(אנדערש ס'איז געוואָרן די. שטעלונג זדי-אחבעטער צוּ. די-ענינים- פּראָרוק
זייט 2
,איקוף-בלעטער".*
ביים בוקארעשטער יידישן מלוכה-טעאטער בשעת א רעפּעטיציע פון ,.די כישוף-מאכערן"
נאָכן דערפאָלגרייכן זומער-טורנע פונעם בוקארעשטער יידישן מלוכחיטעאטער, נאָכן צוריקקער פון די שוישפּילער פון די ווונדערבארע אָפּרו-ערטער, אוֹיף די בערג, ביים' ים, פֿון די בעדער ווו זי האָבן צוזאמען מיט אנדערע ארבעטנדיקע מענטשן פון אונדזער ר. פ. ר. פארבראכט א. חודש-צייט אין. נוטע קאָנדיציעס געשאפענע פון אונרזער פאָלקס-דעמאָקראטישן רעזשים, אינוציאירט פון דער רומענישער ארבעטערפארטיי--- גרייט זיך דער מעאטער צום היי-יעריקן טעאטעריסעזאָן מיט דער פּרעמיערע ,די כישוף-מאכערן".
ס'איז אינדערפֿרי. מיר גייען צוזאמען. ארויף מיט. דעם. שויִשפּילעריפּאָרפּאָלק. העניע אוֹן ווילי ריבער, צום רויט! זאל:פון דער טעאטער-געביידע ווו עס קו מען. פאָר ד! רעפּעטיציעס פון ,די כישוףמאכערן". פארבייגייענדיק דעם שניידעראטעליער פונעם טעאטער, האָט שׁוין די ארבעט געברענט אונטער די הענט פון הער. ח"טע האלפּערין. זי גרייט שוין צו די קאָסטיומען פאר די פּערפאָנאזשן פון דער פּיעסע, פאר דער באָבע יאפנע, באסיע א, א.
אינעם פאָדעריזא? האָבן מיר באנענגט גרופּעס שוישפּילער און בֿינעטעכניקער וועלעכע זענען געווען מארטיפט אין די שאך-פעלדער און געפלאמסט ארום א ,,פארזעענעם שריט"--- אדאנק וועלעכן ,,מען װאָלט געווען געקענט די מלכה גילֿאטינירן"--- האט א;קיביצער צוגעגעבן...
בשעת מיר זענען ארויף. אין גרויסן הויטן זאל וואָס איז שֵׁיין באצירט מיט די בילדער פון די אָנפירער פונעם פּראלעטאריאט;: מארקס, ענגעלס, לענין, סטאלין, האָבן מיר געטראָפן דעם שִׁוישפּילֶער-עולם ביי טישיפּראָבן. ארום טיש זענען. געזעסן די יונגע שוֹישפּילערנם לעאָניע וואלדמאן, פאריקא= שאראגא, בעלא באקא? און סעווילא פּאסטאה, וועלכע האָבן רעפּעטירט דאָס צווייטע בּילך פון צווייטן אקט פון גאָלדפאדענם ;די כישוף-מאכערן", אונטער דער זשי פון ח' ב. לעהלי ח'טע דינא קעניג.
עס האָט זיך קאָנטורירט דורך דעם
רעה ,
דיאלאָג פון דער באָבע יאכנע(טעווילא פּאסטאָר) און באסיע(דינא קעניג), דו גאנצע= נאָלדפאדענישע אטמאָספער.
בשעת סעווילא פּאסטאָר רעדט, באקומט
ייו יי יי וי יו אוו יו וי יו יע יי
(רעפּאָרטאזש)
די באָבע יאכנע--- אראנק סעווילאס קינסטלערישן כוח--- בולטע קאָנטורן, כמעט וי מיט גרים און קאָסטומירונג. נאָכן קלאָפּ מיטן פינגער(וואָםי פארטרעט דעם טעאטעררגאָנג) רעפּעטירט מען דאָס דריטע בילד. פון צווייטן אקט. עס באווייזן זיך האַָצחאך(איזי כא
{וועס) און א גאנצע ריי פּערסאָגאזשן. דער
אופן פון רעפּעטירן די ראָלן, זאָגט עדות אז די שוישפּילער באמיען זיך איינצושטודירן און פארטיפן די גאָלדפאדענישע פּערסאָנאזשן.
