22:

זייט 2

יע

יידן אונגארישע בירגער קומען צוריק פון ישראל-,.גן- ערן"

אין זייער היימלאנד די אונגארישע פאָלקס- רעפּובליק

אסך מאָל? האָבן געפּרוווט די ישויאל­אױטאָריטעטן צו שטערן די אומצאָליקע אומנליקלעכע עמינראנטן זיי זאָלן זיך צוריקקערן אין זייער היימלאנד. צום ערה שטן, האָבן זי אָפּגעזאָגט די ארויפפאָר­וויזע פון לאנד און נאָכדעם האָבֿן זיך באוויזן עטלעכע ציוניסטישע פּראָפּאה נאנדעסטן און אָנגעהױיבן צו רעדן וועגן {גן-עדן" ואס ,וועט זיין" אין רער צו­קונפט, אין ישראל;--- און זי געפּרוווט צורעדן זי זאָלן בלייבן אין ישראל, און נישט צוריקקערן זיך אין דער אונגארי­שער פֿאָלקס-רעפּובליק.

צווישן די דאָזיקע עמיגראנטן ואס האָבן זיך מיט עטלעכע טעג צוריקגעקערט פון ישרא? מיט דער שיף ,טראנסילווא­ניע" כדי צו פאָרן אין דער אונגארישער פּ. ר. אין זייער אמתדיק היימלאנד, גע פינט זיך. אויך עווא לעפקאָוויטש, וועך לעכע איז אויך אריינגעפאלן צוריק טיט יאָרן אין דער פּאסטקע פון דער ציוניסטי­שער פּראָפּאגאנדע, און זיך געלאָזט פאר­נארן קיין ישראל. ווען זי איז דעמלט אֶנ­געקומען אין ישרא? ,ג|-עדן" האָט מען זי געטרייסט: ,אצינד איז נאָך שווער, אָבער שפּעטער וועט גוט זיין",-- און

וארטנדיק דאָס דאָזיקע ,גוטע" אין די

עס:-יעייש-ייייייקיייייייייייייייייריייייריילייייייייייייייילטי יי יי יי יי יו יי יי

געצעלטן, איז איר לאגע פון טאָג אויף טאָג פארערגערט געוװואָרן. זי איז אויס­געשטאנען דעם ווילקיר פון די מפּא"י­שעפן סיי ביים אמט פון ארבעט-פארטיי­לונג, און סיי ביים אמט פון ווינונ;­פארטיילונג. זי איז אויסגעשטאנען דעם טעראָר פון די קלעריקאלן וועלכע האָ­בן זי געמוטשעט זי זאָ? ,אריינטרעטן אין זייער פּארטיי"-- און דאן וועלן אירע פּראָבלעמען, רעזאָלװוירט ווערן". אזוי האָט זי געליטן פון נויט און דאכלאָזיקייט וי די אנדערע טויזנטער אומגליקלעכע פארנארטע פון די ציוניס­טישע אניטאטאָרן. איר באגער און ווילן איז נאָך מער אנטשלאָסענער געוואָרן זי זאָ? זיך אומקערן אין איר היים, אין דער אונגארישער פאָלקס-רעפּובליק פון ווו איר פאטער האָט געשריבן וי שטארק עס איז געשאצט דאָרט דער ארבעט­מענטש--- װאָס פארא באזונדערע זאָרג עם טראָגט דער פאָלקס-דעמאָקראטייטער רעזשים דאָרטן, פאר די ארבעט­מענטשן.

ווען מען האָט געפרעגט עווא לעפּקאָ וויטש די סיבה פארוואָס זי ווי? זיך אומקערן קיין אונגארן,--- האָט זי גע­ענטפערט:

(דאָ אין ישרא? איז דער ארבעט­מענטש א חוזק-שפּי? אין די הענט פון די פּאָליטיק-טרייבער, אין מיין היימלאנד אָבער, איז ער, דער פאר וועמען עס ווערט אלץ געשאפן. אט דאָס איז די סיבה פארוואָס איך ווי? זיך אומקערן קיין אונ­גארן!"

