-|
יט
ײל
||
,י.י
ער ים; ה
יי ,' און יק: פון ביה
ענדט ראליגעי, אֶט?
איר דער פון
דער זונעם לטאט רעגיהרו
ארויס רבונ
ז ניט אזיקע קן צי
ייט רפאר, {װאָרן ראט? שטאָט
4 22
ט יֶעדײַא-ך ,ץָ
י דער
על און אינעם הייסט,
ן איך, אפרייט ווטיוייגעגעבן איבער-|}+. פון די
*
נר. 138
,.איקוהיבלעטער"
ביי די סוף שול-יאר עקזאמענעס אין דער בוקארעשטער מלוכהשער יידישער פּעדאגאגישער און עלעמענטאר-שול
דער שענסטער יום-טוב פאר די קינדער, פאר דער שולדיוגנט איז דער טאָג פון די עקזאמענעס. דעמלט הייבן זיי אָן פילן אז זייער מי און פלייס, די איכערגעגעבנקייט פון זייערע לערער, זענען נישט געווען קיין אומזיסטיקע.
דער יוני-אינדערפרי, איז א קילער. אויף אלע גאסן פֿארשפּרײיט זיך א זומערדיקע פרייד--- פון הונדערטער בוקעטן בלומען אין די הענט פון די טויזנטער שילער וואָס איילן אָפּטימיסטישע און מיט עמאָציע צו די עקזאמענעס. עס פלאטערן טויזנטער רויטע שניפסלעך. זייט דער ארבעטער-יקלאס האָט איבעפגענומען---אָנגעפיהט פון זיין אוואנגארר די רומענישע ארבעטער-פּארטי!-- די אנפירונג פונעם ל?אנד, פארמערן זיך רי שולן און האָסט דעם איינדרוק אז שפּאן אויף שפּאן געפינסטו א שׁול... מען זעט אֶן א שיער מחנות שול-יוגנט אין קווארטא? ,טודאָר וולאדימירעסקו"--- וי אין אלע קווארטאלן פון דער הױפּט-שטאָט --- וואָס לֿאָזן זיך אין פארשידענע ריכ" טונגען, צו זייערע שׁולן. אָט פאַרקירעוועט א חברה צו דער עלעמענטאר-שו? פאר יונגלֿעך ,מאטעי באפאואב" נר. 9;'צו דער-שו? נר.+י פון עפוי רעאנו-גאס; צו דער טעכנישער מעטאה לורנישער מיטל?שו? נר. 2 פון זבאָרולוינאס; צו דער פּעדאגאָגישער געמישטער בולגארישער שו? פון קאלעא קאלאראש -=) און אט גייען שילֿער און שילערנס צו דער מלוכהשער ייִדישער פּעדאגאָנישער און עלעמענטאר-שו? פון לוקאטשגאס נר. 16.
שי
אויפמערקזאם און ווען די עקזאמענירטע שילערן פרידו, האָט ריכטיק און פּינקטלעך געענפערט, באווייזט זיך פרייר און צופרידנקייט אויף אלע פּנימלעך.
אינעם 8יטן קלאס פון דער פּעדא-ה נאָגישער שו? עקזאמיניהט מען די שיז לֿער פונעם ערשטן יאָר-לימוד.
ביים קאטעדר שטייען די ביוסטן פון ֿענין און פטאלין און וואזעס מיט בלומען. די עקזאמענירער אין דאָזיקן קל?אס זענען די ח'טע קאץ און אן אסיסטענט. עם הערט זיך דאָס גליטשן פון דער פעדער און פון מאָל-צו-מאָל א פראנע פון איין שִילער צום אנדערן. עם באווייזט זיך די ערשטע ואס האָט געענדיקט די שריפטלעכע מעזיסן; די שילערן צעציליא נאָכדעם באווייזן זיך אין דער ריי: אווראם, באסי קאלמאן א. א., מיט זייערע געענדיקטע טעזיסן.
