=.== זח
א
רומעניע! איו מון רער נאטור וע { בענטשט מיט געוואלטיקע אוצרות. עס { זענען פאראן נאפט, קוילן, אייזן, גאָלר,
זילבער, קופּער, אלומיניום און אסך אנ" דערע מעטאלן. עס זענען פאראנען וועלדער, די ערד איז א פעטע אין עס װואַקסן אויף איר אלערליי תבואות און פרוכטן. די אלע אוצרות זענען אָכער פריער נישט כאארכעט געוואָרן כיי אונדז אין לאנד. מען האָט זיי פארקויפט פאר די אויסלענדישע קאפּיטאַלאיסטן אלם רוישטאָפן אָדער האלב-פאבריקאַטן און א טייל פון זי זענען צוריקגעקומען אין לאנד אין דער פאָרם פון פארטיקע סחורות, פאר וועלכע מען האָט באצאָלט אוטגעהויערע פּרײיזן.
;רומעניע איז אין ערשטער ריי אן אַגראַרילאנד"--- האָט מען געזאָגט און דער פּױער, וועלכער האָט בארבעט די ערד, האָט פון דעם ווייץ ואָם ער האט געשניטן קיין ברויט נישט געגעסן; פון דער וװואָ? ואָס ער האָט געשויר| פון די שאָף, נישט געהאט קיין קליידער זיך אֶנֵ
צוטון; דער פּױער איז ארומגעגאנגען הונגעריק, נאקעט און פארוועס. דער אַנאַלפאַבעטיזם, די אבערגלויבנס און
אלערליי קראנקהייטן האָבן יא פרוכטבארן באָדן.
די ארבעטער פון די ווינציקע פאבריקן פון רומעניע, זענען אויך געווען אין א ביטערער לאגע. מען האָט זיי קיינמאָ? נישט באצאָל?ט דעם געהעריקן לוין פאר זייער ארבעט און ווען זיי הקאכן געפאָדערט זייערע רעכט האָבן זיי באקומען לאנגע יאָרן תפיסה און טויט.
אונטער דער אָנפירערשאַפט פון דער רומענישער ארבעטעריפּארטיי, לערנענדיק פון די דערפארונגען און מיט דער ברידערלעכער הילף פונעם סאָוועטןפארבאנד, בויט אויף דאָס ארבעטנדיקע פאלק פון אונדזער ל?אנד אן אייגענע אינדוסטריע, כדי מיר זאָלן נישט מער זיין אָפּהענגיק פון אנדערע לענדער.
עס זענען געבויט געוװאָרן אזעלבע גרויסע פאבריקן ווי ,פילאטורא"-- יאס; מאָלדאָוואַ?--- באָטאָשאן אי אנדערע. עס ווערן געשאפן אזעלכע אימפּאָזאנטע קאָנסטרוקציעס ווי דער קאנא? דוניי-שווארצער ים, דאָס ,,סקענטעיא-דהויז", די מעכטיקע הידראָ-צענטראלע.,,וו. אי. לענין" פון ביקאז, די קאָקסא-כעמישע אוזינע פון הונעדאָארא און אסך אנרער! גרויסע ווערק וועלכע וועלן בייטן גענצלעך דעם אויסזע פון אונדוֹער ל?אוד. ביים פֿארענדיקן די ארבעטן פונעם דוניי-שוואַרצן-ים קאנאל וועלן זיין אויםגעבויט 5 נייע מאָדערנע שטעט. עס וועט אויפגעבויט זיין דער פּאָרט מידיא וװעלכער וועט זיין גרעסער וי דער פֿאָרט קאנסטאנצא. צוזאמען מיטן בוי פונעם קאנא?ל בויען זיך. אזעלכע ווערק זוי די צעמענט-יפאבריק--- מעדזשידיא, די טערמאָ-עלעקטרישע אוזינעסם אֲווידִיו 1 און 2. אין דער געגנט פונעם קאנאל זענען געווען אומפּראָדוקטיוו 58 פּראָצענט פונעם באָדן ביז פאר צוויי יאָר ווען ס'האָבן אָנגעהויבן די קאָנסטרוקציעס. היינט איז געפאַלן דער פּראָצענט פון אומפּראָדוקטיוון באדן אויף},8 פּראצענט. דער באָדן פון גערטנער איז געוואקסן פון 0.40 פּראָצענט אוֹיף 4 פּראַָצענט.