אצינד איז עווא לעפקאָוויטש ווייטער געפארן אין איר היים אין דער אונגאה רישער פאָלקס-רעפּֿובליק. מיט איר צו­זאמען אין דער זעלבער פעריע װאָבן צווישן אנדערע זיך אויך אומגעקערט פון קאפּיטאליסטישן ישראל, אין דער אונגארישער פ. ר.: איזאבעלא אנדרעאש, טיבאר לאנג,דזשאָררשׁ קליין, מאקס סמוק, שאנדאָר נאָלדהאמער, עליזאבעט קליין און אומצאָליקע אנדערע, פאר וועלכע ס'עפענען זיך פּערכפּעקטיוון פון א נליקלֿעכער צוקונפט, פון א געזיכערט, לעבן. זיי וועלן קיינמאָל נישט פארנעסן די נויט און הונגער וואָס זיי האָבן געה ליטן אין ישראל. זיי וועלן וויסן אֲפֹּצוֹ­שאצן די דערגרייכונגען פון די ארכע­טנדיקע אין זייער היימלאנד די אונגאה רישע פ. ר. און וועלן מיט נאָך מער וילן העלפן פארפעסטיקן דעם שלום, דעם אויפבוי פון סאָציאליזם,

פּרעמירט דערפינדער אויפן סאניטארן סעקטאָר

ביים געזונטהייט-מיניסטעריום איז פֿאָרגעקומען אויף א פייערלעכן אופן דאָס פארטיילן פאר. א צאָ? דערפינדער אויפן סאניטארן סעקטאר, וועלכע האָבן געשאפן פארשידענע מע" דיצינישע אפֿאראטן, איינגעפמירט נייע לאבאָראטאָרישע-און באהנדלונגס-מעטא­דן און האָבן פּראָדוצירט נייע מעדיקא" מענטן.

ביי דער פייערלעכקייט איז אָנוועזנר געווען דער אקאדעמיקער פּראָפּעסאָר דו. מערזא, געזונטהייט-מיניסטער.

צווישן די אומצאָליקע פּרעמירטע געז פינען זיך פאָלננדיקע;

אעענ:- יי

פּראָפּ. דר. א. טייטל, פונעם בוקאד רעשטער מעדיציניש-פארמאצעוטישז איג סטיטוט וועלכער האָט, אייניינעם מיט א קאָלעקטיוו פון כעטיקער, צום ערשטן מאָ? אין אונדזער לאנד סינטעטיזירט א מיט? צו באקעמפן פּראָפּעסיאָנעלע פאר­ניפטונגען דורך ארסעניק, קוועקזילבער, אאז"וו; דר. מאטעי באלש, פונעם. שפּו­טאל נר. 1 פוז בוקארעשט, וועלכער האָט אָנגעווענדט ניטראפוראץ, ביים טראטירן טיפוס, לויט א פּערזענלעכער אויפפאסונג; דר. אילֿוע?אזאראָוויטש, וועלכער האָט פארטראכט און פארפארטיקט צוויי איזאַז

שי מיקוניט זאָגט עדות

די צייטונג ,סול-העס", דער אָרכאן פּוּן דער קאָמוניסטיטער פארטיי פון יש­רא? האָט פאַראיאָר געשריבן אז בןיגו. ריון איז א פארעטער און אז זיין פֿאָלַיי טיק פּירט צו א דערווייטערונג פון ישראל פּון דעם דעמאָטראטישן לאגער. בוֹּ-גוריון האָט אינגעקלאָגט דעס ,,קול-העסײ. פאך באליידיקונג. פון מיקוניסעס עדות ואָגט ווייזט זיך קלאָר ארויס אז די באשולריז קווגען פֿון;קוליהעטי. קעגן. ברגוריו זעגען באזירט אויף פאסטע.

