זייט 2
,איקוףיבלעטער"
עס וואקסט די צאל ארנטלעכע יידן
וועלכע זאַגן זיך אפּ פון פארן קיין ישראל'| אויף די ברעגעס פון מאלדאווע
קלוזש
פארשטייענריק וואָס פאר א פעלער זי האָבן געקאָנט מאכן, האָבן אין קלוויט
זיך אָפּגעזאָגט אסך יידישע ארבעטמענטשן פון פארן קיין ישראל. צווישן זיי געפינען זיך; גרינשפּאן
גבריאל, מעכאניקער אין דער פאברי? ,הערבאק יאנאָש"; דר. ראט מארטין, פּראָפעסאָר פון שׁו? היגיענע, אינאָוואַ" טאָר; נאפטאלי איסאק, קליינער סוחרן בערגער מארגארעטאַ, סטודענטין אין 4טן יאָר ביי דער פאקולטעט פון פילאָ
לאָגיע; צווויג אראָן, ארבעטער; פריר" מאן אלעקסאדרו, ארכעטער; מאנדולא
עווא, באאמטן; קאץ קאראָל, ארבעטער; גליק סיגיסמונד, ארבעטער און פּֿאַלאַק יאקאָב, ארבעטער--- אלע זענען אָננע
שטעלט ביי דער קאָנפעקציע-פאבריק ,פלאקערא".
שטיין ערנסט, דרוקער- ארבעטער; פורי אנרדיי, בוכהאלטער; טורי עטא,
דווקער ארבעטערון אלע פון די גראפישע ווארשטאטן ,זאָרילע"; דיאמאנט שטיין אכראהאם, שניירער; דר,
יאקאָבאָװיטש דעזידעריו, דאָקטער; ריינשטיין מארקו הערמאן, אינזשינער; קראוס ארפּאר, נאָרמאטאָר;= בערקא
וויטש ניקאָלאיע, טישלער און לעדערע ארטור, אינזשינער ביי די בוי-אונטערנעמונגען נר. 9; מענדעלאָוויטש יאָסיף, אינצע מוהאי און כבלאט פּאול, אָנגעשטעלטע פון דעם קאָאָפּעראטיוו ,וויקטאָרוא"; קראוס עמעריק, באאמטער בּיים קונסטיאינסטיטוט; נאע אנדריי, באאמטער ביי דער מלוכחשער האנר?אונטערנעמונג ,קאָמטשערעאל"; גאָלרי נער דעזידעריו און גאָלדנער יאָסיף, קליינע בעלי-מלאכות, ווו?קאניזאטאָרן.
ווערא היינריך, באאמטער ביי ,סאו ראָם-אסיגורארע";= יאָזשעף לודאוויק, קליינער בעל-מלאכה, שניירער; ערנס.
טער ווילהעלם, באאמטער ביי דער פעדעראציע פון די יידישע קהלות; באָסטאַן אסתר, באאמטן ביי אי. ק. ם. ,אפּראַזאר"; ועראָ אלפרער, אינזשינער ביי די זאװאָדן ,,אונירעא"; לעב איסאק, אובעטער אין דער בית-חשחיטה; גרינפעלד אלעקטאנדרו, באאמטער בכיים קינא ,קאפּֿיטאָ??; הירש מאריא, הוֹיןווירטין; ווידמאן מארטא,= קאסירער ביים קאָאָפּעראטיוו ,,היגיענא"; וויינבערגער עמאנועל, בוכהאלטער בי אי, ע. ק. ק.; דאווידאָנויטש עמאנועקל, ארבעטער; לעווי פרידעריקא,= אינסטרומענט-קינסטלערין; ברוין א?עקסאנדרו, ארבעטער ביי די זאװואָדן ,הערבאק יאז
נאָש"; רייטער עוזשען, באאמטער ביי אי, ק. ס., קאָנסיגנאציעא"; אררענט
ליך קאראָל, לערער; נרינבערגער= יאָסיף, באאמטער; שליינינגער געאָרגע, באאמטער; מישער סארא, ארבעטערין בי ,סינטאָרגאן"; פאורקאש נאוורי?, באאמטער כיים קאָאָפּעראטיוו ,,דרומיל נאָו? און אסך אנדערע.
וואסלוי
פון טאָג צו טאָג, אדאנק דער אויפקלערונגס-טעטיקייט פונעם יידישן רעמאָקראטישן קאמיטעט, וואססט אלץ די צאָל פון די אָרנטלעכע יידן, פארנא-טע פון דער ציוניסטישער= פּראָפּאַגאַנדע, וועלכע זאָגן זיך אָפּ צו פאָרן קיין ישראל.
