קוללקם
- די צאָל
סיי דעם יזירן
ן רי טער. פאר
נעם מען וישה וטע דעם
יאָר ורה מעד ערה און אב ט
זרן
' טער מאמענט אינעם?עבן
באנקירן,
{ מוח? ארבעטימענטשן
..ציאָנאליסטן:
יי נר. 198
שומררעי ימיייוי ייו יי יע יי יי ר וי יי יי יי יי וי יי יי יי
-איקוף-בלעטער"
דעם הינטל טאָביס סאָלדאט|
הונדערטער מענטשן פון אלע קאטעגאָריעס, יידן און נישט יידן, פּארטיואָדערֹ נישט קיין פֿארטייימענטשן, וואָ ווילן יא אָדער נישט פאָרן קיין יִשׂראל, דעקלאסירטע, דעקאדענטע פון וי רינבערג-גרינצעסקוםט וועלט, קליינע באלמעלאָכעס און קליינע סוחרי ימלעך וי רויטמאן און ווייסמאן, אָנגעשטעלטע און אינטעלעקטואלן פון פארשיירענע פּראָפעסיעס, אסך יוגנט און איבערהויפּט ארבעטער, האָבן אָנגעפולט דעם זאל ביזן לעצטן פּלאץ.
דער ערשטער װאָס האָט גענומען דאָס װאָרט, איז געווען מארקו. צום
ערשטן האָט ער געשטעלט די פראגע:
-- פֿארוואָס וילן א טייל פון אייך אוועקפאר!?
הירש האָט זיך געאיילט צו ענטפערן:
-- נדי מיר זאָלן נישט בלייבן דא, דערפאר. מיר ויל?ן זיין פריי.
-- הייסט עס, אז דערפאר פארט איר? האָט געפרעגט מארקו, כדי איר זאָלט זיין פריי? זאָג נאָר הירש, דו קענסט דעם הער סאטי?
-- אוודאי.
-- אָבער ווייינשלבוימען.
-- איך קען אים. איך הָאָב ביי אים געארבעט צען יאָר.
-= אָבער דיאמאנטן 4
-- דיאמאנטן קען איך, האָט גע
זאָנט קאץ, עס קענען אים אויך סאד מוע? און ברוינשטיין, מיר זענען ביי אים געווען אָנגעשטעלט אין דעפּאזיט.
-- אזוֹי, הייסט עס איר קענט אים. ווייסט איר אָבער אז ער פארט אויך? און צוזאמען מיט. אים וילן פאָרן אויך סאמי און וויינש?בוים און אנדערע סוחרים און באנקירן.
-- מיר ווייסן, האָבן זיך אָנגערופן עטלעכע שטימען פונעם זאל.
--= אָבער איר ווייסט אויך װאָם? האָט געפרעגט מארקו, לאָמיך אייך. זאָגן צוליב װאָס זיי פאָרן, כדי זי זאָלן אויך זיין פריי, אזוי וי איר... יאָ, יא, אָט אין דאָם אן אינטערעסאנפון דער יידישער קאָלעקטיוויטעט, וועלכן ס'איז כדאי דורכצולעבן; די ארבעטער קאץ, ברוינשטיין, סאמוע? און בלום, פֿאָרן קיין ישרא? צוזאמען מיט די גרויסע פאבריקאנטן און גרויסע אנגראָסיסטן סאמי, וויינשלבוים, דוא" מאנט, כדי צו זוכן צוזאמען די פֿריי
צוליב
הייט... באגייסטערטע אלע פון דער האָפּנונג אז זיי וועלן צוזאמען זיך דאָרט געפינען...(ברוגז) איר. שעמט אייך נישט אווי אויסצודריקן? ס'איז
אייך נישט קיין בושה וװאָס אזעלכע געדאנקען קענען אייך דורכגיין דורכן זענט איר? קעמפער? מענטשן מיט שכליהישר? צוליב דעם איז געקומען דער 28-יטער אויגוסט? צוליב דעם האָט איר זיך אזוי געפרייט ואס איר זענט פּטור געװאָרן פון דער פארגאנגענהייט? כדי איר זאָלט. זי אליין אױיפנראָבן מיט אייערע אייגענע הענט? צוליב דעם זענט איר געווען אזוי גליקלעך װאָס איר האָט געענריקט מיטן באלבאָס, כדי איר זאָלט זיך מיט אים היינט סאָלידאריזירן?