מיר ברעוגפן פראגמענטן פון די דער. קַלערונגען פון ש. מיקוניס, געגעראל-סע­קרעמואר פון דער קאָמוניסטישער פארוי יי פון ישראל, ביים פּראָצעס.

4 * א

פּר.: האָט איר אָנטיילגענומען אין צייטווייליקן רעגירונג-ראט, וועלכער האָט פּראָקלאמירט די אנטשטייאונג פון דער מדינה?

-- ענט. יא

פּר.: װאָס ווייסט איר וועגן דער הילף פון דעם סאָוועטן-פארבאנד צו דער אנט" שטייאונג פון דער מדינת ישראל?

-- ענט: עס איז מיר באוווסט, אז די פאָרשטייער פון ראטנפארבאנד דאָבן אָנגעפירט אן עקשנותדיקע קאמפֿאניע צו העלפן אויפשטעלן אונדזער אומאָפּהענ­גיקע מדינה.

דער פּראָקוראָר איז קענן דער ראָזיי קער פראנע און טענה'ט, אז דער עדות דאהף פריער אויפווייזן פון וואנען ער ווייטט דאָס. וֶ

ריכטער: די פראנע וועס זיין דער­לויבט, גאָר אויף אזויפי? אויף וויפול דער עדות האָט וועגן דעם פּערוענלע­כע יריעות.

מיקוניס: די פאָרשטייער פונעם פאָל.

וועטן-פארבאנר גראָמיקאָ, צאראפּקין אין מאליק האָבן געקעמפט פון דער טריבונע

פון אֶנוּ און מיט דער פולער אנטשלאָטנ­קיפט פאך געבן יעדע פּאָליטישע און מאָ­ראלישע הילף דער באפרייונג פון אריו ושראל, א זאך וואָס איך ווייס פון די דערקלערונגען פונעם פּרעמיער מיניסטער און פון די מיניסטאָרן פון דער רעגי­רונג.

אדוואָקאט: ווען האָט נראָמיקאָ דאָס ערשטע מאָ? פּראָקלאמירט די אונטערי שטיצונג פונעם סאָוועטן-פארבאנד צוּ דער אנטשטייאונג פון דער יידישער טדינה?

ענט: אין מאי 1947.

ריכטער; פוז וואנען ווייסט דאָס דער עדות?

מיקוניס; איך ווייס דאָס, פּונקט וי די גאנצע וועלט ווייסט עס. איך האָב בא" קומען אן אפיציעלן ביולעטין פון דער טאסראגענטור דעם זעלבן טאָג אין לאָנדאָן.

פר.: ווען האָט דער סאָוועטן-פארבאנר אָגערקענט די מרינה ישראל?

פּראָקוראָר: איז די דאטע וויכטיק?

אדוואָקאט: זייער וויכטיק. ווייל הער בן-נוריון האָט עס ,,פארגעסן".

מיקוניס: דער פאָוועטן-פארבאנד איז געווען די ערשטע מלוכה ואָס האָט א נערקענט דע-יורע די מדינה ישראל און דאָס איז געווען באלד נאך דער פּראָקלא" מורונג פון דער מדינה דעם 18יטן מאי 1948,

פר.: ואס ווייסט דער עדות פוז די רייד פונעם פּרעמיער-מיניסטער אין רער כנסת, אָדער אין די קאָטיסיעס פון דער מדינה וועגנן הילף פון די פארייניקטע שטאטן אין דער אויפשטעלונג פון דער מדינה ישראל?

