זייטם 2

{חבר..'י

יטערן צייכ| פון ,קאמף פאר שִלּום

און קולטור".

עס האָט געהאלטן א פאָרטראג דער דובאָויס, וויצע- פאָרזיצער פונעם איקוף אין דער ר. פ. ר.= איי בער דער ראָ? פונעם יידישן שרייבער אין קאמף פאר שלום, פאר סאָציאר לוזם, אין קאמף פאר אויפקלערן די יידרישע ארבעטנדיקע קעגן געפאר פון דער ציוניסטישער פּראָפּאגאנדע, און

פונעם פאָלֿקסיכאָר",,איקוף":

גוסטי נאטעסמאן, ניורא שלאג, איזידאָר קרייז?, א. א., אויסגעפירט א קינסט­לערישן פּראָגראם.

דער אָנוועזנדיקער ארבעטער- און בעל-מלאָכה-עולם האָט אויפגענומען מיט אומאויפהערלעכע אפּלאָריסמענט! דעם אויסגעפירטן?יטערארישן און קינסטלערישן פּראָגראם.

און אין הארץ מיט סטאלינס נאָמען. היינט דערמאָנט מען זיך אין פריידן אֶן די צרות אָן דעם ליירן,

ווען מיר טרעפן זיך צוזאמען,

אל?ע זיבן ביי דער מאמען.

ס'זענען ביידע על?טסטע זינען אינזשינערן פֿאר מאשינען;

שמעון רעדט פון זיינע קראנקע, נאָר ביי זי איז זיינ' געדאנקען;

ער ווייסט

בחורים זיבן, איר מעגט מיך אלע זיין מסנא!

זען אין?אנד די דראָטן שוועבן אָנגעפולט מיט ווייסע ליכטער, וואשנדיק דעם ל?אנדס געזיכטער פריער נאָך פאר פינף יאר-­

זאָגט דער טאטע מיט הומאָר,

און ווענדט זיין בליק די קינדער צו זי העלפן

אויך רערצו. טראכט די מאמע-­

יי...ר ריר יי יי יי יי וי ר יו יי יו יי ייר יי יי יי

ייוו יי יי

ביים בוקארעשטער יידישן מלוכה-יטעאטער

אין דער ארבעט פון אויפקלערן די יירושע ארבעטנדיקע מאסן איבער

פארגעסן, וויאזוי אָקסנפעלר האָט אים פריער עקספּלאָאטירט. ער רייסט אָפּ

סנפעלד זאָגט אים, ,ער האָט אים טאקע גערופן נאָר אָן שום אָבליגאָ",

טיאָרן. ם. פישלֿער האָט אין דעם דאָ? פון עמיל?ס פאָטער-- דער שטאָפּער

דאָקטער) און א?פּערין(דוצו) האָבן זייער בלאסע ראָלן. זיי רעדן, זיי אקה

די מוזיק פון די שווארצמאן און ח.

קאָמפּאָזיטאָרן ח. װאָלפנזאָן האָט

אֶן זיי. עס איז דווקא כאראקטעריסטיש

פאר דער יוגנט או זי וי? נישט

: ױ י

די פארבינדונגען מיט זיין משפּחה, שטויסט ער זיך אֶן אין די וויורקלעכ- נאום--- פאָרגעשטעלט דעם פּשׁוטן ציאָנירן נישט און דאָס פארמינערט יי: איר צוקונפט מיט. זיין. היים, פיט זיין לאנד אין קייטן פון ישרא?.: גב אי טק העלבעף האָט רלם זיערט פון-וייערע ראלן, וועלבע א א וועלכן ער איז געבוירן. און אין עמילן הייבט אָן ווערן אלץ קלאָרער איבערגעלעבט די ביטערע צייטן פון וואלטן גערארפט זיין-שטארקער. און= די פיעסע פולט אוים א' בווין

