זייט 2
י--י----חייזחח וידי
דה לערער
בריה
אין א בריול ליגט אמאָל א מענטש? לעך הארץ.
אֲפּטמאָל א פארביטערטס און או אַפּי אָפּגענארטס:
ס'איז נאָר געווענדט, פון וואנען און
פוז וועמען עס קומט"-- גיט צו דער
פּראָפּעסאָר מאָסקאָוויטש. מיט ליבשאפט נעמט ער אין זיינע הענט די בריוו װאָס די בריווטרעגערן האָט אים ערשט היינט אינדערפרי געבראכט. איין בריוו איז
פוז זשעניקען. דער בריוו קומט, פון גאר
ווייט, פון מאָפקווע טאקע. א צווייטער קומט פון נאָענט, פון דער שטאָט סטאלון.
צוויי בריוו! צוויי פארשודענע מענטשן! צוויי פארשידענע גורלסם! זשעניקע, װאָס שרייבט פון מאָסקווע, איז אינזשינער, א מענטש פון אן עטלעכע און-צוואנציק יאָר. ער ארבעט און ל?ערנט זיך ווייטער אין מאָסקווע פאר זיין ספּעציאליפאך וװאָס רופט זיך אַן געאָ-טעכניק. א יונגע וויסנשאפט מיט אלע סמ" נות און פריידיקע איבעראשונגען. זשעניקע האָט שוין אסך מיטגעמאכט אין זיין לעבן, נאר דער פּראָפּעסאָר ווי? זיך ניט מער דערמאנען אין די ליידן פון דעם פרי פֿאריתומטן. אבי ער איז דורכגעגאנגען אלע סטאציעס פון הונגער, נויט, דערנידערונגען, שקלאפן-ארבעט אָן גרויסן שאָדן אין די טעג פאר און אין די אנטאנעסקו-צייטן. היינט איז ער אין מאָסקווע, געשיקט פונעם היימלאנר!
דער אנדערער בריוו איז פון ארמאנר בערארו,-- א בחור? פון 16---17 יאָר. ארמאנד האָט שוין געהאט דאָפ נליק אין די קינדעריאָרן אריינצווואקסן אין דער נייער צייט, אין אונדזער צייט. ער איז געזונטער, פריילעכער פון זשעניקען.
פאר אים איז פֿון אָנהױיב אָן שוין געווען געפלאסטערט דער וועג, יואָס פירט צו א ליכטיקער צוקונפט,
צוויי פארשידענע וואסערן, וװאָס פא" ריינוקן זיך אָבער אין דעם ריזיקן שטראָס, װאָס וועט דערטרענקען אלע מענטשלעכע נויטן.
ארמאנד, װאָס שרייבט פון דער שטאָט סטאלין, איז גליקלעך. זיין בריוו ווא" רעמט, וי די מאיזזון; וואָס וועקט די פרילינגם-יבלימעלעך צום לעבן. ער האָט פארענדיקט די קורסן פון א מעטאלורנישער שוֹל אין בוקארעשט און ארבעט איצט פאר זיין דיפּלאָם פּראָיעקט און א פאבריק פון דער שטאָט סטאלין.
די ארבעטער און די פינף חמיים װאָס זענען מיט אים געקומען האָבן אים מים ליבשאפט אויפגענומען. דאָ אין דער פאבריק גיט מען זיי אלע מעגלעכקייטן אױיסצופּרווון פּראקטיש, װאָס זיי האָבן געלערנט אין דער טעאָריע פון דער שול. ער איז צופרידן מיט זיין קווארטיר און מיטן עסן. דאָס באקומט ער אומזיסט און דערצו אויך א באשטימטן לוין. ער פהייט זיך מיט דער שיינער געגנט און האָט אלע מענלעכקייטן, אויספליגע צו מאטן און זיך מיט איר צו באקענען. ער ארבעט פלייסיק ביי זיין פּראָועקט. ד-ערצו העלפן אים אסך די ארבעטער און די טעכניקער פון דער פאבריק. אזוי ארום האפט ער, אז זיין פּראָיעקט וועט גאר נוט אויספאלן.
