זייט 2
יז עפעשט| 46 יי יי.,,
איקוףיבלעטער"
נר. 104
א דאָקומענט װאָס באשרײבט די שרעקלעכע לאגע פון די צעולים אין ישראל
די בריוו, װאָס די עולים פון ישראל שי צו זייערע קרובים אין דער ר. פ. ר., זענען אמתדיקע דאָקומענטן װאָס באווייזן די שרעקלעכע לאגע אין וװועלכער עם געפינען זיך די פֿאָלקסימאסן פון דאָרט; דאָקומענטן װאָס דעמאסקירן די אוממענטשלעכקייט פון די ציוניסטן, וועלכע רייסן אוועק פרידלעכע מענטשן פון זייער ארבעט, פון זייערע רויקע היימען, כדי זיי אריינצוווארפן. אין דער נויט פון די ישראלדלאגערן.
איינעם פון די דאָזיקע דאָקומענטן, וועלכן מיר דרוקן אין דאָזיקן נומער, האָט באַקומען קאראָ? שעכטער פון וואטראזדאָרניי, נאס זיטער נאָוועמבער.
2 סעפּטעמבער 1980
ליבע קאראָ? און ראָזע,
מיט צופרידנקייט נעם איך די פערער אין דער האנט, כדי אייך צו וויסן צו טון אז איך און די מייניקע זענען געזונט. מיר ווילן וויסן, װאָס איר טוט און ויאָס ס'הערט זיך ביי אייך. זענען נאָך פאראן אזעלכע וואָס פארן אין ,היילוקן לאנד"?
מיין טייערע, איך ווע? באשרייבן א מיי? פונעם לעבן פון דאנען און וויא" זוי עס צערינען זיך די פּוסטע אילוזיעם פון די וואָס גלויבן אז קומענדיק קיין ישראל וועלן זיי געפינען צוגעגרייט א שטוב, צו עסן, דאָס ארבעט-פּלאץ, און די פּרנסה. איך קען דור זאָגן אז זיי אלע זענען זיך טועה. די וואָם טראכטן נאָך אוועקצופארן פון דער ה. פ. ר., זאָלן זיך געזעגענען פון דער שטוב, פונעם עסנווארג, פון דער ארבעט און פון אלעמען וואָס ס'איז נויטיק פאר א מענטש; דאָ וועלן זיי געפינען שטויב,
געצעלטן, א שלעכט עסן, מייז, זשוקעס אאז"וו.
וי דו גייסט אראפ פון דער שִיף, גייסטו אריין אין צימער נר. 4; דאָרט
זעצט מען דיך אוועק און מען באשפּריצט דיך מיט א פּאָמפּע, אז דו ווערסט דער" שטיקט. מען נעמט דיך אזוי אויף, אז וי דו ביסט נאָר ארויס פונעם דאָזיקן
צימער, וװאָלטסטו גערן שוין צוריקפאָרן, געבנדיק זיך חשבון מיט ואס פארא מענטשן דו האָסט צו טון.... דערנאך
שיסט מען דיך אין ,,סאנט לוקס"--רי קאראנטינע-- ווו מען האלט דיך 8 טעג. מען פירט דיך אוועק מיט א מאשין אויף א פּלאץ ווו מען זעט נאָר געצעלטן, ארומגערינגלט מיט שטעבל. דראָט. אין די געצע?טן זענען פאראן בעטן מיט שטרויענע מאטראצן, צו א דעק, און א ריה פון ה. ה. ט. אז סע קומען דיר טרערן אין די אויגן...