ענט.: דאָס איז געווען ביי א זיצונג פון דער מועצת המדינה, דעם 25טן נאָװעמבער, 1948, אין וועלכער איך האָב אָנטױילגענומען. דער פּרעמיער טיניסטער האָט דעמ?ט געזאָגט אלס ענטפער אויף

טערמישע קאסטנס וועגן קאָנסערוויר} און טראנספּאָרטירן כלוט אויף די פּלע­צער. פון בלוטיטראנספוזיע; דר.?. גאָלדשטיין, אוניווערסיטעטס-אסיסטענט, ועלֿכער האָט געבויט א פּראָזשעקטאָל וועלֿכן מען קען צופּאסן צו סיי וועלכן מו­קראָסקאָפּ, פארשפּאָרנדיק דאָס אימפּאָר­

טורן כפּעציעלע מיקראסקאפּן וועגן פּראָזשעקציע. עס זענען נאָך פֿרעמירט געוװאָרן: דר.

ש. ניצעסקו, די לאבאָראנטקע פלאָריקא טעאָדאָרעסקו, דר. ח. קאָסטין, דר. דענ­טיסט אורעל אראָנעאנו מיטן גאנצן קאָ­לעקטיוו, א. א.

אויפן משפּט.קול העם"- בןגוריון

די אויסזעצונגען פון דער אָפּאָזיציע; ,אוב די פארייניקטע שטאטן וועלן ערנסט הייסן די אראבער אָפּצושטעלן די אגרעסיע און צו אנֿערקענע, ישׂראל, איז מענלעך, אז עס זאָל זיין שלום אין א חודש אָדער צוויי".

פר.: האָט הער טרומאן מיט ערנסט­קייט געהייסן די אראבישע רעגירונגען אָפּצושטעלן די אגרעסיע?

ענט.: ניין, פארקערט!

אדוואָקאט: ווייפט איר צי טרומאן האָט געהייסן די אראכער אָפּצושטעלן די שלאכטן?

מוקונים: איך ווייס ניט אזא זאך.

אדוואָקאט: מיר. ווייסן עס אויך ניט.

פר; װאָס איז געווען די שטעלונג פון די פארייניקטע שטאטן צום יידישן ישוב באלד נאָכן באשלוס פון 29-טן נאָוועט­בער 1947 9

ריכטער: לאָמיר זאָגן, אז איר בא" ציונג איז געווען נוט אָרער שלעכט--­װאָס פאר א שייכות האָט דאָס צום ענין?

אדוואָקאט: דאָס האָט א שייכות צום משפּט. אין דעם איטיק? זאָנט זיך: ,מיר ווייסן--- ב|-גוריון איז איינער פון די װאָס שלעפּן דעם וואָגן פון זיינע אמע­ריקאנער באלעבאטים, א. א. וו.". הער בז-גוריון לייקנט דאָס אָפּ. אוב איך ווע אויפווייזן, אז די באציונג פון די פארייניקטע שטאטן צו דער מרינה ישז ראל? איז נעווען א פיינטלעכע, וװוע? איך דאן קענען באווייזן. אויפן סמך פֿון די מעשום פונעם פרעמיערימיניסטער, אז דאָס װאָפ איז געווען געשריבן אינעם אויבן דערמאַנטן ארטיק? איז אמת.

מיקוניס: דעם:19-טן מערץ. 1948 האָט דערקלערט ווארען אויסטין, דער פאָרשטייער פון די פארייניקטע שטאטן אינעם זיכערהייט-ראט, אז זיין רעגורוֹנג ציט צוריק איר אונטערשטיצונג פון דעם

טעטיקייט פון די

יידישע דעמאקראטישע קאמיטעטן:'

.איקוף-כלעטער"

בוקארעשט

פאר עטלעכע טעג האָט דער בוקא­רעשטער יידישער דעמאָקראטישער קאָ­מיטעט פון ראיאָן טודאָר וולאדימירעס" קו, אָרגאניזירט אין זאל ,כְרוֹך בע רעא" א פעסטיווא? ל?לטובת דעם וועלט­פאנד פאר שׁלום.

ביי דער געלעגנהייט האָט דער חבר

װױינעסקו געמאכט די רעצענויע ראמאן ,זאָרו ראָבילאָר" פון עט. גאלאן.

