=
גר. 466
א דורכגעדרינגענע מיט א מיפן פּראָגרעסיוון אינהאלט, זענען י'?. קאראדזשיאלעס ווערס אן אמתער אוצר פארן ארכעטנדיקן פאָלק פון אונרזער לאנד-- וואָס זעט אין זיי א קאמףגעווער קעגן זיינע שונאים, די עקפפּלאָאטאטאָרישע קלאסן און קעגן זייער צעפוילטער אידעאָלאָגיע,
באנוצנדיק די שניידנדיקע סאטירע כדי צו דעמאסקירן די נידערטרעכטיקייט פון די עקספּלאָאטאטאָרן, וואָס איז באהא?טן אונטער דעמאנאָגישע און פּאטריאטארדע פראזעס, כאראקטעריזירנדיק זייער געמיינע מע:טאליטעט, האָט קאראדזשיאלע אויך אויפגעדעקט דעם רעאקציאָנערן כאראקטער פונעם בירגערלעכן נאציאָנאליזם, וועלכן עס באנוצן די הערשנדיקע קלאסן אלס א הויפּט-אינסטרומענט פון צעשיידן די ארבעטנדיקע מענטשן.
היינט ווען כלערליי נאציאָנאליסטישע דיווערסועם שטייען אויף א בכבודיק פּלאץ אינעם ארסענא? פון די אמעריקאנישרענגלישע אומפּעריאליסטן וועלכע באנוצן זיי אין ראמען פון זייערע פארברעכערישע פּלענער וועגן אנצינדן א נייעם ווע?טיקריג, איז דאָס באקענען מיטן קאמף וועלכן קאראדזשיאלע האָט אנטוויקלט מיט אזויפי? ברען קעגן כירגערלעכן נאציאנא" ליזם, אן אויפנאבע פאר די בוױיער פונעם סאָציאליזם אין אונדזער היימלאנד.
דער קאמף קעגן שאָװיניזם אין די ווערק פון=?. קאראדזשיאלע
קאראדזשיאלע האָט מיט א גרויס מייסטערשאפט סאטיריזירט די כפּעציפישע שטריכן פון דער הערשנדיקער אָליגארכיע, אינדיווידואליזירנדיק זיי אין די פארשידענע פּערסאָנאזשן פון די פּיעסן: ,א פארלוירענער בריוו", ,א שטורעמדיקע נאכט" א. א.
קאראדזשיאלע האָט זיך נישט באגניגט אָנצוגרייפן די שאָװיניסטישע פּאָליטיק פון דער בורזשואזיע נאָר א ליטערארישן אופן, ער האָט וועגן דעם אויסגענוצט דעם מער דירעקטן און מער צוגענגלעכן וועג פון א סאה טירישער צייטשריפט. אזוי ארום פירט די טיפע איינהייט צווישן זיין?ליטעראריש ווערק און זיין זשורנאליסטישע טעטיקייט ביים ,,מאָפטו ראמען" צו דער בארייכערונג פון זיין סאטירע. איינע פון קאראדזשיאלעס מייסטערווערק אין מאָמענטן און סקיצן", װאָס דעמאסקירט מיט א. באזונדערער קראפט דעם שאָוויניזם פון די עקספּלאָאטירנדיקע קלאסן איז ,די גרינע רומענער", א סקיצע.װאָס איז דערשינען אין דער 2-טער סעריע פונעם ,,מאָפטו? ראָמען": ,ליב צו האָבן זיין פאָלק--- ווערט דאָרט געזאָגט--- איז אומטענלעך מצד דעם װאָס האפט נישט אנדערע פעלקער. א פאלק קען נישט האָבן קיין שונאים אין זיינע אייגענע חסרונות; זיינע שונאים זענען נאָר די מעלות פון אנדערע פעלקער... נעמלעך,. א פאלק דארף נישט קענען ליידן דאָס אנדערע, וויי? דער קיום
זייט 8
פון איינעם איז נאָר אויפן. חשבון פוז פו?שטענדיקער קאָמפּראָמיטירונג פון אן אנדערן, דערפאר, איז אומבאדינגט נייטיק דער שטרענגסטער נאציאָנאלער עקסקלוזיוויזם.