דערנאָך גייסטו נעמען ראָס עסן, און דארפסט האָבן אייגענע טעלער, לעפל און א שאָל. אז דו האָסט נישט גיט מען דיר דאָס עסן אין א ליידיקער קאָנזערוון-פּושקע. דער פרישטיק, דאָס מוטאָג-עסן, דער נאכטמא?, זענען מיזעראב?. אויף דער נאכט, ווען דו ליינסט זיך, ביזטו מיד, מארצרהט,= און דו וויינסט פאר װאָס דו ביסט אוועק פון א שטוב מיט כ? טוב, כדי אָנצוקומען אהער. אז דו ווערסט אנטשלאָפן, מאכן די מייז פון אלעמען א תל; זיי שפּאצירן אויף דיר אָן קיין שום מורא, ווייפ זי זענען א סך און הונגעריק. די זשוקעס מאכן דיר וונדן וויי? דו ביסט פריש; אז דער ווינט בלאָזט נאָר א ביסל הייבט ער אויף דעם שטויב; אז דו ביזט דאָרשטיק, טרינקסטו ווארעם וואסער; אויף צו וואשן זיך, דארפסטו שטיין אין דער ריי א גאנצן טאָג, וויי עם זענען פאראן מאסן מענטשן. ביינאכט וויינען די שאקאלן; זיי זענען ענלעך צו הינט און זייער ווויען איז ווי דאָס וויינען פון טויזנטער קינדער. דערנאָך זענען פאראן 40 פיסיקע עקדעשן וועלכע, אז דו ווילסט זיי אראָפּווארפן פון אויף זיך, גראָבן זיי זיך איין אין דיר און רייסן דאָס פלייש פון דיר,
די מעדיקאלע הילף איז 2 קילאָמעטערווייט פון דאנען, און דו קענסט שטארבן ביז ס'קומט אָן עפּעס הילף.
דאָס אלץ לעבסטו איבער אין משך פון 8 טעג. דערנאָך נעמט מען דיך ארוים פון דאנען און מען שיקט דיך אין בית-עולים ווו דו בלייבפט חדשים-לאנג, פארשעלטנדיק די שעה אין וועלכער דו ביסט געבוירן. איך האָב זיך באגעגגט מיט מענטשן פון דאָרנא, װאָס וויינען און פארשעלטן דעם טאָג אין וועלכן זי זענען אװעקגעפאָרן. אלע זאָגן אז די פון רומעניע קענען זיך נישטאַמאָל פאָרשטעלן דעם גיהנום פון דאנען.
וועגן מיר קאָן איך אייך זאָגן אז איך װוין אין אזעלעכס װואָס מען רופט צימער". איך האָב בעטן, א שאפע, א טיש, בענקלעך און אלץ װאָם ס'איז נווטיק און שטוב, וויי? מיין זון ארבעט שווער און האָט אלץ צוגעגרייט. דאך בין איך נישט צופרידן און איך וויל? צוריקפּאָרן, וויי? דאָס װאָס מען ווארפט בוי אויך אין רומעניע, אוועק, קען מען דאָ נישט אמאָל אויפקלויבן. דאָס איז די פּאָלוטיק פון ראנען און אחוץ דעם איז פאראן אן אומדערהערטע שפּעקולאציע,
ווען איך בין אהער געקומען האָט מיין זון ארויסגענומען פאר מיר א קאךטעלע פאר פּראָדוקטן און קליידונג. פאר קליידונג באקומט מען 99 פּונקטן אויף א גאנץ יאָר. אפיציע? קאָן מען נישט
קויפן אפילו א קלעצ? פאָדעם אָן בּונקטן.. אוב דו ווילסט דיר קויפן א קאסטיום, אָדער א קלייד?, אָדער שיך, דארפסטו וועגן דעם 10 קארטעלן; פון וואנען זאָלסטו זיי נעמען? האָפט קיין אנדערע ברירח וי נאָר צו גיין נאקעט, ווייל אויפן שווארצן מארק שינרט מען אָפּ פון דיר אפילן די הויט. אזוי איז עס מיט דער קליידונג,
איצט הער, וואָס מען עסט אינעם ?אנד. וווהין אייניקע איילן זיך צו לוופן: באקומסט אויף א חודש: 600 גראם בוימל, 1 קנ. שווארצן צוקער,| קג. מעל, 200 גראם זייף, א האלבן קגֿ. לאָקשן, 120 גר. פלייש, אײנמאָל אין בװיי װאָכן, 1 א האלב קג. פארפוילטע ציי בעלעם, 8 קג. קארטאפ?, וועלכע דו דארפסט אוועקווארפן, 180 גר. פאטאָלעם, װאָס מען קאָכט ויי א חודש און וופרן נישט װייך, 2 איער אויף א וואָך און א קג. חצילים(ווינעטעס), מייערן און פּעטרעשקעס זענען א לוקסוס, צו וועלכן מען דארף האָבֿן פּראָטעקציע אויף צו באקומען זיי. די באפעלקערונג זעט זי אפילו נישט. אויבסט איז נישט פאראן. איצט, קענסטו דיר שוין פאָרשטעלן װאָס פארא?אגע ס'איז, אז נאָך 0-- 12 שעה ארבעטן א טאָג, דארפסטו זיך אזוי דערנערן. 2
דאָס ברויט איז אין פרייען פארקויף, גאר איצט האָט מען צו וויסן געטון אז מען וועט דאָס אויך געבן אויף קארטעלעם און דעמלט, וועלן מיר זיך באמת דארפן אויפהענגען. ווייל דאָ איז נישט פאראן קיין מאמעליגע און באסקן אין דער היים, קען מען אויך נישט און בעל קען מען נישט קויפן אויפן פרייעם מארק, וי אין רומעניע.
