3 פון אי קע

ואֶר ונ­ורט {ס­נער

פּו און

לגט וגעז ופע

בער

קאז ניט אלע בעט­

וא" ונעם עדו" דאר­זיאל (זענ"

זיעס, אד ר ויעס,

:| די רגים" זייפל, זי

ינטעד

צער וואס 2 אי פענונג ארבע­

בהיח זאָגן

פארן מלאנדר

אן פון ז אויך און די ונדזער יעפּוב­אונדז בעסטע ערפאר ו פארן יקגעגע­יעטער"

פאקטן,

יים און.

נר; זיי קע און ען נאָר , אָבער ---- אין

ראָמאן

נר. 134

אין קראשינסקים גאָרטן, צוויי יונגע לייט, ביידע רעדן יידיש, נאָר איינער ליטוויש--- דער צווייטער פּויליש-יידיש, דער ערשטער פרעגט, דער צווייטער ענט­פערט.

= נו, איר זייט נאָך אלץ נישט קיין ציוניסט?

-= ניין.

= אנטי?

--- חלילה, פאר וואָס אנטי? מורא האָבן פאר דער ,גאזעטא פּאָלסקא"+ װאָס דען? איך ווייס צו וועניג! דהיינו? אָט... איך פלעג אמאָל ערנסט דא ווענען... און דאָס דאווענען איז-- ירוֹ שלֿים און ירושלים! ארץ ישראל און ארץ ישראל!

וויים איך אָבער נישט, צי האָט מען ירושלֿים און ארץ ישרא? דעריבער נישט פארגעסן וויי? מען דאוונט אזוי פיל; צי מען האָט נאָר דעריבער נישט אויפ­געהערט צו דאווענען, ווייל מען קאָן אָן ירושלים און ארץ ישרא? נישט פאר­געסן?!

אין חדר פל?עג איך לערנען:,,ארץ זבת הלב ודבש"-- א לאנד-- האָט מיר דער מלמד געטייטשט--- ואס פליסט מיט האָניג און מיט מילך--- האָניג און מילך האָט א קינד ליב וי דאָס לעבן! וויים איך? אפשר האָב איך מיך דערי­בער דערפרייט, אז איך האָב געהערט פון חבת צוון?

איך געדענק מיך גאנץ גוט יונגלווייז... די שפּעטערע צייטן באמי איך טיך צו פארגעפן...= קיין גרויסע האָפענונגען אויף שפּעטער האָט מען אויך נישט.. און, אז עס ווערט נישט גוט אויפן האר, אנטלויפט די נשמה צו די קינדערדיאָרן, וי א טויב אין טויבנשלאג אריין... איך ווייס נישט, אויב אלע טוען אזוי, איך מו עס, און עס העלפט אמאָל און פאר­טרייבט די מרה-שחורה... געדענק איך, וי אלע מיינע חברים פלעגן מוט ישמחח וששון נאָכלױיפן דער פּאָלקאָוואִי מוזיק, בכל? דעם מיליטער. אין ווארשע זעט מען עס זעלטענער, איז עס מער אינטער רעסאנט--- קינדער לויפן... מ'קען זיך נישט זאט אָנקוקן, וי עס בליצט דורך די ,שטיקעס" פון די ביקסן; זאט אֶני הערן די שטארקע, פעסטע מעשענע קו לות, װאָס גייען וי איינעמען א וועלט. איך איינער, געדענק איך, פלעג מיך נישט פֿרײען, עס האָט זיך מיר געדאט אז ווען עמעץ באפאלט מיך, מיין טאטע­מאמע, מיינע ברידער און שוועסטער וועט ראָס חי? נישט זען נישט הערן, און ווייטער מארשירן און ווייטער שִפּיי 9 און ווייטער גיין איינעמען די וועלטי..

