זייט 4
-חז-חייחזזחדזיייהחיידזה יי יי
-איסוחיבלעטער"
היינט. ביים..פאמו? ווערדע"' פון יאס
-- קומט לעצטנס א נאסט זען א ספּעקטאקל אין ,פּאָמו? ווערדע", ווונדערט ער זיך כלומרשט: ,איך האָב;עמיינט אינמיטן דער בינע וואקסט א גרויסער גרינער בוים, דערפאר הייסט דער טעאטער-נאָרטן ,לא פּאָמו? וועךרע"!...
אוב מיט פז יאָר צוריק איז ,פּאָמול ווערדע" געווען א סימבאָלישענאָמען פון יידישן טעאטער, איז היינט די יידישע בינע אן אמתדיקער ,גרינער בוים" פון דער קולטור-שפע אין דער רומענישער פאָלקס-ירעפּובליק,
פון צװואָנציק רומענישע טעאטערן פון פאר דער מלחמה מיט צוויי מיליאָן בא
זוכער, זענען היינט אויסגעוואקסן פופציק טעאטערן מיט איבער פינף מיליאָן צושויער אין יאָר. פאראן 4 אָפּערעם און 28 אָרקעסטערס
מיט א מיליאָן, צוויי הונדערט טויזנט צוהערער. דער ברענענדיקער אינטערעס פון די ברייטע פאָלקס-מאסן פאר קולטור און קונסט קומט צום אויסדרוק אין די 9 טויזנט פאָלקס-כאָרן און טאנץ-גרופּעס, אין וועלכע עס באטייליקן זיך 300 פויזנט ארבעטנדיקע.
*
אין ישרא? היינט צו טאָג, וי פריער אין פּאלעסטונע, איז פון די פאנאטישע העברעיסטן די יידישע פאָלקס-שפּראך פארפאָלגט און יידיש טעאטער אריינגעלייגט אין חרם אלס ,עבודה זרה"; די ציוניסטן זוכן צו פארנימאוסן די שפּראך פון גאָלדפאדען און פון אונדזערע קלאסיקער ביי רי יידישע פאָלקטמאסן.
- אין דער רומענישער פאָלקס-רעפּובליק, איז ,דער פֿאָטער פון דער יידישער בינע" נישט בלויז אן אויפשריפט אויף א מצבה וי אויפן בית-עלמין פון ניויאָרק.
א
אברהם גאָלדפאדען איז אויך היינט, וי אמאָל, נאָענט פארבינדן מיט די יידישע פאָלקסימאסן און איינגעבאקן אין זייער הארצן. ,,מען דארף דעם צושויער געבן?עבנס-דראמען, אָדער ביפ
דער פון זיין אייגענעם לעבן..." איז געווען גאָלדפאדענס דעוויזע. זיינע פאָלקסטימלעכע אָפּערעטעס טראָגן א פֿראָגרעסיוון כאראקטער.
גאלדפאדען באקעמפט דעם אכזריותדיקן פאנאטיזם, די ר' פּנחסלעך מיט זייער פינצטערן אבערגלויבן. ער פאראכטעט דעם אויפגעבלאָזענעם יחוס פון געלט און רבישקייט. ער חוזקט אָפּ פון די ר' שמעיה'ס, די פרומע שווינדלער און די פּתחיה'ס וואָס פּילפּולן זיך איבער א שפּילקע אין פּיפּיק... ער קעמפט פאר בילדונג, פאָרשריט און פּראָדוקטי
ווער ארבעט. זיינע יוגנטלעכע העלדן רעװאָלטירן זיך קעגן פּאטריארכאלישן פּעודאליזם.
אין גייסט פון פלאמיקן הומאניזט, פארטיידיקט גאָלדפאדען די רעכט פון
דער יוגנט קעגן די געשעפטלעכע קאָמבינאציעס פון די פאנאטישע און אָפּגעשטאנענע עלטערן, ער באזינגט ראָמאנטיש די ליבע פון מארקוס און מירעלע, יונה און מרים,. מאקס און קאראלינע... גאָלדפאדען רופט די יוגנט אָנטילצונעמען אין געזעלשאפטלעכן, פּאָליטישן און קולטורעלן לעבן פון לאנד. פארשפּארט אין פינצטערן קעלער פונעם קלער, זינגט יונה אין ,ני בע, נִי מע": ;שטיי. אויף מיין פאָלק, דערוואך פון דיין דרימל? און אין נארישקייט זיי נישט פארגלויבט. פריש איז דער מאָרגן, לויטער דער הימ?, די גאנצע וועלט לעבט און זיך פרייט. ביי אלע פעלקער זענען פענצטער אָפן די בילדונג טוט זיי פריי א שיין, א פרישער שטראָם פון פרייהייט און האָפן קומט אין זייערע הייזער אריין, נאָר מיין פאלק ווי? א פענצטער נישט אויפמאכן. מיט אים איז אן אייביקע פּלאָג ער פארשלאָפט די צייט און ווי? ניישט דערוואכן... שטיי אויף מיין פאלק עס איז שֹׁוין טאָג."