-- דערלוים מיר, האָט אונטץר" { בראָכן גרינב?אט, ווו שטייט געשריבן אז מיר ארבעטער, פאָרן... און אז צו
פעליק פאָרן אויך א סאמי אָדער א וויינשלבוים, הייסט דאָס אז מיר סא לידאריזירן זיך מיט זיי?
-- זעלבסטפארשטענדלעך שטייט
דאָס אין ערגעץ נישט געשריבן, האָט
געענטפערט מארקו-- אָבער איר וװאָלט מיר נישט געוװואָלט זאָגן ואס איז ישראל?
-- ואס װילסטו ס'זאָל? זיין הירש אויפגעשפּרונגען, א מלוכחה. = נישט דאָס פרעג איך, איך וי וויסן װאָס איז ישראל, א סאָציאליסטישע מלוכה אָדער א ר טי|
-- און איך ענטפער דיר, האָט הירש געזאָגט שארף, אז ישרא? איז נישט קיין קאפּיטאליסטישע מלוכה.
-= אט די דאָזיקע פארמולע, האָט געזאָגט מארקו, באגעגנסטו בי אלע נאפראנקרייך איז א מלוכה, נישט קיין קאפּיטאליסטישע מלוכה, נאָר א פראנצויזישע, ענגלאנד איז אן
? איז יידושע
(פראגמענט) לוח
ענגלישע, דייטשלאנד איז א דייטשע און אזוי װייטער... אונדזערע היגע כוליגאנעם האָבן אויך אזוי גערערט רומעניע איז נישט קיין קאפּיטאליסטישע און נישט-קיין סאציאליסטישע מלוכה, נאָר א' רומענישע... אזוי, חבר הירש, זאָנםט אויך, אז ישראל איז א יידישע מלוכה אוֹן דערמיט האָסטו געלייזט אלע פּרג אבלעמען, אלע קאָכענישן, אלע
קלאסן"קאָנפליקטן פון ישראל. עי נישט אזוי, האָט הירש געענטפערט+ פראנקרייך איז א. קאפּיטא
ליסטיש. לאנד, ענגלאנר אויך... אמעריקע אויך... מיט ישרא? איז אָבער גאָר עפּעס אנדערש. ישראל איז א יירישע מלוכה און(עפּעםס אנדערש גאָרנישט. מיט אונרז שטעלט זיך גאנץ אנדערש די פּראָבלעם.
-- אזוי? אוב אזוי ווע? איך אייך לייענען װאָם עס שרייבט א פאשיסטישע צייטונג װאָס דערשיינט אין תל? דאביב אין דער רומענישער שפּראך... הערט אוים(ער לייענט): ,,הסתדרות העוברים", די אלגעמיינע ארבעטס-קאָנ
פעדעראציע, גרופֿירט צוזאמען, פּראָדוצירער און קאָנסומירער און ארבעטער, פרייע פּראָפּעסיאָניסטן און
באאמטע, בקיצור בעטנדיקע פאָלק".
= װאָס? װאָס?-- שרייט פונעם זאל, לייען נאָך אמאָל.
-- האָסט נישט געהערט? האָט זיך אריינגעמישט סימאָן, די פּראָדוצירער, דאָס הייםט די באלײַבאטים, זענען צוזאמען מיט די ארבעטער, דאָס ארבעטנדיקע פאָלק"'.
= װאָס? ער'איז שיבוֹר!
- ער איז גאָר נישט שיכור. ער איז עפּעס אנדערש, האָט געזאָגט לעאָן.
= אויב. אזוי, איו ער א בהמה, האָט אויסגעשריגן גרינבלאט.
= ערגער,...האט נאטאן.
-= אויב אזוי, האָט זיך אָנגערופן א שטים פונעם זאל, האָט מען דאָך אים באצאָלט ער זאָל זיך מאכן שיכור און תמעוואטע.
