ץ וי

'

(המשך פֿון נר. 9פן)

== לאָז אָפּ. עס אינטערעסירט מיך נישט! דו, שטאָפּ דיר אויך נישט אָ; דעם

קאָפּ מיט נארישקייטן! ראָטמאן האָט געקוקט מיט פארדרום | אויפן ווייב. אירע ווערטער האָבן אים זייער בארירט. ער דערמאנט זיך ס'אוז געווען פון לאנג, אין זיינע קונ­דערריאָרן... אין שפּייזקאמער האָט ער, עפענענדיק א סלויכ? מיט איינגעמאכטס,

:

; זיך צוגעזונגען א דעמלט מאָדערן ליבע­ליך:-נאָר פרילינג זאָל קייגמאָל נישט : קָמען, װעל איך קיינמאָ? צו דיר אפּילן {נישט גיין"., ער האָט דאָס געהערט פו : דערוואקסענע און עפענענדיס דאָס סלוי. | עבל האָט ער פּונקט געטראכט צום מיי­{ דעלע פונעם מאשיגיסט װאָס האָט גע­| ארבעט אין דער פאבריק. פּלוצלינג האָט אים עמעצער פון הינטן דערלאנגט א { פּאטש. ס'איז געווען זיין מאמע. דעם נאשן. ואָס האָט נאָר איצט געזאָגט זיין ווייב?.., ;ער האָט דאָס זעלבע געפילט וי דעמלט. }ער האָט געקוקט פארטראכט אויף זיין פרוי.

==*

יי א

{פאטש האָט ער באקומען פארן

װאָס האָסטו געזאָגט, העלענקע? {-= װאָס איז מיט דיר, מיין טייערעך? |-- מיט מִיר?

|.- יא גאָרנישט.

{ עס עפנט זיך די טיר, אויף דער , שוועל שטייט א הויכער מאן מיט א ביי­ן נערדיק פּנים, ער האלט אין דער האנט

ױ | א שפּאציר-שטאָק, ער גריסט. : פּרוו ראָטמאן שפּרינגט פי­נעם בענקל און לויפט אנטקעגן דעם גאסט.

= וואָס איז נייעס הער גראָס? הער גראָס זיצנדיס אויפן בענקל, געבויגן אויף פאָרױיס מיט דער האנט אָנגעלענט אויפן שטעקן, שפּאצירט זיין בליק איבערן צי­מֶער. ער ענטפערט גאָך נישט, ער פאר­קנייטשט זיין הויכן נלאטן שטערן און קוקט צום בעטל, אין וועלכן עס שלאָפט

ן אן אנדערטהאלבן יעריק קינד איבויקא,

צ

-- ווו איז די גרעסערע?

-- אירענקע? איך ווייס נישם... זי איז אוועק אין אן ,אָפיציעלן" ענין, די פּויק האָט זי אויך מיטגענומען מיט זיך, ס'זענען געקומען צוויי חברים זי נעמען, זיי גרייטן זיך צו עפּעס א פייערינג,

--נו... איך הער מ'איז נישט ציפריידן מיט אייך אין דער אוזינע-- האָט ער זיך געווענדט צום מאן.

--= אבערװואָס!... ער האָט עס גע­

,שלאָפן וויל ער, איינשלאָפן, ווי'ניק­פטנס די אויגן פארמאכן, ער זאָל די צרות, דעם יאָמער נישט צוזען..

נאָר װאָס העלפט עס? פון בייון לעבן ווערן בייזע חלומות... עס חלומט זיך, אז דאָס ווייב איז קראנק און עס איז איר נישטאָ מיט ואס צו העלפן... אן איין קינד האָט דעם צווייטן א פינגער אָפּגעריסן ביים געשלעג איבער א ביסן

| ברויט, און אז אין מיטן איז אריין דער ווירט פון הויז און טופּעט מיט די פּים; דירהיגעלט, אז נישט, ווארפט ער דאָס גאנצע געזינד? ארויס אינמיטן ווינטער אויפן שניי".