וועלֿכן אנדערע ארבעטימענטשן, סיי יידישע װי זיין ברודער ל?אזער, סיי נישט יידישע, וי דער טאָקער קרים" טעא, אָדער| לענוצא,. פילן אֶלץ מער גאז דיין לאנד איז דיין היים". שפּעטער באגעגענען מיר עמילן אין ישראל, אין חיפה, ביים פֿאָרט. לעבן

א אי עס בורוטויעס, פּאַנוציי פארטייריקט זיי און אונטער- מיידל. וועלכע האָט ליב איר חיימ- יוליאן שווארץ, וילי ריכער, סאריקא טיקן היינט צו טאָג די יידישע בא" ,|| פרעמרע מאטראָזן, גאסן-פרויען,. ליי* דריקט די מאסן. אָט דאָס איז די לאנד אין וועלכן זי קען זיך אויםי שאראנא, בעלא באקא? און די אנ- מעלקערונג. ײ דיקנייערם. ער זעצט זיך אוועק מיט לאגע אין ישרא?! עס טוט אים לעבן גלֿיקלעך און זי איז צוליב דעם דערע אקטיאָרן.

אז מען האָט אים פארנארט. ער זעט ווער עס האָט די דעה אין ישראל; מענטשן וי אָקסנפעלד, דער אראבי­שער עפענדי, א שיתוף פון די אָקסנ­פעלדס; דער ברוטאלער אויפזעער אין בית-עולים, דער מסור פּאסקו פלינגער, און וע? כולם, די אמעריקאנער. די

אמא? און ער פרייט זיך היינט ווען ער זעט אז דאָס לאנד ב?יט און די יידישע און נישטייידישע ארבעטנדיקע בויען זיך א גליקלעך לעבן.

יודיט קראנענפע?ד האָט אונדז פאָרגעשטעלט אן ארבעטנדיק יירישׁ

מיר ווייסן אז אלפּערין האָט אסך גועסערע קינסטלערישע פעיקייטן. דאָס קינד פּערעלע זא?למאן, האָט באוויזן פעי­קייטן, וועלכע מען וועט דארפן נאָך מער אנטוויק?ען. עס האָבן נאָך מיט­געהאָלפן צום נוטן אויפפירן די פּיעסע, מאנא ריפּ?,א. גאָלדינער, ליובא מיידאן,

װאָס האָט זיך שטארק געפי?ט אין דער קולטורעליפּאָליטישער ארבעט צווישן דער יידישער באפעלקערונג. זי אי א גוטער אָנהויב און מיר האָפן אז דער בוקארעשטער יידישער מלוכה-טעאטער, וועט זיך מער פאר­נעמען מיט די פראגן וװאָס באשעפ­

דעם אמתן צי? פון דער ציוניסטישער 5 לוי??/ פּאסיק אונטערגעשטראָכן די אקציע פּראָפּאגאנדע, האט זיך ביז איצט גע. וא ן שאָטן פונעם פא מטענבו ם פון די בילדער; זי איז צוזאמענגעז=|| פולט די אָפּוועזנהײיט פון דעם בוקא- ד י שטעלט אויף סאוועטישט, רומענישע! רעשטער יידישן מלוכה-טעאטער. עס און יידישע פֿאָלקם-פאטיװן, סימבאָ-=|| איז געווען א בלויז פון די ביז איצי- פון יאָנעל צאראנו יידיש!: יוליאן ניזירנריק:2 יי יי טיקע רעפּערטוארן, װאָס האָבן נישט אין דער ר. פ. ר. ױ באהאנרלט אל אב וט זיין שוךיפּוצער-קעסטעלע און ווארט באנג, װאָס ער האָט פארלאָזט דאָס מוותר אויף דער פערוענלעכער פיבץ= די רעזשי פון רארו מיראן האם א|| וי פון דער ר. פ. ר אויף. קליענטן. דעם דר. אָקסנפעלד פאָלקם-ידעמאָקראטישע רומעניע. צו עמילן.:א מיטגעהאָלפן צום געלונגענעם אויפ-=|| דער דאָזיקער בלויז איז איצט בא- האט ער נאָך נישט באגעננט. ביז= אינדערהיים-- אין בוקארעשט--= סעווילא פּאסטאָר פירט אויס גלענ- ול די מיעסע. רער דעקאָר פון. וו