קאראדזשיאלע דעמאטקירט דו צוזאטענארבעט צווישן די קאפּיטאליסטן פון פארשידענע פעלקער, אין זייער אקציע פון בארויבן דִי ארבעטער-מאסן אָן} אונטערשיד.= פון נאציאָנאליטעט,=
דער גרויסער שרייבער האָט פארדאמט, אויף א סאטירישן אופן, די פֿאָליטיק פון. דיסקרומונאציע וואָס איז פראקטיצירט געוואָרן פון די הערשנדיקע. קלאסן קעגן די מיטלעבנדיקע פעלקער. דו דאָזיקע פּאָליטיק איז פון קאראדזשיאלען דעמאסקירט אין די ארטיקלען ,דער פאראט פונעם ראָמעניזם! דער טריומף פון פרעמדקייט!! קאָנסומאטום עסט!!!" און ;עקסצעלסיאר!", דערשינענע אין 1895 אין מאָפטו?. ראָמען". פּאראָדירנדיק דעם סטיל פון דער שאָװױיניסטישער פּרעסע,. דעמאסקירט קאראדזשיאלע אין די דאָזיקע ארטיקל?ען די שאַװויניסטישע און אנטיסעמיטישע פּאָליטיק פון די דאָמינירנדיקע ק?אסן וועלכע פלעגן פארשלייערן זייער פאלשן פּאטריאָטיזם אין א רעאקציאָנערער מליצה, פו? מיט זידלע. רייען און רכילות קעגן די מיטלעבנדיקע נאציאָנאליטעטן.
דער פאראט פונעם רומעניזם! דער טריומף פון פרעמדקייט!! קאָנסומאטום עסט!!!
אזוי יונג דער ,מאָפּטולי!) און איז שוין פארצרחט אוז טרויעדיק?--- אָט װאָס דער עולם וועט זיכער זאָגן זעענדיק אונדזער בלעט? אין טרויער.
יאָ, מרויעריק! יאָ, פאצרהט! יאָ, אין טרויער!
אן אמתער צער איז נישט. רעדעוודיק, איז שטום... בכן זאָלן מיר שווייגן און וויינען:
קאָנסומאטוס עסטו?)
נעכטן האָט מען אויפן דעאלול מיטראָפּאָ ליע?) מיט 98 ווייסע קוגלען, קעגן 29 שווארצע, געגעבן רומעניע דעם טױיט-קלאָפּ.
כבוד די 22 שווארצע קוגלען! זיי אליין זענען אמתדיקע רומענער!
מחמת--- די 95 ווייסע קוגלען זענען ווייסע נאָר אויף חוזק; ווייס איז נישט דאָס קאָליר פון טרױיער, איז נישט דאָס קאָליר פון מאָרר און פון טויט, ס'איז נישט דאָס קאָליר פון פאראט! קענען זיי, אזוי ארום, נישט זיין און זענען נישט די אמתע פארטרעטער פונעם לאנד,
ניין! די מאיאָריטעט וועלכע ביים סטראשן פון דער מיניסטאָרן-באנק, נעמט איין שטומעניש און שטימט, די מאיאָריטעט וועלכע איז נישט אימשטאנד איינמאָ?ל אפילו צו ווערן א מינאָריטעט, רעפּרעזענטירט נישט רי" מעניע! אױסגעשלאָסן!
אָגעמענדיק, אפולו איין רגע, אזא זאך, װאָלט געהייסן אז מיר גלויבן אז א פאלק קען באגיין זעלבסטטאָרד אויף זיך אליין, און ס'װאָלט געווען א משוגעת מיר זאָלן אפילו אויף איין רגע חושד זיין א נאציאָן מיט ראציאָן, פעיס אויף אזא אבערראציאָן!
