זייט 2
אין דער זיצונג פונעם יידישן דעמאָקראטישן קאָמיטעט-- צענטראלקאָמיטעט, ואָס איז אָפּגעהא?טן גע" װאָרן, אין בוקארעשט, דעם 20 און 1-טן יאנואר ד. י. וו עס זענען פעסטגעשטעלט געוואָרן די אויפגאבן פוץ די יידישע דעמאָקראטישע קאָמיז טעטן איבערן לאנד, איז געווידמעט געװאָרן א באזונדער קאפּיט? פאר די רעליגיעזע פֿארשטייער פון דער יִידוּשער באפעלקערונג.:
דער פֿאראנראף 7 פון די באשלוסן, ווייזט אָן אן!
יוא אַסטיוויסטן פון יירישן רעמאָ קראטישן קאָמיטעט, וועלכע ארבעטן אין דער פעדעראציע פון די קהלות וי אוֹיך אין די קהלוח, האָבן. די אויפגאבע צו אַנטװיקלען אע אָריעגמירווג* און אויפקלערונג-ארבעט אי די רייען פון די גלייביקע. פון מאָזאישן קולט".
(אין דער דאָזיקער ארבעט דארפן אנטרענירט ווערן די אָנפּירונג-קאָמ!טעטן פון די קהלות, דער קלער, די נבאים פון די שִׁילן און טעמפֿלען וי אויך די אָנגעשטעלטע פון די קהלות". . די אויפקלערונג דארף האָבן אלם רעזו?טאט דאָם אַפֿרײפֿן די יירישע באפעלקערונג פֿונעט ציוניסטישן איינפּלוס.
פאר א ביישפּי? אין דער הינזיכט קען דינען די שטעלונג פון אייניקע וכנים און שוחטים װי למשלז=
דער הױיפּטיראבינער דוד שעכטער פֿון דאָראָהוױי(דורך א בריוו צו די .איקוף-בלעטער") װאָרנט די גלויביקע מיט אזעלכע ווערטער: ,פארט ניט קיין ישראל, א?אנד ווו עס הערשן עקספּלאָאטאטאָרן, ווו דער קאמף פאר שלֿום ווערט אונטערדריקט, ווו מען ארבֿעט עבודת פּרך...'' דער בריוו האָט תיכף געהאט אן אַפַּקלאנְג און מערערע יידן פון דער ראדעוויצער קהלה ענטפּערן דעם רב שעכטער(אויך אויף די שפּא?טן פון די ,,איקוףיבלעטער'') און דאנקען אים פארן אויבן דערמאנטן בריו:.,מחמת אייניקע פון אונדזערע מיטגלויביקע האָבן ארױיסגעזאָגט זייער מיינונג אז מיר באגייען א פעלער ווען מיר װילן נישט פאָרן קיין ישראל, זענען מיר נישט זיכער געווען צי מיר גייען דעם ריכטיקן וועג. איצט האָט אונדז איער בריוו געשטארקט אין אונדזער גלויבן און מיר בעטן צו השי"ת אז איער בריוו זאָל עפענען די אויגן א סך פון אונדזערע ברידער,
און זי זאָלן זיך אָפּהאלטן קיין ישרא?, ווו עס ווארט
דער שוחט אברהם גראסמאן פון ב?אזש, שרייבט: ,,מיין מיינונג איז אויך אז די פליכט פון די רכנים און די שוחטים איז, צו בלייבן אין אוֹנדזער היימלאנד, די רומענישע פאָלקסרעפּובליק, ווו עס זענען פאראן פאר אונדז און פאר אונדזערע קינדער, די בעסטע אויסזיכטן צו לעבן אין פרידן. דערפאר האָב איך מיך אנטשלאָסן נישט צו פאָון קיין ישרא? און איך האָב צוריקגעגעבן מיינע פּאפּירן..."