פונעם

ס'האָט געפאָפֿגט אן ארטיסטישער

פּראָגראם אויסגעפירט פון א קינסטלערי* שער גרופּע פון דער פאבריק ,25-טער אויגוסט".

קאָנסטאנצ א

דעם 27-טן מאי ד. י. האָט דער יידי" שער דעטאָקראטישער קאָמיטעט פון קאָנה סטאנצא אָרגאניזירט א מאניפעסטאציע בי װעפֿכער דער חבר. פֿראָפּעסאָר יאָן בעדיקאָ האָט געמאכט די רעצענזיע פון י. 5ֿודאָס בוך ,דעם הינט? טאָבים סאָלי ראט".

ד על

רדא נישט לאנג האט דער דעזשער יידו­שער דעמאָקראטישער קאמיטעט אָרגאה ניזירט דאָס רעצענזירן פונעם בוך ,רעה פּאָרטאזש מיטן שטריק אויפן האלדז"

נאָך דער רעצענזיע האָט די קינסטלעה

רישע גרופּע פונעם סינדיקאט פון ,סאוו ראָם-פּעטראָל", קינסטלערישן פּראָגראם.

אויפֿגעפירט א שיינעם

טאָרעספּ. גאבריעל קאָהען

ז ש

פון יולֿיום פוטשיק. די רעצענזיע האָם געמאכט דער חבר פּראָפּעסאָר עמיל טשערווענקא.

קאָרעספּ. ערגעסט וויינבערג

שלום-עליכם פייערונג אין באָטאָשאן

שבת דעם 26יטן מאי ד. י. איז פאָר געקומען ביים באָטאָשאנער ,איקוףה" א קולטור-מאניפעסטאציע געווידמעט דעם אָנדענק פונעם גרויסן יירישן שרייבער, שלום-עליכם, מיט דער געלעגנהייט פון 5 יאָר זייט ער איז געשטאָרבן.

די מאניפעסטאציע איז דערעפנט געד װאָרן פונעם ח' ה. רייכער וועלכער האָט געגעבן דאָס ואָרט דעם ח' ז. פרעג. קעל וועלכער האָט גערעדט וועגן ,שלום­

עלוכמס לעבן און שאפן".

עס האָט געפאָלגט א קינסטלערישער פּראָגראם אויסגעפירט פון די חברים: אילזע רוף, יאנקו שווארץ, ה. רייכער, סולו רויזן, גרינבערג און דוד קאץ. דער פֿראָעראם איז באשטאנען פון לידער און פאָרלעזונגען--פון שלום-עליכמס ווערק: ;א שמאל?ץ גרוב", ,צוויי בריוו פון מנחם מענד?", א פראגמענט פון ,,טביה דער מילכיקער", א. א,

הערט יערן שבת א זייגער(/2

די יידישע ראדיאָ"אוידיציע

אויף די פּאָסטנס ראדיאָ ראָמעניא אויף וועלן"לענג

5 2. און ראדיאָ בוקארעשט" וו אויף 285 מ

פּלאן צו צעטיילן ארץ ישרא? אין צוווי­מדינות.--- א יודישע און אראבישע, און אז ער שלאָנט פאָר אוועקצושטעלן אורץ­ישראל= אונטער. אינטערנאציאָנאלן ,טרעסטישים" רעזשים.

פר.: ווייסט איר אָדער ווייסט איךר ניט װאָס עס איז געווען די שטעלונג פון די פֿארייניקטע שטאטן זינט עס האָבן זיך אָנגעפאנגען די שלאכטן און ארץדישראל אין 1948 ביז זיי האָבן זיך פארענדיקט?

ענט.: די רענירונג פוּן רי פֿארייניקטע שטאטן האָט ארויפגעלייגט אן עמבארגאָ אויף שיקן געווער קיין ישׂראל.