אזוי באשרייבט י.?. פּרץ דאס גע­שיט פון א אויסגענוצטן פארצווייפלטן וועבער-ארבעטער, אין זיין בריוו"דערציו. לונג ,וועבער-ליבע". אזוי האָבן געלעבט און ס'לעבן נאָך הייגט אין דער קאפּי­טאליסטישער געזעלשאפט. הונדערטער טויזנטער ארבעטער און זייערע משפּחוח, ביי דער פּעריפעריע פון דער געזעלשאפט ליידנדיק די גרויזאמסטע עקספּלאָאטא­ציע, נישט האָבנריק מיט ואס זיך צו דערהאלטן דאָס חיות פון איין טאָג אויפן אנדערן, וווינענדיק און אוממענטשלע­כע באדינגונגען, אָן די מינימאלסטע סא­ניטארע און היגיענישע איינריכטונגען.

אין די קאפּיטאליסטישע לענדער איז די שפּעקולאציע מיט. וווינונגען אזוי ארויס, אז אן ארבעטער קען איבער­הויפּט נישט נאָכקומען דעם געוואלדיק גרויסן פּרייז װאָס דער הויז-אייגנטימער

אמ אָ 5

פון באלא קאראָל

זאָגט?

הער גראָס קוקט נישט אויף ראָט­מאגען.. ער זיצט רויק און נעמט ארויס א ציגארעט. ער איז מכבד ראָטטאנען אויך.

-- מען דארף מיר דען דאָס זאָגן? איך לייען עס אראָפּ פון איער פּנים! אי האָב געשמועסט פאר עטלעכע מינוט מיט גליקנערן. ער האָט זייער שיין גערעדט איבער אייך. ער האָט געזאָגט אז דאָרטן וועט ער זען אזוי צו ערלעדיקן, אז איר זאָלט אויך וווינען צוזאמען.

= מיך פרייט דאָס בכלל נישט--­איז אױיפגשפּרונגען ראָטמאנס ווייב.--­איך האָב נישט ליב צו וווינען צוזאמען... מיין מאן וועט נישט האָבן קיין איינצי­קע רויקע מינוט. ער וועט זיין שטענ­דיק פארנומען מיט גליקנערס וועבעריי!

-= און איצט װאָס טוט דען איער מאן? זאָגט, וויפ? שעה האָט ער די װאָך פארבראכט אין דער היים? וויפל א זיי­גער איז ער אהיים געקומען נעכטן נאכט?... נו?... סאָציאליסטישער= פאך­מעסט... זיצונג... און נאָכאמאָ? טאָצוא­ליסטישער פארמעסט... דאָרט, וועט ער כאטש אין זיין לאנד, פאר זיין פאָלק זיך סאָציאליסטיש פארמעסטן... דאָ וי דער, זאָלן זיך פארמעסטן יענע ויעמעס פאָטערלאנד-ס'איז דא!

הער גראָס האָט פארצויגן דעם אקסל, האָט זיך אויסגעדרייט האלבזייטיק און האָט בגנבה געקוקט אויף ראטטאנס פּנים. ראטמאן האָט זיך גלייכגילטיס נע­פּאָרעט מיט די ריגלען פונעם- רייזע­קאסטן. ער האָט ארויסגעריסן א לאנגע פעדער פונעם שטויב-בעזעם. ער האָט זי איינגזיטונקען אין אייל און האט מיט איר געשמירט די ווינקלען.

מען האָט אָנגעקלאפּט אין דער טי י.

ס'איז אריינגעקומען א מאן פון א יאָר פינף און דרייסיק, מיט א קיילעכיק, בראָנזירט פּנים.:

פונעם גערודער האָט זיך גערירט דאָס קיגר, דערנאָך איז דערשינען, פון אינטער דער דעק, דאָס בל?אָנדע, צעשויבערטעץ קעפּל. עס האָט געשמייכלט צום גאפט, ווייזנדיק די דריי קליינע ציינדעלעך.