אין דער נאָר-וואָס פאָרגעקומענער זיצונג אין בוקארעשט, פונעם ועדהרבנים מיט דעלעגאטן פונעם גאנצן לאנד, איז דערוויזן געװאָרן, אז טראָץ דעם װואָס די ציוניסטישע אגענטן פונעם
אימפּעריאליזם קלייבן נישט איבער זייערע. ב?ייזין און אפּערירן מיט (כשרע'' און טרפהנע מיט?ען אין
זייערע אגיטאציעס, וי למש? אויסנוצן די רעליגיעזע געפילן ביי אייניקע יידן אָפּערירנדיק מיט די באוווסטע?אֵזונגען וי: ,,אתה בחרתני מכ? העמים', .כל? ישרא? חברים', ,,כ? ישראל ערבים זה בזה", א. א. וו., איז דאָס זיי נישט געלונגען מיט אלע רבנים און שוחטים.
א טיי?, האָבן די ציוניסטישע אגענטן נישט געקענט איינרעדן אז יידן דארפן. פארלאָזן די פאָלקסידעטאָקראה
טישע לענדער און פאָרן שטארבן אין ,,הייליקן לאנד". די ערלעכע פֿאָרשטייער פונעם קולט האָט די ציוניסטישע פּראָפֹּאגאנדע נישט געקענט איינרעדן אז אויפן סמך פון ,,כ? ישרא? חברים"" קען דער פּרעמיער פון ישרא? ואס איז א ,ייד" און טראט נאך דערצעו א ל?שוןקודשריקן נאָמען, נישט באטראכט ווערן פאר א באנדיט הנם ער פֿאראָט דאָס פאָלק און פארקויפט דאָס?אנר צו די אמעריקאנער באנקירן; זי איז
,,איקוףיבלעטער",
דער בייטראג פון די פרומע יידן צום קאמף פאר שלום א לעבן פון נויט און אש א זי
נישט געלונגען צו איבערצייגן אז אין ריזיקן קאמף װאָס ווערט איצט געפירט צווישן די לאגערן פון מלחמה און שלום,
איז ישרא?ל נייטרא?, וויי? זיי ווייסן או אין ישרא? האָבן די אסץ" ריקאנער אימפּעריאליסטן צוגעגרייט מלחמה* באזיםן קעגן סאָועטן
פארבאנד, און או די בז'נוריון-רעגירונג אונטערשטיצט זייער בארבארישע אינוואזיע קעגן דער פֿרידלעכער קאָ רייע. און דאם אלץ, צוליב דעם ווייל? בן-גוריון מיט זיין כנופּיה האָבן פארשטאנען זיך צו פארקויפן א?ס משרתים צו די אמעריקאנער אימפּעריא" ליסטן וועלכע ווילן צוגרייטן א דריטע וועלט-מלחמה וואָס זאָל דער עיקר זיין געווענדט קעגן פאָוועטן-פארבאנד, און עמרה נוררת עברה... ב?יומן בן-גוריונם רעגירונג האָט זיך פֿארקויפט דעם טייוו?, האָט זי שוין געמוזט װייטער ניין און האָט איר הסכמה געגעבן פֿארן צוריקיאויפשטעלן די נאצישע ווערמאכט.:
1
דערפֿאר איז פארשטענדלעך פארואס ס'אין נישט געלונגען די ציוניסטישע אגענטן צו פארפירן די אױיבן-ידערמאָנטע אָרטאָדאָקסישע עלעמענטן. דאָם איז צו פארדאנקען סיי דעם װאָס די דאָזיקע עלעמענטן שטייען: אויף א העכערן ניוואָ, זייענדיק למדנים, סיי צוליב דער אויפקלערונגסארבעט וװאָס אין געפירט געוװואָרן אין זייערע רייען מצד דער פעדעראציע
פון די יידישע קהלות.
איצט, איז צו ווינטשן. אז די אויב!| טענישע
דערטאָנטע גייסטלעכע אָנפירער, זאָלן
| צווייטנס שיקן
יידישע ארבעטימענטשן
פוז טערגורמורעש זאגן זיך אפּ פון פארן קי!
טשיטראָם מארטין, א. נאָמען דוכט זיך וו אנדערע הונדערטער נעמען װאָס מיר באגעגענען יעדן טאָג אין דער פֿרעסע. ס'חאנד?ט זיך אָבער וועגן א מענטש וועלכער האָט דורב" געמאכט א ריי פֿערזענלעכע איבערלעבונגען, ביז ער האָט אָנגענומען אן אַנטשל?אָסענע שטעלונג קעגן די גע פארן וואָס לויער! אויף אים אוֹן אויף זיין פאמיליע, אויב ער וועט זיך ל?אָזן פארנארן און איבערלאָזן זיין היימלאנד. די ר. ר. און פאָרן קיין ישראל.