דער חבר יאנקו גאָלרענבערג, בטאַטי טער ביים ,פארבאנד פוז די קאָנמוםקאָאָפּעראטיוון". וואסלויער געגנט, האָט זיך אָפּגעזאָגט צו פארן קיין ישראל און דערקלערט דעם יידישן דעמאָקרא-ז טישן קאָמיטעט;:
{,נאָר אדאנק די אויפקלערונגען פון רער פּארטיי-אָדנאניזאציע,- פֿונעם ייד.
ביים בוקארעשטער יירישן מלוכהיטעאטער
(,טביה דער מילכיקער" פו שלוםהעליכם
דראמאטיזירט: בענאָ פּאַפֿליקער
אינעם פּאָזיטיוון פּאָלוטיש-קינסטלערישן אויפשטייג פון אלע טעאטערס פון אונדזער. פאָלקסדרעפּובליק, איז אויך איינגענלידערט דער בוקארעשטער יירישער- מלוכה- טעאַטער. דאָס לאָזט זיך אלץ שטארקער פילן, סיי אינעם רעפּערטואר-אויסקלויב מִצר דער אנפירונג פונעם טעאַטער, סיי אינעם רייפן קינסטלערישן שִפּי? מצר די שוישפּילער.
דער בוקארועשטער יידישער מלוכהטעאַטער האָט געעפנט דעם איצטיקן סעזאָן מיט דער פֿרעמיערע ,טבייה דער מילכיקער" פון שלום-עליכם.
טביה דער מילכיקער" ווערט אויםגעפירט פונעם טעאטעריאנסאמבל= אין שלום-עליכמס גייסט, מיט פּשטיות און טיפער מענטשלעכקייט; אָן איבערגעטריבענע טעאטראלע, עפּעקטן", א דער דעקאדענטער טראדיציע פון פֿאמיליעןדראמע און טראגי-קאָמעדיע--- וי עס האָט געלייגט דעם חותם אויף טביהן דער בירגערלעךיבורזשואזער און פּסעודאָפֿראָגרעסיווער יידישער טעאַטע.. טביה איז נישט קיין עם-הארץ ווא אמוזירט דעם צושויער מיט פֿאָלקס-ויע-טיעך, טכיה באקומט, אדאנק דעם יייעם פּֿאָז זיטיוון צונאנג מצד דער דראמאטיזיי רונג, מצר דער רעזשי און שפּיל, זיין געזונטע פֿו? מיט פאָלקסיחכמה געשטאלי טיקונג.
די שוישפּילער פונעם יידישן מלוכה-יטעאַטער נען אפּצוהיטן דעם שלום* עליכטישן טעקסט, זיין פּשטיותדיקן אינהאלט און פאָרם. דער נייער צושויער-עולם-- דער יודישער ארבעטנריקער- מענטש, מלֵייי נער בעל-מלאכה, די ארבעטנדיקע פרו', -- האָבן רעאגיהט מיטן גאנצן ערנסט אויף דעם שלום-עליכמישן טעקסט און שְׁפּי? װאָס גיט אונדז א בולט געטריי
בוקארעשטער האבן זארשטא
בילד פונעם יידישן שטייגער-לעבן פון יענער צייט, מער ווי אומצאָליקע בענדער פון געשיכטע.