צוזאמען מיט די קאָנסטרוקציעס וואקסן און עס לעבן אויף די מענטשן. די מערהייט בוױיער פונעם קאנאל זענען געוועזענע פּויערים, פישער, פֿאסטוכער. דא באקומען זי די קוואליפיצירונג אלס אױובעטער. אין די צוויי יאר פון ווען דער קאנא? האָט זיך אָנגעהויבן בויען, זע. נען קוואליפיצירט געוואָרן 8000 ארבעטער, נאָך 2300 האלטן זיך אין קוואליפיצירן און צו זיי וועלן צוקומען ביזן סוף יאָר, נאָך 1700 ארבעטער. צווישן די װאָס ארבעטן און קוואליפיצירן זיך ראָ געפינען זיך אויך אסך יידישע ארבעט װי צ. ב. דער יוגנטלעכער אי דאָלף אבראמאָוויטש פון יאס, וועלבער ווערט דאָ שאָפּער, דער יוגנטלעכער פּעטרע פון דער טעוטאָצענטראלע אָווידיו 2 און אזוי װי זי זענען פאראן אסך אנדערע עקטערע און זוגנטלעכע ארבעטער.
געהאט דאָ
גק
עם בויעט זיך אין בוקארעשט דאָס ,סקענטעיא-הויז". אין דעם דאָזיק; הויז
די גרויסע סאציאליסטישע קאנסטרוקציע אין אונדזער לאנד
זייערע קינדערם אינטערעסן.
טונג ,סקענטעיא". ווען עס וועט אָכער זיין פארטיק אויפגעבויט וועלן די ראָטאטיווע דרוקערייען פונעם ,,סקענטעיאהויז" זיין בכוח צו דרוקן מיליאָנען צייטונג-עקעזעמפּלארן און הונדערטער טויזנטער ביכער יעדן טאָג. די ארבעטער וואָס ארבעטן היינט כיי די בוי-ארבעטן פון ,סקענטעיא-הויז" וועלן מאָרגן אר-| בעטן אלס טיפּאָגראפן, זעצער, לינאָטי פּיסטן. אין איין דור מאכן זיי דורך א וועג פון גאנצע דורות, פון די פּרימיטיויסטע ארבעט-מעטאדן בכיז צו דער פאָרגעשריטנסטער טעכניק.
די עלעקטרישע הידראָ-צענטראלע ,וו. אי. לענין" פון פיקאַז וועט ברענגען ליכט אין די צוריקגעבליבנסטע געגנטן פון אונדזער לאנד, וועט פורניזירן די נויטוקע עלעקטרישע טרייב-קראפט פאך די מאשינען. דא ארבעטן אויך פּונקט וי ביי די אנדערע גרויסע שאנטיערן פונעם לאנד אזעלכע, וואָס האָבן פריער אפיל; נישט געחלומט פון טעכניק. עס ארבעטן מענטשן, וועלכע די פּריצים. האָבן אין דער פארגאנגענהייט געהאלטן אין פונצטערניש און זיי אויסגענוצט, בארייכערנדיק זיך פון זייער האָרעוואניע.
די איבעראנדערשונגען וואָס קומען פאָר אין אונדזער ל?אנד וואָלטן אָבער נישט מעגלעך געווען ווען מיר זאָלן נישט געווען באקומען די ברידערלעכע הילףה פונעם סאָוועטן-פארבאנד יועלכער האט| אונדז געהאָלפן מיט די פאָרגעשריטנסטע מאשינען, אָן וועלכע עם וװואָלט מער גער| דויערט און פי? מער געקאָסט דורכצו-
/ ו האָט מען שוין אָנגעהויבן דרוקן די צייך
יטויזנטער מענטשן
פירן דעם אויפבוי פון דער אינדוסטריע -- און וועלעכער האָט אויך געשיקט פאך-לייט, וועלכע לערנען אונדזערע בױער די סאָוועטישע אַרבעט-טעטאָדן, האָט אויפגענומען אין זיינע הוי--שולן סטודענטן וועלכע לערנען דאָרט די פאָרגעשריטנסטע טעכניק, די פֿאָרגעשריטנסטע וויסנשאפט וואָס זיי וועלן דערנאָך
ו
אנווענדן אין אונדזער= זיימלאנד די ה. פויר.
