נר. 128

==

א. שפּיגלבלאט

מיר בלײבן

פריל?ונג זעצט ארויס פון צווייגן, גרינט-די פרייד אויף יעדן בוים, צווייגן זינגען דאכט זיך, הימנען שטילע, אז מ'הערט זיי קוים.

ס'האָט שוין ל?אנג אזוי אין גאָרטן נישט געליארעמט ווי אצינד. הונדערט פּיאָנערן-טיכלעך

שפּילן זיך מיטן פרילינג-ווינט,

הונדערט קולעכלעך באגריסן

מיט אמאָל דעם ערשטן צוויט,

און דער פרילינג ער פארשטייט זיי--­ס'איז פאר אים דאָס שענסטע ליר.

אין א ווינק? ביי דער מויער, שטייט זיך דוד? פארטראכט. און און זיינע שווארצע אויגן איז א טיפע קלאָג פארמאכט.

און אויף זיינע רויטע בעקלעך קייקלען זיך פון צייט צו צייט גרויסע גלאנצנדיקע טרערן; זאָגן עדוֹת פון זיין לייד.

זעט יאָנעל אים שטיין אין ווינקל;

--- דוד?, װואָס איז געשען?

כליפּעט ער ארויס צעווייטיקט:

--- גאָרנישט, דו וועסט נישט פארשטיין.

און ער לאָזט זיין קליינעם חבר מיט פארגאפטע אויגן שטיין. און ער יאָגט ארויס פון טויער,

יאָגט זיך וויינענדיק אחיים.

4 פון כמעט שִׁוין צוויי חדשים זידט און קאכט זיך אין דער היים. יעדן טאָג באגלייט די מאמע עפּעס אנדערש מיט געוויין.

באלד א שאפע, באלד א בענקל, באלד דעם אלטן סאמאוואר; טאטע-מאמע רעדן שטענדיק: פֿאָרן. פֿאספּאָרט. פארמולאר.

היינט האָט אין דער פרי דער טאטע אים גענומען אויף זיין שויס.

אים א קוש געטון אין שטערן

און געזאָגט אים: הער מיך אויס;

-- ביסט דאָך שוין קיין עין-הר נישט קיין פֿיצ?, וועסט פארשטיין, כ'ווי? דיר זאָגן אז פון מאָרגן וועסטו מער אין שול נישט גיין.

וויי? מיר האָבן שוין באשלאָטן אז מיר פֿאָרן קיין ישראל. האטט געהערט אוודאי רעדן וועגן דעם אזויפי? מאָל.

--נישט מער ניין אין שׁו?? איך ווי? ניט. און וויאזוי? פארגעסט מסתם אז איך בין פארשריבן היי'יאָר,

/. פאָרן צו דעם שווארצן ים!

--- נארעלע! און מיר ווו פאָרן? נישט איבערן שווארצן ים! מיט א גרויסער שיף מיר פאָרן ווייט אוועק, אוועק פון דאן

-- טאטעניו, און איך װע? קענען

דאָרטן זיין א פּיאָנער?

ס'האָט דער מטאטע אים געענטפערט;

-- וויים איך קינד מיינס װאָס און ווער?

-- וואָסיזשע דארף מען פאָרן טאטע, אז דו ווייסט נישט וװאָס און ווער? דאָ ווע? איך א גרויסער ווערן,

װעל? איך זיין א אינזשינער.

זייוולייט יי עטאט יעשי

--- דו ביסט היציג,--- זאָגט דער טאטע--­גיי כעת-עתה, גײַ אין שׁול! און אליין גענומען טראכטן וועגן קינד, וועגן ישראל...

ר'האָט ערשט נעכטן זיך באגעגנט מיט זיין הבר חיים-בער;

ער האָט אויך געוואָלט אנטלויפן. אום איז אויך געוועזן שׁווער.

,נוטע פרוינט" האָבן אים געראָטן+ -- די פאבריק איז נישט פאר דיר! חייםיבער האָט פון באצייטנס אָנגעוויזן זי די טיר.

איצט איז ער אפילו א שלאָנלער,

און זיין װאָרט איז וואָגיק היינט, װאָרט פון קאמף און װאָרט פון לעבן װאָרט פון שנאה קעגן פיינט.

ר'האָט געזאָגט אים: פאָר נישט משה!