איזי כאווום, האָט אין דאָזיקן ערנסטן ראָ? אלס טביה, באוויזן אין דער נאנצער טיף זיין טאלענט, ברענגענדיק אַ טביוה אַ פּשוטן מענטש װאָס פארשטייט שׁוין דעם גאנג פונעם נייעם לעבן, כאווים, איז געוואקסן אין זיין קינסטלערישער פּערזענלעכקייט. א שאָד נאָר ואס עס באקומט זיך נישט ארויס ביי אים אומעטום, דער סינטעז פון טעקסט און שפּיל; דינא קעניג, האָט ווידער אויפגעמישט א בלאט פון איר נרויסן שוישפּילערישן טאַלענט. אזוי האָט אויסגעוען, און געווירקט גאָלרע סערצע ביי שלום עליכם, וי דינא קעניג האָט זי פאר אונרז געשטאלטיקט. ס'אין בלייספק א גרויסע קרעאַציע; סיידי גלִיח, האט אי צונד, נאָך א?אנגער צייט, אױיפסניי אנטפּלעקט איר שפּרודלדיקן טאַלענט אין איר ראָ? אלס צייטל,
מאנא ריפּעל, אלס פּערטשיק, האָט אויף אן עכטן קינסטלערישן אופן בא" וויזן זיין שוישפּילערישן כוח וומס פארמאנט אסך גאמעס,--- איבערחויפט אי ארויסצוחויבן דער מאָמענט פון דער באגעגענונג אין שפֿעטן אָוונט און טביהס הויף, מיט האָד? און טביח; ש. פישלער, האט אין א נייעם אייננארטיקן= ליבט אויף א קינסט? אופן געשאפן א פֿדהצור ואס האָט דערוועקט ביים צושויער, עק? און חוזק?גבי דעם פארוועני, לגבֿי דעם פּאראזיטארן קל?אס: ליאדקעניגישטאָלפּער, האָט און דעם ראָל פון חוח, געבראכט א געזונטע, מיט דארף אָנגעלארענע טאָכטער, פו? מיט אומיט?בארקייט.= איר. קינסטלערישער ניוואָ האט מיטן דאָזיקן ראָל זיך נאָך מער געהויבן; עריט האָראָויץ,
דעמ, קאָ., סינדיקאט און או. ט. מי, האָב איך מיר אָפּגענגעבן חשמון איבערן פעלער וועלכן איך בין באגאנגען ווען כ'האָב מיר ארויסגענומען א פארמולאר, איך מוז אָנערקענען אז דא אין דער ר.פ.ר. ווו עס ווערט געבויט דער סאציאליזם ווערט גענצלעך אפּגעשאפט די| עקספּלואַטאַציע פון מענטש דורך מענטש און גלייכצייטיק ווערט געלייזט די נאציאָנאַלע פראגע. דערפאר בין איך פעסט אנטשלאָסן. צו בלייבן אין מיין היימלאנד די רומענישע פאָלקסירעפּובליק
ווו עס ווערט געשאפן א גליקלעכע צל קונפט פאר אלע ארבעטער, אַן חילו פון נאציאָנאַליטעט. איך וועל? מיך אנ שטרענגען צו זיין אן אקטיווער קע
פער קעגן דער ציוניסטישער פּראפּשגאַנ
דע און אזוֹי ארום ברענגען מיין ביישטייער אינעם קאמף פאר שלום און סאָציאליזם".
אחוץ די אויבן דערמאנטע, האָבן זי נאך* פעואלם צו פאָרן קיון 0 ראל, האינגריקע: עז
סימאן געלער, קראִיטאָרו. יוסף זִילי בערמאן, הערשקו גאלער, מאיטשעל
לייבאָװויטש, באאמטער ביי ,אלימענטאַ-| רא"; הערשקו פייביש, טֵאֲניּ מארקוס, באאמטע ביי ,טשיאָקאַנו?"; לובער, שייע פרייבערנ, באאמטע ביי ,וואסלויול"; אב-הם ראָזנבערג, אֶזִיאס= זיפֿבערשטיין, באאמטע ביים סינדוקאט א אלימענטאַר"; שייע קאָוועסנעא
ו, בלימא מענדעלאָװויטש, שייווע מענא פאני מענרעלאָוויטש,= ארבעטערין; לעאָן מיטלשטיין, באאמטער. ביי ד.א.ק.; בעלא קאָוועסנעאַנו, לערערן א. א,
קאָרעספּ. ס. פֿלאָריאן;
רעזשי: מ. סעקלער
וועלכע האָט שוין באוויזן אין פארשיידענע אינטערפּרעטאציעם איר טאלענט, איז אָבער דאָס מאָ? געבליבן אויף אייניקע עיטער אין שאָטן פון ווונדערלעכן שלום-עליכמישן טעקסט.. אירץע קעס, סובטעקסטן, פּויזעס, זענען אויף א פינקטלעכן אופן אויסגעפירט-- עס בלייבט אָבער אין נעפּ? די געשטאלט, האָר?---טביהס טאָכטער; די יונגע לעַאֲני וואלדמאן אלט בעלקע, איז געוואקסן און ערשטן בילד אָבער אלס פּרהצורם ווייב איז זי צוריק... געוואקסן און אריינגעבראכט א דיסאָנאַנץ ארום דעם קינסטלעריש-רעאליזירטן טיפ, פּֿדהצור, אין בכלל אין פינפטן בילד,