פון יאָר צו יאר ווערט אל שטארקער און רייכער אונדזער לאנד. וואָם פארא קאָנטראסט צווישן דעם
ברויזנדיקן לעבן פון אונדזער?לאנד, צו דעם לעבן פון די קאפּיטאליסטישע לענדער!
די
דאָרט ווערט אלץ פארקלענערט פרידלעכע אינדוסטריע, עס וועױט פארשטארקט= די מלחמה-אינרדוסטריע. אַנשטאט צו בויען שטעט, ווערן אויסגעמעקט שטעט און דערפער פוז אויף דער וועלט כדי אויפצושטעלן פאבריקן פון אַטאָם-באָמבעס און פון אנדערע וואפן. מיט וויפל? עס פארקלענערט זיך די פרידלעכע אינדוסטריע ויאקטט די צאָל ארבעטלאָזע, די צאָל הונגעריקע, דאָם איז אויך גילטיק פאר די ארבעטער פון ישרא?, וועלכע ארבעטן ביים אויפ-| בויען מיליטערישע באזעס, סטראטעגיש שאָסייען אין ישראל,
מיט שטאָלץ בויען אונדזערע ארבעטער די קאָנסטרוקציעס פון שלום און סאָציאליזם. זיי זעען אז צוזאַטען מיט די קאָנסטרוקציעם וואקסט אויך די זאָרג פארן מענטש. נאָר אויפן שאנטיעפונעם קאנא? דוניי-שווארצערדים זענען פאראן 47 קאנטינעס, 8 קלובן, 28 רויטע ווינקלען". כמעט 80 פּערמאה נענטע און אַמבולאנטע ביביליאטעקן, נאכט-סאנאטאָריעס, דיספּענסארן, סאניטארע ווינקלען.
זיי זעען אז אויף די שאנטיערן וואקסט די ארבעט-מעגלעכקייט פאר יעדן בירגער פון אונדזער?אנד, אָן אונטערשיר פון נאציאנאליטעט. עס ווערן געשאפן מעגלעכקייטן פון קוואליפיצירן זיך, נישט װי און די קאפּיטאליסטישע לענדער און בפהט וי אין ישראל, ויו קוואה לימיצירטע ארבעטער און אינטעלעקטואלן פארלירן זייער קוואליפיקאציע און מוזן ארבעטן ביי שװואַרץדארכעט פאר די אינטערעסן פון די אמריקאניש-ענגלישע| מלחמה-העצער, אָנשטאט צו אנטוויקלען זייערע פעיקייטן אין די אינטערעסן פון שלום--- און פוז זייערע איינענע און
ו | שענער,
פאָרױיס מיט אל?ע כוחות, צו אַלץ נייע דערפאָלגן אין קאמף פארן בויען די פּרעכטיקע קאָנסטרוקציעס פֿון שׁלום און סאַציאליזם!
8.סא 6-טער יאָרגאנג
עי
פרייז ליי 5:16!מו}6זק
2 0 יולי 1951 15.זטו 10
ייט- ליטערארישער זשורנאל- דערשיינט אונטער דער רעדאקציע פון א קאָמיטעט
אטזטעט-סטאו 2..18.8 2 ,3852/80! 13181*/.51 ///64יטסטב: פּון-0א!צ בּון426386} זטזוואס וטאט 5658טטסאסס 8טפ 8086 רעדאקציע און אדמיג.: בוקארעשטי מאטעי באסאראב 2 ב. טעלי 4.30.22 צען י יענעם זונטיק" ען יאָר נאָך ,יענעם זונטיק". י.
זייערע נשמות די וועלכע גייען, אין היינטיקן פרימאָרגן פון אָנהויב יולי, צום בית-עולם פון הינטער דער שטאָט יאס?