מיר פּראָטעסטירן מיט ענערגיע, אָבער! דאָס לאנד און די געשיכטע זאָ? משפּטן! 1)מאָפטו. רומען", דער נאָמען פון א סאטירישער צייטונג.
2) אָפּגעטון!
3 דער בארג פון דער מיטראָפּאָליע, װו ס'האָט זיך גענונען דער פאולאמעגט.
טורנע פונעם בוקא
פון י. ל. קאראדזשיאלע
נעכטן איז אָפּגעשטימט געװאָרן דאָס שרעקלעכע געזעץ פונעם הער פ. פּ.' קארפּ בנוגע די פּראָפּעסיאָנעלע שולן, אזוי וי ס'האט עס גענואָלט דער נישט רומענישער. מיניסטער, וועלכער האָט, וי די גזלנים, געלעגט דאָם מעסער אויפן האלדז, דעם משרתדיקן פּארלאמענט, שרייענדיק מיט רציחה: די שטים אָדער דאָס לעבן!
פּיינלעך! געפערלעך!! שוידערלעך!!!
נעכטן איז אָפּגעשטימט געוואָרן אונדזער עקאָנאָמישע פארשקלאפונג! געכטן האָט מען מקריב געווען די רומענישע אינטערעסן, צו די פרעמדע אפּעטיטן, דעם קערפּער פון רומעניע צו דער פרעמדער ווילדקייט, דער יודאישער מענטשפרעסערישקייט, דאָס בלוט און פלייש פון דער נאציע.
אומגליקלעך רומעניע!
אכט מאָל אומגליקלעך?אנד, וויי? דו ביסט באמת אזוי פי? מאָ? אומגליקלעך וויפל יועצים עס האָט די שטאָלענע קרוין וועלכע דו האָסט זי דיר ארויסגעריסן פונעם מוױיל פונעם שונאס קאנאָן.
געבעכדיק רומעניע!
ביסט געװאָרן פאראָטן, באליידיקט, באשמוצט, אָפּגעחוזקט, פארשמירט, דערנידעריקט, פאראָרעמט, פארקויפט, צעטרעטן, צעשמעטערט מצד דעם רעזשים פון צאָרן און ווילקיר, טעראָר, פון די רציחות,. באנדעס פון תפיסהניקעם און שיכורים,. פון נידערטרעכטיקייט, פארברעכן, אבעראציע, עם-הארצישקייט, משוגעת, פאראט, שמוץ!
נעכטן, פרייטיק 5 פעברואר 92, אזייגער 4 באטאָג, נעכטן אן אומגליקלעכער און פארשאָלטענער טאָג, איז אָפּגעשטימט געוואָרן דאָס דאָזיקע אנטיסאָציאל, אנטיעקאָנאָמיש, אנטיפּאטריאָטיש, אנטינאציאנאל, אנטירומעניש גע
זעץ. אָט דאָס געזעץ דורך וועלכן די אָרעמע יידן, איז נישט פארבאָטן אויסצולערנען א מלאכה!
כ'האָב שוין געזאָגט אז די וויימיק איז נישט רעדעוודיק! גענוג!
זעט איר פארוװואָס. כאָטש נאָך אזוי יונג, איז דער מאָפּטול אזוי טרויעריק און אבלדיק אט פארװואָס דער מאָפּטו? האָט געהאלטן אלס א הייליקן חוב לגבי זיין פאָטערלאנד, זיין פאָלק, זיין נאציע, ער זאָל דערשיינען הייגט אין א טרויער-רעמ? וװאָס פּאסט אין אזא טרויעריק-פייערלעכער געלעגנהייט!
און עס טוט אונדז וויי װאָס ס'איז נישט פאראן א נאָך מער טונקלערע און פארכטורעטערע פארב ווי שווארץ כדי נאָך בולטער אויסצודריקן דעם טרויער פונעם פאראָטענעם רומעניזם!
עקסצעלסיאר!
ליידער האָט אומזיסט דער, מאָפּטו? ראָמען"* אייערנעכטן אָנגעטון דאָס טרויער-קלייר.
