זייש 3

-איקוויבלעטער=

דאָרע טייטלבוים { איך האב א קארעישע מאמע באגעגנט

איך האָב א קאָרעישע מאמע באגעגנט.

ס'האָט אין איר בליק נעפלאקערט סעו?, טיידזשאָן, און װוסאָן. ם'איז אויף איר קאָפּ נאָך פון הייטלאנד געלעגן דאָס אש מיט פיבער אין ליפּן

זי האָט איבער דערפער און שטעט

פון פרידן גערעדט.

איך האָב א קאָרעישע מאמע באגעגנט

װואָס האָט אָנשטאָט צירונג די פרייהייט געטראָגן.

איר פאָלק האָט דעם שייטער פון זיגרייכע קאמפן אויף פעלזן צעצונדן, און פארנעפּלטע רו פון פארטאָגן

מיט שא? פון פֿאבריקן געוועקט.

פון מיקאדאָם סינדזשאלן די װונדן געווען שוין פארהייל?ט.

מיט שפע, מיט זעט ס'האָט דאָס לעבן, דאָס נייע גענערט.

אויף זיין אייגענער ערד ס'האָט דער פֿױער

מיט לידער געזייט און געשניטן,

געזונגען עס האָט ביי דער ארבעט דער בויער.

געלאָקט עס האָט יענקישע רויבער

דער קופּער, דער טונגסטן, דער צין און דאָס אייזן פון בארגיקן לאנד. נעשראָקן עס האָט זי דאָס ליד פון א פאָלק,

װאָס האָט אויף זיין האלדז דעם כאָמעט צעריסן

און זיין קאָפּ צו דער זון אויפגעהויבן.

וי א בוראן זי זענען די ווארעמע נעסטן באפאלן,

פארוויסט און צעשטערט

די שפּראָצונג פון גליק אויף קאָרעישער ערד.

וי א נאקעטע היי? ליגט סעול-- די פּער?-שנור פון אָריענט. פארשרפהט, פארלענדט די מוזייען, די טעמפּלען, די שׁולן, פֿאריאָמערטע בויגן זיך פעלדער פארזייטע מיט רייז,

אויף שליאכן די זייער, פארשניטענע ליגן.

זויגלינגס ביי בריסט פון דערמאָררעטע מאמעס

זוכן מיט הענטלעך פארטריקנטע שפּייז.

איך האָב א קארעישע מאמע באגעגנט

װאָס האָט ביים טייך אמנאגאן א היים א ליכטיקע נעהאש, אירע קינרער דאָרט האָבן אין צעדערם פארהילט

מיט כוואליעס מיט בלויע זיך פריילעך געשפּילט.

היינט ליגן דארט ל?יידיקע שיכלעך ביים ברעג.

וי גרויזאמע פלאנצן פון וואסער

עס שטארצן פארגליווערטע קעפּלעך ארויס

און קוקן מיט פראסטיקע אויגן

אויף חורבות פון יעטוועדן הויז.

איך האָב חורך די פינצטערע נעבט פון דעצעמבער

די שטיינערנע פּאנצערס פון װאָליסטריט געזען.

זי פֿויכטן מיט אָפּשיין פון בראנדיקן פלאם אויף קאָרעישע שטעט.

עס כריפּען אֶן אויפהער די דראָטענע העלדזער פון מאָנסטער

און שטשירען מיט שטאָלענע ציין אויף פארבאָרגענער רו אונטער לאָדנס. זי מעסטן, זי צײלֿן מיט וועלפישע אויגן דעם ריווח פון טויט.

איך זע דאָרט פון דיופּאָנט, אנקאנדא, ראָקעפעלער, מאנסאנטא די שאָטנס, זי מעסטן, זי ציילן מיט וועלפישע אויגן דעם ריווח פון טויט

און שטאָלצענע קוימענס פון פּיטסבורג, קליוולאנר, דעטרויט

דעם הימ? מוט פּורפּורנע צונגען און רויכיקע קנוילן פארזיגלען.

ווען ס'ציען פון דאָרט זיך פארטאיעט די מאָרד-עשאלאָנען,

שפּילט וואשינגטאָנס ,,פּאסטוךר"

א ,פװייהייט-סאָנאטע" דער וועלט אויף קאנאנען.

און זיין סטאדע היענעס

קנאקן גלוסטיק די ביינער, די פעטע פון רויב.

און אייך מאמעם פון מיין זינקענדיק היימלאנד איך װאָרן, עם הויערט א בראָך איבעױ אונדזערע שויבן.

עם ווירבלט אויף אונדז א געוויטער פון צאָרן.