ביסט קיין טאטע נישט דיין קינד? זע, מיין ברודער איז געפאָרן--­און עס איז אים וויי-און ווינר,

ווייסט דען ווו דו פארסט, דו שוטה, פאָרסט צו וואשינגטאָנער הינט, הערסט, זיי קויפן דיך פאר שלאכטן, קויפן מענטשן אויפן פונט,

ס'איז בן-גוריון אָדער פראנקאָ אָדער טיטא, איין שווארץ יאָר אלע קניען פארן דאָלאר,

דאָלאר, דאָס איז זייער װאָר!

בלייב אדאָ און לייג א האנט צו,

ארבעט דאָ מיט אונדז ביינאנד

זע, דאָס גאנצע לאנד פארמעסט זיך

און דו אנטלויפסט גאָר. סארא שאנד! א

ס'האָט דער טאטע זיך דערשראָקן

ווען ס'האָט דוד מיטאמאָל

א צעשויבערטער, פארוויינטער--­

זיך אריינגעיאָגט פון שול.

-- טאטע, כ'האָב דערציילט דעם לערער, ווייסטו װאָס ער האָט געזאָגט?

אז מיר פאָרן אין א לאנד

ווו ס'ווערן ארבעטער געפּלאָגט!

אז דאָרט זענען קינדער הפקר, אז מ'גרייט זיך דאָרט צו קריג, אז מיר זאָלן נישט פאָרן, טאטע, אז...אויב דו פאָרסט, איך בלייב צוריק,

משה איז פארשעמט געשטאנען אויסגעהערט זיין זוֹנד?ס רייר, וויים איך, קינד מיינס

טאקע, אפשר איז נישט שפּעט!?

דו וועפט גיין אין שׁו? און לערנען, ווערן וואָס דיין הארץ נאָר גלוסט, ס'איז דיין טאטע א לא יצלח, ר'האָט אסך נאָך ניושט געוווסט!

ס'האָט די מאמע שיער צעוויינט זיך: --נו, צעשטערט אומזיסט די שטוב! כ'האָב ערשט היינט פארקויפט דאָס

שטייסל און די מיל?טער מיט דער זיפּ.

-- מאָרגן וועט איר ביידע גיין, ער אין שול, דו אין פאבריק,

פריי זיך! שאָלטיק? דער מאמעס, יאָ, מיר בלייבן אין רעפּובליק.

י) רעשטער

-איקוףיבלעטער"

זייט 3

ביים בּוקארעשטער. יידישן מלוכה-טעאטער

-דאָס פאָלק זינגט"

קינסטלערישע רעזשי: ב. לעבלי,

נאָך א ריי פּיעסן װאָס דער בוקא­יירישער מלוכה-טעאטער האָט אויפגעפירט מיט דערפאָלג, פירט ער איצט אויף א רעווייספּעקטאקל. רער נייער ספּעקטאק? באשטייט פון אינ­סצענירטע אלטע יידישע פֿאָלקס-לידער, וועלכע ברענגען א בילד פונעם טרויעריקן עבר פון די אָרעמע מאסן, און א רײַ נייע ארבעט און קאמף-לידער, געשאפענע, פון היימישע דיכטער, װאָס שפּיגלען אָפּ די נייע לוכטיקע צוקונפט אין וועלכן אויפ­בוי עם באטייליקן זיך אויך, צוזאמען מיט אלע ארבעטנדיקע פון אונדזער היימלאנר, די ר. פ. ר., די יידישע ארבעט-מענטשן.

דער ספּעקטאק? הייסט ,דאָס פאלק זינגט", און האָט זעקס טיילן. יעדער טייפ איז קינסטלעריש אינסצענירט פון אן אנדערן שוישפּילער פון דעם טעאטער­קאלעקטיוו, און האָט דערמעגלעכט יעדן איינעם פון זיי, צו דערווייזן זיינע רעזשו­סערישע פּעיקייטן.

דער ערשטער טיי? ,אל?לטע און נייע פּאָלקסילידער" וואס באשטייט פון א ריי וויגלידער, איז אינסצענירט געװאָרן פון בענאָ פּאָפּליקער. די לידער ,עס האָבן זיך פארלאשן אלע שטערן" און ,,שלאָף נישט מיין קינד" װאָס ברענגען די אט" מאָספער פון די גרוילן פון קריגס-צייטן --- זענען אויסגעפירט געוואָרן מיט גרוים טאלענט פון אנא טעפנער און האָבן א" רויסגערופן טיפע שנאה ביים צושוױיער­עולם קעגן די מלחמה-צינדערישע אימ­פּעריאליסטן. ,,שלאָף מיין קינד", געזונ­גען מיט געפי? פון אידיקא רוווינסקי, האָט דערמאנט אינעם אמאליקן ביטערן גורל פון דער אַרעמער מאמע און איר קינד