די פרעמדע אפּעטיטן זענען איינגעצוימט געװאָרן!
דער רומעניזם איז געראטעוועט געװאָרן!
דאָס געזעץ וועגן די פאך-שולן באשטימט קאטעגאָריש אז אָרעמע פרעמדע טאָרן נישט לערנען קיין שום מלאכה. זאָ? מֶען שטרענג אָנװוענדן דאָס געזעץ וועגן אָפּצושטעלן דעם הויזירער-האנד? וועלן אלע קבצנישע זשידאנעט מיט רצון אָדער בלי-רצון זיך מוזן נעמען צו גנבה, שווינד? און צו אנדערע אינדוסטריעס וואָס זענען מער אָדער ווייניקער אומפארמיידלעך אין א ציוויליזירטער געזעלשאפט,
אלס זעלבסטפארשטענדלעכער פּועלדיוצא פונעם געזעץ בנוגע די פאך-שולן וועלן מערערע דעפּוטאטן, פון פארשידענע פּאָליטישע פארבן, פאָרשלאָגן דורך דער פּארלאמענטארישער איניציאטיוו, א געזעץיפּראָיעקט צו פארמערן די תפיסות כבפרט אין די באצירקן פון יענער זייט מילקאָו.+)
אין תפיסה מיט די פרעמדע װואָס גנבענען!!!
4) חייסט: אין מאָלדאָװע.
רעשטער יידישן מלוכה-טעאטער
מיט דער..כישופמאכערן" פון א. גאלדפאדען
מיטוואָך 3 יאנואר-- פּ?איעשט
דאָנערעטיס 21 ,,-- שמאָט כטאלין שבת 8.יא= טעוגודימורעש זונטיק 7,-- מורדא
מאָנטיק 3-יקלווש
דינכטיק 9 יאנוֹאר-- דעזש
שבת 2 פעברואר-- סיגעט מאָנטיק 4= באיאימארע דינסטיק= 5.== סאטו-מארע דאָנערשטיס 7-- אָרארעא
פרייטיק/ 8 פעברואר-- אָראדעא שבת 9-- אראר זונטיק 0,-= אראד טאַנטיק 11 ,,-- טימישאָארא מיטװאך 18,-- קראיאָווע
די אקאדעמיע פון דער רומענישער פאָלקס"
געפייערט דעט 70יטן
געבוירן* טאג פונעם אקאדעמיקער
בארבו לאזארעאנו
רעפּובליק האָט אָפּגעהאלטן פרייטיק דעם 1-טן יאנואר 1952, א פייערלעכע זיצונג מיט דער געלעגנהייט פון אקאדעמיקער בארבו לאזארעאנוס 70יטן געבוירן-טאָג.
נעמענדיק דאָס װאָרט, האָט פּראָפ. טראיאן סאווולעסקו, פֿאָרזיצער פון דער אקאדעמיע פון דער ר. פ. ר. פאָרגעשטעלט די פּערזענלעבקייט פונעם געפייערטן, אָנווייזנדיק אז נאָך אין דער פריער יוגנט איז בארבו לאזארעאנו גע" ווען אויף דער זייט פון די אָרעמע און אונטערדריקטע און קעגן די עקספּלאָאטאטאָרישע קלאסן. דאָס יאר פֿון דער פּוערישער רעוואָלןציאָגערער באוועגונג, 1907, געפינט אים אין דער מיט פון די ארכעטער פון דער גרופּירונג ,,מונֿקא"(די ארבעט) פון בוקארעשט. אינעם זעלבן יאר איז בארבו לאזארעאנו אויפגעוויזן געװואָרן זייענדיק באטראכט אלס געפערלעך פאר דער בורזשואזער געזעלשאפט.אחוץ א רייכער קול?טור-טעטיקייט, האָט ער אין פּאריז גענרינדעט א קרייז פון רומענישע סאָציאליסטישע ארבעטער.