איך פלעג, מיט פארמאכטע אויגן און א צערודערטער נשמה, אויסהערן מע-ז שיות פון משיח'ס צייטן. דער ,רבי" אין חדר פל?עגט דערציילן, די באבע אין דער היים, צי אין בית-המדרש--- עלטעד

מהוההושיעעגסטאוהגהאועועואוגעואשעאומטאאואואטאהאואעהשעאנועואאואואכאעועואגהאגאאוואואגאאווואשאמוועהאהאאאאאהאגגאאאוע

אינעם נרויסן קאמף ואס עס פירן אלע ארבעטנדיקע פון אונדזער היימלאנר

די ר.פ.ר. פאר א שלום-אָפמאך צִווישן די

8 מאכטן, קעגן די מלחמה-צינדערישע פּלענער פון די אימפּעריאליסטן און אלע זייערע משרתים; פארן אויספילן און איבערשטייגן אונדזער ערשטן פינףדיאָרה פּלאן, פארן אויפבויען דעם סאָציאליזם --- נעמען אויך אן אקטיוון אָנטייל די יידישע ארבעטער-מאסן, אויף אלע געה ביטן פון זייער טעטיקייט. א גרויסן ראָל אין מאָביליזירן זיי צום דאָזיקן קאמף, האָט--- אָריענטירט פון דער רומעני­שער ארבעטער-פּארטיי אויך דער

יידישער דעמאָקראטישער קאָמיטעט און.

דער ,איקוף".

צ. ב. דער ,איקוף" פון כאקאו האָט אָנצוצייכענען א ריי דערפאָלגן אדאנק וועלכע מען קען פעסטשטעלן אז די אר­בעט נייט אויפן אָנגעוויזענעם וועג פו­נעם ,איקוף" צ. ק. און געגנטלעכן ייר. דעמ. קאָם. רעאליזירנדיק אָט-וואָס;

אין חודש מאי ד. י. איז געהא?טן געוואָרן א ביורא-זיצונג פונעם ,איקוף", אויף וועלכער טאָגאָררענונג ס'איז גע­ווען דאָס פייערן דעם 100-טן געבויר|­

.איקוףיבלעטער"

יל פרץ

רע יינגלעך. וי ליב האָב איך געהאט דעם ,מלך המשיח"! מיט אלעם גוטן און טייערן האָב איך אים באקליירט און באהאָנגען! ביי א רייכער מומען(ז'איז שוין אויפן עולם אמת) האָב איך אִפִּי געריסן די פּער? פון האלדז; ביים געד נעראל, ואס האָט געוווינט קעגניבער -- די ווייסע פעדערן פון איבערן קאסק... ביים כהן-נדו?--- דעם חושן ואפוד צו­גענומען! איך ווייס? נאקעט און באָרי וועס װאָלֿט איך א וועלט געלאָזט! אָבער נישט שטענדיק. טייל מאָל האָט מיך מער גענומען משיח בן יוסף, ואס דארף אומקומען, געהרגעט ווערן... /און איך האָב אויפגעהויבן די אויגן צום הימל; פאר וואָס? פאר ווען? און נאָך וואָס זאל איינפאל?ן די אייזערנע כריק? און איך פל?עג טראכטן: ביי יצואת מצרים האָט ער די מלאכים נישט געלאָזט זינ-י גען: מעשה ידי-- זאָגט ער--- טובעים בים... אוּן לעחוד.?בא... אזוי אָן רח­

מנות? װאָס זענען זיי ערגער פאר די מצרים?

== קינרער-געדאנקען!

--- ערלעכער וי מענטשן-געראנקע!,

און אמתער אויך! דאָס זענען די גאָלי דענע פעדים, פון וועלכע עס שטיקט זיך ערשט אויס א נשמה פון א מענטיט, א פרישע ריינע נשמח...

נאָך געדענק איך: אין דער מערת חמכפּלה, געקויפט ביי די בני חת, װאָס האבן מיט נוטע ריידעלעך אויסגעשווונ­דלט ארבע מאות כסף... אין דער מערת המכפּלה זיצט אברהם אבינו, אָנגעלענט מיטן קאָפּ אויף דער מוטער שרה'ס שׁויס... די הגדה דערציילט אזוי... און איך זע בחוש וי די מוטער שרה, מיט א קעפּל? וי בא א ציטער-נאָד?, זיצט און פירט מיט ל?אנגענאָר דינע און דורכ­זיכטיקע פינגער, צווישן אברהם אבינו'ס זילבערנע לאָקן... אזוי זיצן זיי און ביי­דע האָבן פארמאכטע אויגן, און עפענען די אויגן וועלן זי ערשט ביים שופר של משיח, ווען די טערקישע װאָרטע וועט פארשטיינערט ווערן פאר שרעק...