איז רעזשיסירט פון סעווילא פּאסטאָר. עס איז אָפּצומערקן אין דאָזיקן טייל, דער קינסטלערישער וווקס פון סאריקא שא­ראגא,(חוץ איר ,יידיש") און פון װיקטאָר טולענפעלד, ביים זינגען דאָס ליד ,פארוואָס ביסטו ברוגו?". דאָט פאָלקס- ליד ,, רייזעלע" האָבן אויסגעפירט מיט טאלענט פארא ווייס און ווילי ריבער. און די פאָלקסילידער: ,איאך בין פון ליטע מיר" און ,דאָס פֿאפּיר איז וויים שוואר. איז..-די טינט!, האָבן די שוישפּילער ליובא מיידען, ליא קעניג ו| יאנקו אלפּערין דערגרייכט א קוואלו­טאטיוון שִפּיל.

דער דריטער טייל,,, חתונה-לידער" און ,חתונה-טענץ"

איז אינסצענירט פון

אָרקעסטראציע; חיים שווארצמאן,

דינא קעניג. אין די דאָזיקע טענץ און לירער קומט צום אויסדרוק די צעפוילט­קייט פון דער וועלט פון אבערגלויבן, פון די רייכע לייט, און וויאזוי עס פלעגן צושטאנד קומען אין אמאָליקע צייט! שידוכים ביי יידן-- ווען טאטע-מאמע פלעגן ארויפצווינגען דעם זיוווג פאר זייער קינד. עס האָבן געבראכט די גאנצע אטמאָספער פון דער עפּאָכע דורך זייער שעפערישן אויפטריט: יאנקו אלפּערין, אבראשא. גאָלדינער, משה זיגלער, ס. פישלער און באזונדערס שרה עטינגערס קרעאציע אלס שוויגער פֿון ,חתנס-צר".

אין פערטן טיי?--- ,ארבעטער-לידער" -- װאָס איז רעזשיסירט פון ש. פישלער באווייזן זיך צוויי וועלטן: וויאזוי דער וידישער ארבעט-מענטש האָט געלעבט אין דער פינצטערער פארגאנגענהייט פון עקספּלאָאטאציע, מיט דער האָפענונג און א ליכטיקן מאָרגן, און די נייע אויפשטייז גנדיקע. ליכטיקע וועלט אין וועלכער די יירישע ארבעטימענטשן האָבן זיך אינ­קאדרירט--- אין אוזינעס, פאבריקן, קאָ­אָפּעראטיוון--- און העלפן מיט בויען צוזאמען מיט אלע ארבעטנדיקע די זיכע­רע צוקונפט אין אונדזער אמתדיק הייט' לאנד די רומענישע פאָלקס-רעפּובליק, קעמפנדיק פאר שלום, פאר סאָציאליזם און קעגן אלע וואָס העצן צו א נייער בלוטיקער מלחמה. די מאסן-סצענע פונעם פּראָדוציר-קאָאָפּעראטיוו,. האָט ארויסנע­וופן גרויס באגייסטערונג.

אין פינפטן טיול-- ,,אנדערע פאָלקס" לירער"--- רעזשיסירט פון חבר. ב. סין לייב האָט זייער אויסגענומען דער אויפ" טריט פון סעווילא פֿאסטאָר אין דער סצענע וואָם ווייזט א געצעלט, פון א בית-עולים אין ישראל, ווו זי שטעלט, פאָר אן אימיגראנטקע, װאָס באוויינט זיך די יאָר} וויי? זי האָט פארלאָזט איר הייט­לאנד ווו מען בויט א גליקלעך ניי לעבן.

אָפּטימיזם האָט ארויסגערופן לעאָני וואלדמאן מיטן ליד ,,פרילינג אין מיין היים". דער דועט ,האָב איך מיר א וויי­בעלע", װאָס איז א סאטירע קעגן די װאָס זענען גענויגט זיך צו?אָזן אָפּנארן פון דער ציוניסטישער פּראָפּאגאנדע, אויסגע­פירט פון יודיט קראָנענפעלד און מאנאָ ריפּעל, האָט ארויסגערופן א געזונט גע­לעכטער.

