איוואן(פּוילן)

מיין היימלאנד איז איצט פֿרילינג, יט זון די בלויע הייכן,

יך אטעם נאָך מיט נעכטנס מוידאנעקס שווארצע רויכן.

מיר שווער געווען פארבלייבן בֿית-עולמס, געטאָ-חורבות, (נאך שווערער איז געוועזן

ור שלעפֿן וואנדער-טאָרבעס,

ווארשעס רושטאָוואניעס א ניי געזאנג:

, חבֿר, גיבער-= זאמד דערלאנג.

נאקעט שטייען די קאשטאנען קיין הארכסט איז נישט פאראנען.

א וואקפנריקער מויער ט א ליד א יונגער בױיער,

ד פריטאָרגן-נעפּל גרויע דעם הים? ווירער בֿלויען,

עס גריגען ווירער צוויינן, יז די בלעטער שווייגן, שווייגן,

טי

צַוריק מוט א קורצער צייט האָבן מיר דערוווסט דורך דער, פאָלקס- שטי­אָרגאן פון דער פּוילישער ארבע­פארטיי, און יידישער שפּראך, אז קדי אויסגראבוגגס-ארבעטן װאָס געמאכט געוואָרן, האָט מען גע­

אַנען דעם צווייטן טייל-- דעם וויכ­קסטן--- פון ווארשעווער געטאָ-אר­

בּרי אויפפירלעכער צו אינפֿאָרמירן { עפנטלעכקייט וועגן דעם וויכטיקן

ייט פון די נייגעפונענע ראָקומענטן, דער ,יירישער היסטאָרישער איני טוט" פון ווארשע אָפּגעהאלטן= א ;ציעלֶע סעסיע.

ז'האָבן רעפעריהט ח' ב. מארק, די­

קטאר פֿון אינסטיטוט, ח'מגר אייזג­

און ח'טע מגר. בערנשטיין, מיט­

הבעטער פון אינסטיטוט.

ין זיין רעפעראט האָט ח' ב. מארק עוויזן אז: נאָכן געפינען דעם ערשטן ? פון אונטערערדישן ארכיוו אין 4 יאָר, וועלכער האָט זיך געפונען צען בלעכערנע קעסטלעך, זענען גע­געװאָרן ווייטערדיקע אױיסגראָ­גס-ארבעטן אויף שוויענטאָיערסקע }. ליידער האָט מען דאָרט א חו'ן 2 פון געווער-און ביכער, גאָרנישט - געפונען. ערשט איצט, אויף נאָוואָ­(קי 68, זענען די לאנג-געזוכטע מאַ­ריאלן אױסגעגראָבן געװואָרן.

די איצטיקע מאטעריאלן באשטעטיקן

פרילינג-מאטיוו

זוך איך מער שוין נישט קיין וועגן דיך, מיין היימלאנד, צו פארלאזן, כ'בין באהאָפטן דאָ פון דורות מיט די ביימער, מיט די גראָזן.

ס'איז דער פּליעסק, פון ווייס?יוואסער א-הפואה פאר מיין ווייטיק.

ווערט מיין גלויבן דאָ געשטארקטער און מיין חלום--- הע? און צייטיק.

פֿױלֿן, פּוילן, היים מיין פרייע, כ'בין א טייל פון לעבן דיינעם. מיטן אויפגאנג פון דיין פרילינג וועט מיין לעבּן זיך באנייען.

ווארשע

העי! דערלאנגט װאָס שנעלער ברעטער, צעמענט, דראָט: אויף נייע פונדאמענטן

מיר בויען אונדזער שטאָט.

די גאסן ווערן שענער

מיט יעדן נייעם מויער,

דער הימ? איבער ווארשע ווערט בלויער אלץ און בלויער.

199

הארבסט

אין זיין טרויוִם-- ער שטייגט אלץ העכער, איבער לייטערס, איבער דעכער. י

און ער זעט וי אונדזער מאָרגן ז'פריי פון הארבסטיק שווערע זאָרגן.

נאקעט זענען די קאשטאנען, נאָר קיין הארבסט איז נישט פאראנען.

נאָוועמבער 1949

עם באנד לידער ,אויף היימישער ערר", פארלאג ,יידיש בוך", ווארשע,

{איקוף-בלעטער".