די הערצער פון די בירגער וועלכע שפּרייזן דורך דעם פּאקוראר און קלעטערן ארויף דעם בארג פונעם בית-עולם--אין וועלכן עס ליגן אין א געמיינזאמען גרוב די קערפּערם פון טויזנטער מענטשן דערהרגעטע אויף א בעסטיאלישן אופן אין ,יענעם זונטיק"--- זענען באלאָדן מיט געפילן. זייערע נשמות וועֶרן בא" פאלן פון האס פון ווייטיק אָבער אויך
וואָט טראָגן און
|פון ליבע און אנטשלאָסנקייט צום קאמף.
א פלאמיקער האס, א שטארקער האס אָבערה א גערעכטער; א הייליקער האס קעגן די פארברעכער וועלכע זענען בא" גאנגען די שחיטות פון צופאָר מיט צען יאָר; א הייליקער האס קעגן די יעניקע וואָם לייגן אריין חי הריגה-וואָפן אין די מיט בלוטבאפלעקטע הענט פון די היט
| לעריסטישע בעסטיעס; א גערעכטער האס
קעגן יענע וועלכע עס געפעלט נישט אונדזער ניי און פריי לעבן און וועלכע
װאָלטן געוואָלט אונדז ווידער. אריינווארפן אין דער קנעכטשאפט וועלכע
האט דערפירט צום 29-טן יוני 1941... די נשמות ווערן אויך ארומגענומען
| פון צער: דער טרויער נאָך די געליבטע
דערהרגעטע אויף די יאסער גאסן, אין הויף פון דער קעסטורע אָדער אין ,טויטן-צוג"; די אויגן פון מאמעס, יתומים און אַלמנות גיסן מיט טרערן; אין דער זעלבער צייט אָבער דרינגט אריין אין
זייערע הערצער א שטרא?ל פון זון, ס'איז די זון פונעם היינטיקן נייעם לעבן פאר די נעכטיקע שקלאפן און אונטערדריקטע; ס'איז די אומענדלעכע דאנקבארקייט צום סאָוועטן-פארבאנד און צום זשעניאלן אֶנֵפירער, וועלכער האָט אָפּגעראטעוועט אונדזערע לעבנס; ס'איז די ליבע צו דער פארטיי פונעם ארבעטעריקלאם און צו אונדזער פריי און שיין היימלאנד, וועלכע האָט אונדז געגעבן דאָס ואס מיר האָבן קיינמאָל נישט געהאט: דאָס רעכט צו לעבן, דאָס רעכט זיך אנצורופן מענטשן.
באל?אדן מיט געפילן זענען די נשמות פון די בירגער פון דער אלטער מאָלדאָוועשער הױפּט-שטאָט, זיי זענען, אזוי פו? פּונקט וי די זאנגען ווייץ וועלב
האָבן אויף די מאָלדאָװישע פעלדער חיינטיקן זומער אויסגעוואקסן שענער און רייכער וי סוי ווען...
וואָס טראכט די אלמנה לופּו קאוואָ לונא, באאמטן ביים צענטראל-שפּיטאָל פון יאס, װאָס האָט און פּאָגראָם פאר. לוירן' אי דעם מאן אי דעם פאָטער? וווהין קוקט רופין נאטאן, באאמטער ביי דעם קאָאָפּעראטיוו ,ערשטער מאי", וועלכער--- לוט ער זאָגט /90 יאָר האָב איך גערייזט, אָבער דאָס װאָס מ'חאָב געזען און געפילט אין יענע זעקס טעג וויפל?ל ס'האָט געדויערט די רייזע פון יאס קיין פּאָדעלױי אין ,טויטן-צוג", װועל איך קיינמאל נישט פארגעסן!" און וועלכער האָט אין דער שחיטה פארלוירן דעם פאָטער און דעם ברודער?