דער זעקסטער טיי? פונעם ספּעקטאק? דאָס פאלק זיננט?, באשטייט פון א ריי שלום-לידער וועלכע זענען איינגעלערנט

דעקאָר: א. גאָלדשטין, געװואָרן פון העני לעוויס. דער דאָזיקער טייל שפּיגלט אָפּ סאמע אויפשטייג, אָפּ­טימיזם, פּאטאָס און הייסן ווילן פאוֹן פארטיידיקן דעם שלום און טיפע איבעךר­געגעבנקייט און ליבשאפט צוּם רעטער פון אונדזערע לעבנס, צום זיגרייכן סאָ וועטן-פארבאנד און דעם געניאלן פירער פון אלע ארבעטנדיקע פון דער גאנצער וועלט י. וו. סטאלין,

די קינסטלערישע רעזשי אין קאָלעק­טיוו באדארף אויסמיידן א ריי יזן

דער ערשטער טייל, װאָס איז רעזשיסירט פון פּאָפּליקער, ווו עס באווייזן זיך אין דעם בילד ,נייע וויגלידער" עטלעכע מא" מעס מיט זויג-קינדער אויף זייערע הענט, איז נישט געלונגען. אין ,ארבעט.-לי­דער"יטיי? האָט חבר פישלער קאָנצענ­טרירט אינעם פּראָדוציר-קאָאָפּעראטיוו מערער ארבעט-סעקציעס מיט זייערע אר­בעט-קאָלעקטיוון. עס פעלט אָבער א בילד וויאזוי עס לעבט היינט אין זיין וווינונג, מיט זיין משפּחח, דער ארבֿעטער פונעם קאָאָפּעראטיוו, וי עס ווערט געוויזן אין נעגאטיוון טיי?, א בילד פונעם טרויעריקן נעכטן,(, קארטאָפל-זופּ"). ביי דער חתונה בעת ס'טאנצן די חסידים מיט זייערע ווייבער, וואָלט געפּאסט זיי זאָלן טאנצן מיט מאשנטיכלעך. אין פֿרצ'ס די דריי נייטאָרנס", זענען סאניא גוֹר­מאן און אידיקא רוווינסקי גאָרנישט אזוי בלייך וי עס כאראקטעריזירט פּרץ די אמאָליקע נײיטאָרנס.

די נייע לידער-טעקסטן זענען געשאפן געווארן פון די חברים: ה. א. שטאָלפּער, סימעלע שניירער,.?‏ ווינדער, שמשון פערסט, אמא ריבער, יול?יאן שווארץ, ב. סאדיגורסקי, ש. גאָלדינער און בֿ. פּאָפּליקער.

דו מוזיק איז קאָמפּאנירט געוואָרן פון די חברים: ח. שווארצמאן, ה. ריינינגער, פּויו רובינשטיין, ע. סעקולעץ און ם. וװאָלפענזאָן. ח' שווארצמאן האָט אין זיין מוזיקאלישער רעזשי נאָכאמאָ? ארויסגע­וויזן, זיין איבערגעגעבנקייט אין דער אר. בעט, פאר וועלכער ס'קומט אים א ישׂר­כוח. דער ספּעקטאקל, דאָס פאָלק זינגט" איז א נייע פּאָזיטיווע דערגרייכונג פונעם בוקארעשטער וידישן. מלוכה-טעאטער, ואָס וועט נאָכמער העלפן. טאָביליזירן די יידישע ארבעטנדיקע מאסן פון אונדזער חיימלאנד די ר. פ. ר., אין קאמף פאר פארטיידיקן דעם שלום, פאר סאציאליזם,

בערל שנאבל

די צוגרייטונג צום פייערן דאס 75יטע יאר

זייט דער גרינרונג פונעם יידישן טעאטער אין רומעניע

זונטיק דעם 29יטן אפּרי? ד. י. איז פאָרגעקומען כיים יידישן דעמאקראטישן קאָמיטעט צענטראל-קאָמיטעט,= א | באראטונג וועגןפייערן הײידיאָר הארבסט, |דעם 78יטן יאָריטאָג זייט דער גרינ­דונג פונעם יידישן טעאטער אין רומעניע.