און עס פלעגט מיך ציען צו דער מערת המכפּלה... צום זיידן, צו דער באבען...

נאָר אויך נישט שטענדיק!

טייל מאָ? פלעגט מיך ווונדערן: פאר װאָס טראָגט עס אברהם אבינו האר א חוץ כאָרד און פּאות?

מייל מאָ? פלעג איך גאר זיין פון הגר'ם צד, און וועלן דער מוטער שרח'ן אָפּטון א שפּיצ?! און איך פאנטאזיר אויך צווישן די חברים: איך װועל מיך אױסלערנען טערקיש, אנטלויפן קיין ארץ ישראל, שטעלן מיך דאָרט פאר א זעל­נער, און, אז עס וועט מיר אָנקומען צו שטייען אויף דער וואכט פאר דער מערת המכפּלה, װועל איך ביי נאכט, אז קיינער

וועט נישט זען, שטילערהייט אוועקשטע­לן דעם ביקס, אריינכאפּן זיך אין דער היי?, אויף די נעגל, צוגייען און געבן דער מוטער שרה אין נעז? אריין...

נאָר ארויסזאָגן: ,א שנעל", האָב איך די העזה נישט געהאט.

-- בעסער א שמעק טאבאק! האָט דאָך עמיץ אונטערגעכאפּט...

--- קונדייסים!

-- נוטע צייטן געווען! אוֹן וואָס נאָך האָב איך געוווסט פון ארץ ישראל?

צו כותל מערבי, האָב איך געהערט, קומט מען צוזאמען מארבע פּנות עולם וויינען, די וואנט איז גליטשיק פון טרערן...

און איך האָב געגלוסט צו דער כותל מערבי... דאָרט א תשעה-באב! צווישן איין עולֿם מארבע פּנות העולם ווארפן בערעלעך!

טיי? מאָ? איז מיר בעסער געפעלן די אילומינאציע אויף רבי שמעון בן יו­חאי"'ם קבר! ווייבער ווארפן פון די אקסל אראָפּ די טייערסטע פארשידנ­פארביקע טערקישע שאלן, טונקן איין אין פעסער שמןזית און צינדן אָן == א חוץ אזוי הבדלות, ליכט און קאז פֿירטע פּאפּירענע?אמטערן! אך!

נאָך, ביי אונדז אויפן הויף-- מיר האָבן דעמלט אויף דער פראנציסקאנער נאס געוווינט--- האָט געוווינט אויך א

שוחט, אברהם מאַניס האָט ער געהייסן. א שםידבר איז. ער געווען דער אברהם

מאניס. ווען ער פלעגט מיך טרעפן, פלעגט עי מיך קנײפּן אין בעק?--- איך בין א שטיקל עלוי געווען און ער-­איין אלטער מתמיד! דעם נאָמען ,אד ברהם מאניס" געדענק איך. נאָר. פאה שטעלן קען איך מיר אים שוין נישט. פארמאך איך די אויגן, זע איך נישט מער, וי א ווייסע, לאנגע, זער לאנגע באָרד; זי איז געווען. די לענגסטע אויף דער פראנציסקאנער גאס, די לענגסטע אין גרויסן מנין. טיי? מאָל זע איך נאך א רויטן האלדזדאוןינאקן פון

הינטן,

ימיט א שטיק באוואקסן הארץ פון פאָרנט

ער איינער פלעגט נאָך טראָגן אן אפן העמד מיט נאָכגעלאָזטע בענרלעך... מער זע איך שוין נישט... אט דער אי ברהם מאניס איז מיט דער צייט שוואך

געװאָרן אויף די אויגן, אוועקגעלייגט דעם חלף און געקליבן זיך קיין ארץ ישראל.