דער בריוו פון טאָסקווע, פון דעם אינזשינער חייסט עס, איז שוין שווערערער וויין. זשעניקא האָט א ברייטערן הארי זאָנט און האָט די גרויסארטיקסטע מעגד לעכקייטן צו פארגלייכן דעם אמאָל מיטן היינט, ווי. פונעם שפּיץ פון א הויכן קארפּאטן-כבארג. דער ענטוזיאזם איז פּונקט אזוי גרויס, נאר טיפער פארפונדעוועט, וויי? זשעניקע האָט גאָר אנדערע מענלעכקייטן צו זען און צו לערנען. ואס עס אימפּרעסיאָנירט פאר אלע
,אוקוףיבלעטערא 7 יי.
מוט וועלכן עס ארבעטן די מענטשן אין סּאָוועטן-פארבאנד. לויט אים, ניט אונדז צום ביישפּי? דער ראמאן פון אזשאיעוו ;ווייט פון מאָסקווע"? א קליין בילד נאר פון דער גראנדיעזער איבעראנדערשונג װאָס פירט די וועלט פאָרויס. די הייזער, פאבריקן, שאנטיערן וואקסן אזוי גיך, אז עס קומט ניט אָן צו גלויבן די אייגענע אויגן וי איז דאָס מעגלעך? די סאָוועטישע מענטשן פאלט עס אָבער נישט איין אזוונס צו פרעגן. זיי קומט דאָס פֿאָר גאָר נאָרמאל, זעלבספארשטענדלעך. להיפּך! עס ווייסט זיי נאָר אויס, אז זיי טוען ניט גענוג. זי ווערן נוט פארשיכוהט פון זייערע דערפּאָלגן, פאר דעם ראטעוועט זיי זייער געפי? פון באשיידנקייט, דאָס געפי? גיט זיי די מעגלעכקייט, צו קריטיקירן און צו לערנען פוז זייערע בלויזן. און זשעניקא מאכט דעם אויספיר, אז די באשיידנקייט איז איינע פון די פיבות פון דער גרויסער קראפט פונעם סאָוועטישן מענטש און מיר מוזן דאס אָפּלערנען פון אים.
נאָך עפּעם וואָלט זשעניקע גערן אָפּנעלערנט און אויך אנדערע געלערנט. רער סאַוועטישער מענטש איז ניט נאָר א גאָר געזונטער ארבעטער און טעכניקער. ס'איז ניט גענוג. ער איז אויך א קולטורימעגטש, װאָס יליבט די וועלט, די נאטור איַן די גרויסע קולטור שאפונגען פונעם אייי גענעם פאָלק און פון דער גאנצער מענד טשחייט. זשעניקע האָט דא גרויסע שוועריקייטן. דאָס ארבעטערקינד פון די שרעק לעכע אמאָליקע צייטן האָט אין דער באה ציונג גענות בלױיזן. אָבער ער לאזט זיך ניט און טאָר זיך ניט לאָזן. ,א קאז מוניסט---שרייבט ער---אז ער ווי? עפּעס אויפטון, טאָר זיך ניט פארשפּארן אין די גרענעצן פון דער טעכניק". ער זעט פאר זיך א לאנגן וועג, ביז ער וועט דאָס אלעם רעאליזירן. ,אָבער--- טרייבט ער-=- זיין לעבן איז אזוי פו? פון ארבעט.. פון פֿריידן און פון צוקונפט
נר. 186
יי מע יי יי יי יי יי יי יו יי יי יי יי יי=
שלום" מאניפעסטאציע
בײם באקויער יידישן דעמאָקראטישן קאָמיטעט
דער באקויער יידישער דעמאקראטושער קאָמיטעט האָט צוריק מיט עטלעכע טעג אָרגאניזירט א שלום-מאניפעסטאציע, ביי וועלכער דער ח. י. וויים האט געהאלטן א פֿארטראג א. ד. ט0.: ,דער וווקס פונעם קאמף פון די שלוםדאָנהענגער". נאָכדעם זענען געלייענט געװואָרן וויי בריוו פון ישראל וועלכע עם האָט באקומען דער חבר לייביש-חיים שניידער פון דעם קאָאָפּעראטיוו ,80 דעצעמבער",
פון זיינעם א קרוב. די דאָזיקע בריוו' שטעלן פאָר די ליידן פון די פאָלקסימאה סן אין קאפּיטאליסטישן ישראל.