כ'האָב פארגעסן צו שרייבן אז מען באקומט 20 גר. פיש איינמאָ? און צוויי וואָכן.
דאָס, זענען אלע אלימענטן מיט װעלכע דו דארפסט לעבן דא אין ישראל, פּלום א האלבן ליטער מילך איינטאָפ אין 9 טעג. נאר די מילך איז אויסגעמישט מיט ציגענע מילך, אזוי אז דו קענסט זי אפילו נישט נעמען אין מױיפ אריין. װאָס זאָל איך דיר נאָך שרייבן? -- ס'אוז צרות! אלע װאָלטן אנטלאָפן אפילו באנאכט. מיר זענען מיאוס אריינגעפאלן און איך ווייס נישט װאָס ס'וועט זיין מיט אונדז,
פּונסט אזוי שווער איז אויך בנוגע דער ארבעט. ס'איז דאָ פאראן א מין סינדיקאט, ווו דו דארפסט זיך פאושרייבן און ווארטן נאנצע טעג ביז עס קומט די ריי אויף דיר. פאר מיידלעך און פרויען איז פאראן ארבעט נאָר ביי וואשן גרעט, ריין מאכן, רייניקן דעם באָדן פון דערנער אאז"וו. די דאָזיקע ארבעטן האָסטו אויך נישט יעדן טאָג, נאָר העכסטן אַ טאָג, אָדער צוויי אין דער װאָך.
אז דו גייסט צו א פּריצה וואשן גרעט, גיט זי דיר נישט אפילו א גלאָז וואפער צו טרינקען. פון עסן איז שוין אָפּגערעדט. זי פרעסט און נישט די פרוי װאָס ארבעט פאר איר, שווער, אין אן אומדערטרעגלעכער היץ.
אלע אלימענטן, װואָס ווערן אוועקגעװאָרפן ביי אונדז אין רומעניע, זענען דאָ זייער טייער און דו דארפסט שטיין לאנגע שעהן אין דער ריי, כדי זיי צו באקומען; די מענטשן זענען דא זייער נערוועז. און אז דו קומסט אהיים און האָסט נישט וװאָס צו קאָכן, שטייסטו און דו וויינסט, טראכטנדיק פון װאָס פאר א גוטע זאכן דו ביסט אוועק און ווו. דו. האסט דערגרייכט... אוֹן- דו האָסט נישט פאר וועמען זיך צו באקלאגן, ווייל אז דו זאָגסט עפּעס עמעצן,
ענטפערט מען דיר: צטייגער האָט אייך.
נישט גערופן! פארװאָס זעגט איר געקומעןז" אזוי אז דו מוזט שווייגן און שלינגען!