ויסירריקיקיאעגלי קיש ינע כריען בייה ייה אפ שי

זייט 8

די שול פאוי ליטעראטור. און ליטעראטור-קריטיק גמיכאיל עמינעסקו"

צוריק מיט צוויי חדשים איז ורערי עפנט געוואָרן די שו? פאר ליטעראטור און ליטעראטור-קריטיק א. נ. ,מיכאי? עמינעסקו", פון בוקארעשט.

די דאָזיקע שול, לויטן מוסטער פון די סאוועטישע?יטעראטור-שולן, וועט אין משך פו! די 8 חדשים קומען צו הילף די יונגע שרייבער-יטאַלענטן, און אזוי אוום ביישטייערן צו דער קולטור-ירע­וואָלוצִיע פוֹן אונדזער היימלאנד.

אין איינעם פון די גרויסע זאלן פון דער שול, זענען-פארזאמלט די 0} שִׁיי לער, וועלכע פאָלגן נאָך די לעקציע פון רוסישער ליטעראטור- געשיכטע. עס ווערן אנאלוזיהט א. ס. פּושקינס ווערק.

מיט באזונדערן אינטערעס ווערן אויט" געהערט די לידער און פּאָעמען, וועלכע וועלן אויף אייביק פארבלייבן אין דער וועלט-ליטעראטור.

פּושקין האָט געקעמפט פאר פרייהייט, פאר גערעכטיקייט און דערפאר איז ער באליבט און געשעצט פון זיין פאָלק, און. פון אלע פּראָגרעסיווע מענטשן; דערפאר וועט זיין נאָמען קייכט! אויף דור חורות.,.

בייטאָג פור אזייגער, פארזאמלען זיך די שילער אין פארשיירענע קלאסן, אויף די בענק זענען אָנגעלייגט ביכער, זשורנאלן און ליטערארישע צייטונגען, פון וועלכע די שילער נעמען ארויס נאָז טיצן. די צייט לויפט גיך און מיט וויפ? מער זיי לערנען, אלץ מערער װאָלטן זי געוואָלט זיך באקענען מיט אלע פַּראָז בלעכען.

דער גרעסטער טיי? פון זיי האָט אוג­טער דעם פריעריקן בורזשואזן רעזשים פון רומעניע ניט געהאט די מעגלעכקייט צו גיין אין העכערע שׁולן. אייניקע האָכן ביז צום 23יטן אויגוסט 1944 נישט ענט אפילו לייענען און שרייבן. אזוי יז געווען צ. ב. דער ארבעטער ק. הענקו, וועלכער איז היינט א שילער גלייך מיט אלע, און וועלכער איז דורך זיין פאָלקס­טימלעכקייט און אויפריכטיקייט אין זי גע לידער, באליבט געװאָרן ביי טויזנטער ארבעט-מענטשן פאר וועלכע ער האָט געלייענט זיינע שאפונגען.

/איך האָב דיין האנט דיין ווארעמע | דערפילט"---איז די ערשטע שורה פון זיין פּאָעם געווידמעט דער רומעניטער ארבעטעריפּארטיי. { דאָס איז די פּאָליטיק פון אונדזער פאָלקס-דעמאָקראטישן רעזשים, אזוי

זאָרגט די פּארטיי כדי גענצלעך צו ליק­ווירירן דעם שווארצן פלעק פון דער פארגאנגענהייט. 28

אין איינער פֿון די קלאסן האָט זיך פארזאמלט א גרופּע יינגע שרייבער-שו­לער וועלכע לערנען אין קאָלעקטיוו. דאָס זענען: פּעטרא דוצו, בעאַטריס לייבאָ­וויטש, באָזשיטא קערפּינישאַן און קאראָ? איסאק. זיי לייענען די בראָשור פון סטאלין ,,מארקסיזם און די נאציאָנאַלע פראגע.

דער חבר וואסילע ניקאָראָוויטש, אב­סאָלוועגט פון דער פילאָזאָפישער פא­קולטעט פון בוקארעשט, העלפט זיי אי רויס אי פארשיידענע פּראָבלעמען פֿון מארקסיזם. זיי ווילן ואס בעסער קעז נען די לעקציע פאר מאָרגן, וויי? זייער קלאם איז אין פארמעסט; זיי ווילֿן די װאָך געווינען די רויטע פאָן. זיי ווייזן ארוים גרויס אינטערעם ביים פֿארטיפן די פּראָבלעמען און העכערן זייער קול?­טורעלן און פּאָליטישן ניוואָ.