די מאניפעסטאציע האָט זיך פארענה דיקט מיט אן ארטיסטישן פּראָגראם אויסגעפירט פון א קינסלערישער נרופּֿע פון דער אָרטיקער צוקער-פאבריק ,אי" ליע פּינטיליע".
ם'זענען אָנוועזנד געווען א גרויסע צאָ? בירגער ביי דער מאניפעסטאציע.
פארמשפּט קריגסיפארברעכער
דער בכוקארעשטער געריכט פיטע שטראָףיסעקציע האָט פארמשפּט דעם געוועזענעם אוװואָקאט און זשורנאליסט אדאָלף פוס, אויף 8 יאָר שווערע תפיסה און 10 יאר בירגערלעכער דעגראדירונג. און דער צייט ווען אונדזער לאנד איז
געווען פארכאפּט פון די היטלעריסטן,'
האָט אדאָלף פוס געהאט פארבינדונג מיט די אָנפירער און האָט אנטוויקלט א נידערטרעכטיקע שאָוױיניםטישע און אנטיסאָוועטישע קאמפּאניע. דער דאָזיקער באוווסטער פאשיסט האָט אויך געמאכט אינטערווענציעס און אויף דעם אופן אױסגעפּרעסט גרויסע סומעם געלקט פון אייניקע יידן.
די זעלבע שטראָף-יסעקציע פונעם בוקארעשטער געריכט האָט אויך געמשפּט און פאראורטיילט טאָמא קיריאקן אויף לעבנס-לענגלעכער צוואנגס-ארבעט און ביורגערלעכע דערגראדירונג.
אין דער צייט פונעם פארברעכערישן אנטיסאוועטישן קריג האָט קיריאק, אלס זשאנדארם-קאמאנדאנט, אויסגעפיריט בעסטיאלע טאטן און מאָרדן אויף סא" וועטישע בירגער און אויף דער יידישער | באפעלקערונג.
פּראָפּעפאר מאָסקאָוויטש גלעט זיך מען דעם אינזשינער, דאָס איז דער גע- פּלענער, אז די צייט פליט און מען פילט זיין ווייכע שיין צוגעשוירענע באָרד. ווא?טיקער טעמפּא, דער שנעלער ריטם, עס ניט". ידידי בייויש ב. ווילנער
ס'קומט זיך אונדז ידידי אַ גרויסער מזליטוב. די כנסת ישראל איז צו מז? א כלה געוואָרן. כאָטש אזא יונגעטשקע,
בםך הכ? דריי באשרוגענע יאָרן, דאך שוין גאָט צו דאנקען, א כלה. געדענקפט אַודאי ידידי דארט דעם
פּסוק ,כנסת ישרא? כלה קריאה", דאָס הייסט, אז די כנסת ישראל ווערט אָנגעַ: רופן--- כלה. אזוי וי דער פּסוֹק האָט זי נאָר גערופן כלה אזוי פאר שיינקייט וועגן, האָט זיך אצינד די כז-נוריון רענירונג= וועלכע זאָרגט זיך שטארק אז דער פּסוֹק זאָל נישט בלייבן מחילה אויסנעשטעל.-זיך צוגעאיילט און זי די כנסת צום מזל? פארקנסט,
און געשוווירן האָבן זיך גרויסע לייט פון דער בזגוריון רעגירונג אז ס'זאל שׁוין זיין אזא יאָר צו זיי וואָס פאר א נעהויבענער שידוך דאָס איז. װאָרום דו דארפסט וויסן ידידי, אז דער חתן איז נישט קיין אנדערער וי טאקע וואָל-סטריט און דער מחותן איז גאך א וואזשנער, טאקע טרומאן אליין. הריי נישט ידידי מיט דער נאָז, וויי? דו ווייסט נישט ויער טרומאן איז. ער איז גאָר א גרויסער ליבהאָבער פון מענטשן פון שלום, פארשטייסט? און טאקע פאר לויטער מעגטשן-ליבע און גרויס אָנהענגערישקייט צו שלום,. האָט ער איצטדא געגעבן א פֿארלאנג פונעם קאָנגרעס אזוינע 62 ביליאָן דאָלאר פאר מיליטערישע צוועקן. האָסטו א באגריף ואס דאָס הייסט? א ווערטעלע צו זאָגן, 69 ביליאָן דאלאר פאך פאנקען, קאנאָנען, און נאָך און נאָך. און דאָס אלץ ידידי, איז נאר פאר אונדזערט וועגן, אלץ נאר פארן שלום...