איך װוין, מיינע ליבע, אין א קווארטאַל פון שווארצע יידן ואס זענען שטארק צוריקגעבליבן. א גאנצן טאָג קוויטשען זיי און קריגן זיך. אויטער דעם האָבן זי ציגן, וועלכע מעקען און אייזלען, װאָס שרייען אזוי, אז זיי פארטויבן דיך..איך וט גישטט קיין שוס פּערספּעקטיוון פאר מיר, איך װאָלט גע" גאנגען ארבעטן נאָר כיהאָב נישט װו. אפילו וואשן װועש-- נישט דערלעבן זאָלן זיי עס-- וװאָלט איך אויך געזאנגען. די לאגע איז אל?זאָ זייער א שווערע. עס טוט מיר שטארק באנג, װאָס איך בין אוועק פון רומעניע און איך װאָלט וועלן צוריק, ווייל די לאגע אי ראָ וייער א שוווערע. די אראבישע לעו דער. ווויװופן. יעדן טאָג זעגען פֿאַראן געשלעגן און 5---6 טויטע און פארוווגדעטע. איצט ווערט געמאכט א קאָנצענטרירונג. אלע יוגנטלעכע ווערן איינגערופן אויף א חודש צייט. מיין זון גייט אויך און פרעג נישט אין װאָס א לאגע מיר געמינען זיך. איך טס סיר די העגט פארוװאָס איך בין אוװעק פֿון רומעניע. דערפאר מיינע טייערע, ראָט איך אלע מיינע באסאנטע,. יי זאָלן נישוט מאכן דעם פעלער, אוו פּארלאָזן זיערט שטיבער, װייל דאָ, ווארט זײַ
טעטיקייט פון יידישן דעמאָקראטישן קאָמיטעט
נאָטאָשאן=
שבת דעם 14-טן אָקטאָבער ד, ו. איז פֿארגעקומען ביים ייה. דעט. קאָם. פון באָטאָשאַן א גרויסע קולטור-מאניפעסטאַציע געווירמעט דעם חודש פון ,רומעניש-סאָוועטישער פריינטשאַפט" בי וועלכער געלעגנהייט ס'האָט קאָנפערענצירט חבר נחמן שאפּירא, א. ד. ט. ,וויאזוי ס'איז געלייזט געוואָרן די נאציאָנאַלע פראגע אין סאָוועטן-פארבאנר". נאָכן פארטראג איז אויסגעפירט געװאָרן א קינסטלערישער פּראָגראם, קאָרעספּ. ז. פ.
איקוף-בוקארעשט
שבת דעם 90יטן סעפּטעמבער ד, י. איז פאָרגעקומען ביים בוקארעשטער /איקוף" אינעם נאָרטן אויף מירטשעאװאָדע גאס נר. 5 א קולטור-מאניפעסטאַציע, ביי וועלכער געלעגנהייט דער חבר פּינקו סענאל האָט קאָנפערענצירט א.ד.ט. סאוועטן-פארבאנד דער אקטיווער. פאקטאָר אינעם קאמף פאר שלום".
די גרויסע צאָ? אָנועזנדיקע יידישע ארבעט-מענטשן האָבן דורך שטארקע אפּלאָדיסמענטן= ארויסנעוויזן= זייער דאנקבארקייט און אנערקענונג דער זיגערישער באפרייערישער סאָוועטישער ארמיי און דעם געניאלן אָנפירער פון די ארבעטנדיקע פון דער גאָרער וועלט, י. ו. סטאלין.:
ס'האָט געפאָלגט דער פילם ,דער רוסישער ענין".
ואָר שטויב, געצעלטן, מײז, דורשט... אפילו ראָט עסעווארג, װאָס איר וארפּט
ראָרט אוועק, זעען מיר נישוט דאָ איך ראט דיך מיין ליבע, וי מיין אייגן קינר, זאָלסט נישט מאכן דעם דאָזיקן פעלער, וויי? דו מאכסט זיך אומגליקלעך אויף א גאנץ לעבן. פאר' לאָז נישט דיין גוטע וווינונג. מיט
דיין בעט, מיט אלדאָס גוטס װאָס אי האָט דאָרט; די ריינע געזונטע לופט, דאָס גוטע, קאלטע וואסער, די מילך, די סמעטענע, די פּוטער, דעם זוונדערבארן פארק און די אנדערע זאכן.. זייט צופרידן אז איר זענט דאָרט. קושט די ערר, וויי? איר קאָנט אייך נישט פאָרשטעלן, װאָס עם באטייט צו זיין אין א לאנד אין וועלכן ס'איז נישט פאראן גאָרנישט, און די היצן זענען אזוי גרויס,
גלויב מיר, איך בין אליין אין שטוב און איך בין נאקעט און דאָך רינט דער שוויים פון מיר. איך קאָן נישט איבערטראָגן די היץ, איך בון קראנק זייט ווען אוך בין אוועק, און די טרוקע-. נען זיך מיר נישט אויס, וויי? כ'האָב מיך אליין אומגליקלעך געמאכט.