צ. ב. די שילערן צעציליע, אין איר טעזיס בנונע דעם אינסטרוקטיוון און דערציערישן ראָ? פון דער ליטעראטור == נעמענדיק אלם ביישפּי? דעם העלד טערעסיעוו פון באָרוס פּֿאָלעוואִיס רא" מאן ,די געשיכטע פון אן אמתן מענטשן"--- פירט אויס, ווי אזוי מען קען זיך נעמען א ווונהערבארן ביישפּיל פון אמתן פלאקערדיקן פּאטריאָטיזם, פון העלדישקייט פון קרבנותגרייטקייט, וועגן פארטיידיקן דאָס היימלאנד ווו די ארבעטנדיקע זענען די בעלי-בתים-וי עם איז אויך אונדזער היימל?אנד די ר פ. ר. די שילערן באסי קאלמאן בא"
ביים עקזאמען פון רומענישער שפּראך: די פּראָפּעפאָרן ח'טע ראָזא קאץ עקזאה מונירט א שילערן פון פ-טן קלאס פון דער מלוכהשער יידישער עלעמענטאר-שול
ווען דער זייגער האָט אין דאָזיקן אינדערפֿרי אויסגעקלונגען 8, איז שוין אין הויף פון דער מל?וכהשער יידישער פּעז דאנאָנישער און עלעמענטאר-שו?, שטי? געווען. אין אלע קלאסן האָבן זיך אָנגער הויבן די עקזאמענעס. די ווענט זענען
באצירט מיט די בילדער פון די געניאלע
לערער און פירער פונעם אינטערנאציאָ
נאלן פּראלעטאריאט: מארקס, ענגעלס, ענין,-סטאלין;. די בילדער פון צ. ק. פון דער רומענישער ארבעטעריפארטיי בראש מיטן חבר ג. געארגיו-דעזש; ביל" דער פון די יידישע קלאסיקער: מענרעלע,
פּרץ, שלום-עליכם און פונעם פאבוליסט.
אליעזר שטייבארג. ווען איך בין אריין אין 6-טן קלאס פון דער עלעטענטארשו?, האָב איך געטראָפן א גאָריפייער
לֿעכע שטימונג: עס איז געשטאנען פארן.
עקזאמען די שִילערן פרידו און האָט אויף די פראגן. ביים קאה טעדר זיצן די פּראָפּעסאָרן: ח'טע ראָזא קאז- און איור אסיסטענט. עס שטעלט די פראגן ח'טע קאץ. די באצו
ונג צווישן לערער און שילער איז גאָר
אן אנדערע היינט. דו זעסט פאר דיר,
{ צוויי אחריותפולע מענטשן--- א יונגערן
און אן עלטערן--- וועלכע. דיסקוטירן אין א ווארעמען, אוממיט?בארן טאָ}, (אינער שפּראך"פּראָבלעמען, באצירט מיט פארשידענע= אטראקטיווע ליטערארושע אילוסטראציעס. דער גאנצער קלאס איז
האנדל?ט אין דאָזיקן טעזיס די פיעסע {קומפּענא"(אויף דער וואָגשאָל) פון לוטשא דעמעטריוס, ווו עס ווערט:עוויזן רער קאמף פונעם ארבעטער קלאס פון אונדזער לאנד, אין דער צייט פון נאציאה נאליזירן די וויכטיקע אינדוסטריע און טראנפפּאָרט- אונטערגעמונגען,= דער קאמף, קעגן דעם קאפּיטאליסטישן קלאס און זיינע משרתים..
עם האָבן נאך געהאט ווערטפולע אוספירן אין זייערע טעזיסן, א ריי שי לֶער און שילערנס.
די קליינינקע פונעם מלוכהשן יידישן קינדערגאָרטן פון בוקארעשט, אויס א ניי מעשהלע.
און פיטן קלאס פון דער עלעמענטארשׁו? איז אין פולן גאנג דער עקזאמען, אויבן אָן ביים קאטעדר לייענען מיר: זאָל לעבן י. וו. סטאלין, דער פריינט פֿוו' די קינדער.
עס ווערט איצט געגעבן א שריפטלעכער עקזאמען פאר יידיש. דער סוביעקט איז ,דאָס סוף שו?דיאָר", ארטיק? דערשינען אין דער קינדער-ביילאגע פון די ,איקופיבלעטער". דער ח' לערער-עקזאמינירוער דערגרייכט, אדאנק דעם. נייעם צונאנג צו די שילער, געווונטשענע רעה זולטאטן. צ. ב. די שילערן מארנא, א פּיאָנערין רעדט מיט באגייסטערונג איבער די גרויסע דאטעס פון חורש מאי, וויכטיקע פאר דער ארבעטנדיקער מענ
טשהייט פון דער גאָרער וועלט. עס ווערן נאָך עקזאמינירט דער קליינער משהלע, פרידא. די פּיאָנערן און אסך
אנדערע. די יונגע שִילער רעדן א זאפטיקן יידיש.