- דאָס איז דער זאָגט מארקו, אויס ווייטער
דאָם גאנצע אר
בלום
שרייט
געשריגן
אמת... האָט נע
הערט מיך אָבער (לייענט):"דער יירישער ארבעטער, איז נישט געקומען אין לאנר אריין, בדי;יצו- שאפן יא סטראטעגישע באזע, כדי דער ייד זאָל אָנטײפ נעמען. אין דער סאָציא?-עקאָנאָמישער רעוואָלוציע, נאָר פּראָסט און פּשוט כרי צו בויען דאָם היימלאנד".
= װאָס מיינט ער דערמיט? האָט געפרעגט גרינבלאט.
= װאָס פרעגסטו נאָך? האָט גע
מאיזליד
אזוי איז געזעסן צואמאָ? אויף א באנק, מיין חבר װאָלף דער וועבער, מיט א הארץ פו? גלויבן;
וי שנאב
ער האָט געקלערט צוֹם געזונטן
ואס האָט זיך באהאָפֿטן מיט פייג?-רייד פון די צווייגן.
געטראכט האָט װאָלף, צו א נייעם בלומען-צייכן װאָס זיין סוווייקע*) וועט מאָלן אויף דעם זייד... ר'האָט די שטערן פון בלויען הים?-לייוונט קאָפּירט, און געוואקסן איז שטארקער זיין פּרייר.
ווען די סירעגע פון פאבריק האָט געבלאָזן דעם אויפהער,
מיט טוצן טיכלעך מער, האָט װאָלף געענדיקט;
אויפן פארמעסט-טאָוול ס'ערשטע פּלֹאץ פארנומען האָט ער, איבערשטייגן עס ווילן די שכנים אים שטענדיק,
און אין א טאָג, איז װאָלף געזעסן און פעדים פון זון און פון פרילינג געוועבט; אויפן שניידער-מייד?, וואָס האָט פארביי געשפּאנט
האָט ער דערזען זיינע שטערן, כ'קען שווערן!
*) װפב-שיםל
'נאָר סאמע יירן, אזוי אז ס'עקזיסטירט| נישט קיין קלאסן-קאָנפליקטן. אָט ואָס|,
אויף איר קלייך...
אמך ארבעטער-מייד?עך זענען געצירט מיט וואָלפס שטערן, אויף זייער יוםיטוב-יקלייר; דער מאי פון שלום האָט זיך אויף זיי צעבליט, װי אין גאנצן ל?אנד-- מיט רייפער, ליכטיקער פרייד.
זאָגט סימאָן, דאָס הייסט, אז ישראל! אין נישט קיין סאָציאליסטישע מלוכה,|
גאָר א יידישע מלוכה, ווו די ארבעטער זענען נישט קיין ארבעטער! ו| די קאפּיטאליסטן זענען נישט קיין| קאפיטאליסטן, נאר אלע צןזאמען| זענען זײַ. יירן. זייענדיק ייִדן,-האבן| רי קאפּיטאליסטן פון ישראל, קיין
אינטערעס פארן געלט. און די יידישע!
ארבעטער האָבן נישט דעם קלענסטן| אינטערעט פארן עפן. זייענריק יידן,| האָבן די קאפּיטאליסטן פון ישראל| איין איינציקן אידעא?: זיי זאָלן פאר-| לירן דאָס גאנצע געלט װאָס זי לֿעגן|
אריין אין די געשעפטן און די יידישע| ארבעטער ווידער, האָבן אן אנדערן אידעאל ווען זיי וועלן הונגעריק זיין,
זאָלן זי נישט האָבן װאָס צו עסן, װען זי װעלן זיײיַן שלעפעריק, זאלן זי נישט האָבן ווו צו שלאָפן,
זייענדיק יידן, דארפן זיי אין ישראלן נישט האָבן נישט קיין טיש, נישט! קיין שטוב, נישט קיין מלבוש, נישט קיין מעדיצינישע הילף, זיי דארפן
גאָרנישט. זיי זענען יידן, זייענדיק יידן זענען די אויסנוצערס נישט קיין אוים-| נוצער, און די אויסגענוצטע זענען נישט קיין אויסגענוצטע. אין ישראל ווארעמט דאָס פעטט פון די קאפּיטאליסטן דאָס הארץ פון די ארבעטנדיקע, וויי? דאָס איז ידיש פעטס, און וידער, דער שוויים פון די יידישע ארכעטנדיקע| מאסן, פולט אָן דאָס הארץ פון די יידישע קאפּיטאליסטן מיט א געפיל| פון גרויסער פּאטריאָטישער הנאה, ווייל דאָס איז יידישער שווייס,
-- דאם חייסט. א אין ישראל, האָט געזאָגט קאץ, וואקסט גאנץ יידישלעך דער קאפּיטאליסטישער בויך און דער ארבעטער באָדט זיך גאנץ יידישלעך אין יידישן שווייס.