אין מנין איז געווען א רעש, לומרים האָבן געקלערט, צו מעג מען אויסמיידן משיח'ן, מ'האָט אויפגעמישט הונדערטער נטרות און ספרים, אהין און אהער,-­מ'האָט זיך צעשוויצט, צעאמפּערט... נאָר

זוינע ווכוחים פלעגן זיין וועגן איין על חטא ביום כפּור שח? ל?היות בשבת, און פלעגן אזוי לאנג דויערן, ביז איין אלטער

מנין-ייד האָט זיך אויפגעשטעלט און פארן עולם עדות געזאָגט, וויאזוי מען האָט זיך נוהג געווען פֿאריאָרן! און אזוי איז געבליבן. דאָ אויך דער מנהג איז, אז װוער עס ווי? פארשפּאָרן גלנו? מחי­לות, פארט קיין ארץ ישרא?...

צווישן אונדז יינגלעך איז אויך געה ווען אן אנדער מין וויכוח... מ'האָט זיך אָנגעשטעקט מיט השכלה... איינער פון מיינע חברים האָט געלאכט: ,ווו מען קען ווערן גענעראָ? דארט איז ארץ. ישראל" -- דאָ! אים פלעג זיך שטענדיק הלו­מען א רייט-פערד מיט עפּאָלעטן!

און אין דער חיים ביים יוארעמעס האָט מען געקלערט: וי אזוי וועט אי ברהם מאָנים, דער אלטער כטלן, מיט די האלב בלינדע אויגן, טרעפן קיין ארץ ישראל? די מאמע פרעגט: וי ארום פארט מען קיין ארץ ישראל... דער טאמע זאָגט, מן הסתם איבער קאָנסטאנטינא­פּאָל... און ווו ליגט קאָנסטאנטינאָפּאָל? ווייט, ווייט! און מען האָט געשפּינען א מאדנע געאָגראפיע איבער טאָ? און בערג, נאָר די אלטע מירל האָט זי איז בערגעריסן. די אלטע מירל איז געווען אונדזער דינסט און האָט געזאָגט, א­ריינברענגענדיק דאָס ציבעלע פלייש, אז אויפן הויף זאָגט מען אויף זיכער, אז ראני" אברהם-מאניס'עכע פאָרט מיטי.. {ראָני" וועט טרעפן! זאָגט די מאמע, אלע זענען מודה, אז, ראָני? וועט אויפן פייער נישט פארברענט ווערן!

דעם נאָמען, ראָני" געדענק איך דורך אברהם מאניסעס א גלייכווערט?. אז ער פלעג פון שחט-הויז אהיים קומען שפּעט, םלעג ער אָנקלאפּן: קומי רוני בלילה!

און ליב האָט זיך דאָס אלטע פּאָר פאלק געהאט, נאָך וי ליב!

אפרהם. מאָניס איז אונדזער בעלית­קיעה געווען=

און דאָם אָנטון פלעגן זיי אפּנים, האלטן אויף איין בענקל... און איינמאָל ראש-השנה איז אברהם מאניס געקומען צו די תקיעות אין ראָניס א העמד במקום א קיטל! און האָט נאָך געשמייבלט: {נישט קשה אזא טעות, ראָני איז א צדקת!" נאָר פֿאָרשטעלן ראָניען קען איך מיר אויך נישט. איך געדענק נאָר: א קליינע, א פריילעכע, א דורכזיכטיק פאה פּירן נעזל מיט א קו? פון א פייגעלע. נאָר ,ראניע איז א לייט, מיט איר וועט ער זיך שוין דורכשלאָגן!"

קענן ואס דערציי? איך עס?

יאָ... ראָניע איז צוריק געקומען פון קאָנסטאנטינאָפּאֵל...

טעטיק ײט פון באקאוער.איקוף"

טאג פון י.?. פּרץ. עס איז אויך געד האלטן געוואָרן א זיצונג מיט די קינ" סטלערישע עקיפּעס ווו מען האָט בא" שטימט צו אָרגאניזירן פּרץ-פייערונגען, דעם 27---26-טן מאי, אין די שטעטלעך מוינעשט און טערגואָקנא. אלץ איינעם דאָזיקן חודש זענען געהאלטן געוואָרן 3 קאנפערענצן, און ס'זענען אויסגעפיר געװואָרן 5 קינסטלערישע פּראָגראמען: 8 אין ראמען פונעם ,איקוף", 2 מיט דער הילף פונעם יידישן דעמאָקראה טישן קאָמיטעט און 4 פּראָגראמען ביי דער ראדיא-אמפּליפיצירונג-סטאציע מיט קאנפערענצן.

