינער דעם צווייטן די געקויפטע שטימען. די ,,פרייע פּרעסע" איז א רינשטאָק פון שמוץ און שאנטאזש".
דערקענט מען דען נישט אין די ווערטער דעם פי?-געלויבטן אמעריקאַנער ,דעמאָקראטיזם" מיט דער פארקויפטער צו אים פּרעסע פון די קאפּיטאליסטישע לענדער 4
לאָמיר נאָך זען, װאָס זאָגט פַּרץ צו דער דעמ?טיקער חיבת-ציון-באווענונג? די אידעאָלאָגן פון דער דאָזיקער בא" וועגונג רופט ער אָן ,דורכגעטריבענע שארלאטאנען" און באשו?דיקט זיי, אז זי פארפירן דאָס פאָלק מיט פּוסטע צוז זאָגעכצער. אָט װאָס פּרץ שרייבט וועג! אט דער באוועגונג;
,דעה עולם האָט זיך געפּאקט היינטמאָרגן אין וועג, די אלטע אתהיבחרתנושע קעסליפּויק האָט געדונערט, ציונס צימב? געקנאקט און די אלטע רבנישע פלעדער-מויז האָט אױיסגעשפּרייט די פליגל איבער פארטומלטן קה?".
צי זענען דאָס נישט ווערטער וועלכע פּאסן זיך אזוי גוט אריין פֿאר די היינטיקע ציוניסטישע פֿארזאָרגערס ואס ווילן פארפירן די האָרעפּאשנע יידישע מאסן מיט פּוסטע צוזאָגעכצער אין יִשהאלה.,גן-ערן"? און די רבנישע צ+לעדער-מויז--- צי ווייסט איר וויאזוי זי האָט אױסגעשפּרײט אירע פליג? דאָרט אין ,,הײליקן" לאנד 7 מיר האלטן דאָרט שוין אזוי ווייט, אז אויב א פּאָר-פאלק ווי? חתונה האָבן, מוזן זיי קודם ברענגען א מקיח-צעטל... נאָר, וי זאָגט אונדוער מענרעלע: נישט דאָס בין איך אויסן... מיר האָבן נאָר געוואָלט יוייזן פּרצן דעם פּובליציסט וואָס האָט זארברייטערט די ראמען פון דער יידישער פּובליציסטיק, באהאנדלענדיק פראגן פון אייראָפּעישער פּאָליטיק און פון דער ארבעטער-באוועגונג, נישט פארגעסנדיק דערביי דאָס אייגענע ציוניסטישרבנישׂע געמויזעכץ. דערביי איז זיין פּובליציסטיק קינסטלעריש, אויסדרוקפו?ל.
פּרץ געהער מיט זיין שאפן צו די פאָרגייער וועלכע האָבן געפי?ט דעם אֶנקום פון א נייער צייט און האָט געוואָלט אז די פּשוטע מענטשן פאר וועלכע ער האָט געשריבן זאָלן דאָס אויך דערפילן.
דערפאר פרעגט ער:
צי הערט ער אין שטילן
דעם אייזערגנעם קלאעג--
דעם טריט פּון די צייטן
פון דורות דעם גאנג...?
י. ראָזנהעק-- ראדעוויץ
-- אך מענד?, מענד?... די קינדעזענען אזוי הונגעריק.
מיט געוואלט ווי? זי איינהאלטן די טרערן.
און װאָס וועט זיין אונדזער פוף?--קלאָגט זי זיך, מיט יעדן טאָג וועניט ערגער!
--- ערגער? ניין, שרה! זינדיק נישט מיט די רייד! פאר א יאָרן. איו ערגער געווען, ערגער! אויך אָן ברוֹיט און דערצו אן אַ דירה! די קינדער האָבן זיך בייטאָג געוואָלגערט אין גאָס, ביינאכט--- אין די הייף... היינט כאטש אויף א שטרוי-זאק, כאָטש אונטער א דאך!.