= גאנץ געיוי, האט סימאָן. באשטעטיקט, אין ישראל גייט אלץ אויפן יידיען שטייגער, דער ארבעטער אויב ער שטארבט פאר הונגער, שטארבט ער פאר הונגער אויף א יידישן שטייגער, ער גייט באָרווים אויף. א יידישן שטייגער און שטארבט פון יידישן שווינדזוכט. אין ישרא? קען נישט זיין קיין ארבעטלאָזיקייט, יידישע מיזעריע, יירישער שטרייק, יידישער לאָקאוט.
= נקיצור, האָט געזאָנט מארקו, אין ישראל געפינען זיך נישט אזעלכע מענטשן, וי אויף דער גאנצער וועלט, ו
עם שרייבט אייגער ג. מונצער: ,די אידעאָלאָגיע פונעם הסתדרות קען זיך נישט שטיצן אויף דער טעאָריע פונעם קלאסן-קאמף, צוליב דעם פּשוטן מאָטיוו, ווייל אין דער יידישער פאלעםס
טינע עקזיסטירן נישט קיין קלאסן לויט דעם אלגעמיינעם זין פונעם װאָרט." ו
מאשינען-געקלאנג
אויף דער זעלבער באנק,
בעטער פונעם ערשטן
רחלעס ערשטעץ רויז
סקיצע אין דער גראָמער, ליכטיקער שִפִּי( געריי-סעקציע, האבן די שפּאָגל-נייע
מאשינען געהאלטן אי איי| איינשליגגען גרויסע יק בוימוואָ?וואטע, ווייסער וי שגיי. אויפן אנ
דערן ענר, האָט אן אפּשטע? זיך גע" צױיגן, א דינער רעגלמעסיקער פאָדעם אוֹן זיך אויפגעוויקלט אויף קארטאָנענע קלעצעלעך.
אויף קיין רגע האָבן זיך שונען נישט אָפּגעשטע?לט, כאטש די סירענע האָט געהאט געב מיטאָג, און די שִיכטן האָבן זיך געהאלטן אין בייטן. מיט-פריינט?עכן גרוס, האָבן די מיידלעך איבערגעגעבן און איבערגענומען די ארבעטפּלעצער, איבערגעגעבן נייע דירעקטווון, אינפארמירט איבער נייע געשעענישן בשעתן פאָרמיטאָג, געהייטן באזונדערם אכט געבן אויף יענעם אָדער דעם רעדעלע, געפרענט וויאזוי ס'איז אינדרויסן, װאָס מען האָט אויפגעטון אין די פרייע שעהן און זיך געזעגנט,
פּונקט אזוי האָט אויך רחלעס בריגאדע היינט איבערגעגעבן די. ארבעט. ס'איז געווען די בריגארט וואָס האָט געשמט איבער דער גאנצער פאבריק. ערשטנס, אי זי באשטאנען פון זעקס | מיידלעך, חברטעס, סאמע שלאָגלערנס. די עלטסטע צווישן זי און אוי די | ערשטע אין דער ארכעט, איז געווען רחלע; קיין איינע אָבער איץ נישט עלטער געווען וי פינף און צוואנציק יאָר, יעדע, צעבליט אויף אן אנדערן אופן און יעדע מיט איר אייגענעם חן. *ס'אין געווען א ייר פרילינגס-טאָג. דורכן גרויסן פאבריקםטויער, האָבן זיך אי די ארשיכט. צווישן זי אויך רחלע מיט אירע חברטעס,
צוי
פון סימעלע שניידער
אויסגעשטרעקט איר ב?ומען. שרהל?ע איז. א א שִי אין פאבריק אין זי 4 יט גאסט. זי ארבעט דאָ פּראקטיש. מען איז שׁוין באלד געווע צום טר אמוו וי ביז ,ֶּ זיך איי
געשוויגן. זי האָט נגעהערט. אירע ערנסטע אויגן האָבן געקוקט גלייך צו דער שטילער פרילינג'זון. - ערשט איצט האָבן עס די מייד?עך
באמערקט.