זייטיקט געװאָרן דורכן אויפפירן ד' ווען ער וועט אים געפינען, װעט ער האָט זיין משפּחה באקומען א נייע צנד די ראָלע פון מאדאם ווורמשטויב: ג א האט אויף א זייער געלונ פּיעסע ,אין שאָטן פון פּאלמענבוים". 15צו שיד. װוינונג. עס זענען איינגעלאדן צו א בורזשויקע, א בעל-גאווהניצע, װאָס 22 אוב אונטערגעשטראָכן די

אין דער דאָזיקער פּיעסע ווערט גע- ער זעט די הוליאנקעם פון דער דער שמחה פון באנייען די ווינונג אירע שמועסן באגרענעצן זיך נאָר אי א שפּילן זיך ח װיון א יונגער דענטיסט, עמיל, װעל- בורזשואזיע, אין דער צייט ווען די אויך פרידא, עמילם געוועזענע כלה אויף געלט און קליידער, דערביי א ענע. בילרער.

בער האָט באקומען די באשטעטיקונג נייע אימיגראנטן לעבן אונטער שווערע און דער שכן, דער רומענישער טאָ- פארגעסט זי נישט אריינצופלעכטן די פֿיעסע האָט אויך בלױיזן. מיר|; צו פאָרן קיין ישרא?. אומזיסט פּרווון באדיגגונגען. מיר הערן: א מאדאם קער קריסטעא. מען לייענט עמי?ס ציוניסטישע פּראָפּאגאנרע. בענא פּאָפּ. זעען אין עמילן א יונגן מאן וואָס: אים אָפּרעדן זיין פאָטער, דער אלטער דערציילֿט דער אנדערער, וועגן איר בריוו, פון וועלכן עס איז צו זען אז ליקער ווייזט אונדז קינסטלעריש א װי? פאָרן און פאָרט קיין ישרא?,|. נאום, זיין ברודער?אזער, און אפיל סיסטעם פון אויפנעמען דינסטן. עמי? עס טוט אים באנג װאָס ער האָט מעקלער-טיפּ מיט אלע פּיסטשעווקעם. זעען א פרידא, וועלכע האָט|. זיין כפֿה פרידא, ועלכע איז אויך דערקענט אין דער דאָזיקער מאדאם פארלאָזט זיין לאנד, וו מען בוט מאָריזאָן אין דעם דאָל פון אָק- פאַרן, נאר זי זאַגט אפ פון פארן, צייטווייליק געווען גרייט צו פאָרן, דר. אָקסנפעלדס פרוי. זי לאכט פון און מען פארפעסטיקט דעם שלום, און סנפעלֿר שטעלט פאָר אן אראָנאנטן נאַכדעם װאָס אנדערע האָבן זי איך

נאָר אויפגעקלערט פון לאזער און פון אים ווען ער זאגט אז איר מאן האָט איז געפאָרן אין א לאנד וו מען טיפּ פון אן עקספּלאָאטאטאָר, װאָם בערצייגט. די פּאָזיסיווע טיפּן זענען.

איר רומענישער חברטע, די ארבעטערן אים גערופן קיין ישראל. בויט סטראטעששע שאָסייען, אין א לאנד מיינט אז אלצדינג מעג ער. סאָניא לאזער, ואס איז עלטער פון עמילן, לענוצע, האָט זי צו דער צייט פארי= ער איז נאָך פו? מיט האָפנונגען, וואָם העלפט די אמעריקאנער אימפּערי- גורמאן ווייזט אלם דר. אָקסנפעלרס דער אל?טער נאום, און די אלטע מומע שטאנען, װאָס פארא פעלער זי האלט אפילו ווען דוצו פּרוווט אים אוים- אליסטןאין זייערע מלחמה-צוגרייטונגען. פרוי, די פאראכטונג פון דער בוך- טויכע. מיר זעען נישט אויף דער