-= קויפט זשילעטן... מאשין-נאָזילען... -- האָט געזאָגט דער פרעמדער, דערנאָך

פארלאנגט, און מוז זיך באגניגן צו וווי­נען אין א צעבראָכענער שטוב אָן ע­לעקטריש ליכט, אֶן וואסער און צאָלן דערפאר איבער זיינע כוחות. די מדינת ישרא? איז אין דער הינ­זיכט איינע פון די בעסטע ביישפּילן. דאָרט איז די וווינונג-פראגע איינע פון די אָנגעװוייטיקסטע, און די. שפּעקולא­ציע מיט ,,שליסל-געלט" איז גאנץ אָפן פּראקטוצירט, און דער בעסטער מסחר איז די װוינונגדאנטרעפּריזע. אין אונדזער לאנד האָבן אויך די אָרע­מע מאסע צענטליקער יאָרן געליטן פון דער פּריצישער עקספּלאָאטאציע און גע­לעבט אין דחקות. די ארבעטער-קינדער האָבן זיך געכאָװעט אין איינגעהויקערטע שטיבלעך, ווו ס'פלעג יאָרן-לאנג נישט אריינדרינגען א זונען-שטראל, און נישט איינמאָל האָט מען געקענט זען אין יענע צייטן אין די זייטן-געסלעך אר­בעטער-פרויען מיט זייערע קינדער אויז די הענט לעבן א בינט? בעבעכעס אויף דער גאס, וויי? דער בעלדהבית האָט זיי ארווסגעוואָרפן פון דער שטוב. רירה-געלט, אוי, רירחיגפלט, רירהיגעלטו גוז מען צאָלן, וט טריין רער בעל הבית מיטן גראָבן שוטעקן, צאָלט מען נישס קיין רירהיגעלט וואַרפט ער ארויס די בֿעטןו דאָם ליד? איז יאָרן. נאָכאנאנר נע­ווען ,דער שלאגער" אין די ארבעטער און בעל-מלאכהשע שטיבער, זי

: גר. 146;אוקוף-בלעטער" ו הייימיע ר די

ייב יי אע

האָט ער באמערקט גראָסן ואָס איז גע­זעסן מיטן רוקן צו דער טיר און איז אריין אין צימער.

-- א נוטן טאָג הער בילדנער, א גוטן טאג-- האָט ער אים באגריסט מיט פרייד. ראָטמאן האָט בילדנערן נישט צופרידן, צוגעשטיפּט א בענקל, וועלכער האָט אָנגעהוױיבן שמועסן אויפן קו?;

= איך קום איצט פון באָד.-- פונעם שטערן האָט ער אָפּגעװישט קליינע, גלאנצנדיקע שווײיסיטראָפּנס.--- ס'איז דאָרט געווען אזא מין צירקוס, אז נאָר! ביי דער פרוי שלאָמאָװיטש פון דאנען פון הויף האָט מען צוגעגנבעט דעם האנטעך, בעת זי האָט זיך געבאָדן...

-- ווו--- האָט געפרעגט גראָס מיט עמפּערונג.

-= אין דעם עפנטלעכן באָד...

-= אין דעם עפנטלעכן באָד?... װאָס­ארא עפנטלעכער באָד איז יענער, אין וועלכן מען גנבעט צו דעם מענטשנס זאכן? גראָסארטיק!--- און האָט זיך| צעלאכט-- שטעלט אייך פאר װאָס| פארא נוטער סוביעקט פאר א קאריקא­טור: אויבן אן אויפשריפט... ,די עפנט­לעכע בערער. פון אונדזער פאָלקס-דעמאָ­קראטיע"... און אונטן אויפן. בילד זעט| מען האלב-נאקעטע מענטשן שלעפּן זיך אחיים באָרוועס מיט אראָפּגעלאָזטע נעז.. כא.י. כא... כא.. נו דאָס איז גראָסאר-| טיק... כא... כא... כא... די אוינן האָבן| אים אָנגעהויבן טרערן פאר געלעכטעך.| ער האָט ארויסגענומען זיין טאשנטיבס און האָט ווייטער געלאכט. ,,נו,-- האָט ער שוין ערנסטער געזאָגט--- דאָס האָבן שוין אפילו יענע גאָרגל-שניירערס נישט געטאָן... זיי האָבן פארשלעפּט די מענ­טשן, איך ווייס נישט װאָס זי האָבן דאָרט געטאן מיט זיי, אָבער גנבענען האנטעכער... אזויװואָס האָב איך נישט געהערט! מע זאָל גאָר אוועקגנבענען דעם האנטעך פון א אומשולדיקן מענ­טשן און נאָך דערצו פון אזא אומגליק­לעכער פרוי... נו, ליבער חבר ראָטמאן, האָב איך נישט רעכט געהאט? אזוי זעט אויס די אזוי גערימטע דעמאָק... נאָר סיג לחכמה שתיקח...= גראָסארטיק... (המשך אט קומעגריקן נומער)

און הײנט

האָבן נישט געהאט פון וואנען צו בא­צאָלן דעם הויז-אייגנטימער.