מאקס. מאָריזאָן(אלס לייזער-וואָלף קצב), האָט געהאט אינטערעסאנטע מאָמענטן אין דאָזיקן כאראקטערדראָל. ער איז איינער פון די עלטערע שוישפּילער פון קאָמישן זשאנר. ער דארף אָבער אויפסניי געשטאלטיקן זיין ביז-איצטיקן לייזער-װואָלף--- און וועט אזוי ארום ארויסבאקומען א ווארשיינלעכערן טיפּ; מיט פרייד מערקן מיר אָפּ די שנעלע קינסטלערישע אנטוויקלונג. מונעם יוֹנגן שוישפּילער ויקטאָר טולענפעלד, אין זיינע ראָלן אלם אפרים שׁרכן(וועלבע ראָל עם שפּילט אויך מיט באנאכטקייט עליאס בערקאוויטש), און אלט זאזוליא, איז שוין בולט זיין קינפטלערישער וועג. ה.א. שטאָלפער, אלם כווערקע, האָט אין זיין עפֿיזאָריראָל דערגענצט די אטטאָספערע. יוליאן שווארץ(אלם פארשטייער פון דער צארישער מאכט), האָט מיט עכטקייט אינטערפּרעטירט דעם דאָזיקן ראָל. ערנא עטינגער און העלען ווייסמאן אלם שטוב-ימיידלעך, מארקו גליקמאן אלם לאקיי ביי פֿרהצול און משוז זיגלער, סאמוע? וװאָלפנזאָן און באזוגרערס, הערבערט וילדהאָרן, האָבן
רעפלי
ײז
אע פשטייפאאפשאעפליע: עבט:ינינע בעניעלע:עסיביישאעסיעצאעפעע:מ,
--ק
נר,. 107
יי יעשי יע יי ןעגנאגאב ע--ןווגעגע:עשין צוואומעגגאייץן. װיי:יייייייייייען
ו א. שפֿיגלבלאט
אויף רי ברעגעס פֿון מאָלדאָװע הרימלעץן לאָנקעס שטיל פארויגט װי א מירע מחנה'סיל:
פוו די וואסערן. באזיגט.
מייוט איר אַו מ'לאָזט זײ. רריסלען, -טעעט איר ניטט בא אוורו די לייט = דרימלטט, זוײַגן זי-צעהיײטע,
ראָס איז וישט פאר אונדוער טייט.
אי מאשינען אײרער ס'טאָגט נאָך, גאַנץ קאיאָר, אוו זיי טרייסלען אויף די װערבעס מיט גערוישון פוו מאָטאַר.
די מאָלדאָװע, נאָך פארשלאָפֿו, טראָגט זיך גלאָגעריק פּֿאֲרויס, ןֹ אע זי טראכט זיך. ס'טרא ליטרעם,
ס'ארא מאַדגע דער גערויש,
זיוט וי קפו זיך אירע ברעגעס, זי אזויגס ואָך נישט געוען 4 אין די שטילע לאַנקעס זאָל אזוינס געשען יי
װאָס איז מיט
-- חײ, מאָלדאָװע, זאָגט א בחר, װייסטו װאָס ס'באטײיט דער רעש? מיר געקומען דאָ אועקשטעלן
איו דרי שטראָמען 8 באַראזש.
האָסט גענוג שוין פּריי גוליאיעסט, װי א פּריצישע חסאדאס,
מיר'ן דיך צצוגר פארבעטן
זי א שיחוף אונדן צום פלאו.
מיר וועלן אויטבויעןו אוֹ אווינע, דו װעסט טרייבן זי אין גאנג, אוו רי לאָנטעס וועלן צפקלינגען פוו א היימישן געזאוג,
ס'װעלן קאיאָר סירענען װעקץ דײַנע שטראָמען איו גפיפג,
אוו פארצירטע װייסע בריקן װעלן פֿארבינען ברעג מיט ברעג.
פון דײַן כוח װעט צעבליען ליִכם פי| סאמע װײטסטץן קאוט.
מ'וועט פון דיר דערציילן מאָלראָוװע העט, איבערן גאנצן לאנר.
הערט דער שײיך. אי אויס בּארווורערט, ער װאַלט צפילו נאָך באַטלערט,
אֲבֶער טערגעקאפּעס רײמן
דרי פארטיי האָט אונרו. געלערנט וי צו 5טרן די קייטון
אוו וי לערגט אונרו אצונדער זיך א ליכטיףק לעבן גרײטן.
העוט(ת-וושואע:בא:בנ אורומוע/(/-אממאננונבי:אפ גע ו-אב--יוי/2:--יימעמאוע?. 5ר::יעיא מע יי{:ע-=:-=:-י:ייב'-ר:-: א
ה-י:חיר רער
די מיטלץבנדיקע נאציאָנאליטעטן האָבֿן פארשיידענע גראדן פון שולן אין זייער מוטער"שפראך, האָבן קולטור* און קונסט" אנשטאלטן, און באנוצן זיך מיט זייער מוטער' שפּראך אין דער אדמיניסטראציע און
אין דער יוסטיץ.