פר.: איז די עמבארגאָ געווען אָנגע­ווענדעט אויך אויף די אראבישע לענ­דער?9

ענט.: ניין, די רענירונג פון די פאריי­ניקטע שטאטן האָט נעשיקט אלערליי פאָרטן וואָפן צו אלעם ערשטן קיין סיז ריע דורכן האפן פון ביירוט.

פר.: ואס האָט געצווונגען די ישׂראל­ארמיי צוריקצוטרעטן פון אל-עריש און אבורענילה?

ענט.: דער אולטימאטום פונעם אמעד ריקאנער געזאנדטן אין ת?-אביב.

פר.: פון וואנען און ואָס ווייסט איר ווענן דעם װאָס עס האָט געשטערט דער

ישראל-ארמיי צו באפרייען די אלט­ פון ירושלים, פון אבדאללאס הענט 9

ענס.; איך וויים האָס פון דעם װאָס איך בין נעווען א מיטגליד פון צייט­װײילֿוקן מלוכה-ראט און איך בין געקוֹ­מען אין בארירונג מיט די אלע ענינים.

אדוואָקאט: בן-נוריון האָט באשלאָסן ניט צו באפרייען דו אלט-שטאָט.

מותונים: איך קען באווייזן, אז הער בן-נוריון, האָט ניט באפרייט די אלטי שטאָט, טראָץ דעם װאָס עם וענען געד ווען אלע באדינגונגען פאר דעם.

אדוואקאט: האָט מען זיך געווענדט צו אייך אין נאָמען פון דער ישׂראל­ארמיי אין פארבינדונג מיטן נויטיקן געה ווער פארן כבאפרייען די אל?ט-שטאָט?. ענט.; נֵיין. פר.: פוז וואנען און װאָס ווייסט איר וועגן דעם, אז די ניט-באפרייונג פון דער

אלט-שטאָט איז געווען א רעזולטאט פון+

א דרוק מצד א פרעמדער מאכט 4

ענט.: די ניט--- באפרייאונג פוז דער אלט-שטאָט ירושלים פֿון די הענט פוֹנעם בריטישן לעניאָן איז געווען א רעזולטאט פון דעם, וואָס די צייטווייליקע רעגיז רונג האָט זיך אונטערגעגעבן דעם דרו פון ענגלאנד.

דער פּראָקוראָר זאָגט זיך ווידער ארויס

קעגן פאָרזעצן די פראגע אין פארבונ­דונג מיט דער אלט-שטאָט.

ריכטער;: איך זאָג ניט אז ס'איז ניט געווען קיין דרוק, אָבער פון די דאָזיקע באווייזן קען איך ניט פעסטשטעלן צי עס איז יא געווען אזא דרוק.

אדוואָקאט: זענען די ווערטער ניט אָננעמבאר אלס באווייזן בלויז דערפאר, װאָט זי זענען ניט פארשריבן געוואָרן אין פּראָטאָקאָל פונעם מלוכה ראט? מיר ווייפן דאָך אלע, אז די אלט-שטאָט איז ניט באפּרייט געוואָרן.

פר.: פארוואָס איז ניט באפרייט גע­װאָרן דער פּאס עזה-רפיח און פון יוֹא­נען האָט אור די אינפאָרטאציע 4

ענט.: איך ווייס דאָס פון דער דער­קלערונג אין בוך ,בהלחט ישראל", און פון דעם ואס איך האָב געהערט אינעם צייטווייליקן מלוכה-ראט. דאָס+'הייסט, פון דריי אָפיציעלע קוואלן וויים איך, אז דער פֿאס עזה-רפיח איז ניט באפרייט געװאָרן צוליב דעם, װאָס די צייטיויי ליקע רענירונג האָט זיך אונטערנעגעבן

2

2

===

םעט

א ל,

דעם אולטימאטום ואס איז איר איבער-+}*+

נענעבן געוואָרן דורכן געזאנדטן פון דִי פארייניקטע שטאטן אין תל-אביב.

== יט ט=

,

שש=

ש.שש+ הש.ש יו

שיט 2