עס האָבן זיך באטייליקט אין דער דאָזיקער באראטונג, צווישן אנדערע: דער אקאדעמיקער בארבו?אזארעאנו, פאָרזיצער פונעם יידישן דעמאָקראטישן קאָמיטעט, מיכאי? בעניוק, סעקרעטאך פונעם שרייבער-פארבאנד פון דער

ר. פ. ר., בערקו פע?דמאן, גענעראל. סעקרעטאר פונעם ייד. דעמ. קאָם,

דער צווייטער טיי?--- ,,ליבע-לידער",

פּ. איסקאָװויטש, ה. לייבאָוויטש-שערבאן און אי. באקאל, מיטגלידער אין ביוראָ פונעם. ייר.-דעם. קאמ.-= צענטראל"י קאמיטעט, די שרייבער אורי בענאדאָר, ? װעאדער, י.. וויירנמעלר,-ש"ס" ראמאן, מאָני געלערטער--רעזשיסער פונעם נאציאנא?יטעאטער, ב. ל?עבלו--­דירעקטאָר פונעם בוקארעשטער יידישן מלוכה-טעאטער, ח. שווארצמאן---קאָט­פּאָזיטאָר, דוד שערער, פּאֲלִיא באראש, מ. לאקס, ו. דובאָווים, אל. זילבערשטיין, מיטגלידער פונעם ייד. דעט. קאָט.== צענטראלדקאָמיטעט, י. פייערשטיין­פאראנטוװואָרטלעכער רעדאקטער פון דער צייטונג ,,וויאצא נאָוע", י. בער­קאוויטש---פאראנטוװאָרטלעכער רעדאק­

טער פון די ,,איקוףיבלעטער"., שרה עטינגער און ב. סאדינורסקי---שוישפּי­לער פונעם בוקארעשטער יידישן מלוכה­טעאטער, מ. רובינגער--טאָלער, ז. נא­קים--דיורעקטאָר פון דער מלוכהשער

יידישער פּעדאגאגישער שו?, א. א. ח' י. בערקאָוויטש האָט געהאל?טן

א רעפעראט איבערן?עבן און שאפן פון א. גאָ?דפאדן, וועלכער האָט צו­ריק מיט 79 יאָר געלייגט די יסודות פונעם יידישן טעאטער אין רומעניע,

עס האָבן געפאָלגט דיסקוסיעט אין וועלכע ס'זענען געמאכט געואָרן פאר­שלאָגן אין שייכות מיטן ארנאניזירן דעט דאזיקן אניווערסאר.

רי ײ דישע שרײבער אין קאנטאקט מיט די לײענער

מיט א קורצער צייט צוריק זענען ארױיסגעפאָרן א גרופּע יידישע שריי­בער, מיטג?ידער פונעם שרייבער-פאר­באנר פון דער ר. פ. ר., איניינעם מיט א גרופּע סאָליסטן פונעם בוקארעשטער פאָלקס"כאָר ,,איקוֹף", זיך באגעגענען מיט דעם יידישן ארבעטנדיקן עולם פון דער געננט באָטאָשאן.

די גרופּע שרייבער איז באשטאנען פון: י. בערקאוויטש, אבא ריבער און אל. שפּיגלבלאט אוֹן די גרופּע סאָליסטן פון: איזידאָר קרייז?, לוטשי

מיטראגי, נעלי קאמי? און מילאָ הערשקאוויטש. זיי האָבן באזוכט די

שטעט: באָטאַשאן, דאָראָהױי, דערעבאן, שטעפענעשט און סעווען.

דער חבר בערקאָוויטש האָט געהאלטן אי פארטראג א.ד. ט.: ,דער קאמף פאר שלום און קולטור", אָנװייזנדיק וואָס פאר א שטעלונג דער ארנטלעכער יידישער בירגער. פון. אונדוער. כלאנר דארף האָבן בנוגע דעם קאמף פאר שלום.

אין אלע שטעטלעך איז אָנװעזנד געווען ביי די דאָזיקע באגעגענישן, א גרויסער יידישער ארבעטער-עולם װעל­כער האָט ווארעם אויפגענומען דעם אויסגעפירטן ליטעראריש-קינסטלערישן פּראָגראם.

2

פרייטיק דעם 0-טן אפּרי? ד, י. איז פאָרגעקומען ביי דער יידישער מלוכהשער

פּעדאגאָגישער שו? פון בוקארעשט א בא" געגעניש צווישן די שילער און דעם יונגן דיכטער א. שפּֿיגעלבלאט.

נאָך דעם וי דער חבר י, דובאָויס, וויצע פאָרזיצער פונעם ,,איקוף" פון דער ר. פ. ר. האָט אָנגעוויזן אין זיין קורצן אריינפיר אויף דער שטעלונג פונעם שרוי בער אין אונדזער פאָלקס-דעמאָקראטישן רעזשים, האָט דער חבר שפּיגלבלאט;ע­לייענט פון זיינע לידער ,,מיר בלייבן דא", אותיות" און, קאָרייע", די שילער האָבן ווארעם אויפגענומען די לידער און האָבן אויך געמאכט אייניקע קריטישע באמער­קונגען.

יו