גאָר לעבעדיק האָט אָנגעפיהט ובר לעבגי-און. דינא. קעניג. די טישיפּראָבּן פונעם פערטן בילד ווען די באָבע יאכנע מישט דעם. כישוף און די מיידלעך זינגען צו, ווו עס באקומט זיך ארויס דער נארישער אבערגלויבן, דער שווינד? און פארטעכפּונג פון די מוחות פון די מאסי דורך אָט די שׁווארצע עלעמענטן.
בִשַׁעת עס האָבן זיך אויפגעהויבן אָנטיילנעמער-שוישפּילער פון איין ביל פונעם טיש, און פארן קומענדיקן ביל קאבן זיך געזעצט ארום דעם טיש אנדערע
שִוישפּילער,-- איז עס געשען מיט קינסטלערישער פארשטענדעניש אז עס
האָט פארכאפּט דעם מענטשן, ציגעבונד; אים מיט נגרויס נייגער,
מען האָט געקענט פעסטשטעלן אז די שוישפּילער און שוֹישפּילערנס האָבן שוין לרוב אן'אנדערן צוגאנג צו די ראָלן און שפּיל. יעדער פון זיי האָט מיט פריין זיך צוגעהערט צו זיין קאלעגע, וועלבער איז פארוואנד?לט געװאָרן און א גאָלֿרפאדענישן פּערסאָנאזש-- און ממש הנאָה געהאט. און בשעת איין שוישפּילער האָט געענדיקט דאָס רעפּעטירן זיין ראָפֿ-איז ער תיכף פארוואנדלט געוואָרן אין א פון דעם ראָל ואס דער אנדערער שוישפּילער האָט אינטע:פּר-עטירט...
רעדנדוק. מיט לעבלי,'אין דער פּױיזע, האָט ער פאָלגנדעס געזאָגט:
מיר עפענען דעם איצטיקן טעאטער" פעזאן אין ראמען פון פייערן היייאָר דאס 75-טע יאר זייט דער פון יידישן טעאטער אין רומעניע דורך אברהם גאָלדפאדען מיט איינער פון זיינע גוטיבאקאנטע פּיעפן ,די כישוף-מאכערן". מור פירן אויף די דאָזיקע פּיעסע אין א גייער אויפפאפונג, אונטערשטרייכנדיק דעם אידעאָלאָגישן אינהאלט פונעם פפּעקטאקל, גייענדיק אויף דעם וועג פון
חבר
סאָציאליסטישן רעאליזם. מיר ליקווירירן מיטן עקכפּרעסיאָניזםיפאָרמאליזם. אין וועלעכער ,די כישוף-מאכעין" איז געשפּיקט געװאָרן אין די לעצטע 20 יאָר. די באָבע יאכנע צ. בּ. איז געווען א גראָטעסקער מיפּ װאָס איז געשפּיקט געװאָרן מיט. אויסערלכע מיטלען, דורך גריום, זשעסט און אינטאָנאציע--- ויאָם עס האָט גורם געווען אז איר פיגור זאָל זיין אָפּגעריסן פון דעױ רעאליטעט, און צוגעפּאסט צום געשמאק פונעם בירגערלעכן צושויער.. אצינד, דעקן מיר אויף, דורך דעם נייעם געשטאלטיקן די באָבע יאכנע,' די שעדלעכקייט פֿון אבערגלויבן און ,כישוף-מאכעריי", באווייזנדיק אין דער גאנצער נאקעטקייט דעם אמת. אזוי. ארום אז דער היינטיקער ארבעטער-צושויער זאָל לערנֶען דערפון. אזוי געשעט אויך מיט האָצמאך, װאָס איז אין פריערדיקן טעאטער געווען א בופאָן און האָט אמוזירט דעם עולם. אצינד האָבן מיר אים פאיטיפט און עס כבאקומט זיך ארויס זיין װאָרע געשטאלט, דער פאָלקס-מענטש מיט זיין מענטשלעכער דראמע, מיט זיין חומאָר, מיט זיין לעבעדיקן אָפּטימיזם און ברייטהארציקייט"-- האָט געענדיקט זיינץ וועהטער ח' לעבלי.