דער אויפקלאָרוננס-פּראָצעס האָט באקומען אן אנטשיידנדיקע ווענדונג דורך די בריוו וואָס ער האָט באקומען מצד זיין ברודער געפינט זיך אין ישרא?. זיין ברודער האָט אים געראָטן ער זאָ? נישט קומען קיין ישראל. אין זיינע בריוו האָט ער אימ געשריבן: ,איר זענט שוין געווען איינמאָ? אינטערנירט אין א ל?אגער, בי די פאשיסטן, איך גלויב אז איר האָט נישט ברעה נאָכאמאָ? דורכצומאכן אזא מין?עבן". ער ווייזט אים וייטער אָן אינעם בריוו, אז מיט דעם װאָס די ציוניסטן אניטירן צו פאָרן קיין ישראל, מאכן זי א דאָפּלטן דינסט דער בורזשואזיע: ערשטנס װאָס זי שטעלן צו ביליקע ארבעטכוחות פארן בויען וויכטיקע סטראשאָסייען פאר א מל?חמה, זי איכער מיט די
.ֿ8
פורן ווייטער און אנטשלאָסן זייער, שפּעטערדיקע שקלאפן זייערע פאר
אויפקלערערישע ארבעט, צווישן יענע יידן װאָס שטייען אונטער זייער השפּעה
מעגנם".
דאָס אלץ האָט גורם געווען אז
קיין ישרא?. ש"'ס-הראָמאן
די פערעראציע פון די יירישע קהלות גרייט צו די נויטיקע קוואנטיטעט מצות
אדאנק דער שטיצע פון דער רער נירונג, וועלכע האָט באוויל?יקט א געהעריקע קוואנטיטעט מעל, האָט די פעדעראציע פֿון די יידישע (מאזאישע), געקענט אָרגאניזירן דאס אויסארבעטן די מצות= פאר
ווערן אין די 6 ספּעציעלע צענטרען פאבריצירט די מצות לויט די ריטועלע געזעצן.
קהלות ס'ווערט אצינד אויסגעבעכעוט דער
פארטיילוננגסיפּראָגראם כדי די קהלות
פּסח פונעם לאנד;;זאָלן באקומען צו דער.
- וועלכע האָבן זיך געלאָזט פארפירן,/ אין די בעסטע באדינגונגען. אזוי ארום צייט די געהעריקע קוואנטיטעט מצות.
אועווטוזהאזשאמיטענטעט יוויקייקייייייי יי יי יייי),
מיט א װאָך צוריק האָב איך באה זוכט די מעברה אין עכו. דאָס בילר
װאָם איך הָאָב באקומען פון דעם דאָזיקן פּלֹאץ װעט זיין גענוגנט צו בּאקומען אן אלגעמיין בילר איבער דער?אגע פון די נייע עולים אין די מעברות.
די מעברה אין. עבו געפינט זיך אויף דער רעכטער זייט פון דעם הױױפּטיוועג: חיפה-- נהריה, הארט תַייִם נייעם שִיכוּן פון צענטליקער דריי-שטאָקיקע הייזער. נעבן די דאָ
זיקע ווייסיגעקאלכטע שיינע הייזער זעען אויס די בערך 200 טונקליגרויע געצע?טן,-- געזונקען צו דער ערר-נאָך געבֿעכדיקער און אָרעמער.
א ניער עולה וװאָס געפינט זיך שִׁוּין זעקס"וואָכן אין מעברת עכו מיט דריי קינדעך אין א געצעלט, קראנק און אובעטס?אז, האָט מיר אין א סאוקאסטיש-צינישער פאָרם געזאָגט: אז איך קוק ארוים פון מיין היגטישער בודע אויף די שייגע נייע הייזער--וואָס א טיי? שטייען נאָך ליידיק וויי? די בעלי-בתים זענען נאָך ניט אריין-- האָב איך דאָס נעפי? וי איך װאָלט נגעשטאנען געשמידט אין קייטן -= א טויט-הונגעריקער בי א ריין געדעקטן טיש מיט עסן אָדער געבינדן אין קייטן א דורשמיקער ביי א טייך אן דער האָפּענונג צוֹ קעגען געניסן אוֹן שטי?ן דעם הונגער אָדער דורשט.