שרה האָט זיך שטארקער צעוויינט.
זי האָט זיך דערמאָנט, אז דעמלט איז איר טאקע אין מיטן גאס א קינד אויעקגענומען. עס האָט זיך פארקילט, הייזעריק געוואָרן און געשטאָרבן.
-- געשטאָרבן וי אין וואלד...(זיי צו לענגערע יאָרן) נישט געוועזן מיט ואס צו ראטעווען... מישטיינס געזאָגט נישט אפילו די שו? איינגעריסן נישט
דאָס פעלד געמאָסטן, קיין עיז-הרע נישט אָפּגעשפּאָרט... אזוי, אויסגעגאנגען וי א ליכט!
און ער טרייסט זי.
--- וויין נישט שרה, וויין נישט... זינר" דיק נישט פאר גאָט!
-- אך! ווען װעט ער שוין אויף אונדז רחמנות האָבן!
-- האָב אויף דיר אליין רחמנות, לאָז דיר נישט צו אזוי צום הארין! זע וי דו זעסט אויס! היינט צען יאָר איז געוועזן אונדזער חופּה... קוק צ} דיין
עי יי
זייט 8
אויפגעכירט פונעם בוקארעעכער ,,א'קוף"יזרא מקרייז
אין די ראמען פון פייערן דעם הונדערטסטן געבוירן-טאָג פונעם גרויסן קלאסיקער יצחק לייבוש פּרץ, האָט דער דראמקרייז פונעם בוקארעשטער ,,איקוף"' אויפגעפירט, אין קו?לטור- זאל (,כארוך בערעא" פּרצעם איינאקטער ,,שאמפּאניער".
אין דאָזיקן איינאקטער, ווייזט אונדז פּרץ א פאמיליע פון אן אָרעמער קעלער-שטוב: אן אלמנה פון א סופר מיט אירע דריי טעכטער-- איינע א פארזעסענע, די צווייטע אן עגונה און די דריטע א נייטאָרן. אין דער דאָזיקער סביבה האָט פּרץ אריינגעבראכט נאָך א פיגור, א ,פרומע" יידענע, וועלכע כאראקטעריזירט
די צביעותדיקייט פון גאָטס סטראָפּטשעס. גרונע,. די אלמנח,. בל?ייבנדיק. אָן
קיין שטיצע אויף דער וועל?ט, מיט א פארזעסענער מויד און מיט אן ענונח, ציט ,,פּרנסה'' פון קארטאָפל?יעס און ציבעלעפּ פארקויפן אין איר ענגן קעלער-שטיבל, קוים אויף צו?עבן.
די צוויי טעכטער, מרים און סער?, טראָגן א באזונדערע שנאה אויף זייער מוטער, גרונע די אלמנה, וועלכע האָט זי פאראומגליקט און דערפירט צו זייער ביטערער ל?אגע, פון אויסגעטרוקנט ווערן, פון פ?עכטן א גרויען צאָפּ. די מוטער אליין, אין אִיר גע" שפּרעך מיט דבורה דער זאָגערן, די ,,פרומע" רכילותניצע, ווייזט אֶן מיט באדזיער איבער זייער ביטערן גור? וואָס האָט זי דערפירט אזוי ווייט אז איר קלענסטע טאָכטער, הדס די ניטאָרן, זאָל פארקירעווען אויף אן אויסגעלאסענעם וועג--- אונטער איר שטילער הסכמה...