ביי די דאָזיקע מאניפאפטאציעס האָבן זיך באטייליקט מיט רעפעראטן פאָ?­גנדיקע+

מצד דעם געגנטלעכן ייד. דעמ. קאָמ. האָט געהאלטן א פאָרטראג ח'טע דר. קויזא הערשקו א. ד. ט. ,80 יאר זייט דער גרינדונג פון אונדזער פּארטיי"(דעם 6טן מאי); יח' מארטשעל?אבא, האָט

רעצענזירט י. ל?ודאָס בוך ,דעם הינטל? טאָביס סאָלֿדאט?(18-טן מאי); ח' ייד? אווראם האָט נערעדט א. ד. ט. ,דער 85ֿ-טער יאָרצייט פון שלום-עליכם" (90יטן מאי); דעם 26-טן און 27-טן מאי האָבן געהאלטן פאָרטראגן, אין די שטעטלעך מוינעשט און טערגואָקנא, די חברים: ייד? אווראם און הערש קושי מארו א. ד. ט.: ,דער 100-טער געד בוירן-טאָג פון ו.?..פּרץ" ווו עס האָבן זיך אויך כאטייליקט די קינסטלערישע עה קיפּעס פֿונעם באקאוער ,איקוף", מיט א רייכן קינסטלערישן פּראָגראם.

עס זענען נאָך אויסגעפירט געוואָרן פּראָנראמען ביי דער ראדיאָ-אמפּליפיצי­רונג-סטאציע מצד די פאָלגנדע חברים; יונה ווייסבוך. האָט גערעדט א. ד. ט. 80 יאָר זייט דער גרינדונג פון אונדזער פארטיי"(6-טן מאי); הערש קושמארו, סעקרעטאר פונעם אָרטיקן ,,איקוף", א. ד. ט. ,דאָס איינרייען פון דער יידישער ארנעטנדיקער באפעלקערונג אין דער פּראָדוקציע"; יונה ווייסבוך האָט געד רעדט ווענן דעם ,88ֿיטן יאָרצייט פון

שלום-עליכם"(18יטן מאי) און הערש קושמארו א. ד. ט. ,דאָס לעבן און שאפן פון י. 2?, מרץ". דאָ, זענען אויך אוים? געפירט געוװאָרן רייכע קינסטלערישע פּראָגראמען.

עס זענען געשריבן געוװואָרן 8 ארטי­קלֿען פאר דער וואנט-צייטונג, וועגן 1-טן און 8ֿיטן מאי--- און עס זענען דיפו­זירט געװאָרן א גרויסע צאָ? ,איקוף בלעה טער" צווישן דער יידישער ארבעטנדיקער באפעלקערונג.

לֿעבן די פּאָזיטיווע זייטן, אדאנק דער הילף פון דעם געגנטלעכן יידישן דעמאָ­קראטישן קאָמיטעט, איז אָבער צו בא­מערקן אייניקע בלױיזן אין דער טעטיקייט פונעם באקאוער ,איקוף". צ. ב. עס איז

געפּלאנט געווען אויפצופירן ,די מתח נה",. 27יטן מאי און עס איז נישט רעאליזירט געוואָרן. וואָס שייך דאָס דיפוזירן אין א גרעסערער צאָל די ,,איקוף-בלעטער", איז נישט נויטיק נאָר די הילף פוז דער ארטיקער קהילה. מיר ווייסן גאָרנישט וועגן דעם אָנטייל פון דער באקאוער יידישער ארבעטנדיז

זייט 8

יי| ייר יי יייייייין

װיפסוח.

זי איז קראנק געואָרן פאר בענקעניש, און פּלוצים פֿחד כאקומען פארן ים... אברהם מאניס איז ווייטער געפּאָרן....

ראָני האָט אים פארלאזט?

אז זי האָט צוריקצווועגס דערזען די ווייקסל, האָט זי געוויינט פאר פרייד! אין גאס האָט זי מִמֵש געטאנצט--= דערנאָך איז זי געלאָפן אויפן בית-עולם ארויס און געפּאטשט אין די הענטלעך: מיינע לֿיבע קברים, מיינע טייערע קב­רים!...