= נאָלדפאדענס משכילישע אידעישקייט קומט סצעניש צום אויסדרוק דורך געזאנג און שפּי?, דערמיט באפרידיקט דער
גאָלדפאדען-טעאטער דאָס געזונטע גארן נאָך לעבנס-לוסט און פרייד פון פּשוטן און געפּלאָגטן מענטשן. גאָלדפארען וועקט דעם אָפּטימיזם פון עמך און שטארקט זיין האָפן און גלויבן אין א בעסערער צוקונפט.
גאָלדפאדענס סאטירע און טעאַטראלישקייט דארף נישט אוועקפירן צו גראָטעסקע ײָ פאָרמאליסטישע עקפפּערימענטן. פּאַרשױינען פון גאָלדפאדעגס ווערק א פונעם לעבן, די האנדלונג שפּינלט אָפּ דעם אמת פונעם?לעבן, דערפאר ווירקט גאָלדפאדען דערציעריש און העלפט אויסראָטן די אומגעלומפּערטקייטן פונעם אלטן שטייגער; אָפּשטױיסנדיק וואָס ס'איז אלט, פֿארקריפּלט און אָפּגעשטאנען, שאפט דער טעאטער פון גאָלדפאדען רוים פאר א נייעם צוויט פון א פריי און גליקלעך לעבן. גאָר שעדלעך איז א ווולגארער נאטוראליסטישער שפּיל, װאָס פּארקריפּלט דעם רעאליסטישן פאָרשריטלעכן נייסט פון גאָלדפאדענס ווערק.
אברהם גאָלדפאדען, דער גרינדער
פונעם יידישן טעאטער, איז דער מיטשאפער פון נייעם יידישן טעאטער װאָס בויט זיך אין דער רומענישער פאָלקסרעפּובליק.
--- און דער גאסט, א רומענישער חבר, ואס איז לעצטנס געקומען זען א ספּעקטאַקל אין ,פּאָמוֹ? ווערדע" פארטראבט זיך: אָט, זאָגט ער, ווען מען נעמט אוועק די איינע מױיער רעכטס, דערלאנגט מען אויף א נרויסן פרייען פּלאץ װאָם פורט ביז צו דער הויפּט-נאס... אזוי, צווישן נאציאָנאל-טעאטער און דער גאס ,שטעפאן טשעל מארע" ווערט ,לא פּאָמו? ווערדע" א גרויסע קולטור- און אֶפּי רויפּארק.
ס'איז מעגלעך--- מיר בויען..,
איזאָ שאפירא דירעקטאָר פונעם יאסער יידישן מלוכח-טעאטער
-- ליק עם
הונדערטער נײיע אימיגראנטן אין ישראל פאָלֿערן ארבעט און ברויט
תל-אביב(ספ.) הונדערטער נייע אימיגראנטן פון דעם איבערגאנגס-לאגער אין סקיה נעבן רמלה, ווו 1000 עולים לעבן אין שוידער?עכע באדיננונגען-- איין קראן וואסער אויף 500 געצעל?טן, האָבן דעמאָנסטרירט אין נחלת בנימין, ווו עס געפינט זיך דאָס זיץדאָרט פון דער יידישער אגענץ.
די דעמאָנסטראנטן האָבן געטראָגן לאָזונגען-מיר ועלן נישט דערלויבן שלאָגן קיין אימיגראנטן, וועלכע פאָדערן ארבעט!'', ,,מיר האָבן נישט קיין וואסער און קיין מעדיצינישע הילף|/ --"ווי לאנג נאָך וועלן אונדז פּייניקן די מפּאייישע באאמטע?!יי
ווען די דעמאָנסטראציע האָט זיך דערנענטערט צו דער געביידע פון דער סוכנות איז זי פארהאלטן געװאָרן דורך א פּאָליצײי-קאָרראָן. די דעמאָנסטראנטן האָבן זיך נישט גערירט פון אָרט, ס'האָבן זיך געהערט אויסרופן ,,נירער מיט די מפּא"ישע באאמטע!* /מיר זענען געקומען ארבעטן און לעבן און איצט?אָזט מען אונדז אָבער אויף הפקר".