אין מאכן. עמי? איז פארניפטעט פו- מאָלן די אמתע ל?אגע פון ישראל.. די אקטיאָרן האָבן אין אפֿגעמיין זשואזיע קעגן די ארבעטנדיקע. כאווים בינע קיין יוגנטלעכע װאָס וילן נישס=| נעם ציוניסטישן סם און עס העלפט ארומוואנרערנדיק און זוכנדיק א" זייער גוט אויסגעפירט זייערע ראָלן.(לאזער) אנוצא ריבער(לענוצא) און לא י; ואס מעמפן, לג עס יי ייך גארנישט. ער ל?אָזט= נישט בעט, באגעגענענדיק פֿאסקו פלינגער, ה. א. שטאָלפּער, האָט אונדז געגעבן מ. פעקלֿער(קריסטעא) אינטערפּרעטירן עס ווערן נישט געוויזן יענע שילער|| רערן. אים האָט גערופן זיין געוועזע? װאָם פירט אין די ביתיעולימס די אן עמי? װאָס איכערציינט דורך זיין גוט די ראָלן פון בא וסטזיניקע אר* לדער ונגע ארבעטער, װאָס זייערץ|(| נער בע?-הבית, דר. אָקסנפעלד און זעלבע פארעטערישע ארבעט, ואס ער ערנסטקייט מיט וועלכער ער אינטער- בעטער. נאַר דאָך צומאל פולט זיך די הא בלייבן דא. צוליב זיי, אדער}|| האָט. אים צוגעזאָגט א בעסערע ארי האָט געפירט. אין די לאנערן פו! פּרעטירט זיין ראָ?. דאָס זעלבע קען געקינצלטקייט. בערקאָוויטש(דער קאך וונטלעכע וועלכע בלייבן אפילו װען| בעט. דאָס האָט אים געמאכט ער זאָל טראנסניסטריע, אדער ווען דר. אק" מען זאָגן אויך ועגן אנדערע אקן מוניסט פון ישראל) װאָלפענזאָן(דעך די ע?טערן פארעקשנען זיך און פארן-|