--- ווייבערישע זאכן...

== ניין, דו ביסט צו טרוסקן, דו פאר­שטייסט עס נישט: א ווייבערישע צי א מענערושע, נאָר א האלבע נשמה דאָ, א האלבע דאָרטן.

-=- מען רעדט דאָך אבער נישט פון אלטע יידן און יידענעס, ואס אנטלויפן פאר גלגול מחילות... נישט פון שטארבן, פון לעבן רעדט מען!

= איך ווייס? דאָס איז געווען גיר" סא דינקותא... חדרחזאכן... און הייגט װאָס וויים איך? ואס געבן מִיר די בלעטער?*

איך?עז, װאָס עס לאָזט זיך לעזן... איך אליין אויף פּאָליטיק פארשטיי מיך נישט... נאָר אזוי, װאָס הערט זיך דאָרט?

איינער זאָגט: יק"א און ראָטשילר הרגענען. די קאָלאָניעס מיט זייערע שווערע פלוגל, װאָס זיי האָבן איבער זיי פארשפּרייט... דאָס אפּטרופּסות איז סם

המות! עס וװואָלט שוין לאנג דאָרט פּתום ורעמסס--טפו! וי דאָס גלות האָט זיך איינגעגעסן, איך מיין ,איש תחת

גפנו"

קומט

געווען, און וי ווייטער שטייט... א צווייטער און זאָגט: ניין, דער

רון איז, וואָם מ'ווי? איבער נאכט מאכן פון א סוחר א פּױיער... אומגעלע­רנט מאכן... אן אגראָנאָם שולע דארף מען, עפנט אן אנראָנאָם-שולע וועט זיין ששון ושמחה... קומט דערנאך א דרי" טער, א כתיב השלישי און זאָגט; וואָס װילט איר? פייג? מילך 6 עס גייט על צד היותר טוב! א מחיה! און באותי זרגע, וי איך לייען עס, קומט אריין אן אָרעמאָן... ווער ביסטו? א;עוועזענער קאָלאָניסט אין ארץ ישראל...

ער האָט דעם ,חלב ודבש" א פּנים, נישט פארדייעט!

זי שווייגן א וויילע, און ד! רעדער זאָגט:

-- עם האָט זיך געמאכט א נייע חברה צו שטודירן, אױסצופאָרשן ארץ ישרא?...

= בא! װאָלט געווען אן עסק... קלאַז רע דבורים...

װאָרעם נאָך אמאָ? דאָס זעלבע: אויף

+

חסו ט

ר ליטוויש"

פּאָליטיק פארשטיי איך מיך נישט... אדיע! -- אריע!

קער באפעלקערונג ביי די דאָזיקע מאני­פעסטאציעס, איר צאָ?, די באגייסטערונג, איר קאמף קעגן נאציאָנאלוסטישן ציו­ניזם, איר קאמף פאר שלום פאר פֿאָציא­ליזם.

עס פעלט אויך אין דער טעטיקייט פונעם באקאוער ,איקוף", דאָס ארויס" טרעטן איניינעם מיט מאסן-אָרגאניזאצו­עס פון רומענישן ארבעטנדיקן פאלק און די מיטלעבנדיקע נאציאנאליטעטן, און צייכן פון פעלקער-פארברידערונג. אז ערנסטער בלויז איז אויך דאָס נישט האלטן אן ענגע פארבינדונג מִיט די ,איקוףיבלעטער", דאָס נישט שרייבן צו דער צייט די קאָרעספּאָנדענצן.

דער באקאוער ,,איקוף", באזייטיקנדיק די דאָזיקע בלויזן און מאָביליזירנדיק זיין אקטיוו וועגן הויבן דעם קולטור­ניוואָ פון די אָרטיקע יידישע ארבעטנדי­קע מאסן, וועגן קאמף פאר א שלוםדאָפּ. מאך, קעגן מלחמה-העצערישן אמעריקא" נישיענגלישן אימפּעריאליזם, קעגן דעם נאציאָנאליסטישן ציוניזם--זיין כלייזין, ---וועט מיטהעלפן צו פארפעסטיקן און אויפבליען אונדזער היימלאנד--- די רו" מענישע פאָלקסרירעפּובליק.

ב. שרייבער