פּעטרא דוצו איז וועבערן ביי ,טעק­סאקאם" פון בוקארעשט. בעאַטריט ליו­באָוויטש ביי ,אוזינעלע טעקסטילע טי­מישאָאַראַ". זיי זענען נוּטע חברטעס און זענען תמיד צוזאמען. זייער וועג איז א געמיינזאמער, זייער קאמף איז פאר שלום און סאָציאליזם,

עס קומט. אויך צו א מיידל פון א זיבעצן---אכצן יאָר, מיט בלאָנדע צעפּ, דאָס איז די שילערן מאריא געיטאַן. זי לייענט פאר זיי איר ניי ליד וועגן דער קאָלעקטיווער לאנדווירטשאַפט. דאָט ליר איז אָנגעזאפּט מיט לעבן. פון. ליך שפּראָצט ארויס א הימליבלויע צוקונםט פּונקט וי פון אירע רירעןודיקע בלויע אויגן. נאָכדעם וי זי האָט געלייענט איר ליד האָט די שילערן לייבאָוויטש איר געוויזן א ליד װאָס זי האָט אָנגעשריבן לכבוד דעם פֿחיאָריפּלאן.

-- בעאַטריס! דיין ליד געפעלט מיר, דו מוזט עס מאָרגן לייענען פארן שא­פונג-סעמינאר. איך וויל הערן, וואָס דוּ אנדערע חברים וועלן זאָגן.

= נוין;מאריא. איך רעסן. דאָס ליד נאָך ניט פארענדיקט. איך מוז נאָך אך­בעטן ביי די לעצטע צוויי סטראָפן. איך װע? עס לייענען ערשט די אנדער זואָך!

אין דער דאָזיקער שול לערנען שילער פון די מיטלעבנדוקע. נאיצאָנאַלו­טעטן. אלע זענען זיי איין גרויסע מש­פּחה פּונקט וי אלע ארבעטער פון אונ­

דאָקומענטן װאָס רופן צו פארשטארקן דעם קאמף פאר פאר שלום=

אָפּגעפונען דעם 2יטן טייל פון ווארשעווער געטאָ-ארכיוו

דעם אינהאלט פון דעם נישט לאנג דע­שיפרירטן טאָג-בוך פון שמוא? ווינטער, וועלכער אינפאָרמירט וועגן די אלץ וואק­סנדיקע קאמפֿס-שטימונגען צווישן. דער יירישער באפעלקערונג, וועגן דער אָ­ריענטאַציע אויפן סאָוועטן-פארבאנד, אויפן זיג פון דער העלדישער סאָוועטי­שער ארמיי און די אנטוישונג צו די פארבינדעטע,

די דאָזיקע נייע מאטעריאלן ווארפן א באזונדערס העלן.שיין אויף דעם ראָל פון פ8. פּ. ר. אין געטאָ, וועלכע האָט גע­רופן צו פארייניקן די אנטיפאשיסטישע כוחות און אָנגעוויזן דעם וועג פון קאמף און ווידערשטאנד קעגן שונא,

פון א באזונדערן ווערט זענען די צאָל­רייכע דאָקומענטן, ואס אינפארמירן וועלכע שיכטן אין דער יידישער געזע­שאפט זענען געווען גרייט צום קאמףה און וועלכע האָבן מיטגעארבעט= מיטן שונא, וועגן דעם שעדלעכן ראָ? פֿון די יודענראטן, פון דער יידישער פּֿאַפֿױ ציי און געשטאפּאָ-אגענטן

דער ח' מארק האָט זיך ברייט אָפּגע­שטעלט אויף דעם ראָ? פון די יודענראטן אויפן סמך פון די געפונענע נייע מא­טעריאלן. צווישן די דאָקומענטן געפונען זיך אינטערעסאנטע זכרונות פוּן א ני­דעריקן באאמטן אין יורענראט, וועלכע זאָגן עדות, אז די יודענראטן, און בא­זונדערס זייערע

