נה 189

-אוקוףיבלעטטר"

די עלטערן גרייטן זיך צו די עקזאמענס

ס'איז אוודאי א טעות, טראכט איר זיך, וואָס איך האָב געשריבן אז די עלטערן גרייטן זיך צו די עקזאמענס. נאָר איר קאָנט רואיק

זיין, טאקע ועגן זייערע צוגרייטונגען רעדט זיך אין דעם ארטיקל.

די צוגרייטונגען צו די עקזאמענס זענען געוואָרן די זאך פונעם גאנצן ארבעטנדיקן

פאלק פון אונדזער לאנד. די פּארטיי און די רעגירונג לייגן א באזונדער געוויכט אויפן פארענדיקן מיט גוטע רעזולטאטן הדאָס שול­יאָר. אין דעם זענען פאראינטערעסירט אויך רי עלטערן פֿון די שילער.

דער עלטערן-קאָמיטעט פון דער יידישער עלעמענטארער און פּעדאגאָגישער מלוכה-שול פון בוקארעשט האָט, זונטיק דעם 29יטן מאי צונויפגערופן די עלטערן פון די שילער אויף א זיצונג, אין וועלכער מען האָט דיסקוטירט וועגן זייערע פליכטן אין צוזאמענהאנג מיט די עקזאמענס און וויאזוי די עלטערן טראכטן זיך צו כאטייליקן אין די נייטיקע ארבעטן פון רעפּאראטור, וועלכע וועלן דערמעגלעכן אז אין קומענדיקן שולדיאָר זאָל די שו? אויסזען שׁע­נער וי איצט, אז עס זאָ? זיין אָנגענעמען פאר די שילער, זיי זאָלן די שו? באטראכטן אלס זייער צווייטע היים.

נאָכדעם װואָס דער דירעקטאר, מארטשע? צוקמאן האָט אָנגעוויזן אויף די מעגלעכקייטן צו פארשענערן די שו? האָט, מצד דעם עלטערן­קאמיטעט, גערעדט די חברטע וויינטרויב מא­טילדא. זי האט אָנגעוויזן אויף די מוניצי­

פּאלע רעאליזירונגען פון די ארבעט-ימענטשן פון בוקארעשט, וועלכע האָבן אויפגעשטעלט פּארקן, גערטנער, סקווערן אויף פריעריקע חור­בות און מיסט-פּלעצער. דאָס האָבן זיי געטון פאר גרוים ליבשאפט צו זייער שטאָט, דו הױפּט-שטאָט פון אונדזער פֿאָטערלאנד, די עלטערן פון די שילער פון דער יידישער מלובה­שו? וועלן באווייזן די ליבשאפט צו זויערע קינדער, דורך זייער באטייליקונג אין דער אר­בעט צו פארשענערן די שול.

דעם דירעקטאָרס ווו אויך דער חברטעס וויינטרויבס ווערטער זענען אָנגענומען געװאָרן פון די אָנוועזנדיקע עלטערן מיט גרויס בא­גויסטערונג. די באגייסטערונג האָבן זיי אויס­געדריקט מיט קאָנקרעטע פארפליכטונגען.

חבר שווארץ מענדל האָט אויף זיך גענומען צו קומען יעדן זונטיק צו מאכן די נייטיקע פארבונגס-ארבעטן. די געהעריקע בלעכעריי­ארבעטן האָט אויף זיך גענומען צו מאכן חבר באדאנאזשוו פּינקו; חבר נדליה קרעצו האָט אויף זיך גענומען איבערצוקוקן אלע סטאָלעריי­ארכעטן. צו קאָנפּעקציאָנירן און רעפּארירן דאס בעט-געוואנט פון די אינטערנאטן האָבן אויף זיך גענומען אייזיק הערשקו און אנ­דערע,

אזוי גרייטן זיך די עלטערן פון די שִילער פון דער יידישער מלוכה-שו? צו-די. עקזא­מענס און אויף נאך די עקזאמענס,

:

ש. װאָלפזאָן

דער בוקארעשטער יידישער מלוכה-טעאטער איז צוריק געקומען פון זיין ערשטן טורנע

די טעג, האָט זיך דער יידישער מלוכח-טעאז שער אומגעקערט פון א לענגערן טורנע איבער טראנסילוואניע. עס איז געשפּילט געוואָרן אין 6 שטעט און שטעטלעך די בֿ-אקטיקע פּיעסע /כ'בין ווידער אין דער היים", וועלכע האָט אומעטום אויסגענעמען. און ס'איז קיין חידוש נישט. װאָרעם חוץ דעם װואָס די פּיעסע האָט איר אייגענעם ווערט, וואָס זי רירט אָן א זייער אקטועלע פּאָליטישע פּראָבלעם--- דעם קאמף קעגן דער ציוניסטישער פּראָפּאגאנדע איז די פּיעסע זאָרגעװודיק אויפגעפירט געוװואָרן מיט אלע פּינקטלעכקייטן, מיט דעקאָר אוּן רעזשי, גענוי וי אין בוקארעשט, דערצו האָט אויך בייגעטראָגן דער פאקט װאָס אין די גרעסערע שטעט וװוי: טימישאָארא, אָראדעא, סאטו-מארע א. א. איז זי געשפּילט געואָרן אויף דער בינע פון די אָרטיקע מלוכהשע נאציאָנאליטעאטער

דער עולם האָט מיט גרויס באגייסטערונג אויפגענומען דעם פפּעקטאקל. עס האָט זיך אפולו געשאפן א ווארעמער קאָנטאקט צווישן עולם און אקטיאָרן. אייניקע באזוכער האָבן

(המשך)

אוב די יידישע פּאָליציאנטן זענען געקומען אין די הייף אריין מיט געשריי און פייפעריי, האָבן די דייטשישע רוצחים געגעבן צו וויסן וועגן זיך מיט א געשיסעריי פון רעוואָלווערן.

זוו צוזאמען מיט די יידישע געסטאפּאָ-לייט, זענען אריינגעפאלן, וי טייוולאָנים, ווי ווילדע שטיקער פייער, וי אָנגעשכרטע חיות און נישט געשריגן האָבן זיי, נאָר געבילט, וי משוגע­געוואָרענע הינט.

די דייטשן זענען אין די שטובן אריין נישט געגאנגען, אויף בוידעמער נישט געזוכט, אין די קעלערן אריין נישט אראָפּגעלאָזט זיך. די דאָזיקע מלאכה האָבן אויסגעפירט די יידישע פּאָליציאנטן צוזאמען מיט..

די דייטשישע הינט האָבן בלויז געשאָסן און געשריגן. דאָס דאָזיקע ווילדע, שכרע געשריי איז אפשר געווען שרעקלעכער, וי דאָם שִי­סעריי. טירן האָבן זיך אליין אויפגעפּראלט. מענטשן, וואָם האָבן באשלאסן נישט צו רירן זיך פון אָרט, וויסנדיק, אז אזוי. ארום ווארט אויף זיי דער טויט, זענען אין דעה לעצטער מינוט אויך ווילד און שכר געװאָרן. זיי זענען אראָפּגעלאָפן נאקעט און באָרוועס, אָן א' שטיקל ברויט, אָן א ביס? וואסער און איבערגעגעבן זיך אין די הענט פון ברוינעם מלאך-המות. .= אוב עמעצער איז פארט געווען מישובדיק און באהאלטן זיך, האָט די יידישע פּאָליציי געוווסט פון אלע באהעלטענישן. זי האָט אוים­געזוכט און אויסגעפונען די באהאלטענע--­דאָס רוב פרויען און קליינע קינדער--- און אזוי וי שיסן האָט זי נישט געהאט מיט װאָס, זעד נען איר צוהילף געקומען די אוקראינישע מער­דער. א קוי? אין קאָפּ אריין און אָט פאלט א מאמע, אָט פאלט א קינד. אָט פאלט א טאטע מיט א זון, און אט פאלט א זקן. דאָרט א

אויסגעדריקט דעם ווונטש אז דער טעאטער זאָל קומען אין טורנע אויך מיט מוזיקאלישע פּיעסן.

ביים אויפהויבן דעם פאָרהאנג, האָט אין יעדער שטאָט באגריסט דעם טעאטער-קאָלעק­טיוו א פארשטייער פונעם אָרטיקן יידישן דע­מאָקראטישן קאָמיטעט; נאָכדעם האָט דער דו­רעקטאר פונעם טעאטער, ב. לעבלי, געלייענט די צושטימונג פונעם טעאטער-קאָלעקטיוו צום פּראָטעסט פונעם יידישן דעמאָקראטישן קאָמו­טעט קעגן. די בן-נוריון-אדענאוער פארהאנר­לונגען.

דער אָנוועזנדיקער עולם האָט דורך זיינע שטורמישע אפּ?לאָדיסמענטן געגעבן זיין צו­שטימונג צום פּראָטעסט.

איצט פאָרט דער טעאטער ארויס אויף א נייעם טורנע איבער דער מאָלדאָווע, מיט דער פּיעסע ,,אויסלייטערונג" פון פּאו? איסאק און ,דאָס פאלק זינגט", א ספּעקטאק? מיט גע­זאננג און טענץ.