עס איז אויך אונטערצושטרייבן דעם!
ריכטיקן וועג אויף וועלכן דער בוקארעשטער יידישער מלוכח-טעאטער גייט, בנוגע דעם דערציען און אנטוויקלען די יינגערע' שוישפּילער-קאדרען וועלעכע האָבן אצינד, אונטערן פאָלקסידעטאָקראטישן רעזשים, אלע מעגלעכקייטן צו אנטוויקלען אלץ מער און מער זייערע טאלאנטן. אינעם דאָזיקן גייסט, שטודירן איין דריי שוישפּילערנס די באָבע יאכנעראָלע: סעווילא פּאסטאָר, סיידי גלוקריפּעל און ליא קעניג-שטאָלפּער; מירעלען שטודירן. איין= לעאָניע וואלדמאן. און סאריקא שאראגא; האָצמעך-- איזי כאוויס. און האלפּערין; באסיע--- דינא קעניג און סאָניא גורמאן א. א.
-י די פּרעמיערע פון ,די כישוףימאכערן", ואס וועט פאָרקומען צווישן 80 אָקטאָבער ה. י., ווערט דערווארט מיט אומגעדולד פונעם יידישן ארבעטער-", עולם, וועלעכער ווייסט אז טעאטער איז נישט בלױז אן אמוזירונגס-מיט9? נאָר א' קאמףיגעווער קעגן פינצטערניש, קעגן די שונאים פון שלום, פוז סאָציאליזם...'
בערל שנאבל
די אויסשטעלונג פון סחורות פון ברייטן געברויך
דעם 20-טן אויגוסט האָט זיך געעפנט די אויסשטעלונג פון די פחורות- פון בּרייטן געברויך וואָס ווערן פּראָדוצירט פון די בוקארעשטער פּראָדוציר-קאָאָפּעראטיוון, פון די אונטערנעמונגען- פון בוקארעשט פונעם פאָלקסיראט און פונעם מיניסטעריום פאר לייכטער אינדוסטריע,
ביים אָנקוֹקן די עקפפּאָזיציע קימט רִיר, נישט וילנדיק אפילו, אין וינען דִי נאֶענטע אָבער פינצטערע פארגאנגענחייט. די ארבעטער האָבן געארבעט פארן בעל-הבית; זיי זענען געגאנגען צו דער ארבעט אָפּגעריסענע, תמיד הונגעריקע, תמיד פו? מיט חובות אז דער קאָפּ איז אפילו נישט געווען זייערער; דער בעלהבית האָט געבויט א מוױיער נאך א מייער. זיין ווייב איז געווען באהאָנגען מיט צירונג.. עטלעכע חדשים אין יאָר איז ער מיט זיין משפּחה געווען אין די בעדער, די ארבעטער און זייערע משפּחות, וועלכע האָבן שווער געאָרבעט און. װאָלטן געדארפט זיך פּאפּרָאווען, זענען ניישט געפארן אין די בערער.;
די באציונג פון די ארבעטער צו דעל ארבעט איז געווען גלויך מיט דער באציונג פונעם בע?- הבית צום-ארכעטער.
'װאָס זאלן מיר זיך שעמען? די ארבעטער
האָבן נישט געארבעט מיט חשק. זעענדיק די עקספּאָזיציע, זעסטו וי
פון
אין בוקארעשט.