זאָלסט זאָגן דער פרוי פ. אז זי זאָל לייענען דעם בריוו און זאָל לערנען פוז נעם, און זאָל זיין צופרידן דאָרט ווו זי ?עבט וי אין גן-עדן. זי זאָ? נישט חל?ומען פוז רייזעס, ווייל אט װאָס עס פּאסירט דער, װואָס גלייבט נישט.
איך ראט אייך אלע, איר זאָלט מיך פאָלגן, וויי? איך ווי? אייך נישט קיין שלעכטס.
זאָג אויך דער פרוי ק. זאָל זיך נישט פאראומגליקן. ס'איז אין געפאר אייער לעבן. איך מאך נישט קיין פּראָפּאַגאַנדע. איך באשרייב די ווירקלעכקייט אזוי וי זי איז. מיר אַלע פטרשפלטץ די שעה, ווען מיר זענען אועק פון דער היים, מיין לעבן װאָלט איך אוועקגעגעבן, א זאָל מיך נַאַר זען צוריק. וויי? דאָ, קאָן זיין, ס'וועט נוט זיין איבער 80 יאָר. איצט קען נישט זיין גוט. עס טוט מיר באנג פונעם הארץ און וויין אומאויפהערלעך פארוואָס איך האָב געדארפט אריינפאלן אין דעם ניהנום.
עס זענען פאראן 64.000 מענטשן,
ברידער אונדזערע, נאָר אין די ביתעולימס(אחוץ די ,מעברות"-- רער.) ואס לעבן אין א שרעקלעכער מיזעריע.
איך קען אייך נישט באשרייבן זייער לעבן און וויאזוי זיי לעבן אָן א' שׁום פּערכפּעקטיוו, וויי? אין לאנד הערשט חונגער און ס'איז באדראָט פון דער קומען אהער וי די בלינרע. דערפאר מלחמה. איך ווייס נישט וויאזוי מענטשן קאָנען זיין אזוי אומבאוווסטזיניק און ראט איך אלע באקענטע, איר זאָלט! נישט אוועק פון רומעניע, ווייל עס וועט אייך באנג טון אויף א גאנץ לעבן. אין רומעניע, לערנען- אײיערע קינרער, רא װאָלטן זי געװאָרן שקלאפן.
די גרויסע פּֿריצים פון דאנען לעבן אין שיינע הייזער, אין 4--8 צימערן, און מיר פּלאָגן זיך אין שטוֹיב, אין געצעלטן, אָן א טרינק-וואסער, אָן עסן און אן א שטיצע צו פארדינען אויף פּרנסת. פארוואָס נעמט מען ארוים די מענטשן פון זייערע שטיבער און מען ברעננט זיי אין דער דאָזיקער מיזעריע? ס'איז א חימ?-געשרוי= פארוואָס מען נארט אָפּ ײ וועלט און מען ברענגט זיי אין לאנר
ז ליידן! הא'מור נישט גענוג געליטן?
א מיר זיך נאָך פּלאָגן איצט אויך, ווען ביי אייך אין רומעניע לעבט מען גוט און אז דו ווילסט ארבעטן, האָסטוּ ווו!
אור זאָלט אָבער וויסן אז נישט אלע שרייבן דעם אמת וועגן דער לאגע אין ישראל. עס זענען פאראן אזעלכע, װאָס ווילן אז אנדערע זאָלן זיך אויך פאראומגליקן. איך בין אָבער נישט וי זיי, או פיך האָב געמאכט א פעלער, האָב איך אוויפיל מענטשלעכקייט צו שרייבן פאר אלע מײניקע זי זאָלן צערייסן די פֿאפפּאָרטן, זי זאָלן זי פארברענען, כַדי זי ואָלו ויך נישט פארומגליקןו ס'אין אין געפאר זייער לעבן.