ייט 2;איקוףיבלעטער" נר. 20 שי אבבבבבבבם' ושעי-- 2 = ­/ ביים לעבן פון שלום מיט אלע| ה. א. שטאָלפער: ו ףּ ײ איך שטיי| ויב| זין : ר י ײֹ ס'איז מער קיין טריבע, קיין מירע די נאכט, וו זין זענען מיר געווען בעניע פארט זיך או ארי: זי נייט שוין אין טאָנ-שיכט צו זוניקע באגער ניי דער מאמע אין דער חיים; איז מער יושר פון א דאָקטער.. טא ערו זיבן לעם? אוי יין שיםל? ס מאכט אזוי נאָר, בלױיז א וויצל? די ארבעטער אין פאבריקן און אין שאכט?על אויף איין שים?, ע אר,: היינט פילן דעם מאָרגן שוין, וואקסן און ווערן אין דער שים? ניט קיין ביסן. מיט זיין ברודער, שמעון-- פּיצל, יא' יִ זי פארביסן האָבן מיר דעם הונגער מודכי איז א גוטער בלעכער א אומעטום פלעכט מען די קראפט פונעם לאנד, מיט א שלֿאָף, צי מיט א פינגער, און ער כאפּט די זון אויף דעכער,: פון ערד-דנא מען עפנט די אָדערן פול נאפט; האָט א הענדא?ע דער טאטע. שלום, אין א גאנצער מאן, ו אויף פעלדער פארמערט זיך קאָלװירטןיגעזאנג אין א טאָג געבראכט אין כאטע. אויסגעוואקסן וי א טאן; כ און וואסערן מען. פירט פאר ליכטיקע נעכט. דער בעליהבית האָט זיך צעריסן ערנסט, גוט און א פארשטייער,: :: און געשענקט אים אויך א ביסן, און שוין צוויי יאָר א פּארטייער, א ביים לעבן פון שלום טיט אלע איך שטיי, האָט די מאמע. עם צעשניטן און איך אליין זאָג אייך אָן שפּאס,. ע מיר. ניםן אריין;פונעם הארצן 5 אס: צונעשטעלט עס אויף דער פּליטע, איך ווע? פארן צום ביקאז. ח און בינהן'יערן שווייג פון אוימבוי; געטריי-- און די פּולקעלעך און פליגל זונטיק זיצן זיי צוזאמען,, אק ייא אונדזער רעפּובלֿיק זאָל ווערן פו?ל קראפט איינגעטיילט פאר קינדער זיבן. מיט די פוויען ביי דער מאמען. ײ מיר שטייען וואך-- ביז נאָך א שונא פאראן, געשמאטשקעט. האָבו מיר די ביינער; נאָר איך ף יא ייר ליל אלע,: װאָס צילֿט זיינע טריט צו אירע ליכטיקע שועלן; אָנגעגעסן האָט זיר קיינער.= האם אפילו נישט ק ו כלה,:: וויי דעם, װאָם פּרװװון וועט מיט פינצטערע שפּאן, טאטעזמאמע זעג' געזעסן, איז א פרייד, א רעש אין שטוב: אונדזער פּלֿאן פון לעבן-- זיך אקעגנשטעלן!: צוגעקוקט נאָר-- נישט געגעסן|ן; און דער טאטע זוכט מוזיק.: ײ אויסגיין פלֿעג אונדז אויך דאָס חיות, אייננעריימט פון אלע שנירן,: נ : פון א ביכ? לערנען נייעס, טוט די מאמע פיש סערווירן. כ א ליטערארישיקינסטלערישער אַװונט אונטערן צייכן פון װי די קינדער פון רעב ביקן און די לעבערלעך באזונדער,: 4 4 װאָס פארמאָגט האָט צוויי פאבריקן, ניט די מאמע נאָר די קינדער... קאמף פאר שלום און קולטור? נאָר דער טאטע אָן פאראיב? זיבן יונגען װי די טאנען האָט געזאָגט אונדז שטי? אין שטיבל, זאָל נאָר זיין פאר זיי דער מאמען,: - י י י{ זונטיק, רעם 28-טן פעברואר ד. י. וועגן די ליכטיקע פּערספּעקטיוון ואס אז מען דארף נאָר זען לעת-עתה טראכט די. מאמע זיך אין הערצל:' :': נרויט אריינברענגען אין כאטע, ווישט זיך אָפּ די הענט אין שערצל. 8 א זייגער אָוונט, איץ פארגעקומען עס האָבן זיך געעפנט פאר אלע. אר: ו אי זאל ,בארוך בערעא" פון קאלעא בעטנריקע אין אונדוער היימלאנר, ד! און. עס. וועט. די. צייט סומען און דער טאטע פול מיט פרייד, אין זא? בארוך' יִ ווען אין הארץ נאָך וואקסן בלומען זאָגט אונדז-- ,,עסט געזונטערהייט",! וואקארעשט, א באגעגעניש פון יידישע ר. פ. ר. 1 אי:| 5 יטנלירער. פון שרייבער- מען האָט געווארט גוטע גריסן און דערנאָכדעם זאָגט ער צארט: שרייבער, מיטג א: עס דערנאך האָבן געלייענט פון זײַערע און מיט האָפנונג צוגעביסן. נישט אומזיסט האָב איך געווארט{ |-יפארבאנך פון דער ר. פ. ר., מיט װערק, די דיכטער:. א. שפּיגעלבלאט, און געקומען איז פון ווייטן אז איך האָב---איר הערט מיך קינדער---{ זיערע לייענער פון בוקארעשט, ארי סימעלע שניירדער, אבא ויבער, בערל? ס'לעבן אויף א טאנק צו רייטן שׁוין דערלעבט אזוינע ווונדער!: ינאניזירט מצד דעם שרייבער-פארבאנר:: : א א שנאב? און יידעלע וויידנפעלר. אויף א טאנק מיט רויטע פאָנען, װועל איך נאָך מסתם דערלעבן פון דער ר.|פ. ה. און /איסוף, נאָכרעם האָט א נרופע סאָליסטן