אויפן מחותן גנוטער בּרודער מורמלט אפילו די וועלט אונטער אז ער איז איינֹם מיט רויבערס און גזלנים, מיט פשוטע { גאָרגלישניידערס. יאָ, יא, פּשׁוטע מערדערס, מע זאָנט יאקכי אז דער חתן קען זיך אָן זיי נישט באגייען. ער דארף און ער מוז האָבן גענגסטערס--- אזוי הייסט עם אויף זייער שפּראך.= און אז דאָם מזל שפּילט, מעגסטו דיה פארנינען און א קוק געבן אויף די מתנות מיט וועלכע דער חתן האָט באוואָרפן די כלה.
ס'זענען אפילו אביס? טשיקאווע אט
די פערטע שטראָף-סעקציע פונעם בו" קארעשטער געריכט האָט געמשפּט אננעל פּאָפּעסקו מיטן ביינאָטען זשיל, פון בוקארעשט, וועלכער ווערט באשולדיקט אין באגייען פארברעכנס קעגן שלום.
דער באשולדיקטער, א געוועוענער זשורנאליסט האָט, אין דער צייט פון דער אנטאָנעסקו-דיקטאטור, געפירט א אינטענסיווע קריגסיפּראָפּאגאנרע אין רינסט פונעם היטלעריזם. דורך די פארענפענטלעכטע ארטיקלען אין די פאשיסטישע צייטונגען ,קורענטו?" און ,רֹאפּיד" האָט ער געשטיצט דאָס ווייטער פירן דעם אגרעסיערקריג קעגן דעם סאוועטן-פארבאנד, און ער האָט פּראָפֹּאגירט ראסן-האס,
אין דער צייט פון 1944---1941 האָט אנגעל פּאָפּעסקו-זשי? געשריבן ארטיקלען, אין וועלכע ער האָט געלויבט דעם פארברעכערישן קריג ואס עס האָבן געפירט דוי נאציסטישע באנדעס--- זוכנדיק אזויארום צו שאפן שנאה ביים רומענישן פאָלק, קעגן דעם סאָוועטן-פארכאנד,
פאר די דאָזיקע נידערטרעכטיקע טאטן איז ער פארמשפּט געוװאָרן אויף 6 יאר שווערע תפיסה און בירגערלעכע דעגראדירונג.:
פון בנימין מלמד צו זיין פריינט בייניש
רי דאָזיקע מתנות. קיין קלייד? האָט ער איר נישט געמאכט, דערפאר אֶבֶער האָט ער אריינגעשיקט טאנקען און קאנאָנען און סתם אזוי ביקסן אָן א שיעור. צו וואס א כלה און דערצו נאך אַזאַ יונגעטשקע דארף דאס אלץ? נאָר אלץ די מעשה, מע ווי? זיך אפּנים מיטן חתן נישט צעקרינן.
ם'איז דא אפילו אזעלכע וואס טרייען געוואלד אז פאר אזא יונגער כלה טייגן ניושט ביקסן מיט קאנאָנען, און דעם חתן מיטן מחותן זאל פען שיקן צו אַלדע שווארצע יאָרן. האָט אָבער ב|נוריון מיט זיין גאנצער כנופיא געלעגט די האנט אויף דער כלה, לויבן זי די כלה בֿיז אין זיבעטן הימ? אריין, און רער עיקר זאגן זיי איז דאָס יידישע האר'ן און דאָס ציוניסטישע קעמּעלע.
נעמען אָבער יענע לייט, און עפענען רעם יידן פון א גאנץ יאָר די אויגן און ווייזן אים אז דער שידוך איז א צרה, אז דער חתן איז אַ פּשׁוטער גאָרגל-שניירער, א לעצטע זאך, אַ כלב שבכל? הכלבים. ער ווי? אָנצינדן א נייע שרפה אויף דער וועלט, און אין דער שַרפה ווי? ער נאָר אריינשלעפּן די יונגע מדינתישראל, די יונגע כלה.