אינעם 9יטן קלאס פון דער פּעדראגאָגישער שול צווייטן יאָר-לימור, געפינען זיך אלםס עקזאמענירער, פּראָפּ. דוד רובין מיט זיין אסיסטענט. ,דאָם קינד אמאָ? און הייגט?-- איז די שריפי טלֿעכע טעזע פון היינטיקן עקזאמען.
כטעט אלע שילֿער האָבן באהאנדלט
אויף אן אייגנארטיקן אופן די טעוע די לאגע פון קינד,-- אמאָל און היינט". זיי האָבן זיך דאָקומענטירט
מיט י.?. פּרצס ,דער תענית" און מאד יאקאווסקיס ,מיט די קליינע ארום דער װעלֿט". פון די געלייענטע טעזן איז צו זען אז דער רוב שילער פון צווייטן לימודייאָר פון 9-טן קלאס פון דער פּעראגאָגישער שול, ווערן רייפע מענטשן מיט א וואקסנדיקן ניוואָ פון וויסן.
ווען מיר האָבן פארלאָזט די קלאסן, האָבן זיך נאָך ארויס געהערט ביזן קאה רידאָר פון דא און פון דארט פראגן און ענטפערן מצד די עקזאמינירער-לערער און שילער. פוז רעכטס פארן פיטן קלאס, איז געשטאנען אן אָפן צימער אין וועלכן ם'איז די אויסשטעלונג פון די שילער פון דער מלוכהשער יידישער פּעדאגאגי שער און עלעמענטאר-שול. די דאָזיקע אויסשטעלונג שפֿיגלט אָפּ דעם שעפערישן גייסט פון די יידישע שילער ועלֿכע וועלן--- וי עס האט אריינגעה שריבן אין פֿארצייכענונגסיבוך א באה זוכער פון דער דאָזיקער אויסשטעלונג --=נאך די דאָזיקע שאפונגען אין מיניאטור, מיטהעלפן די גרויסע שאפונגען פון אונדזער היימלאנד די ר. פ. ר. וועלן העלפן פארפעסטיקן דעם שלום, קעגן דעם אמעריקאניש-ענגלישן אימפּעריאליזם וװואָס ווי? ווידער איינפירן פינצטערניש, אנאלפאבעטיזם, וי עס איז די לאגע פון די קינדער פון די ארבעטנדיקע, פון די טויזנטער עולים, און בןנוריונישן ,ג|-עדן'.
די שילער וועלן באווייזן מיט זייער גוט לערנען און גוטן עקזאמען, אז זיי גייען אויפן וועג פון דער סאָוועטישער יוגנט, און זיי וועלן ווערן א געזונטער
יפא אפמעריעייייייילייר רשיי יי ליל
ישנא אוויי יי יי
וי-חריחזזחזז-חחירי-ייי רשיי יי דיי יי יי יי יי יי ייט
גי אב יי= יי יי יי יי יי אי יי יי יי יי אי יי יי יי יי יי יי
|
שניאור וואסערמאן
דורך וואל-סטריט קיין מינכען...
עס עס עס עס
עס עס
א
זענען די נאז-אויוונס נישט אָפּגעקילט נאָך. האָבן די קינדער די שפּי? נישט דערשפּילט נאָך.
האָט נישט דער יתום דעם קדיש דערזאָגט נאָך, האָט די אלמנה איר קלאָג נישט דערקלאָגט גאָך.
קרעקט זיך מיט אונדזער געביין אלץ די ערד נאָך, האָבן די ימים דאָס בלוט נישט פארצערט נאָך.
מיט רויך פון מיידאנעק עס ווארגט זיך דער רוים נאָך, עס ווינט זיך א תליה אויף איטלעכן בוים נאָך.
דער חלל איז פו? נאָך מיט אונדזערע שרעקן. נאָר איר וויל?ט דאָס אלץ פון זכרון אויסמעקן!
איר
ב
שטייט ביי די נאָך נישט פארשאָטענע גריבער
און ווינקט מיט דער מינכענער זונה זיך איבער.