עס שטייען פּיראטן ביים רודער

און מיט אונדזערע זין זי שענדן, זיי מאָרדן און רויבן.

עם וואקסן אונדז האָרבן אויףּ רוקנס פון זייערע זינד.

טיר טראָגן אויף שטערנס פארקריצט קינס צייכן.

עם יאָגט אונדז די קללה פון יעדן פאריתומטן קינד,

און ס'וועט אונדז די שטראָףּ פון שטרעקעס פון ווייטסטע דערגרייכן.

איך האָב דעם גרוי? פון קריג אויף א קאָרעישער מאמע געזען, און איך וועק, איך רוף אייך העלדישע מאמע-געשטאלטן,

עם זאָ? יערע פון אייך היינט וי רעימאָנר דיען

די באנען מיט טויט אויף די וועגן פון היימלאנד פארהאלטן.

וי ם'לאָזן אייך מאמעס, די ווייען נישט אָפּ ביים געבערן, ביז דאס קו? פון לעבן די בלוטיקע פּענטעס צעפליקט, נישט פאר?אזן עס זאָ? אייך דער צער פון עלנטע טרערן ביז דאָס קו? פון פֿרידן די זייער פון אומקום נאזיגט.

5 מי און ראדיאַ בוקארעשט. ו/ אויף.285 מי

הערט יערן שבת א זייגער?)2

די יידישע ראדיאאוידיציע

אויף די פּאָסטנס ראדיאָדראָמעניא אויף וועלן-לענג

דער פראָגראם פון די יידישע מלזכה-טעאטערס

אין בוקארעשטער יירישֵן טעאטער ווערט געשפּילט מיט

מלוכה"

גחיים דערפאָלג ,,אין שאטן פונעם פּאלמעג­בוים", פּיעסע אין 6 בילדער פון יאָנע? צאראנו, איבערזעצט אויף יידיש פון יוליאן שווארץ, אונטער דער רעזשי פון ראדו מיראָן.

דער דעקאָר איז געצייכנט פון ווא?. מונטעאנו. די מוזיק צו דער דאָזיקער| פּיעסע האט געשאפן דער מייסטער ח, שווארצמאן.

א

און יאסער יידישן מלוכה-טעאטער ווערט אויפגעפירט יעדן אווֹנט ,דער בעל-הבית פון דער צייט", פּיעסע אין 12 בילדער, פון די סאוועטישע שרייבער, די ברירער טור און?. שיינין.

ו עמיסיע פאר קינדער ביי דער| || אמפליפיקאציע-סטאציע| | באָטאָשאן:

שבת דעם 5-טן פעברואר ד. י. איז! פאָרגעקומען ביי דער אָרטיקער אמ­פּליפיקאציע-סטאציע, א יידישע עמיסיע|

נעגעבן פון די קינדער פֿון דער שול נר. 7 גריוויצא,---אנגעפירט. פון ח. ז. פרענק?---מיט פאָלגענדן פּראָגראם: 1. ,זשימי וועט קעמפן פאר שלום" מאַרטשעל רויון. 9. ,סינרערלעך'.. ליה,

מאלוויגא פינקעלשטיין און דעבאָרא פּישעלאַָװיטש

8 א מעשה מיט א הענעטשע, סאליקא גרינבערג

4. אזוי פּאסט פאר א פּיאָנער קלארוצא נאכמאן

.חי מיריחיליייגיחייחדיייייייייקליייייילליילליליי יי יי יי

5. ווינטער-ליר, מאלווינא פּיגקעלשטיין

, = שידיי וילייייייייייייריייקייהייקריייייליללייירי יי

סימעלע שניידער

צו דיר-- סאוועט- ארמייער!{'|י

ם'איז דיין פאָן א וו'יטע, ס'איז דיין שטערן גלי?-­ם'אין א פאָן דיי} נאָמען, מוטיק, שטאָלץ א.ן נוט.

ס'איז דיין טאנק א טראקטאָר, ווען דער פרילינג קומט און דער זיג איז דײינער, ווען דער קריג פארשטומט.

און דו שפּאנסט דע סטעפּ דורך מיט קאטיושא-קלאנג-­הערט זיך איין מיט?יכשאפט וידער, יעדער זאנג. י).

און דיין האנט, וואָס געכטן נאָך גערעכט געשטראָפּט, שיקט אזא געטרייען וק דורך שטילער לופט.

און דו מילסט זיך היימי"ש, וװוירער ביים מאשין-­שארפער נאָך דיין אויג אוז, טרייער דיין באמיען.

טראכסטן, פו? מיט ליבשאנץט, צו דיין גרויסער היים-­כאטש א סטעפּ דיין הארץ איז,-- פילסטו שמאָ? עס, קליין.