איך שרייב דיר אויך, מיין טייערע, זאָלסט מיך פאָלגן און זאָלסט אפיפֿן נישט טראכטן צו מאכן דעם ,שפּאציר", װאָס איך האָב געמאכט, ול מען באצאָלט אזא מין ,שפּאציר? זייער טייער... איך טראכט אז דו פארשטייסט שוין, וואָס פאר א לעבן מיר האָבן דאָ און ווער ס'טראכט..צו אונדז, זאָל זיין צןי בּוירן װאָס ער איז נישט אַװעק, ער זאָל טושן ראָרט די ערר, ווייל אזוי װי חיר האָבן געלעבט אין רומעניע, וועלן מיר װײינמאָל נישׁט דערלעבן צו דערגרײיכן דאָ,
אסך יירישע ארבעטימענטשן פון באקויער געגנט האַבן צוריקגעגעבן די פאָרמולארן און זיך אַפּגעזאַגט פון פאַרן קיין ישראל
דער ייר. דעט. קאָט. פון באקוי האָט אָרגאניזירט די פארגאנגענע טעג אין די ראיאָנען, טערגוראָקנאַ און מוינעשט, פאלקס-פארזאמלונגען, ביי וועלכע עס האָבן גערעדט די חברים מאנאסע טוטמאַן, סעקרעטאַר פון ייד. רעמ. קאָט.-באקוי, וועגן געזעץ פון וויילן דעפּוטאטן אין די פאָלקס-ראטן, אונטערשטרייכנדיק די פליכטן ואס עס האָבן די אקטיוויסטן פון ייר. דעמ. קאָמ. אין דער איצטיקער וואליקאכפּאניע.
די רעדנער האָבן נאך אָנגעוויזן אויף דער פליכט צו דעמאסקירן מיט אנטשלאָסנקייט די נאציאָנאַליסטישע צווניסטן, די בל?וט-שונאים פון דער יידישער ארבעטנדיקער באפעלקערונג.
ביי דער דאָזיקער געלעגנהייט, האָבן פי? יידישע ארבעט-טענטשן פון טערנואֶקנא און מוינעשט,--- פארפירטע פון
רער ציוניסטישער פּראָפּאַגאַנדע--- צעריסן די פאָרמולארן און זיך אָפּגעזאָגט פון צו פאָרן אין קאפּיטאליסטישן ישראל. צווישן זיי געפינען זיך: מיערזאָן?א" זאר, דענטיסט---מוינעשט; בעאטריס דול?בערגער, שילערן; קלאודיו דולבערגער, סטודענט, אָטאָ דולבערגער, דאָקטער; טוביה אראָן, באאמטער, אלע פון טערגודאָקנאַ און פיל אנדערע.
אויך אין באקוי איז פארצייכנט נעֵװאָרן דאָס פארציכטן פון צו. פאָרן קיין ישראל. צווישן די װאָס האָבן אָפּגעגעב! די פארמו?ארן, געפינען זיך איזידאָר האָלענדער, פריזער אין דער קאָאָפּעראטיוו ,,וועאק נאָו"; פּיקלארו פֿיוקו, ארבעטער און דער פּֿאפֿיר-פאבריק; יל מאָריץ, באאמטער אינעם קאָאָפּעראטיוו ק. ם. ה.; קראָיטאָרו ריַזע, א. א.
די װאָך פון דאָס סאָװועטישע בוך אין קאמף פארן וועלטישלום" אינעם אטענעע ר. פ. ר.
אי ראמען פון א פייערלעכער מאניפּעסטאַציע איז דערעפנט געװאָרן שבת דעם 21יטן אָקטאָבער ד. י., די וואָך פון ,,דאָס סאוועטישע בוך אינעם קאמף פארן וועלט-שלום".
די דאָזיקע װאָך, געווידמעט דעם סאוועטישן בוך, איז אויך איינע פון' די מאניפעסטירונגען לכבוד ,חורש פון רומעניש- סאָוועטישער פריינט
שאַפֿט", מיט וועלכער געלעגנהייט אלע
ארבעטימענטשן פון אונדזער רעפּובלוס ורוקן אויס זייער ליבשאפט צום גרויסן סאָוועטן-פארבאנד, צום גרויסן פירער און לערער פון דער פרייחייט-ליבנדוקער מענטשחייט, דעם חבר סטאלין.
אין באזאר פונעם אטענעע ר. פ. ר. טרעפט דער ברייטער לייענער-עולם דוּ איבערזעצונגען פון די ווערטפולסטע שאפונגען פוז די סאָוועטישע שרייבער.
- יה'--י=-. י-::+.