ואָס פילט דער וועבער-ארכעטער אבראמאָוויטש בנומין, וועלכער דעמלט ווען מ'האָט אים אראָפּגענומען פונעם ,טויטן-צוג" אין קאלאראש, האָט ער נישט קיין כוח געהאט אפילו צו טרונקען ראָס שמוציקע וואסער פון א שאנץ, מחמת דער מאָגן איז אים איינגעשרומפּן געװאָרן פון הונגער און דאָרשט? וװאָס פילט לייווא בעלצער, די פרוי פונעם בעקערמייסטער בויום בעלצער, פונעם פּלאני" פיצירונגסיטרעסט, די דאָזיקע מאמע וועלכע, קעמפנדיק אין ,יענעם זוֹנטיס" מיט פונף הוליגאנעס א האלבע שעה צייט, איז געלונגען ארויסצורייסן פון די מערדערישע נעגל--- איינשטעלנריק איור אייגן לעבן--- איר זוֹן?... װאָס פילן, וואָס טראכטן, װאָס זאָגן די אלע מענ" טשן, טויזנטער און טויזנטער מענטשן,
פרויען, שוועסטער, ברידער, קרובים און פריינט פון די דערמאָרדעטע היינט צען
זי פילן אז היינט איז אין אונדזער לאנד נישט מער מעגלעך א נייער 29-טער יוני 11941
זי פילן לעבן זייערע אקסלען, רי קרעפטיקע אקפלען פון מיליאָנען ברידער: ארבעטימענטשן, רומענער און פון אנ" דערע מיטלעבנדיקע נאציאנאליטעטן פון אונדזער היימלאגד!
זיי פילן די ליבע און שוץ פון דער קרעפטיקער פּארטיי פונעם ארבעטערקלאס פֿון אונדזער לאנד!
װ. סאווין (החשוך אויף זיים 2)
דער בוקארעשטער יידישער מלוכה-טעאטער אין טורנע מיט דער פּיעסע ,.ווידער אין דער היים"
דאָס יידישע מלוכה-טעאַטער פון בוד קארעשט זעצט פאָר זיין טורנע מיט א
| נייער פּיעסע ,ווידער אין דער היים".
פון פ. מאקסימיליאן, ס. קערי און ג. װווינעסקו. די פּרעמיערע פון דער פֿיעסע איז פֿאָרגעקומען אין פּל?אֶעשט דעם 28טן יוני ד. י. דער גרויסער זא? פונעם פּלאָעשטער מלוכה-טעאטער איז געווען פול מיט א יידישן ארבעטנדיקן עולם. נאָך דער פּיעסע ,,אין שאָטן פונעם פּא?מען-בוים", איז די נייע פּיעסע ,ווידער אין דער חיים" א באדייטפולער ביישטייער פונעם בוקארעשטער יידישן מלוכהטעאטער, אינעם קאמף קעגן דער ציוניסטישער פּראָפּאגאנדע.
פּאול מאָנבלאט איז א בוכהא?טער, א קליין-בירגער, דער זון פון א אָרנטלעכן בעל-מלאכה, א זייגערמאכער. זיין ווייב רענע, פארפירט פון דער ציוניסטישער פּראָפּאגאנדע, פּועלט ער זאָל אריינגעבן די פּאפּירן כדי צו באקומען א פּאם קיין ישרא?. זי איז זיכער אז איר פעטער סעגאל, א גביר וועלכער אין מיט א צייט צוריק אהין געפאָרן, וועט איר העלפן זיך אויפבויען א ,שיין דעבוי.= זי אָבער. א. בן-יחיר, װיקטאָר, וועלכער איז א פֿיאָנער און איז
מיט זיינע יונגע חברים שוין טיף איינ
געוואָרצלט אין דעם?עבן פון וועלכן ער געניסט אין דער רומענישער פאָלקסרעפּובליק. טראָץ זייער אידעאָלאָגישער אָפּגעשטאנענקייט,= פילן זיינע עלטערן אז װיקטאָר איז צונויפגעוואקסן דאָ מיט זיין סביבה, און האָבן מורא, ביז. אין דער לעצטער שעה, אים אױיסצוזאָגן פון זייער באשלוס. ויקטאָר גרייט זיך צו פאָרן קיין פּאלטיניש אין א זומער-קאָלאָ
ניע, צו פארברענגען זיינע פעריען. קיינער. פון זיינע חברים ווייסט נישט אז די על?טערן פון וװיקטאָרן גרייטן זיך צו פארן קיין ישראל. דורך א צופאל ווערט אָבער געווויר פונעם פוד, זיין חכרטע דאינא און מיינט אז װיקטאָר האָט אָפּי גענארט סיי זי און סיי די פֿיאָגערן-אָרגאניזאציע, אז ער האָט פון אלעמען געוווסט, און זיי גאר נישט אױיסגעזאָגט, אויף א געלונגענעם אופן האָבן די מחברים פון דער פּיעסע פאָרגעשטעלט דעם געזונטן גייסט אין וועלכן די יוגנט ווערט דערצויגן ביי אונדז אין לאנד. זיינע חברים האָבן נישט געקענט פארשטיין ויאַזױי װיקטאָר, א פּיאָנער, האָט זיי געקענט אָפּנארן. זיי ווייסן אז א פּיאָנער זאָגט קיינמאָ? נישט קיין ליגן. גרויס איז דאָס עגמתינפש פון וויקטאָרן ווען זיינע חברים זאָגן זיך אָפּ מיט אים צו רעדן. ער ווערט אזוי ארום געווויר פונעם סוד... אז זיינע על?טערן זענען גרייט צו פאָרן קיין ישראל. ער באשליסט איבערצובלייבן, כאָטש סיי װאָס ס'זאָל נישט געשען.