איר
ברענגט שוין מחילה די מינכענער קאטן,
איך זענט זיך אפיל?ו מיט זיי שוין מתחתן.
דערווייל-- בסודיסודות, אויף טונקעלע ערטער, באדעקט מיט א חופּה פון זיידענע ווערטער...
מיט ווערטערימזוזות אויף אומריינע טירן, איר וילֿט אונדז דורך ואָליסטריט קיין מינכען פארפיר|...
גֵ
אין בלוטיקן שותפות די ערד צו פארכאפּן.
אין הײלֿיקן מאָרד-בונד איר לט עס באווייזן, אָפּלענקען די ערד פון איר זוניקן קרייזן...
אויף גילדענע גאָפּלען די ערד ארויפשטעכן און ברענגען צעפערטל?ט צום טיש פון פארברעכן.
פריש פון אטאָמישן פייער, צום באליטיש,-צום שיכורן באל-טיש פון װאָל-סטריטער וואלפיש...
איר די בני חורין, די אייניקלעך. משהס, ווילט שפּאלטן דעם ים-סוף--- צוריק"וועגס--- קיין גושן...
אויפסניי פּיראמידן פאר פּרעהן געשטאלטן און איר זאָלט, וי שומרים, די שקלאפן-בייטש האלטן!
איר וילט דעם לא תרצח אויף צווייען צעבייטן: דעם תרצח-- פאר זיך, און דעם לא-- פאר א צווייטן...
איר זא?לבט שוין דער חיהס פארווונדיקטע לאפּעס, דֹ
בוקארעשט
דער קינסטלערישער פּראָגראם איז באה שטאנען פון דער פּיעסעטע ,א מתנה" פון וו. סאווין אינטערפּרעטירט פונעם
זונטיק דעם 10-טן יוני ד. י. האָט דער בוקארעשטער ,איקוף", אָרגאניזירט אין זאל ,בארוך בערעא" פון קאלעא וואקארעשט, א קו?טור-מאניפעפטאציע מיט א רייכן קינסטלערישן פּראָגראם.
אין דער דערעפענונגס-רעדע האָט דער חבר פּ. סענא? אונטערגעשטראָכן די
דור פארן העלפן בויען דעם סאָציאליזם.| וויכטיקייט פון דער אקציע פון זאמלען
,איקוף" דראמקרייז, א מוזיקאר לֿישן טייל אויסגעפירט פון דעם ,,איקוף" פאָלקס-כאָר און אָרקעסטער.
ביי דער מאניפעסטאציע איז אנוועזנד
בערל שנאבל| חתימות אויפן אפּעל? פונעם וועלֿט-ראט געווען א גרויסער יידישער ארבעטער פאר שְלום. עולם. נאָטאָשאן
-= הערן
שבת דעם 2הטן יוני ד. י. איז פאָרגעקומען ביים באָטאָשאנער ,איקוף" א פיײיערלֿעכע קולטור-מאניפעסטאציע געד ווידמעט דעם 100-טן געבוירן-טאָג פון דעם גרויסן יידישן קלאסיקער י.?, פַּרץ. בי דער מאניפעסטאציע זענען אָנוועד זנד געווען א גרויסע צאָל ארבעט-מענמשן װאָס פאר זיי איז פּרץ געווען א דערמוטיקער אין קאמף פאר פרייהייט און א בעסער?עבן.
ח' פרענקע? האָט אין זיין דערעפענונגסיװאָרט אָנגעוויזן װאָס פאר א בא" דייטונג עס האָט די דאָזיקע קולטורימאה ניפעפטאציע פאר די ארבעט-מענטשן.
נאָכדעם האָט ער געגעבן דאָס וואָרט דעם ח' אוואָקאט זש. קאָן וועלכער האָט געהאלטן א פֿאָרטראג א. ד. ט. ,י.?. פּר אלס פּובליציסט און קעמפער פאר א בעד סערער וועלט".
עס האָט געפאָלנט א קינסטלערישער פּראָגראם אויסגעפירט פון די חברים: אילזא רוף, א. ראָטארו, יאנקו שווארץ, גרינבערג און סולי רויזן. דער פּראגראם איז באשטאנען פון: ,די דחיי נייטאָרינס", ,שלום-בית", ,די פרומע קאיו"
און ,מיין נישט די וועלט איז א קרעטש
מע"