. אָנקומענדיק אין דער מעברת עכו בין איך גלייך ביים ארייננאנג אריין
וועגן דעם ואָס ער ווי? טון און ער איז געקומען צום אויספיר אָפּצוגעבן
דעם פאָרמולאר אויף צו פֿאָרן קיין ישרא?.
טשיטראָם מארטין איז געגאנגען צוֹם יידישן דעמאָקראטישן קאָמיטעט
פון טערגו-מורעש און האָט דערציילט וועגן דעם פעלער װאָס ער האָט גע" װאָלט באגיין און גלייכצייטיק איבערנעגעבן דעם פֿאָרמולאר. טשיטראם מארטין האָט ארומגענומען א גרויסע פרייד, ווען ער האָט געזען אז א סך אנדערע יידישע ארבעטיטענטשן זענען געקומען צום זעלבן אויספיר וי ער.
מיר ברענגען א ריי נעטען פֿון יידישע ארבעטימענטשן פון טערגומורעש וועלכע האָבן פארציכטעט צו פאָרן קיין ישראל.
רעגעני זאָ?טאן.
דענטיסט; גערש
די מעברה" אין עכו
אין ערשטן געצעלט. אין דרויםן האָט גאָלדיק געשיינט. די זון, אָבער אינווייניק איז געווען טונק?, ב?אָטיק און דונציק פון דעם לייווגט פון געצעלט, וואָם איז געווען פייכט פון דעם נעכטיקן רעגן און האָט געפּארעט. ארום און ארום, אינעווייניק אין געצעלט, זענען געווען אויסגעשטעלט בעטן, אויף דער ערד שמאטעס, טעפּ צום קאָכן. אט דאָס איז דער פּאל?אץ פון א משפּחה מיט דריי קינדער. ביינאכט איז שרעקלעך קאלט, נישטאָ מיט װאָס צו דערווארעמען די קינדער, און אין ווארעמען טאָג איז שרעקלעך הייס, נישט אויסצוהאלטן. ביים אראָפּפאלן פון א שטארקן רעגן דרינגט דאָס וואסער אריין אין געצעלט אזוי אז מ'קען נישט אראָפּ פון די בעטן. אין אז גאָט העלפט, דער רעגן הערט אויה, ווערט א בל?אטע אין געצע?ט און מ'טאָפּטשעט אין. דער בל?אָטע. אָבער דאָס אלץ איז נאָך גאָרנישט. ערגער פון אלץ איז ואס דער טאטע האָט נישט װאָס צו געבן עסן פאר זיינע דריי קינדער. שוין מער וי זעקס װאָכן וי ער געפינט זיך אויפן פּלאץ און נאָך קיין איין טאָג נישט געארבעט. די לשכה איז פו? מיט הונדערטער ארבעטסלאזע און ס'אין נישטאָ צו וועמען זיך צו ווענדן און מיט וועמען צו רערן. ס'שפייזט אונדז סיט צוזאָגן
(רעפּאָרטאזש).
פון| אליעזר, ווורצל-- ישראל|
און דערוויי?ל פארקויפט מען פון זיך אראָפּ ואס מ'האָט. אט מיט די ווערטער. האָט. מיך דער נייער. עולה ארויסבאגלייט פון זיין ,פּאלאץ".:
איך בין אריין און א צווייטן ,פאלאץ", דארט האָב איך געטראָפן א יוננע שוואנגערע פרוי, אויף דער האנט א קינר פון 18 חדשים, בלייך אונ קראנק. ביז איצט האָבן די דאָקטוירים נישט געקענט נאָך פעסטשטעלן די קרענק ביים קינד, אָבער די אומגליקלעכע מוטער האָט שוין געקלאפּט אין אלע טירן,-- וועגן א שפּיטאָל, קינדער-יהיים. און אומעטום שטויסט זי זיך אָן אין א הארטער וואנט. אין מעברה איז פאראן א קינדעריגאָרטן, אָבער נאָ- פאר קונדער פון 4--5 יאָר, און קינדער בין 4 יאָר וואלגערן זיך אין די שמוציקע און דושנע געצעלטן. און דאָס זעלבע מיט דעם בל?אסן קראנקן קינר. די פרוי האָט א ספּעציעלע שפּייזקארטע פאר שוואנגערנדיקע פרױיען, אָבער ווען זי קומט אין ,תנובה" נאָך פּוטער אָדער עפּעס אנדערש, ענטפערט מען איר, אז עס אין נישטא...