(פונעם מאניפעסט פונעם פראָנט פון דער פאָלקס-רעמאָקראטיע)
דעקאָר: מי רובינגער
אויסגעפולט מיט באהאוונטקי ט דרי סָצענעס ווו זיי האָבן אױיפגעטרעטן.
מ. סעקלער האָט אין דע- רעזשי פון {טביה דער. טילכיקער" א זיין גרויסן רעזשיסערישן= טאלענט זיין
פּשטיותדיקער צוגאנג צו דער או יסטורוען, איז באזעל?ט פון דעם געראנק אז דער צושויער דארף זען א לעבעדיסן מענטש אויף דער בינע, וי גלייך ער זאָל אויך זיצן נעבן אים אין זאל; לערנען זיך פֿון
זיינע מעלות, ציען קאָיקלוויעס, און אויסמיידן די בלױיזן; העלפן ליב האָבן די ערד ווו ער איז געבוירן געוואָײן;
דערוועקן אין אים גלויבן, פּאמריאטיזם צום היימלאנד, ליבשאפט צו די מיטלעבנדיקע פעלקער.
דער דעקאָר פון מאלער מ. רובינגער איז רעאליזירט אין ליכט פונעם שלוםעליכמישן טעקסט מיט אלע ניואנסן. דו טעכנישע רעזשי פון אי.?אוער און א, גאָלדשטיין איז אויסגפירט בי! פּרטומ"
דיקייט.
די מוזיק אראנזשירט פו! מייסטער ה. שווארצמאן, ברענגט א פּאָזיטיוון צושטייער.
דער בוקארעשטער יידישעד= מלוכבת
טעאַטער לערנענדיק פונעם סאוועטישן טעאַטער, האָבנדיק די הילף פון דער רומענישער ארכעטער-פֿארטיי---די פֿאומיי און דער ווענווייזעי פוז די ארבעטנדיקע מענטשן,--- ווערט אן אטתדיקער פאקטאָר אין דערציען און אין דערהויבן דעם פּאָליטיש-קול?טורעלן ניוואָ פון די יירישע ארבעטימענטשן, וועלכע העלפן -- צוזאמען מיט אלע ארבעטנדיקע פון אונדזער לאנד--- בויען דעם סאָציאליזם -- זייער גליקלעכע, פ-ידלעכע צוקונפט.
בערל שנאבל
:
ג-זיבערן ק*אנד
בוק א ר עץ ש ט
שבת דעם 11-טן נאָוועמבכער ד.*,, איז פאָרגעקומען א קולטור-קינסטלערישע מאניפּעסטאַציע אָרגאניזירט פון בוקארעשטער ,איקוף".
עס האָט גערעדט חבר ריספּלער א.ד.ט, ,באטייליקן זיך אין די וואלן, פארטיידיקן מיר דעם שלום".
עס האָט געפאָלגט א קינטטלערישער פּראָגראם פון לידער און דעקלאמאציעס.
י א טס
דער יאסער ,,איקוף" האט אָרגאניזירט שבת דעם 4-טן נאָוועמכער אין אלע אטענעען, פארטראגן מיט דער טעמע: ,די פייערונג פון דעם. 8פיטן יאָרטאָג פון דער נרויסער סאציאליפטישער אֶקִי טאָבער-רעוואָלוציע".
עס האָבן רעפערירט די חברים: אראָן אלטער, איזאָ שאפּירא און זלאטאר לופּו, בי די דאָזיקע מאניפעסטאַציעס;ענען אָנוועזנר געווען א נרויסע צאָל יירישע ארבעט-ימענטשן.
קאָרעספּ. שׁ. גאָלדנבערג
באָטאַ ש אן
שבת דעם 4-טן נאָוועמבער ד,*, איז פאָרגעקומען ביים אָרטיקן מאניפעסטאַציע?כבור דעם 33יטן יאָרטאָג פון דער גרויסער סאָציאליסטישער אָקטאָבער-רעוואָלוציע.
די חבוטע מינא קאָרענטשעאנו האָט
גערעדט וועגן דער גרויסער בארייטונג פון דער אָקטאָבער-רעוואָלוציע.
ס'האָט געפאָלנט אן= ארטיסטישער פּראָגראם.
פון די ברעגעס. שוין די ערר.;
זייר=
/אוקוֹט" אי
קאָרעכפּ. זאלפרען.
וע
יע
1