נאָר דו טראכסט מיט גאל אוּיך צו דעם מיאופן פיינט...'+ == ם'איז מיר ליב מיין לעבן, נאָר אפילו היינט

בין איך גרייט אָפּװישן, און פײאָרגראָבן טיף אלע טווט-פארזייער, דעם מלחמה-רוף.:

און דיין שִטים איז מיינע, אונדזערע, דער וועלטס-­אומעטום עס מיניעט, אומעטום עס העלט.

שטרעקט מען אויס די הענט דיר,;נעמסטו ווארעם ארום-­דארף מען נישט קיין ווערטער, מען פארשטייט זיך שטום,

טראָגסטו אויף די אָרעמס רעכטס און לינסקס א קינד, קומסט אריין אין דערפ?, האוווקען נישט די הינט.

ווונדערט זיך א זקן:-- ס'איז מיין ,,װאָלף"'זוי ווילד ר'האָט נאָך מיט א פֿרעמדן קײינמאָ? נישט געשפּילט.

שמייכלסטו זיך בלֿאָנדלעך, זאָנסט דיר ,,ניטשעוואָ"-­טראָגט זיך'זויפו? גוטקייט פון' דיין אויגנס בלאָ.

לויטערקייט װאָס לֿענין האָט זי דיך געלערנט; אױסגעשטאָלט, דערמוטיקט. זי סטאלינס האנט.

כ'האָב עם נישט פארגעסן. נישט נזארגעסן, ניין-­ביסט אין שווערע צייטן, גלויבן אונדז געווען.

שוועסטער, ברידער מיינע, עס געדענקען גום-­האָסט פון אונדז'רע ווונדן אָפּגעוואשן ס'בלוט.

ברייטהארציק, אזוי זיך גאָרנישט האט געציילט-­

דער פּראָגראם איז קאָמפּלעקטירט וילן מיר היינט אויכעט אויסווייל} חעם וועג נעװאָרן פון די ח' הילזע רוף און ואס דו ביסט גענאנגען, אויסגעטראטן שווער... דוד קאץ, אָנגעפירט פון דעם ח' ה. פון דיין זייט מיר וועלן נישט אוועס/ שוין מער! | רייכער, מיט יידישע און רומענישע אע:

{/ לירער. ל ­|,. װײַן ול== | וו חי איוואן; ,אויף היימישער עריר פארלאג.יידיש-בוך" ווארשע, 1950

5 לידער אין א ציכטיקער פּלאי דאכט ס'לאכט די וון גאָר פֿון מיר נישטאָ שוין מער' טיין פאנעס. קעטע פון א דיכטער פונעם פאָלקסי= װאָס אין שטיי בי א הויז אֶָן א טיר װעט קלינגען העכער איצט זייע ליה.|| דעמאָקראטישן פּױלן, ווו די יידישע= אָן פענצטער, אָן ליכט, אָן פרייד אוי דאנא, דאנא, 6 אנא. יאר באפעלקערונג, צוזאמען און איך רעד אומפארשטענדלעכע רײד און די פּשוֹטע(ץענטשלעכע פרייד, | מיט דעם פּוילושן פאָלק קעמפן פאר. אָט דאָ בװישן די חרובע וװענט... פאריאָגט די אמאָליקע געפילן פון א בעסער לעבן, בויענדיק דעם סאה פרילינגימאֲטיוו" איינזאמקייטן, די פוייד וועלכע ער צואליזם, װוו יעדע דערגרייכונג ווארשע אָבער, די שטאָט פון ווע?- געפינט אין דעם עלאן פון די בויער |איז אן אָנזאָג פון א נייער דערגריי- כער ס'האָט זיך ערשט נישט ל?אנג פון דעם נייעם סאָציאליסטישן פּױלן; כונג, ווו יעדער קלאפּ פונעם האמער ארויסגעטראָגן פאר דער גאנצער וועלט האָב איר דערפילט די יְונגע פּרײַר.ן,

'איז אויך א מעכטיקער קלאפ דעם

די מעכטיקע שטימע פון דער שלום­לֿובנדיקער מענטשהייט, אָטעמט שוין

און נאָך דיין רוף געגאנגען. ס'האָט דער ארום גערופּןן מיך

בי אימפּעריאליסטישן לאגער.

אין א טיי? פון די 28 לידער איז אָבער מיט דעם היינט.