,,זעכצן שעה אין טאָג ארבעט זי, און קוים אוֹיִף טרוקן ברויט פארדינט זי,-- זאָגטגרונע צו דכורהן וועלכע איז געקומען ברענגען די בשורה אז זי האָט געזען הדסן אין ,,רעסטאָראציע",
קנאקן צוקערקעס און ל?אכן ד. ה. הדס איז ארוים געגאן?תרבות רעה. אויף די מוסר* רייד-- ,אָבער
גרונע, װאָס וועלן זאָגן לייט?",--- עגר טפערט די אומגליקלעכע אלמנה:
-- ,,זאָלן לייט פריער אויף אָרעמע יתומים רחמנות האָבן, נישט אר" בעטן מיט זיי וי מיט אייזלען, אומזיסט. זאָלן מענטשן האָבן הערצער פון מענטשן און ניט האלטן אָרעמע
פּנים... וויי און וינד דו ביסט דאָך געוועזן די שענסטע אין שמאָט!
-- און דו?! דו האָסט דאָך געהייסן, געדענקסט, מענדל גבֿור... היינט ביסטו געבויגן אין דרייען, קראנק... כאָטט פאר מיר בסוד?1
= אך, גאָט! גאָט! רייסט זי איר ארויס א געשריי.
די קינדער כאפּן זיך אויף און בעטן: עסן, ברויט!
--- חלילה! וװוער עסט היינט? האָט זיך מענד? פּלוצלונג אָנגערופן.
די קינדער זעצ| זיך אויף דערשראָקן.
-- חיינט איז א תענית,-- זאָגט מענר? מיט א פינצטער פּנים.
עס האָט געדויערט א פּאָר מינוט, איידער די קינדער האָפּן פארשטאנען, וואָס מען רעדט צו זיי.
--- וואָס פארא תענית? וואָם פארא תענית? פרעגן זיי וויינענדיק.
און מענד? דערציילט מיט אראָפּגעלֿאָזטע אויגן, אז היינט נאָך ביי שחרית, צו קריאת-התורה איז אראָפּגעפאלן די ספר-תורה פון שלחן.
--- דעריבער, זאָגט ער, האָט מען אויף מאָרגן אויסגערופן א תענית, אפילי פאר זייגנדיקע קינדער!
די קינדער שווייגן און ער פירט ווייטער:
,אזא תענית וי יום-כפּור, וי תשעהבאב; פון היינט פאר נאכט אָןִ!" די פיר קינדער שפּרינגען פלינק ארוים פון בעט. און הייבן אָן באָרוועס, אין די צעריסענע העמדלעך, צו טאנצן איבער דער שטוב און צו רופן:
-- מיר וועלן פאסטן! פאסטן!
מענד? פארשטעלט מיט דו פּלייצעס
לייט צום אויסדר יקן וי לימאָנען', פּרץ האָט דורך די דאָזיקע ווערטער געבראכט צום אויסדרוק דעם פּראָטעסט פון דער אָרעמשאפט; איר אָנהויבן זען קל?אָר די צביעותדיקייט פון די ,,פרומע"' און רייכע?ייט וועלעבע
האָבן נישט קיין הערצער פון מענטשן,-- נאָר הערצער פון בעסטיעס. די ראָל פון גרונע, די אלמנה פוז
נעם סופר, האָט די ח'טע נינא וויים" קאָפּ געשפּילט מיט איבערגעגעבנקייט
זי דארף אָבער מערער פארטיפערן דעם פּערסאָנאזש, כד! ארויסצוברענגען בו?טער די פּרצישע כוונה.
די ח'טע גוסטי זאווא האָט אין שווערן ראָ? פון דבורה די זאָנערן,
אין ערשטן טייל פון איר אויפטריט, איבעראשט, אָבער אָנשטאט זי זאָל שטייגערן, פארלירט זי, אין איך וויוטערן שפּי?, די עכטקייט און דערפירט דעם פּערסאנאזש צו ווילדע אויסגעשרייען און קאָנווולסיעס. ח'טע זאווא באווייזט אז זי האָט פעיקייטן צו טעאטערדשפּי?, איז וויכטיק און נויטיק זי זאָל מערער אריינדרינגען אין דער ראָ? װאָס זי אינטערפּרעטירט. אין די ראָלן פון גרונע דער א?י מנה'ס טעכטער-- האָבן, ח'טע קלא" רא פינק אל?ס מרים, די עלטערע פֿארזעסענע טאָכטער; מינא שאפּירא אלס סער? די עגונה, געפּרוווט אריינברענ
גען די געדרוקטע אטמאָספער פון זייער אומגליק?עכן גור9ֿ. אין דער ראָ? פֿון הדס, האָט די ח'טע רות
שנעקער ארויסגעוויזן אז ז'האָט טאלענט און מיט ערנסטער ארבעט, וועט זי קענען רעאליזירן אלץ גרעסערע ראָלן.