די דאָזיקע דעמאָנסטראציע פון די נייע עולים האָט ארויסגערופן אין רי ברייטסטע קרייזן פון ישראל שארפץ פּראטעסטן קעגן דער נפּא"ישער פּאָליטיק פון הונגער און ארבעטלאָזיקייט.
ינאו ןעוו יי יי יי יי יי יי יי יי יי יי יי יי יי יי
ישראל- א באזיס פון אמעריקאנער אימפּעריאליזם אויפן נאַענטן מזרח
(המשר פֿון ר. 138)
די אמעריקאנער אימפּעריאליסטן פארשווענדן ריזיקע סומעס אויף דער פּראָפּאגאנדע אין די לענדער פון נאָענטן מזרח און באזונדערס אין ישראל. עס ווערן דעמאָנסטרירט אמעריקאנער פילמען, עס ווערט פארשפּרייט אמערו: קאנער פּראָפּאַגאַנדע* ליטעראטור און ס'ווערט אויסגענוצט דער ראדיאָ. אפולו די שולן ווערן פארזאָרגט מיט אומזיסטץ דערציערישע" פילמען, וועמענס אויפגאבע איז צוצוגרייטן דעם יונגן דור צו דער ראָל פון קאָלאָניאלע שקל?אפן און אמעריקאנער= משרתים אויפן נאָענטן מזרח.
די פארייניקטע שטאטן און ענגלאנר מאכן אלע אָנשטרענגונגען, כדי צו איזאָלירן דאָס ישראל-פאָלק פונעם ראטןפארבאנד און פון די פאָלקס-דעמאָקראַטישע לענדער, רעדוצירן ביז א מינימים די האנדלס-באציונגען צווישן ישראל? מיט די דאָזיקע לענדער, אָנווארפנדיק אים דערוויי? אומאָפיציע? דעם, מאַר{ שאַלפּלאַן?. אין יאנואר 1981 יאָר, האָט די אמעריקאנער אמבאסאדע ועמאָלדן דער ישרא?-רעגירונג,. וועגן באשלום פון דער אמעריקאנער רעגירונ; איינצושליסן ישרא? אינעם ,פּלאַן פון פארזאָרגן מיט רוישטאָפן און סחורות" צוגלייך מיט די מאַרשאַליזירטע?ענדער, און אזוי ארום, אין רעזולטאַט דערפון, באַגרענעצן די האנד?ס-באציוננען פון ישרא? מיט אנדערע לענדער און טאָרמאָזירן די עקאָנאָמישע אנטוויקלונג פונעם לאנד.")
*) אין פעברואר:195 יאָר איז צווישן די פארײַניקטע ששוטאסן און ישוראל געשלאָסן געװאָרן פַו אֲפּמאך וועגן אויסברייטערן אוֹיף ישראל דעם 8יסן פֿווקט פון דער טרומא)-דאָקטרין".
דער שטראָם פון די אמעריקאַנער אינוועסטיציעס אין יש און די ענגע פארבינדונג פון די אָנפירער פון די ישראַלדיקע בורזשואזע פּארטייען מיט דער אמעריקאנער פינאנסדאָליגארכיע(ראָקפעלער, דיואי, וואַנדענבערג און אנדערע) באשטימט נישט בלויז די אויסערן, נאָר אויך די אינערן"פּאָליטיק פון די הערשנדיקע קרייזן אין ישראל. לויטן באפעל פון זייערע וואשינגטאָנער און לאָנדאָנער באלעבאטים, ווארפן אריבער די ישרא?-מושלים די גאנצע ל?אסט פון די קריגס-אויסנאבן אויף די פּלייצעס פון די ארבעטנדיקע מאסן, זיי ווענדן אֶן א מוראדיקע דיסקרימינאַציע לגבי די אראבישע ארבעטנדיקע און פֿארפאָלגן די דעמאָקראַטישע עלעמענטן אין לאנד.