ציע, פון ארבעט. די ארבעטער פון די
בוקארעשטער אונטערנעמונגען, פונעם מיניסטעריום פאר דער לייכטער אינדוסטריע און פונעם בוקארעשטער
פאָלקס-ראט, וי אויך די קליינע בעֵלָומלאכות װאָס זענען אָרגאניזירט אין פּראָדוציר-קאָאָפּעראטיוון ארבעטן אויף א נייעם אופן. זיי ארבעטן פאר זיך. די פרוכט פון זייער ארבעט גייט שוין נישט אין דער קעשענע פוֹן א בע?-הבית. עם בוט שוין נישט קיין עקספּלאַאטאַטאָר מויערְן אויפן חשבון פונעם ארבעטער אָדער פונעם בעל-מלאכה.
די. ארבעטער פארן אין אָפּרו הײיזער. זיי האָבן אומזיסטיקע מעדיצינישע הילף, פּענסיעס אויף דער עלטער אדער אין פאל פון אינוואלידיטעט. די פרויען באקומען געבורטס-הילף. דעך ארבעטער צעה רייִסט שוון נישט זיינע קליידעך ביי דער ארבעט. ער באקומט ארבעטיקליידער אומזיסט. ער האָט פארשידענע קא-טעלן. דאָס אלץ, מאכט די האנט זאָל ארבעטן שנעלעו און זיכערער און דער קאָפּ,. באפרייט פון די אמאָליקע דאָגות פּרנסה, זאָ? זיך קאָנען פארנעמען מיט פאהטראכּטן פארשידענע ניויע מעטאָדן פון ארבעט, מיט אויסארבעטן דערביגדונגען, וועלכע זאָלן נאך רייכער מאכן דאָס גאנצע ארבעטנדיקע פאלק=
זעסטו ווען. די כֿאקוקכט די אויסשטעלונג...-רו.. זעפט. פארשידענע
ווא הולאטדיאהמאפ:יעה יר הו הא
2
סחורות: פּלומפּן, כעמישע פּראָדוקטן, אנדערע סחורות וװואָס האָבן לעבן זיך א באשיידן קליין צעטעלע, וועלכעס גיט אָבער צווויסן א זאך פאר וועלכער מיר אלע קאָנען שטאָ?ץ זיין: ,צום ערשט; מאָל ביי אונדז אין לאנד".
מיר זעען לייוונטן, קארטאָנען, פארשידענע געוועבטע סחורות. זיי זענען אזוֹי שיין אז עס קומט אונדז נישט אָן צו גלייבן אז די דאָזיקע סחורות זענען געמאכט געוואָרן פון אָפּפאלן. אָדער אָט זעט איר די פארשידענע כעמישע און, אנדערע סחורות געמאכט אין דער אונטערנעמונג ,עקאריסאזש". עס ווערן געמאכט: קנעפּ, קעמלעך, פארשידענע איילן, זייף, פארשידענע באמיסטיקונגסימאטעהיאלן א. אי וו.
אט איז א דיזעל-מאָטאָר פון 168 פערד-קראפט, געמאכט פון אלטע באשטאנדהטיילן אין. קאאָפּעראטיוו ,,פּראגרעסול. מעטאלורזשוק?. איר קאַנט אייך נישט זאט אָנקוקן אויף די פארשידענץע סחורות וואָס זענען אויסגעשטעלט.
בייִם ארויסנאנג זעט איר בילדער פון ארבעטער. אָדער יקליינע. בעלי-מלאכות, וועלכע האָבן זיך באזונדערס אויסגעצייכנט אין. ברענגען זייערע אונטערנע אויפן וועג פון העכערן די פּראָדוקציע און שאפן סחורות פון הויכער קוואליטעטוי י יי.ישר יו2,,
דער בוקארעשטער רעמאָקראטישער קאָמיטעט ארגאניזירט זונה טיק דעם 16-טן סעפּטעמבער אינעם טעה אטער פונעם פֿארק פאר קולטור און אָפּיו ,יי וו. סטאלין", א קינסטלערישע מאניפעסטאציע מיטן מוזיקאלישן ספּעקטאקל ,דאָס פאלק זינגט" אינטערפּערעטירט פונעם וִידישן מלוכה-טעאטער פֿו בוקארעשט.