דערהערט דער פּשוטער ייד--- מלחמה, ווערט ער פארציטערט. ווארום ווו האָסטו ידידי געזען א יידן וועלכער זאָל נישט האבן זיין אייגנם, א פּאָר קרבנות פון דער געוועזענער מלחמה? מאכט ער א געוואלד: סטייטש! ער איז שוין זאט פון מלחמה! נעמען בןנוריונס. לייט נאָכאמאָ? ארויס דאס ציוניסטישע קעפּעלע און ווייזן אויף אז זיי דארפן אויך שלום וי דאָם לעבּן, נאָר װאָס דען? מען מוז נאָך אַביסעלע לאָזן צו דער אָדער, דאס חייפט נאך אביסעלע מלחמה און דערה נאָך וועט שוין זיין שלום' על ישׂראל.
נו ידידי, וואָס זאָגסטו דערצו? קען מען
ױ
נישט דול ווערן! הער א כאפ: אז מען רארף שלום-- מוז מען קודם האָבן מלחמה?
נאָר נישט קשה, יענע לייט, די קאָמוניסטן רופט מען זיי, זענען אויך נישט פויל? אויף דער פּען. נעמען זי דעם פּשוטן יידן נוט אין דער ארבעט, ווייזן אים וי מיף ניין איילן ער ליגט און אז דאָס ציוניסטישע קעפּעלע מיטן יידישן הערצעלע זענען לויטער ליגן. דאָס יול מען. אום נאָר אזוי איינרעדן, ווייל א
ייריש הארץ עקזיסטירט גאר נישט. ס'איז דאָ א האר פון א פאבריקאנט, אַ הארץ פון אַ באַנקיר, א האַרץ פון איינעם וועלכער האָט אסך פּרדסים, אסך וויינגערטנער. ווידער איז דא א הארץ פון א בעלמלאכה, פון א ארבעטער, א טאָגלענער. און די צווייערליי הערצער, האָבן זיך בטבע פיינט, קענען זיך נישט אנקוקן איינס דאָס אנדערע.
און א סמן-- ל?אָזן זיי אוים,--אז דעם פּשוטן ארבעטער לאָזט מען און די לייוונטיגעצעלטן אין די אהלים, אָבער דער פאבריקאנט? עהעעע!...
מיטן ציוניסטישן קעפּעלע זאָגן זיי, אוז אויך די אייגענע מעשה. ס'קריכט אהינצו וו מען דארף נישט, איז זיך משרך מיט גענגסטערס, לערנט אָפּ זויערע שטיק, זייערע כעפציעס. ווילן די גאָרגל-שניידערס מלחמה? טאנצט עס מיט זיי מיט! און קעגן וועמען ווי? מען רי מלחמה? פארשטייט זיך, אז קעגן דעם ערשטן סאָציאַניסטישן לאנד, קעגן די סאָוועטן.
הערן דאָס די בן-גוריון-לייט װאָס פאר א מעשים די א ארבעטן, פארדריסט דאָס זי זייער, ווייל אָס איז געקומען צו פאָרן א גרויפער גאסט, א גענעראל אזעלכער, און די פּשׁוּטע יידן נעמען א האָלצערנעם
גענעראל, הענגען אים אויף, אויף א לאמטערן-סלופּ.
פארשטייט זיך אַז דעם גענעראל האָט דאָס פארדראָסן ביזן ביין אריין, א קלויניקייט! נו, מען נעמט אים, אזא הייכן גענעראל וועלכער איז מיט טרומאנען א גאנצער שמעלקע און מען הענגט אים גאָר אויף-- און נאָך וו: אויף א לאמטערןסלופּ!
הכלל, זאָלסט שוין גאָר נישט פרעגן. ס'האָט זיך געטון אויף טיש און אויף בענק. ס'האָט שוין שיעור געשמעקט אַז דער שידוך זאָל אָפּגיין. װאָרום איך פרעג דיך, ידידי, וי קען מען האָבֿן צוטרויען, גלויבן, צו שיקן אזא פֿארמענן, אזוי פיל מלחמה-מכשרים אין אַזֹאַ?אַנד ווו מען האָט זיך געוואגט אויפצוהענגען א גענעראל, מעג ער זיין אפילו א האָלצערנער, אָבער פאָרט אַ גענעראַל?!