דער מאן ארבעט אין א פֿאבריק, ער איז אן אינוואליד און קראנק און דארף האָבן היילונג. אָבער אין די באדינגונגען פון געצע?ט-ילעבן, אין דחקות, שמוץ, אַן לופט, אנטוויקל?ט זיך די קרענק נאך מער.
איך האָב געטראָפן די שוואנגערנדיקע פרוי אין געצעלט, אין א גרויסער פארצווייפלונג. מיט טרערן אין די אויגן האָט זי מיך ארויסבאגלייט פון געצעלט און געבעטן זען עפּעס טאָן פאר איר קינד, בכדי זי זאָל באה קומען א מענטשלעכע וווֹינוֹנג.
איך בין אריין נאָך אין א צעלט פון א יונג פֿאָר-פֿאָלק, װאָס וווינט צוזאמען מיט א פאָטער, א שוסטער. זיי זענען ערשט מיט א טאָג צוריק געקומען אין מעברה. דער צעלט האָט אויסגעזען וי נאָך א שלאכט: שמאטעס, טעפּ, העמערל?עך, טשוועקעלעך און פעק,-- אלץ צעוװוארפן אין די ווינקלעך. די יונגע פרוי שטייט א פארוויינטע און ווייסט נישט צו װאָס זיך פריער צו נעמען. 8 חדשים צייט זענען זיי געווען אין א צעלט אין ((עת-לית". מ'האָט זי געהייסן גיין אין מעברה עכו, ווו זיי וועלן באקומען א שיכון(א וווינונג). אָבער אנשטאט א שיכון, האט. מען זי אויפסניי אריינגעזעצט אין א צעל?ט, ווו דער מאן
קאָן אפילו נישט ארבעטן. נאָכדעם וו'
ארטיסט ביים מלוכה-טעאטער;
ישראל
טיבעריו, אויערהאן ערנעפט, בארוך איזידאָר און הילער סאמועל, אָנגעשטעלטע בי אי. ק. ס."אלימענטארא" טערגוימורעש; גרליהו ארטור, פּֿלאניפיקאציע-שעף ביי די אוזינעס ,לודאָוויק מינסקי";: רעגעני עוזשען, אָננעשטעלטער ביי ,,לובראריא נאָאסטרא"; ניִקאָארא אילעאנא, קאסירער ביי ,קארטעא רופא"; רעגעני לוראָוויק, אָנגעשטע?טער בי ,קאָמטעקסטי?"; אד?שטיין פערענטש, שעהבוכהא?טער ביי, קאָמטעקסטיל"; דר. טישלער וו., מעדיקער בי דער לעדערפאבריק ,,דערמאגאנט"; צוקערבערגער יאָזעף, אָנגעשטע?טער ביים קאָאָפּעראטיוו ,,שטיאָקאנו?"; היימאן מאגדאלֶענא, ארבעטערן אינעם קאָאָפּעראטיוו (,טשיאקאנול"; גלעזער איזשאק, ארבעטער ביים ברויטיטרעסט; גלאזער אווראם, אובעטער. ניי ברויט-טרעסט;
מארטאָן געזא, ארבעטער אינעם קאָאֲה ,אוניטאטעא,,; מארטאָן יאָזעף, טעכנישער אָנפירער פּֿונעם