די קריגס-בויונג, װאָס ווערט דורבגעפורט אין ישרא? דורך די אמעריקאנער אימפּעריאליסטן פאלט מיט דער גאנצער לאסט אויף די פּלייצעס פונעם ישראַליפאָלק. ביז 70 פּראָצענט פון די איינקונפטן פונעם ישראל-בודזשעט שטעלן מיט זיך פאָר דירעקטע און אומדירעקטע שטייערן, וואָס ווערן אויסגעפּרעסט פון די ברייטסטע מאסן פון דער באַפעלקערונג. די לעבנס-קאָסטן וואקסן * אומאויפהערלעך.. און דער אינדעקס פונעם פּרייז פון שפּייזיפּראָדוקטן האָט זיך אין סעפּטעמבער 1980 יאָר געהויבן ביז 872(אויגוסט 1989--- 100). אין לאנד פארשטארקט זיך די אינפלאציע. די ישראל-רעגירונג האָט פון יוני 1980 יאָר איינגעפירט א קאַרטן-סיסטעם; זי פורט דורך אַ רעזשים פון שאַרפער ;עקאָנאָמיע? אויפן חשבון פון די ארבעטנריקע און רעאַליזירט דאָס אראָפַנודערן די אזוי אויך אויסערסט נידעריקע לוינען פון די ארבעטער. די?אגע פון די ארבעטער אין ישרא? ווערט נאָך
פאלינראמישער צענטער נר. 8-= אינדוסטריעלע פלוכחראונטערנעפונג.
יו ל. וואטאָלינא
מער פארערגערט אין שייכות מיטן וווקס פון דער ארבעטלאָזיקייט. אין ישראל זענען אין איצטיקן מאָמענט פאראן העכער 28 טויזנט אָפיציע?ל פארעניסטריהטע ארבעטלאָזע, נישט רעכענענדיק די צענדליקער טויזנטער האלביארבעטלאָזע, וי אויך די אימיגראנטן, וועלכע געפינען זיך אין טראַנזיט- או! און אנדערע?אגערן. א באדייטנדיקעטייל פון די ארבעטלאָזע געפינט זיך אין די וויכטיקסטע שטעט פון ישראל ---חיפה און ת?-אביב. דאָס ל?אנד איז איבערפולט מיט עמיגראנטן, וועלכע קאָנען נישט געפינען קיין ארבעט נישט אין דער אינדוסטריע און נישט אין דער לאנדוויהטשאפט. די ניי געקומענע אימיגראנטן געפינען זיך אין אויסערסט שווערע באדינגונגען, א סך פון זיי יוערן געהאלטן צו עטלעכע חדשים אין ספּעציעלע לאגערן. לגבי די דעמאָקראטיש געשטימטע אימיגראנטן פירט די רעגירונג א דיסקרימינאַציערפּאָליטיק.
די הערשנדיקע קרייזן פון ישראל צעפלאקערן נאַציאָנאַליסטישע און שאָוויניסטישע שטימונגען צווישן די צוממיינסטן אָפּגעשטאנענע שיכטן פון דער באפעלקערונג. זיי שטרעבן צו שפּאלטן די דעמאָקראַטישע באוועגונג אין ל?אנר, אפּשוואכן זי, שטערן דאָס שאפן אן איינהייטלעכן פראנט צום קאמף קעגן דרי אמעריקאנער-ענגלישע= מלחמה-אונטערצינדער. אין דער דאָזיקער פּאָליטיק שטיצן זיי זיך אויף די בורזשואַז-נאַציאָנאַליסטישע, ציוניסטישע און רעלוגיעזע אָרגאַניזאַציעם. נאָך דער צווייטער וועלט-מלחמה האָט זיך די אָנפירונג פון דער ציוניסטישער באוועגונג קאנצענטרוהט אין די הענט פון די רעפ"
טע סאָציאליסטן-ציוניסטן פון דער
מפּא"י-פּארטיי, װאָס ווערט פובסידירט דורך. דער אַמעריקאנער פינאנסדאָליגארכיע. די דאָזיקע פארטיי האָט פארכאפּט די מאכט אין דער ישראל-מלוכה פונעם מאָמענט פון איר אנטשטייונג. די מפּא"י, די אלגעמיינע ציוניסטן און אַנדערע, וועלכע זענען ענג פארבונדן מיטן אַמעריקאַנער און ענגלישן קאפּיטאַ?, פארקויפן די נאציאָנאַלע אינטערעסן פון ישראל. אונטער דער פאָן פון ,נייטר