פון א צווייטער זייט זעען מיר אז פּאולס חברים און באקענטע רוען נישט אין דער צייט ווען זייער חבר איז אין געפאר צו באגיין א נארישקייט. זיין חבר מארקו און זיין ארבעטסיחבר וואז סילע קומען צו אים, רעדן מיט אים,. ווייזן אים אויף װאָס ער ווי? פארבייטן די שיינע צוקונפט וואָס עס האָט זיין קינד אין דער רומענישער פאָלקסירע" פּובליק. מיר זעען אז פּאו? איז נישט אליין אין זיין געראַנגל. אין דער צייט ווען די טאנטע סאבינא די חברטע פון זיין פרוי קומט אים פארזאָרגן דאָם
שווער פארהאָרעוועטע באלעבאטישקייט און פארדרייען דעם קאָפּ זיין ווייב מיט די ישראלדיקע ,גליקן", קומען אויפריט" טיקע חברים, ארבעטער, און ראָטן אים און ראטעווען אים. געזיגט האָבן די אויפריכטיקע גוטע חברים. ער אנט" שליסט זיך צו בלייבן דאָ. א גליקלעכער, פארט ויקטאָר קיין פּא?לטיניש און די משפּחה מאָנבלאט בלייבט ווידער אין דער היים.
די פֿיעסע האָט צו פארדאנקען דעם דערפאָלג דער אָנגעשטרענגטער מי פון די שוישפּילער אינעם רעאַליזירן זייערע ראָלן: בענא פּאָפּליקער, אין דער ראָל פונעם אלטן זייגערמאכער לעאָן מאָנֿב?אט, כאראקטעריזירט ווונדערבאר דעם אָרנטלעכן בעלימלאכה וועלכער פאר" שטייט די צייט, וועלכער קעמפט מיט זיין זון אים צוֹ איבערצייגן ער זאָל נישט פאָרן קיין ישרא?, וועלכער בא" שליסט בסוח מיט זיין אייניק? וויקטאָר איבערצובלייבן אפילו ווען זיין זון וועט אָפּפאָרן; ש. פישלער, אין דע" ראָל פון פּאו? מאָנבלאט, האָט איכערגעגעבן דאָס געראנגלעניש פונעם וואק" לענדיקן יִיד, וועלכער האָט נישט גענוג כוח אליין צו נעמען א באשלוס. מיט דער היל?ף פון די חברים, געפינט ער אָבער דעם ריכטיקן וועג; ליא שטאָלפּער, רעאליזירט אויף א קינסטלערישן אופן די ראָ? פון פּאולס ווייבֿ; א. שטאָלי פּער, אין ראָ? פון װיקטאָר, פּרוּווט אין א געוויסער מאָס מיט דערפאָלג פארצו" שטעלן די נייע יוננט וועלכע האָט שוֹין באקומען איר דערציונג אין דער פאָלקט"
{ א. שפּיגלבלאט (המשך אויף זייס 6)}