חורבן

יינג-בליענדיק מייד?-- און אָט איז פו? דאָס בעט מיט בלוט, ווו ס'זענען געלעגן א קראנקע און נישט געקאָנט אויפהייבן זיך.

די שטוב און יעגע שטוב, די צענטע און די הונדערטסטע שטוב גייט איבער פון בלוט און פון הרונים. אויסער די אוקראינישע באנז דיטן העלפן אויך צו די דייטשישע מערדער. מען האקט טירן. מען רויבט, מען גזלט, מען רייסט אויף איבערבעטן, מען טרעט אויף הרוגים||-- אלע צוזאמען טון די שיינע ארבעט: די דייטשן, אוקראינער און אונדזערע אייגענע ברידער, אז אֶך און וויי צו די מאמעס, וואָס האָב| זיי אױסגעטראָגן.

ס'איז שוין דער צענטער, דער צוואנציקס­טער טאָג און די מגפה בושעוועט מיט יעדן טאָג שטארקער, מיט יעדן טאָג אכזריותדיקער ס'איז נישטאָ קיין שום איינזעען, קיין שום רח­מנות. אלע אנדערן טאָג באווייזט זיך אויף די מױערן א פרישער פּלאקאט, אונטערגעשריבן דורך דער לייטונג פון דער יידישער פּאָליציי, אז די אקציע(אזוי האָט עס געהייסן) דויערט ווייטער. זאָ? מען נישט חלילה מיינען, אז דאָס אומגליק האָט זיך אָפּגעשטעל?ט. די יידישע פּאָליציי גיט צו וויסן, אז אוב עמעצער וועט זיך מעלדן פרייוויליק אויפן אומשלאגיפלאץ, וועט ער קהיגן בחינם דריי קילא ברויט און ער וועט נישט צעשיידט ווערן מיט דער משפּחה.

א סך, װאָס זענען געווען באהאלטן און דער הונגער האָט זיי געפּייניקט, אנדערע ווידער, ואס האָבן שוין נישט געקאָנט אויסהאלטן, האָבן פארפּאקט א העמד, א האנטוך, א בערשטל צו די ציין און מיט ווייב און קינד איבערגעגעבן זיך די שוחטים,:

ווא יי אע

א שש

זייט

קולטור-מאניפעסטאציעס איבערן לאנד

באָטאָשאן

אין דער קולטור-היים ,בארבו לאזארעאנו"

. פון באָטאָשאן, איז פאָרגעקומען א קינסטלערו­

שער פעסטיווא? אָרגאניזירט פונעם ,איקוףס" און פון די עלעמענטאר-שולן נר. 6 פאר מייד­לעך און יינגלעך,

חבר ד. סעגאל, סעקרעטאר פונעם אָרטיקז ;/איקוף", האָט געהאלטן א פאָרטראג רעדנ­דיק וועגן דעם בליען פון דער קולטור אין אונדזער היימלאנד--- דו רומענישע פאָלקס­רעפּובליק, אונטערשטרייכנדיק אז א נייער שווונג פֿון קולטוד האָט פארנעמען דאָס פּלאין פון פינצטערניש אין וועלכן אונדוער פאלק איז-געהאלטן געוװואָרן פון דוי בורזשואז-גוטבאזיצערישע רעגירונגען. די רו­מענישע ארבעטעריפּארטיי און די רעגירונג האָט געשאפן און שאפן די בעסטע בא­דינגונגען וועגן פארשפּרייטן קולטור צווישן די מאסן.

נאָכדעם וואָס ער האָט אויסגערעכנט די צאָל פון: שולן, אינטערנאטן, קולטור-היימען און קאנטינעם פאר וועלכע די מלוכה האָט אסיגנירט

דער. אידעאָלאָגיע פון דער יידישער בורזשו­אזיע, דעם ציוניזם, וועלכער זוכט צוֹ פארפירן די יידישע ארבעטימענטשן פון אונדזער לאנד, זיי אוועקצורייסן פון די רייען פון די בויער פונעם סאָציאליזם כדי זיי צו פארשלעפּן אין דער מיזעריע פֿונעם קאפּיטאליסטישן ישראל. די יירישע לערערס, צוזאמען מיט די רומענישע לערערס, האָבן רי ערלעכע פליכט צו דערוועקן אין דער נשמה פון דער יוגנט די פלאמענדיקע ליבע פאר אונדזער היימלאנד, די רומענישע פאָלקסירעפּובליק.