קאאָפּעראטיוו ,, מעב?-האָלץ"; מארטאָן בענגע, ארבעטער ביים קאָאָפּעראטיוו מעב?ל-האָלץ"; הערשקאָװויטש פּֿאו?, זאמלער קאלמאן, בלעבער בי ,,סאָווראָטלעמן"; מיטעלמאן יאָזעף, טעכניקער בי או ק. ק.; טשיטראם מארטאָן, ארבעטער ביים קאָאָפּעראטיוו ,פאר" טיזאנול": קאָן דעזידערי!, באאמטער ביים קאָאָפּעראטיוו ,פּארטיזאנול"; קליין טיכעריו, אָנגעשטע?טער ביים קאאָפּעראטיוו ,פּארטיזאנול"; קליין עודזשען, אָנגעשטעל?טער בּיים קאָאָפּעראטיוו ,פּארטיזאנן?"; קליין יא זעף, שאָפער ביי די טערנעמונגען;= מיטע?למאן מאָזעס, טעכניקער בי דעם פֿארבאנד פֿון די קאָנסום-קאָאָפּעראטיוון פון מורעשער געגנט; מיטעלמאן ערנעסט, אָנגעשטעלטער ביים קאָאָפּעראטיוו ,,פארמיזאנו?"; בלייער פערענטש, טעכניקער בי ,,קאנסטרוקציא"; וויידא אנדריי, בוכהאל?טער בי ,,קאָנסטרוקציא"; ווייס ארנאָ?ד, ארבעטער ביי ,קאָנסטרוקציא"; קאץ אלעקסאנדרו, באאמטער ביי ,,מונטשיטאָרול"; גרונוואלד וו., אָנגעשטעל?לטער ביי אי ק. ס. טג. מורעש; סאל?אי וויאָריקא, באז אמטן ביים קאָאָפּעראטיוו ,,ארכיטעקטורא"; בלוי אמאליא, באאמטן כיים קאאָפּעראטיוו ,פֿארטיזאנול"; טיכאני עודזשען, אָנגעשטע?טער בי ,,טשענטראָפֿארם" א. א.
די פרוי האָט זיך דערוווסט. ביי שכֿנים, אז דאָ וווינען מענטשן אָפּ חדשים, אָ|ן אן אויסזיכט אויף א שיכון, אז די ארבעטל?אָזיקייט איז דאָ גרוים, האָט זי ערשט אָנגעהויבן צו באגרייפן וי ווייט מ'האָט זי אָפּגענארט מיט פאלשע צוזאָגן.
איך ניי דערנאָך איבער אין א צעלט פון 7 נפשות-- אן איראקישע פאמילֿיע מיט 5 קינדער. די אַרעמקייט און די נויט איז דא פּשוט נישט צום
באשרייבן.
אט אזוי זעט אויס דאָס לעבן אין דער מעברה עכו ביי די בערך 1850 משפּחות.
גרוי איז דאָס?עבן וי די צעלטן, זאָרג און פארצווייפלונג ליגט פארבא
קאמונאלע אונה.
=
האל?טן אין אלע קנייטשן, אין יעדן. אויסדרוק פון מענטשלעכן פּנים. די מענטשן גייען ארום וװאָכנװייז
ווייל עס איז נישטאָ קיין יוארעמער באָד, און מיט קאלט וואסער איז שיוער צו באָדן זיך, און ספּעציעל די קינדער. די ארבעטלאויקייט איז זייע- גרוים. הונדערטער
נישט געוואשן,
נייע עולים דרייען זיך ארום אָן אר-
בעט און אַן מיטלען צום?עבן. די דאזיקע לאנע מוז געענדערט ווערן. עם מוז געשאפן ווערן אנדערע מענטשלעכערע. וווינונגסיבאדינגונגען, וי אויך מענלעכקייט} פאר סטאבילער
באשעפטיקונג, פא- קענען 5פֿינס זיין
די פאמיליע.
=
-.החײ. דרי...=.--י..=
-ו..-. ידדידר. י.--י
-=ד
)= ײטש== ט+- זי-=ה!=.ידש וי.=- ישר יד יט
-+
יע שי== ה--ײ 0 טוט+ יט= חהר'-..-יײ ס-
-'
= שש== /-. יל!. א+
= 5 תי יצ
הֹ
-'==
עו קי 5