וי די זאך זאָל נישט זיין, נוטער ברודער, מ'האָט. ,ס'יידישע הארץ" און מען האָט אָנגעהויב} איינצוזעצן, ממיותן. מ'איז נענאנגען אזוי ווייט אז אפולו מאָרננטוי האָט אויך געזאָגט בױאַװאָ. ס'איז אים שטארק געפעלן וויאזוי ציוניסטן ווייסן איינצופירן סאַציאליזם. ואס דען?---זאָגט ער---סאָצאליזם איז נוט נאָר ווען ער איז באה שמאָלצן= מיט דאָלערם. נישט וי די שלעכטע קאָמוניסטן= ואס ווילן נישט אוועקגעבן גאָר נישט װואָס געהערט דעם מאָלק--- אפילו נישט פאר דאָלערס,
איצט ידידי, אז מען האָט זיך אֲמּי נערעכנט מיט די לייט וועלכע ווייםן אויסגעצויכנט גוט אלע כזנוריונישע גענג, איז די אמתע צייט געקומען אז דו צוויי מחותנים זאלן זיך צונויםקומען און באשטימען דעם זטן-החתונה און אנב אויך רעדן וועגן נרן און אפשר אויך צו נעמען אן אררוף.
האָט ער דאָפּ אצינד. בן-גוריון באנייט די נייע לופטרלוניע לוד-ניו-יאָרק, געבויט פונעם חתן וואליסטריט כדי, אז ווען ער ווי?, קומט ער צו דער כלה אָדער די כלה צו אים...
פארן אועקפאָרן האט דער מחותן בן-גוריון געהאלטן א נאנצן ,ספּיטש", א רעדע אזעלכע, אין וועלכער ער האָט זיך אַראָפּגערעדט פונעם הארצן און ארויסגעוויזן אינגאנצן וועמענס תלמיד ער איז וויי? די צייטונגען זאָגן יאקבי, אז די דרשה איז ניט זיינע, דאָס האָבן שוין געזאָגט פאר אים היטלער אין ,, מיין קאמף" און געבלס אין זיינע ,ווונדערלעכע" ראדיא-דרשות. הכ?? ידידי, ואש זאָל איך דיר זאָגן, איך האָב תחלת גע" װאָלט מיך שעמען.
אפשר זאָ? זיך גאר בן-נוחיון שעמען? אייסּעך וואָס! זאָלסט אפילו גנוטער ברודער א מינוט ניט א טראכט געבן צו אזויוואָס. ווייל דאָס קען נישט געמאָלט זיין. אזוי איז ער און אזוי זענען זיינס גלויכן. די חברה זענען סאָציאליסטן אויף דער רעכטער זייט. זי קענען בי אלע צייטן פון א נאנץ יאָר זיך צונויפרעדן מיט פאשיסטן, אנטיסעמיטן, נאָרגל-שניידערס און גענגסטערס.
ווען דער אינטערעס דיקטירט, הייסט ווען
דאָם דער סטייטידעפּארטאמענט זאָגט אז דערפאר ועט מען זיי נעבן נעלט. און אויף געלט-- זאָגט דאָם ציוניסטישע קעפּעלע--- שטייט די וועלט,
די וועסט מסתם פרעגן, היחכן? בון איצט האָט קיין שום לעצטע זאך פון די נרעסטע שונאים נישט געהאט דעם
עזות אזוי צו רעדן און בן|דוריון יאָ? איז דער תירוץ כדי למצא חן, כרי. צו געסיגען חן אין לייט
זעליקייט אין די אויגן פון טרומאנען, פון מאָרננטוי און פון אלע אנדערע פיינע לייט, אמתע דעטאָקראטן, ס'זאָל בײי זיי קיין שום ספק בלייבן אז דאָס ישראָל פאָלק וועט זיך חלילה אװעקלאָזן אויפן שלעכטן וועג אויפן וועג. פון אמתער, דעמאָקראטיע.
איין מז? איז, ידידי, װואָס די גאנצעי וועלט ווייסט אז בןתוריון איז איינס,, און דאָס פאָלק װעט קיינמאָל הויבן די האנט קעגן דעם װאָס האָט עס געראטעװועט פונעם זיכערן אונטערגאנג. מער קיין נויעס פון מיר, דיין פריינט
בעומין מלמר
חל אביב, רעט אעדערן טאָג נאָכןָ
פרשוטן מאי.
./ שָׂש.
=====-!|===
=.9== צײַ ײט== ה=-=.==.= יה
ישש-- י.י יי--= ר--ײַ