דערנאך איז פאָרגעקומען א רייכער קינסט­לערישער פּראָגראם, ואס אזי באשטאנען פון טענץ, געזאנג(כאָר און סאלאָ), דעקלאמאציעס אין דער רומענישער,רוסישער ו} יידישער שפּראך. עס איז אויך אויפגעפירט געװאָרן א סצענעטקע ,דער ווילן זינט", געשפּילט פון די שילערנס פון דער מיידלעשער עלעמענטאר-שו? ר 6

דער 400 קעפּיקער עולם האָט אויסגעדריקט

יש

זיין צופרידנקייט, דורך ווארעמע אפּלאָדיס­גאָר באדייטנריקע סומעס געלט, האָט ער גע" מענטן. שלאָסן מיט דער באמערקונג אז: די יידישע: לערערס דארפן זיך באטייליקן אין קאמף קעגן קאַרעספּ. ד. ס. ראדעװי ץ

שבת דעם 24יטן מאי איז דאָ פאָרגעקומען א קולטור-ארטיסטישע מאניפעסטאציע אָרנאני­זירט פונעם יידישן דעמאָקראטישן קאָמיטעט און ,איקוף".

סע האָט רעפערירט דער חבר רימער פון פעלטיטשען איבער דער טעמע: ,דער קאמף פאר שלום פארשטארקט זיך". זיינע זייער איג­טערעסאנטע אויספירונגען, האָט דער רערנער פארבונדן מיטן פּראָבלעם= וואָם= בא­שעפטיקט איצט אלע אָרנטלעכע יידישע אר­בעטימענטשן: וואָס די בן-גוריון-רעגירונג גייט מיטהעלפן צום ווידער-אויפלעבן די נאצישע ווערמאכט. חבר רימער האָט אפּעלירט צו די אָנוועזנדיקע, אז אויך זיי זאָלן זיך אָנשליסן אינעם קאמף פאר שלום, דערמיט, וואָס די אלע

אינקאדרירטע אין דער פּראָדוקציע, זאָלן אויס­פולן און איבערשטייגן דעם פּלאן, און די יעניקע וועלכע שטייען נאָך אין דער זייט, זאָלן זיך איינרייען אין דעם ארבעטיפּראָצעס און ווערן מיטבויער פון דער נייער וועלט.

דער ארטיסטישער טיי? איז אויסגעפירט געװאָרן פונעם אָרקעסטער, וועלכער איז גע­שאפן געוװואָרן א דאנק די באמיוננען פון די חברים אפרים לעסינג, דיריגענט פונעם אֶר­קעסטער, און הערש קליין, און פֿונעם כאָר וועלכער איז רעאָרגאניזירט געוואָרן.

סע זענען אָנוועזנד געווען אריבער 200 יירי­שע ארבעטימענטשן.

קאָרעספּ. י. ראזענהעק

דאָראָהױי

אין קולטור-הויז פונעם יידישן' דעמאָקרא­טישן קאָמיטעט איז פאָרגעקומען, שבת דעם זיטן מאי, א רעצענזיע וועגן נ. ב. סאָבקאָווס בוך ,די גאראנטיע פאר שלום", װאָס דער יידו­שער דעמאָסראטישער קאָמיטעט האָט אָרגא­ניזירט. נאָכן דערעפנונגס-וװואָרט פונעם חבר סאלא אייפלער, האָט דער חבר פיליפּ באראק געמאכט די רעצענזיע פונעם בוך. דערנאָך איז פאָרגעקומען אן ארטיסטישער פּראָגראם, אויס­געפורט פונעם אָרטיקן ,,איקוף"-אנסאמבל,

אל צֹ 28 שבת דעם 24-יטן מאי,. האָט דער אָרטיקער

וארשע

אויפן אומשלאגיפּלאץ, אויפן דאָזיקן גיהנם, װעגן וועלכן ס'וועט מיר ווייטער אויסקומען צו דערציילן, האָט מען דעם און יענעם די דריי קילא ברויט געגעבן, אָבער באלד אויפן אָרט האָט מען אוועקגעריסן דעם מאן פון ווייב, דאָס קינד פון דער מאמען, די שוועסטער פוז ברודער-- געטאָן האָט מען עס מיט א גע­שיסעריי, פון וועלכן סע זענען געפאלן מענטשן,

װוי פליגן. מיט א ווילד שמייסן--- האָט מען

די מאמע פארלאדעוועט אין איין װאָגן אריין און דאָס קינד אין אן אנדערן. אָדער מען האָט דאָס קינד פארלאָדעוועט אָן דעם טאטן, אָדער די מאמע איבערגעלאָזט ווארטן אויף א צווייטן צוה,