נירט געואָרן דירעקט דורך דער געסטאַ­פּאָ. אַ ריי דאָקומענטן דעמאַסקירן און קאָמפּראָמיטירן אָנגעזעענע ,כלל-טוער" אין געטאָ, צולים זייער מיטארבעט מיט דער געפסטאַפּאָ אין דער אױיסראָטונגס­אקציע פון די יידן. א שוידערלעכן איינ­דרוק מאכן די פאקטן, װאָס ווערן אָנגע­וויזן אין א ריי מאַטעריאלן, אן יידישע פרומאקעס, אגודהניקעם האָבן אין די שרעקלעכסטע באדינגונגען פון נויט, עפּירעמיעם און אויסראָטונג אין געטאָ געצווונגען די יידישע מאסן אָפּצוהיטן... דעם שבת מיט דער מיטהילף פון גע­סטאַפּאָ"קאָמיסאר אויערוואלד. אָפּשטעלנדיק זיך אויף נאָך א ריי וויכטיקע מאטעריאלן--- טייל פון זֵיי אויך פון ליטערארישן ווערט--- האט ח' ב. מארק אָנגעוויזן אז די אויפגאבע פון די וויסנשאפטלעכע מיטארבעטער פון יידישן היסטאָרישן אינסטיטוט איז צו קאטאלאָגירן און גרופּירן די מאטע­ריאלן, דעשיפרירן די אומבאקאנטע דאָ­קומענטן, אױיספאָרשן זיי און צוגרייטן צום פּובליקירן ס'זאָלן אלע פרייהייטס. ליבנדיקע מענטשן ביי אונדז אין לאנד און אויף דער גאנצער וועל?ט וויסן. דעם ווירקלעכן אמת וועגן ווארשעווער געטאָ. דער צווייטער רעפערענט= ח' מגר אייזנבאך שטעלט זיך אָפּ אין זיין רע­פעראט אויף די וװיסנשאַפּטלעכע א בעטן פון געטאָ-ארכיוו און אנאליזיר

אָנפורער זענען נאָמי-די באזונדערע עטאַפּן, אין וועלכע:2

פאָרשונגס-מאטעריאלן זענען געװאָרן.

עס איז נישטאָ קיין איין געשעעניש, ואס זאָל נישט האָבן קיין אפּשפּיגלוג; איון די מאטעריאלן פון ארכיוו.

צווישן די ווערטפולע דאָקומענטן איז פאראן א כתבייד פֿוּן 10 העפטן (צוויי טויזנט. זייטן), װאָס שטעלט מיט זיך פאר דעם 5יטן"באַנד פון רינגע?­בלומס ווערק: ,די געשיכטע פון די יידן

געשאפן

אין ווארשע?(דער 1-יטער באנד איז.

דערשינען פאַר דער. מלחמה). א גרויסן ווערט האָבן די ארבעטן פון

יידישן היסטאָריקער ווילטשינסקי וועגן'

דער געשיכטע פון יידן אין קאָנגרעס­פּױלן און ועגן אָנטיי? פון יידן אין אויפשטאַנד פון 1881 יאר(17 פּאזי­ציעס).

די װיסנשאַפּטלעכע מיטארבעטערן פון ייִדישן היסטאָרישן אינסטיטוט מגר בערגשטייט שטעלט זיך ברייט אָפּ אין איר רעפעראט אויף דער באדייטונג פון די געפוגענע מאטעריאלן און דאָקומענטן פון יורענראַט פאר אױיספארשן גענוי זיין שענדלעכן ראָל אינעם יידישן לעבן,

און וועגן דעם מעמאָריא? פון קאָאָררי-.

ניר-קאמיטעט צו דער לאָנדאָנער רעגי­רונג אוֹן צו די רעגירונגען פון די פאר­בינדעטע.

לוט די דאקומענטן, וועלכע געפינען זיך אין ארכיוו-- זאָגט די רעפערענ­

דזער ל?אנד: רומעגער, אונגארן, יירן א.' א. זענען היינט, אדאנק דער ריכ­טיקער פּאָליטיק פון אונדזער פֿאָלקס­דעמאָקראטישן רעזשים פארברידערט אין דער ארבעט--- פארברידערט אין לעבן און קאמף.

די ליטערארישע שאפונגען, מצר די שילער פון דער ליטעראטור-ישו?, ווערן דערנאָך פאָרגעלייענט פארן גאַנצן שִׁי­לער- און אָנפירונגס-קאָלעקטיוו און צו­זאמען דעבֿאטירט. אין די לידער שפּיגלען זיך אָפּ די דערוואָרבענע קענטענישן וואָס די שִׁילֶער באקומען ביי די קורסן. עס ווערט געלייגט גרוים געוויכט אוי? דער נייער ריכטונג. פון אונדזער יונ­גער ליטעראטור אויפן וועג צום סאָציא­ליזם.