-- און ד לעך געפרעגט
אויף לעס 5
. נישט. דערציילן-.. זי האָט אָנגעהויבן:
יאָ דערצייפֿן.-.
---.-י ערש , יּ
טע בלום האָב איך באיאָר צוריק, צו מיין געבורטס"טאָג. פ'איז געווען. א ווונדערבארע רויז, פון ברויט געארבעט.
= פון ברויט== האָט. ויףך דער פארווונדערט.
-= יא, פון ברויט. ניט גרעסער אין זי געווען וי א לעבעדיקע פיאָלעטקע. מען האָט זי געקענט צושפּיליען צום מאנטל, נאָר איך האָב זי קיינמאָל נישט צוגעשפּיליעט. כ'האָב זי באקומען פון מיין טאטן, פון דאפטאנע.
-- אָבער דאָפטאנע איז דאָך געווען א תפיסה!-- האָט זיך די קלוינינקע שרהלע אָנגערופן.
-- יא, טאקע פון תפוסה-- האָט אור רחלע ווייטער דערקלערט דארט האָבן די קאָמוניסטן זייער שווער גע עבט דאָס עסן איז געווען שלֿעכט און ווייניק. אויך אין מלבושים האָבן זיי זיך גענויטיקט. חוץ דעם האט מען זיי שרעקלעך געפּייניקט, נאָך מעריקאמענטן, א. קישעלע, א דעק, נאָך עסנווארג האָבן די אָפּגעמוטשעטע
קומען מיט 7
יע
אלע האָבן טיף אריינגעאטעמט די זו- קערפּער געלעכצט. די חברים פון ניקע ל?ופט װאָס האָט געבראכט פון דרויסן האָבן עס גוט געוווסט און ערגעץ פון די פעלדער דעם ריח פון געזוכט מיט אלע מיטלען דורך דער אויפגעאקערטער ערד. פאר דער פא- ,,רויטער הילף", דורך די אייגענע, בריק-- אקעגן דעם טויער-- זענען צו העלפן זייערע חברים, פון דער געשטאנען בלומען-פארקויפערנם מיט תפיסה. כדי אויפצוהא?טן זייער פולע קוישן בוקעטלעך: ווייסע, פיאָ" פארבינדונג מיט די מאסן אויף דער לעטענע, געלע, בלויע.-. מיט גרינם פריי, האָט מען באשלאָסן אין תפיסה צונויפגעגאָסן. עטלעכע ארבעטער האָבן אָפֿצושפּאָך פונעם קארגן שטיקל? זיך אָפּגעשטעלט, געזוכט אין קע" ברויט, אויסצוקנעטן עס און אויםשענע און צוגעגאנגען צו די פאר- צופאָרעמען-- ליימיסק איז עם נעקויפערנס. אויך רחלע מיט אירע חבר- נוג געווען-- און מאכן דערפון פארטעס זענען צוגעגאנגען. שיידענע זאכן שיכעלעך, רויזן,
ס'איז געקומען צו רייד וועגן בלןמען. װער האָט וװאָספארא בלומען ליב.1
באלד וועט זיך שוֹין צעבליען דער בעז און די קארשן-ביימער אויך. מיידלעך קעגען תמיד עפּעס דערציילן וועגן בלומען... װער האָט דען
נאָך קיינמאָפ קיין בלומען נישט באקומען? אָבער װער קען זיך דערמאָנען אין די ערשטע באקומענע
בלומען?.