'אָפּגעשפּיגלֿט א שטיק פון די טראני- די גאס1 װערן שענער

ישע געשעענישן פון חורבן און אומ- מיט יעדן גייעם מויער,

| קום פון דעם פּױלישן יידנטום, ס' דער היל איבער וארשע

קומט אָבער צום אויסדרוק אין א ריי װערט בלױער אלץ בלויער. רער דער שטארקער לעבנסיכוח אין און דער דיכטער קומט שוין ועלֿכן ס'זענען אויפסניי באהאָפּטן די געטאָ באגייסטערט פונעם נייעם יידישע בױיער אינעם היינטיקן פּױילן. אין זיין היימלאנר:

גרויזאמקייטן אָנגעלאָדן מיט האם און נאָר רערהערט כ'האָב דאָרט שוי1 שנאה, און ער וועט זיך פון זיי נישט

אין לעבן

דעם דיכטער האָבן די מערדערישע בין איך הייגט אוועק אי געטאָ װירער,

קלעסּ

פון האמערס, באפרייען, פּונקט וו ס'וועט קיינמאָל ס'וענען אויפגעשוטאנען טויטע גלירער זיך ניט באפרייען פון האס און שנאה און אין לעבן זיר אױיפּסגײ פארקלא

דערפאר איז אונדז פארשטענד?עך פרעמדע, נאָר וי אן אייגענער צווישן וואָם דער דיכטער אטעמט נאָך אייגענע פאר וועלכן ס'האָט זיך װוידער מיט דעם נעכטן. אויפגעעפנט די ליכטיקע וועלט װאָס דער דיכטער,.= פארכאפּט פון דער קעמפט נאָכן ביטערן שניט פון דער דאָזיקער שטימונג, פארנעפּלט פון דער פאשיסטישער חיה, פאר א נייעם און

בלוטיקער וויזיע פונעם געטאָ, פרענט זאטן לעבן. אין פֿארצווייפלונג: װעלן חורבות אייביק דאָ שוין שטומען+ דאָס אין װעט די זון שוין קײנמאָל דאָ נישט די שייערס פּול געפאקט? שײיוען? די קו און פערר שוין} זאטע. װעט דער מענטש דאָ קײנמאָל מער....=. ייא הַיין לאך טאָן? פון בוידעטס שמעקט מיט פריש

אָדער אין א צווייט ליר: דער פויער גײט ארום זיין הויז פון מיידאנעקס שווארצע רויכן מיר זיין טראָט איז פעסט. מונטער.

ער זעט עס אומעטום, ער געפינט

יּ

וֹ היי

קינדער אין די הויפן זיך נישט שפֿילן 7 ס'איז האָלץ פארגרײיט אויף װינטער

מיט טויזגטער פארלאנגע,. איינפאכע פארלאנגען פון לעבן און|; לֿיבע, און ער ווענרט זיך שיין צו|| זיין געליבטער מיט פּשוטסטע מענטש­לעכע שוין פלאנג פוז אים פּארגעסעגע

ווערטער:

דו ביסט די יוו, װאָס לַייכט פאר מיר אַויף אלע מײגע װעגע דן ביסט דער יוס"טוב פון. מײן וײן אי גרויִען איגרערװאָכו, דן ביסט פאר מיר די גרויסע פּרײדר{װײ פֿון זוניקן נצחוט|| װאָס איז אויפסניי||

דער דיכטער,

צו די פאשיסטישע מערדער יעדער מערט. פארליבט אין לעבן און זעט װי ס'איז|, איינער וועמענס בליק האָט מיט שוי.= און פארק?אמערט זיך פעסט, ניט דער הימ? ווידער העל און בלוי... ,|}; דער געב?אָנדזשעט אויף די חורבּות איינזאם, ניט עלנט, ניט מיט קיין אָבער ער ווייסט אז דער שונא לויערט,|| פונעם ווארשעווער געטא. טריט פון א ב?אָנדזשענדיקן צווישן ער איז פו? מיט צאָרן קעגן די שונאים||

פון דער מענטשחייט, קעגן די בלוטיקע וואמפּירן וועלכע פארטרענקען מיט בלוט דאָם העלדישע קאָרײיער פאָלק, און ער פארייניקט זיין צאָרן מיט דעם צאָרן פון די הורבות פון דער הױפּט-שטאָט ווארשע. װאָס אײיביק ועלן מאָנען און דערמאָגען! רויטארמײער, געפאלעגע אין מארשן אונטער זיגערישע רויטע פּֿאָנֶען מאַָגען= אװעק די העגט פוו קאָרײע:

און מיט וויפי? צערטלעכקייט, קלינגט זיין ליד ,,צו מיין היימ?אָזשר שוועס-|. טער": י. זזובאָװיס|4

(סוף אויף זײט 3)