א
שבת. דעם 8יטן סעפּטעמבכע.' האָב! די אָפּטיילונגען א און ב פונעם יידישן דעמאָקראטישן קאָמיטעט פון בוקארעשט אָרגאניזירט; אין גאָרטן ,9 מאי" אוי!
אין. קולטור-היים ,ד. ט. נעקולוצע" א רעצענזיע וועגן כוך ,דער וועג אָן 1 פ א ק
אי
ידי טעג איז פאָרגעקומען א פּלענארע זיצונג מיטן אקטיוו פונעם יידישן דעמאָקראטישן קאָמיטעט, פּוטנער קרייז, ווו עס האָבן זיך באטייליקט די סעקרעטארן פון די אָרטיקע קאָמיטעטן פון ארזשוד, טעקוטש און פּאנטשיו. עס האָבֿן זיך נאָך באטייליקט די חברים: טעאָדאָרעסקו, ערשטער סעקרעטאר פון דער הומענישער ארובעטעריפּארטיי פונעם קרייז פּוטנא און אלבערט זאנפט, דעלעגאט פונעם יידישן דעמאָקראטישן קאָמיטעט--- צענטיאַ?קאמיטעט.
חִבֹר אידע? לייבאָוויטש, סעקר-עטאר פונעם יידישן דעמאָקראטישן קאמיטעט = קרייז פּוטנא, האָט אָפּגעגעבן א בא
בוקארע שט
שטויב"יפון פּעטרע דומיטריו. נאָך דעם, זענען פאָרגעקומען סינסט
לערישע פּֿראָגראמען' סינדיקאלע עקיפּעס, פונעם ,,איקוים" פונעם יידישן דעמאָקראטישן קאָמיטעט.
עס האָבן אויך רולירט פאָוועטישע פולד,
מען. :* ' שבת דעם 8יטן סעפּטעמבעו,
גער 8' אויפדערנאכט, איז פאָרגעקומען
אין גאָרטן פון קאלעא דודעשט נר. 51,'
א קאָלעקטיווע אוידיציע פון דער עמיסיע יידיש פון אונדזערע ראדיאפּאָסטנס.
נאָך דֶעם איז פאָרגעקומען א קינסט-י
לערישער פּראָגראם.
ש אן
.
ריכט וועגן דער אקטיוויטעט אויפן ערשטן. סעמעסטער. די דעבאטן
וואָם זענען דערנאָך י פארגעקומען אין גייסט פון קריטיק אוֹן אוױיטאקריטיק, זענען געווען א ממשותדיקע שטיצע כדי צו פארבעסערן די ארבעט פונעם קאָמיטעט.
צום שלום האָט גענומען דאָס װאָרט דער חבר. סעקרעטאר פון. רער פּארטיי-אָרגאניזאציע פון קרייז פּוטנא, װעלכער האָט אָנגעוױיזן די וויכטיקע התחייבותן וואָס שטייען פאר די אקטיוויסט! פונעם יידישן דעמאָקראטישן קאָמיטעט. און האָט זיי צוגעזאָגט די גרעסטע שטיצע, כדי צו פארבעסערן די ארבעט פונעם יידישן דעמאָקראטישן קאמיטעט:
בא קוי
זונטיק דעם 2יטן סעפּטעמבער, איז פאָרגעקומען אין זאל פונעם יידישז דעמאקראטישן. קאָמיטעט פון באקוי, א גסימפּאָזיאָן אויף דער טעמע: ,א נייע האלטונג לגב! דער ארבעט".
אין ראמען פוז דעם דאָזיקן סימפּאָזיאָן, האָבן גענומען דאָס װאָרט די חברים: וװיקטאָר גערטנעריפהאגא, דוד ווענטארו און דוד הערשקאוויטש, אק
טיוויסטן פונעם יידישן קאמיטעט.