ליטעט אין די קעגנזייטיקע באציונגען צווישן מזרח און מערב", פירן זיי א הכנעה"פּאָליטיק לנבי דעם אמעריקאנער קאפּיטא? און ציען אריין דאָס לאנד אין דעם אנטיסאָוועטישן קריגס-בלאָק,= די רעד?-פירער פון דער נפּא"י פארדעקן דעם רעאקציאָנערן מהות פון זייער פּראָגראם מיט סאָציאלער דעמאגאָגיע און הויכע פֿראזן וועגן ,ישראלדיקן סאָציאַליום" א..ד. ג?..די ציוניסטן און די רעכטע פאָציאליסטן-ציוניסטן, וועלכע זענען אן אגענטור פון די אימפּעריאליסטן, פארוואנדלען זייער לאנד אין אן אמעריקאנער קריגס-פּלאצדארם און אין א באסטיאָן פון רעאַקציע אויפן נאָענטן
מזרח, די נפּא"י האָט 88 פּראָצענט דעפּוטאטן אין ישראַלפּאַרלאַמענט. דאָס
האָט זי זיך דערשלאָגן דורך אויסנוצן דעם מלוכהשן אַפּאַראַט און די ארמיי, רדורך דער קאָנטראָל איבער דער הסתדרות און א דאנק דער דירעקטער אונטערשטיצונג פונעם אַמעריקאנער מאָואָפּאָלוסטישן קאפּיטאל, ואס האָט געגעבן ישרא?ל עטלעכע טעג פאר די וואלן א הלוואה פון 100 מיליאָן דאָלאר,
די אָנפירער פון די צווניסטן און רעכטע סאָציאליסטן באמיען זיך מיט אלע כוחות אראָפּצורייסן דעם קאמף פון די יידישע און אראבישע ארבעטנריקע קעגן די אמעריקאנעררענגלישע
דאצט 8ס.פא.אסטאצאג-
אימפּעריאליסטן און יידיש-ציוניסטישער בורזשואזיע. אין דער דאָזיקער פּאָליוטיק נוצן זי אויס די הסתדרות, וועלכע געפינט זיך אין זייערע הענט און אין וועמענס באשטאנד עס גייען אריין א חוץ ארבעטער אויך האנטווערקער, קוסטארן, קליינע אונטערנעמער און אנדערע. די ראָזיקע פירער פארקויפן די אינטערעסן פון די ישראלדיקע ארבעטנדיקע,- זיי פארשפּרייטן נאציאנאלע שנאה צווישן די ארבעטער. דער אױיספיר-קאָמיטעט פון דער הסתדרות האָט אין מאי 1980 יאר אונטערגעשריבן א באקוועמען פאר די קאַפּיטאַליסטן אָפּמאך וועגן פארקלענערן דעם לוין פון די ארבעטער. אויספירנדיק די באשטעלונג פון די אמעריקאנער פאריינס-ביראָקראַטן, האפ די הסתדרות אין מאי 1980 דערקלערט איר ארויסטריט פון דער אלוועלטלעכער פּראָפּעסיאָגעלער פעדעראציע, נישט געקוקט אויף דעם אנטשלאסענעם פּראָטעסט פון די ברייטסטע ארבעטנדיקע מאסן פון ישראל,
דער איינציקער קאָנסעקווענטער קעמפער פאר די אינטערעסן פֿונעם ארבעטער-קלאס און פאר דער אומאָפּהענניקייט פון לאנד איז די קאָטוניסטישע פּאַרטײ פון ישראל, וועלכע פארייניקט ארום זיך ברייטע מאסן ארבעטנריקע, די קאָמוניסטישע פּארטיי פירט א נרויסע אויפקלערערישע און אָרנאניזאציאָנעלע אַרבעט, װאָס צילט צו פאַרײיניקן די פּראָגרעסיווע עלעמענטן און שאפן א
ברייטן דעמאָקראטישן פראָנט צום קאמף קעגן די אמעריקאנער-ענגלישע אימפּערי
אליסטן און זייערע לאקייען. זי דעמאם.=
קירט די פּאָליטיק פון די סאָציאל א ניסטן און פאריינקט די יידישע און. אראבישע אַרבעטער.
(המשך אי קומעגריקן נומער) 3 זא 1688816ת0 8 דנאש
/
=== הי
ו| ו וִ
ענ קו' אי גען קר בוו אוי
פון מפּ גיר און לוק און וי
די וָ דעב מלר
פון דער קעג געוו בע פאר טיש קער פּלֹא פיר! ווער
המל לש
אזײז געזאָ בעני וואל
לאנך