= יאָ, װוער קען זיך דערמאָנען? -- װאָט איבערגעפרעגט רחלע.
צוביסלעך צערעדט מען זיך.
- די ערשטע בלומען-- זאָגט רייזעלע, די לוסטיקע, פולינקע רייזעלע= די ערשטע בלומען האָב איך באקומען פון מיין שכן, דעם קליינעם אנדריי, פאר אסך יארן. מיר האָבן נאָך דענצמאָ? געוווינט אין דער
קעלער-שטוב און איך בין קראנק געווען, כ'האָב געהוסט. איך בין דעמלט אלט געווען 12 יאר און געבראכט האָט ער מיר שיין צונויפ"
געבונדן, א בינט? ליפּעווע"בלומען, אליין פון בוים אָפּגעריסענע,
די מיידלעך האָבן צוגעהערט און געשמייכלט. רייזעלע האָט תמיד מאָדנע דערציילט.. אי צום לאכן איז עס געווען, אי צום וויינען.
= און איך-- האָט געזאָגט דוינא, די שׁווארץ-אויניקע מיט לאנגע צעפּ-- איך, האָב די ערשטע בלומען באקומען פון א סאָוועטישן זעל
נער. דענצמאָ? האָב איך אין דאָרף געלעבט, ס'איז נאָך געווען מלחמה
צייט... שרהלע, די יינגסטע, האָט מער נישט געקענט שווייגן. איך האָב מיר די ערשטע בלומען אליין געקויפט-- האָט זי זיך קינדעריש צעלאכט-- אָט איצט. זי האָט
פרוכטן, געלע, רויטע, גרינע, און ארויסשיקן די קליינע קונסטיווערסק צו זיוערע אייגענע.
רחלע האָט געשוויגן.
= נו:. אָבער דיין מאמע, און דו? וי האָט איר דענצמאָ? געלעבט?
= האָט רייזעלע געוװואָלט ווייטער וויסן.
= מיו האבן דענצמאָ? יאָרן-לאנג אליין געוווינט, מיין מאמע און איך.. פון איין באזוך צום צווייטן, האָבן זיך מיר אין זכרון אלץ פארווישט די געזיכט-ישטריכן פונעם טאטע. און ווען ער אי צומאָ? געקומען, האָב איך עם קיינמאָל נישט געטאָרט דערציילן. דאָם האָט מיך זייער, זייער געפּלאָנט. די מאמע איז פון דער ארבעט אל?ץ שפּעט אהיימגעקומען און איך בין געזעסן ביים פענצטער, אל אויף איר ווארטנדיק, אליין. געטראכט און געטראכט און נישט געקענט דערגיין אסך זאכן, -- אויך אז די רויז ואס מיין טאטע האָט מיר געשיקט איז פון ברויט געמאכט, האָט מיך געווונדערט. איז דען נישט פּשוטער צו גיין און אָפּרייסן איינע. אין גאָרטן?.'.. נאר אן אנדערטמאָ? האָב איך מיר אויסגעטייטשט: דערפאר, וואָס אזא רויז פארוויאגעט, און די פון ברויט נישט. אָבער דערנאָך פלעגן קומען אנדערע פפקות!: ברויט איז דאָך צום עסן... אָפט האָב איך זיך געווונטשן די רויו זאָל צוריק= פארוואנדל?ט ווערן|| אין ברויט.-- כ'בין געווען הוֹנגעריק...
די מיירלעך האָבן רחלען עננער ארומגערינגלט. די מיטאָנדיקע זון האָט זי װי צוזאמענגעבונדן מיט אירע גאָלדענע פעדים. איניינעם האָבן זי אויסגעזען וי פּעטאלן פון דער צעבלי
טער רויז-- יענע אין דאָפטאנע, פונעם קארגן אָפּגעשפּאָרטן שטיק? ברויט פון תפיסה אויסגעוואקסענע. רויז.