יעדן טאָג האָט מען אוועקגעשיקט פון פינף ביז צען טויזנט מענטשן. וווהין מען האָט זיי געשיקט ווייסט קיינער נישט. ביזן היינטיקן טאָג איז נישט אָנגעקומען קיין שום ידיעה פון די אומגליקלעכע. דא און דאָרט גיט מען זיך איבער, אז אלטע לייט ווארפט מען אראָפּ אין מיטן וועג און אָדער זיי ווערן אליין דערהרגעט, אָדער מען שיסט זיי אויס. קינדער ברענגט. מען אום מיט גאזן, אָדער מיט עלעקטרישן שטראָם. פאר די דייטשישע תלינים איז דאָס אָבער נאָך אלץ געווען ווייניק.

די יירישע גזה מוז אױיסגעראָטן ווערן ביזן װאָרצ?, ביזן ביין. עס טאָר נישט בלייבן פון איר דאָס מינדעסטע. און מיטלען דערצו האָבן די היטלעריסטישע הינט א סך. אויסטערלישע מיטלען שרעקלעכע מיטלען, ואס קיין שום

אינקוויזיציע האָט פון זיי אפיל?ו נישט גע­

חלומט.: אט הערט: דאָס ווארשעווער געטאָ האָט זיך

יוידישער דעמאָקראטישער קאָמיטעט ארנֿאנוּ­זיורט אין קולטור-הויז, א מאניפעסטאציע גע­ווידמעט דעם 1יטן יוני, דער אינטענאציאנאה לער קינדער-טאָג. נאָכן אריינפיר-װואָרט פונעם חבר פּ. לאָזניאנו, האָט די חברטע מינא קאָן, פארדינסטפולע לערערן, געהאלטן א גוט-דאָקו­מענטירטן פאָרטראג וועגן ,אינטערנאציאָנאלן טאָג פארן קינר".

ס'האָט געפאָלגט דער ארטיסטישער= טייל, אויסגעפירט פונעם אָרטיקן ,איקוף"-אנסאמבל, וועלכער האָט געמאכט א נוטן רושם אויפן אָנ­וועזנדיקן עולם.

געטיילט אויף צוויי טיילן: אויפן גרויסן געטאָ, ד. ה. אויפן לעשנאָ-נאלעווקעס ראיאן--- און אויפן קליינעם געטא--- ד. ה. אויפן ראיאָן פון טווארדע-גאס,

אין קליינעם געטאָ האָבן געוווינט אן ערך פון הונדערט ביז הונדערט פינף און צוואנציק טויזנט יידן. זיי זענען געווען צוזאמענגענומען אוף איין אָרט און אומברענגען זיי איז פאר די פּרױיסישע הינט קעשט געווען פון די שווערע זאכן. איז נאָכדעם, וי מען האָט שוין געהאט דאָרט אויסגערוימט און אומגעבראכט א פופ­ציק, אָדער זעכציק טויזנט יידן--- איז ארוים א באפעל, אז ביז מאָרגן 6 אזייגער אינדערפרי מוזן אלע יידן פאר?אָזן דאָס קליינע געטאָ. די טירן פון די שטובן מוזן בלייבן אָפן. יעדער ייד, װאָס וועט בלייבן אין קליינעם געטאָ נאָך 6 אזייגער אינדערפרי, וועט דערשאָסן ווערן.

דער פּלאקאט איז געווען אוטערגעשריבן דורך דעם יידִישׁן ראט, ד. ה. דורך דער יידי­שער קהלה.

אגב מוז דא באמערקט ווערן, אז אָנהויבנ­דיק פון 22 יולי 1942, זענען אלע פּלאקאטן, אלע גזרות, אונטערגעשריבן געוואָרן, אָדער דורך דעם יידישן ראט, אָדער דורך דער לייטונג פון דער יידישער פּאָליצײי. די דייטשישע אֶקו. פּאציע-מאכט האָט נישט אונטערגעשריבן קיין איין פּלאקאט, קיין איין פאראָרדענונג. די היט­לעריסטישע הינט, וויסנדיק אז סוף כל סוף, וועט קומען.אויף זיי א שווארצער משפּט, האָבן נישט געוואָלט איבערלאָזן נאָך זיך קיין שריפט­לעכע סימנים. זאָל מען שפּעטער זען, אז נישט זיי האָבן דורכגעפירט דעם וויסטן גירוש, נאָר די יידישע קהלה אליין.

דאָס איז איינס פון די מערדערישע, ראפו­נוִרטע מיטלען, מיט וועלכע די משונענע בעםּ-' טיע-- היטלער, באנוצט זיך.

(המשף קומט)