היינט, א דאנק דער. זאָרג פון אונדזער פאָלקס-דעמאָקראטישן רעזשים פארן העז כערן רעם לעבנס-ניוואָ פאר די ארבעטער איז אויך די וווינונג-פראגע איינע פון די הױפּטפּראָבלעמען פון דער מלוכה, יערעס יאָר באקומען אלץ נייע טויזנטער און טויזנטער ארבעטער גייע וווונונגען װאָס ווערן ספּעציעל פאר זיי געבּויט, צווישן די ארבעטער ציילן זיך אויך אסך יוידישע ארבעטער.

די טעג איז פארעפנטלעכט געװואָרן א געזעץ דורך וועלכן ס'ווערט דערמענ­לעכט פאר ארבעטער און בעאמטע זיך צו בויען אייגענע הייזער, באצאָלנדיק| זי אויף א לאנגיאָריקן טערמין. דער-' מיט באווייזט נאָכאמאָל די מאָציאליט-, טישע געזעלשאפט איר סופּעריאָדיטעט! לגבי דער קאפּוטאליסטישער און ס'ווערן| צונישט געמאכט די אלע רכילותן וועגן דעם מכלומרשטן /אונטערגאנג= פונעם פּריוואט-אייגנטום",

מיט דער ברידערלעכער און דעס­אינטערעסירטער הילף פונעם סאָועטן­פֿארבאנד, אונטער דער אָנפירונג פון דער רומענישער ארבעטעררפּֿארטיי, שאפט זיך ביי אונדז אין לאנר א שיין און גליקלעך לעבן פאר אלע אַרבעטנדיקע אֶן שום חילוק פון נאציאנאליטעט. א לעבן װאָס פירט צו סאָציאליזם, צו שלום.

ײ בערקאָוויטש

משה שולשטיין

די שווארצע קראָ

און די ווייסע שלום-טויב (משל)

די שווארצע קראָ איז זיך געווען שטארק מתקנא

אין דער ווייסער, אובעראליבאליבטער שלום-טויב,

װאָס אלע רעדן וועגן איר מיט פיל פארערונג און מיט לויב און מ'האלט פון איר א וועזט--- ויו וועלט איז נאָר פאראנען. געהערט האָט זי, די שווארצע קרא, נאָר זאָגן,

אז מען זעט אוֹיך, די טויב, אפילו טראָגן

אויף הענט, פּלאקאטן, פאָנען און אין לאצן,

פון װאָס דאָס הארץ קען אזש פאר קנאה און פאר ווייטיק פּלאצן און ווו די וועלט האָט נאָר אן עק-­

מען גיט איר אָפּ גרויס כבוד, דרך-ארץ און רעספּעקט; אַנשטאָט צו זיצן, וי דער שטייגער איז, אויף אייער,

מען זעט זי זיצן סאמע אויבן, אין פּרעזידיום פון קאָנגרעסן, און איר, דער קראָ, זעט אויס, כפירוש, האָט מען גאר כדעה אונגאנצן צוֹ פארנעסן.

הגם זי איז שוין שווארץ גענוג, פארשווארצן וועט מען נאָך איר נאָמען!.

באשר זי האָט ליב צו זיצן אויף א צווייג צו אויף א דאך,

וי אוֹיף אן אָבסערוואציעיפּונקט, און אויסקוקן מלחמח,

צו זיצן און צו קראקן דאָרטן אויף דער וואך:

--- קרא-קרא! דערהערן זאָל מען שוין אן אויפריים?, א קרא-אך! באשר זי האָט ליב צו פּליעסקן זיך א ביסעלע אין בלוט,

נו, גיי, דערצייל עס איר, דער כשרער, וי דאָס איז גוט!

און אָנצוזאפּן זיך אין פעלד מיט בר-מינן-געשטאנק

און צו געניסן פון דער שלאכט, צו פרעסן ביז צום ווערן קרארא-נק...