אזוי האָבּן זיך די שילער פארזאמל?ט דעם 20-טן דעצעמבער 1950, און אין דער אָנוועזנהייט פונעם דירעקטאָר פון דעו שו?, מ. נאָוויקאָוו און די שריי­בערן נינא קאסיאן, געלייענט זייערע לו­דער לכבוד דעם געבורטס"טאָג פון חבר פטאלין. צווישן די וועלכע האָבן געליו­ענט לידער זענען געווען די חברים: יאָן זעגאן, אורע? בעבעאנו, מיכאי גאווריל, אנגעל, מאנדא טודאָר א. א.

די דאָזיקע לידער זענען דערנאָך דיס­קוטירט געוװאָרן איניינעם און די חבר­טע נינא קאסיאן, מצר דעם שרייכער פארבאנד פון דער ר. פ. ר., האָט גע­געבן די נויטיקע אָנװוייזונגען, כדי די דאָזיקע לידער זאָלן שטיין אויף א הוי­כער קינסטלערישער מדרגח.

די דאָזיקע סעמינארן קומען פאָר יערע װאָך און זענען איינגעטיילט אין צוויי גרופּעם: איין. גרופע פאר פּראָזע און א צווייטע פאר פּאעזיע.

די שו? ,,מיכאי? עמינעםקו" איז איי­גנע פון די רעאליזירונגען אויפן קולטו­רעלן געביט פון אונדזער היימ?אנד, די רומענישע פאָלקס-ררעפּֿובליק. אין דער דאָזיקער שו? באקומען די שילער די פולשטענדיקע מעגלעכקייט צו לערנען און זיך קינסטלערישׁ צו אנטוויקלען. דאָס דערעפענען פון אזא שו? צוּם ערשטן מֵאֵל ביי אונדז אין לאנד, בא­ווייזט אז אונדזער פאָלקס- דעמאָקרא­טישער רעזשים סטימולירט אין דער העבסטער מאָס די יינגע טאלענטירטע כוחות, כדי זיי זאָלן שאפן א װאָס ריי­כערע ליטעראטור פאר די ברייטע מאסן וועלכע פירן אן עקשנותדיקן טאָנ-טעג: לעכן קאמף פאר א בֶעסער לעבן פאי' א און סאָציאליזם,

אבא ריבער

טין-- איז צו זען, אז דער בריון אין דורך פארשידענע אומוועגן דערגאנגען קיין אויסלאנד, צו די רעגירונגען פון לאָנדאָן און וואשינגטאָן. אָבער קיין. ענטפער איז נישט געקומען און קיין שום אינטערווענץ איז נישט געמאכט געוואָרן, די אלע הייגט פארשפּרייטע קלאנגען, אז די רעגירונגען פוֹן אמעריקע און ענג­לאנר האָבן כלומרשט נישט געוווסט וועגן דער היטלערישער טייוולאָנישער הי אין די געטאָס, איז

א געמיינע אויסטראכטונג. די ענגלישע און אמעריקאנער רעגירונגען האָבן גוט

געוווסט, װאָס עס קומט פאָר אין פּױילן,

זיי זענען געווען אינפארמירט וועגן דעם אויסמארדן 6 מיליאָן יידן אין די טויט­לאגערן און גאז-קאמערן, און זיך רויק צוגעקוקט צו דעם אלעמען. וועגן דעם דארף וויסן די גאנצע וועלט, וועגן דעם דארפן וויסן די מיליאָניקע יידישע מאפן און אמעריקע.

אין איצטיקן אָנבליק, ווען די אמע­ריקאנער און ענגלישע אימפּעריאליסטו­שע כאנדיטן באדראָען די מענטשהייט מיט א דריטער וועלט-מלחמה, זענען די נייגעפונענע דאָקומענטן דעמאסקירנדע באשולריקונגס-אקטן קעגן די פאשיסטי­שע פארברעכער און זייערע באשיצער,

און רופן צו א נאָך שארפערער וואב-. זאמקייט און עקשנותריקן קאמף פאר א דויערהאפטן שלום לטובות די פּשוטע טענטשן פון דער גאָרער וועלט.