באזעלט פונעם פּראָלעטארישן פּאטריאָטיזם האט בארבו?אזארעאנו געהאט פארבינדונגען טיט דער ארבעטער-באוועגונג פונעם לאנד און האט/ זי אויך אונטערשטיצט. און 2= קומט+ ער. צוריק גּין.?אנד, אויפנעמענדיק פו| אויפסניי פארבינדונגען מיט דער ארבעטער-באוועגונג. אין דער צייטונג ,סאטשיאליסמול?", וועלכע ווערט פון מאי 1991 דער אָרנאן פון דער רומענישער קאָמוניסטישער פּארטיי געפינען זיך א דאנק בארבו ל?אזארעאנון, אסך זכרונות וועגן די פירער פונעם פּראָלעטארישן קלאס, שטעפאן געאָרגיו, אי. ק. פרימו און אנדערע.
אין דער צייט פון דער קארליסטישער דיקטאטור, האָט מען דעם דאָזיקן גוטן פּאטריאָט און קעמפער פאר א בעסער לעבן, אוֹועקגענומען דאָס בירגערירעכט פוּן זיין לאנד,
פּראָפ. טראיאן סאווולעסקו האָט ברייט אוגטערגעשטראָכן די רייכע ליטערארישע פּוּבליצוסטישע, ביביליאָגראפישע טעטוקייט פונעם געפייערטן.
נאָך דער פּאָליטישעריגעזעלשאפטלעכער באה פרייונג פון אונדזער פאָלק, האָט זיך בארבו לאזארעאנוס טעטיקייט קאָנצענטרירט הױפּטזעכלעך אין דער ריכטונג פון שאפן דו נויטיקע קאדרען צו פארפעסטיקן דעם נצחון פונעם ארבעטעריקלאס, מענטשן אויפגעקלערטע און געפארמטע פון דער הויכער מארקסיסטיושלעניניסטישער לערע. אין 1949, ווען די פּארטיי האָט גשאפן די ערשטע ארבעטער-אוניווערסיטעט אויף שטעפאן געאָרניוס נאָמען, איז בארבו לאזארעאנו געװאָרן רעקטאָר פון דער דאָזיקער אוניווערסיטעט. אין 1948 איז ער געװאָרן אקטיווער מיטגליד פון דער אקאדעמיע און געגעראל-דירעקטאָר פון דער ביבליאָטעק פון דער דאָזיקער אינסטיטוציע.
אין דער אקאדעמיע פון דער ר. פ. ר. האָט בארטו לאזארעאנו פאנאנדערגעוויקלט אן אומאויפהערלעכע וויסנשאפטלעכע טעטיקייט דור מעלדונגען, פּובליקאציעס און אלס גענערא?דירעקטאָר פון דער ביבליאטעק פון דער אקאה דעמיע פון דער ר. פ. ר. אָריענטירט ער מיט זיין ברייטער קולטור און דערפארונג, די שריט פון די יונגע פאָרשער אויפן ליכטיקן וועג פון דער וויסנשאפט וואָס ווערט געשטעלט אין דינסט פונעם ארבעטנדיקן פאָלק. אונטער זיין אָנפירערשאפט האָט די ביבליאָטעק פון דער ר פ. ר. כמעט פארדאָפּלט איר אוצר ביכער און צייטשריפטן און זיך פארוואנדלט אין א גרויסער ביבליאָטעק, ואָס איז צוגענגלעך די ברייטע פאָלקס-מאסן.
צו זיין 70יטן געבוירן-טאָג,---האָט געענדיקטט פּראָפּ. טראיאן סאווולעסקו=--= זאָ?! טיר
ווינטשן בארבו?לאזארעאנון ער זאָ? װאָס ווייטער אָפּהיטן זיין ארבעטסיכוח, אין דער יונ" גער געזעלשאפט וװאָס בויט זיך און פאר וועלכער זיינע מעלות זענען פאקטאָרן וװאָס וועלן מיטשטייערן צו איר גאנג אויף פֿאָרויס, אויפן וועג פון סאָציאליזם.
6