מלחמה איז דערויף, אז קראֶען זאָלן אָפּלעקן פון איר א ביינדל... זי וועט זיך אומפליען, די פהומע:נבאיטע, אין אלע שטעט מיט העזה

און ער, וי הייסט ער... פּיקאסא, וועט מאָלן איר פּאָרטרעט אין יעדער פּאָזע:

אט הייבט זי אויה א פליגל, וי א שליעפּע, מיט א חנדל,

אט שטייט זי זיך געל?אסן, שטיל, וי צו ,שמונה עשרה" און אָט פלוט זי--­

זי פליט קיין ווראָצלאוו, קיין פּאריז, קיין ווארשע און קיין ניצע. נאָך גוט װאָס שעפילד, ווו זיין מאיעסטעט איז קלוג און נאָבל און ווו מען האלט נישט פון קיין טומ? און קיין שלום-טראָבל, האָט נישט אריינגעלאָזט דאָס פייגעלע צו זיך

און אויפסדרייען צוריק דעם עק האָט זי געמוזט אויף ניך. דאקעגן אין בערלין איז זי אריין(ווער וועט דאָס גלויבן?)

ווו אייביס האָב איך שׁוין געהאָפּט צו קענען מיין חיונה ציען... א, װאָס זי וואגט זיך אלץ און װאָס זי קען זיך אלץ דערלויבן! זו האָט זיך אויך געלאָזט מיט העזה פליען

אפיל?ו קיין ניודיאָרק, ווו מען קלערט פוז מיר כסדר מיט געטריישאפט און מיט זאָרג!

אזוי האָט זיך די שווארצע קראָ געטראכט, פון כעס און קנאה און פון רנזה אויפגעבראכט,

נאָר פּלוצלינג האָט זי זיך מכשפה'יש, טריומפירנדיק צעלאכט= א שפּיצל, א המצאהלע האָט ראפּטום אין איר אויפגעוואכט.

זי װעט איר אָפּנארן, דער וצדקתך, און אויך אלע אירע פריינט-פארערער--­

זי וועט פארשטעלן זיך איז ווייסע טויבן-פעדערן פון קאָפּ ביז פיס,

און מיט אן איילבירטיצווייגל? אי איר שנאָב?(װאָס באדארף מען מערער?)

זי וועט זיך תיכף לאָזן פליען קיין פּאריז, זי װועט זיך פאָרשטעלן פאר פּיקאסאָ וי א מאָרעלקע.--­

נישט בלוין די טויב, די תקיפטע וועט זיי| ביי אים דער גאנצער שטעלקע...

כך חוה. און געפלויגן איז די קראָ, געפלויגן,

אין מויבן-פעדערן פארשלייערט, מיט א גוטער, פרומער מינע, געפלויג; אזוי לאנג און ווייט ביז פּלוצלינג, מיצקעדרינען

אין װעג דערזען װאָבן אירע אויגן

א פּגר פון א פערד, א פּאד?ע ליגן אויפן. פעלד,--­

און גלייך האָט זי דערויף זיך אָפּגעשטעלט.

און אזוי עוסק זייענדיק בפּאדלע און אין פרעסן

האָט די פארשטעלטע קראָ גאָר פּשוט זיך פארגעסן

און פון הנאָה אוז צופרידנקייט ארויסגעכאפּט זיך מיט א ,קראהא"... הגם אין פעלד איז קיינער נישט געווען, שטי?-שא,

האְט ברייט און. ווייט אִיר ,קרא" פאנאנדע- זיך געטראָגן

און קיין פּאריז איז זי, בחרפּתה, שוין נישט מער דערפלויגן. און פון גענארן וועמען קען זי שוין פארזאָגן

קינדס"קינדער.

אזוי איז אויך מיט זיי, סניַגורס פון מלחמה-צינדער,

װאָס מיט די פעדערס זייערע, וי שנאָבלען, פּיקן אונדז די אויגן און װאָס דערביי נאָך האבן זיי גאָר ליב זיך צו פארשטעלן,

וי יענע קרא אין טויבן-פעדערן-- אין שיינע שלומדיקע רייך בכדי זיי. זאָלן נושאדחן-זיין און געפעלן.

נאָר לאנג ארומצוגיין אויף אונדזער ערד פארשטעלטערהייט

איז נאָר א מיאוסער און א שלעכטער משא-מתן,

ווייל סופּיכ?-סוף, נישט וי?נדיק, זי מוזן זיך אליין פאראָטן.

(איקוףי' ביבליאָטעק ,.אליעזר שטיינבארגי' מירטשעא-דװואָדע גאס נר. 5 איז אָפן יערן טאָג נאָכמיטאָג פון/ 6-- 8 און זונטיק פארמיטאָג