דעמאָקראטישן
נאָכן סומפּאָזיאָן איז פארגעסומען א מוזיקאלישער פּרְאָגֹראם אויסגעפירט פון ריקא שטייערמאן און סוריקא קראוס, סאָליסטן פונעם באקויער ,,איקוף".
עס זענען אָנוועזנד געווען איבע-)28 ארבעט-מענטשן.
טעטיקייט פונעם..איקוףי
בוקארע שט
שבת, רעם מיטן סעפּטעמבער, איז פארגעקומען אין גאָרטן פונעם בוקארעשטער ,איקוף"--- א קאָנצערט פונעם פאָלקס-כאָר און אָרקעסטער ,איקוף" אונטער דער אנפירונג פון די
חברים ח. שווארצמאן און ה. ריינינ= גער. מיט דער געלעננהייט האָט הבר י. דובאָויס, גערעדט-א. ד. ט. ,דער קאמף פאר שלום פארבינדן מיט דער קולטור-רעוואָלוציע און דער ר. פ. ר".
ראד עװיץ
שבת דעם 1יטן סעפּטעמבער האָבן מיר דאָ געהאט א מאניפעסטאציע, ביי וועלכער דער חבר ריטשקער אברהם האָט | גערעדט איבער דער טעמע: ,דער בלוטיקער וועג פונעם אמעריקאנער. אימפּערואליזם", ס'האָט געפאָלגט אן ארטיסטישער פּראָגראם פון לידער, רעציטאציעס און פארלעזונגען. { זונטיק דעם 9יטן סעפּטעמבער זענען מיך ארויסגעפאָרן מיט אונדזער דראמקרייז און. סאָליסטן קיין קִימַפּולוֹנ; וו מיר' האָבן; אין ראמען פון א סיומפּאָ
אַ ר א
דינסטיק דעם 29יטן אויגוסט, האָט דער יידישער דעמאָקראטישער קאָמיטעט | פון אָראדעא אָרגאניזירט א קולטורימאני. ניפעסטאציע.. אין זא? ,ארלוס",. מיט וועלכער געלעגנחייט ס'האט. גערעדט דער חבר ראפּאפּאָרט אֶטֵאָ. וועגן דעם -לעבן און שאפן פון י.?. פְּרִץ,|. / די מאניפעסטאציע איז= קאָמפּלעקטירט געווארן מיט א קינסטלערישן ! פּראָגראם אויף יידיש, רומעניש- און
= יי יע וו הי יי
זיאָן, אָרגאניזירט פונעם דאָרטיקן יירישן דעמאָקראטישן קאָמיטעט, אויפגעפירט דֶעם. איינאקטער ,דער קווארטעט" פון י.?. ברוקשטיין. ח' מאקס. מילער האָט געזונגען די ,דוינע" און ,פאִיע וועררע"; חברטע רעלי בליי האָט פארגעלייענט פון אירע. אייגענע שאפונגען. ס'זענען. א
רויסגעטרעטן מיט רעציטאציעס די ח'טעם*
הייטנער סאָפיע, זינגער קאָקא, וואגנער סאָניא און גוטמאן פּערלא, וועלכע האָבן אויך פאָרגעשטעלט שטיינבארגס= משלּ ,די שפּיז און די נאָרל",:
ר ע א
מאגיאריש. עס זענען אויסגעפירט גע
װאָרן געזאנגען אינספּירירטע פון פרצ"ם /!
ווערק. צום דערפאלג פונעם קינסטלערישן פּראָגראם האָבֿן. בייגעטראָגן. די חברים און חברטעס: באַרדִי טערעזיא, אקטריסע פונעם. מאגיארושן מלוכה-טעאטער. פוז יאָראדעא, שיין ניקאָלאע, עקאה :טערינא,. לאזער ;ערנעסט.
אויסגעפירט פון.
+י.- יֹ און
זיו=!
הערמאן און וועקסלער