מיט דער רעזשי האָבן אָנגעפֿירט די חברים: מ. גאָרוֹן און יוסף קראָ" נענפעלר.
די יידישע ארבעטנדיקע ווייסן אז אין דער דאָזיקער וועל?ט ווו די ארבעטער" מיידלעך דערגייען ביז ,,שאמפּאניער" -- געפינט זיך אויך דאָס קאפּיטא" ליסטישע ישרא?. דערפאר וועלן זיי נאָכמער פארפעסטיקן זייער ווילן צו דערפולן און איבערצושטייגן זייער ארבעטיפּלאן, נאָכמער ליב האָבן זייער אמתדיק היימלאנד חי ר. ם. ר., װו ס'בויט זיך די גליקלעכע צוקונפט פון אל?ע ארבעטנדיקע, אונטער דער אָנפירערשאפט פון דער רומענישער אר" בעטער-יפּארטיי,
ב. שרייבער
אאאאואאאאסאאואעשאענאאאגאהואאמאאגהאעאואהעאגא אואגמאקאאעאאסאמשגהאבוהעאהאוווומקאמאאאאואהאואוואקאואהואקאואטעטואנאואאהעשאהוואאואטאסאטעואאהואאפאו:סאואשאאאוהאסאוסאאהעהאון-ואעאאהאעקאאאהאענעאטטאאעהאקטאאואאוהאסטאגעאאאאאאטאואאאאאאוואאנאואאאואואעועאואאאואאבאסהאאהאאנקאבאהאהאאואאועאעאאאאאטאאווקעאהאאוווואהאאאאאוהעאאהאואאאאהאהעאאקאאואאגקא'
דעם קאגאנעק, זיי זאָלן נישט זען, וי די מוטער גיסט מיט טרערן.
--- נו גענוג! בארויקט ער די קינדע", -- גענוג! אין א תענית טאָר מען נישט טאנצן... עס ירצה השם, שמחת-תורה!...
די קינדער זענען צוריק אין בעט אריין.
פארגעסן דעם הונגער!
א מיידעלע הייבט אָן זינגען ,,אבינו" מלך" ,,אויפן הויכן בארנ"..:
א קעלט לויפט מענדלען דורך אלע גלידער...
-= זינגען טאָר מען אויך נישט.--מאכט ער מיט א פארשטיקטער שטימע.--
די קינדער ווערן שטיל און שלאָפֿן איין מיד פון טאנצן און זינגען. איינער דאָך, דער ע?טערער, וואגט זיך נאך און פרעגט:
-- טאטע, ווען ווער איך בר-מצוה 1
-- נאָך ווייט, חיימ?, נאָך ווייט... נאָך פור יאָר, זאָלסט מִיר לעבן און געזונט זיין...
-- דעמלט וועסטו מיר קויפן א פּֿאֵר תפילון?
-= וי דען?
--א תפילן-זעקעלע 4
== מן הסתם!
-= און א סדורל?... א קליינס מיט א נאָלדענעם שניט 4
-= מיט גאָטס הילף... בעט נאָט, חיימל?!
-- דעמלט, ווע? איך פאסטן אלע תעניתים!
= ואָ, יאָ, חיימל... אלע תעניתים!.
שטי? האָט ער צוגענעבן;
-- רבונו של? עולם, נאָר נישט אזוינע וי היינט!...