עס, איג­

פּע­

אע

עו

יקט יאם זיס­

2)

ערה רק­

רי

עם אר­וו יום ער יאַ­

גע­

זא אט פון לע דיי

ואל אִם

אל

יי אי גע ::

'

יוה

יי יע

הו

2

.די שטים פון

שמעון ראָדעל(ריא דע זשאנעיראָ)

די מאָרדאָקראטיע

אין גוּויסן צפוןילאנד ליגט אױסגעשפּרײיט די מאָרדאָקראטיע אין איר גאנצער לענג און ברייט. א הערשערין, א מעכטיקע. מיט זיגזאג-יבליץ עס שלאָגט איר שטרענגער, הארטער בליק.

ארוֹם איך-- די

װועזן פון דער אימפעריאליסטישער בלוט-דורשטיקער ק

פּאָעמע

אין דער דאָזיקער פּאָעמע שפּיגלט זיכ אָפּ, אויף א סוגעסטיװן זוֹן א סאטירישן אוֹנן, דער גאנצער פארברעכערישער ליקע װאָס זוכט אָפּצושטעלן דעם אגאָניע-צושטאנד פון דער קאפּיטאליס­דורך טייכן בלוט פון די פעלקער װאָס קעמפן פאר זייער פרייהייט, פאר נאציאָנגלער אומאָפּהענגיקייט, פאר א

דעם זיג פונעם מעכטיקן שלום-לאגער אין שפּיץ מיט דעם פאָגענטרעגער פונעם שלוֹם-- י. װ. סטאלין.

סוויטע: נאָב?-לייט פון פּאָליטיק, פון קריג, פון דער וויסנשאפט און דער טעכניק, אויפמערקזאם צו יעדן ווונטש אירן-- טיף פארנוינט-- צו פאָלגן גרייט.

איר קערפּער איז פון שטאָל. פון קופּער איז איר שטערן. פון שטיין

איר בלוט-- א פלום פון קאל איר שפּראך-- די ציפערן. דער געדאנק אירער-- טראנסמיסיעךפּאסן אין געטרייב. איר אויג-- א פפּעקטראָסקאָפּ, װאָס זעט בלויז רויט. איר געמיט איז שווארץ.

זי ליגט. איר צוקאָפּנס אי א שטוים, א ריזיקער, פון איר בעט+-- בארג און טאָ? פון א גחויסן קאָנטינענט.

טישער װעלט בעסער לעבן.! די פעלקער װייסן אָבער, אז קיין שוֹם בלוט-גאָדן און גרזילטאטן װעלן ניט זיין אומשטאנד צו פארהאלטן די רעדאקציע

מענטשנקעפּ.

איבער אָקעאנען צוויי, אויף די ווייטסטע אינדזלען, פארוואָרפן זיינען

פון אכצן פעלקער, אויסגעלייגט אין שטייגנדיקע טרעפּ.

און רייך איז זי. כּון מינעראלן טייערע-- איר נאָדן, פון אד?-שטיינער איז דער זאמד.

איבער איר. פון וויין-- די טייכן. ברויט די ווייכע ערד,

ען. פון מעטא?-- די אָקסן. עס שלינגען פייער די מיליאָנען אירע פערד. איר בעכער איז א שפּרוד?דיקער קוואל. איר שפּייכלער--- פו? פון ראנד ביז ראנד.

פון ריינעם זילבער איז דער הימל? פון שטאָ? עס זיינען אירע פויגל?

גרויסע לופּט-בלאָזן האָבן זיך

די סוויטע איז פארצווייפלט. שוין אלע מיטלען אויסגעפּרוווט. נאָר ס'העלפט קיין מיט? ניט. ניט פּלעבאָטאמיע, ניט טראנספוזיעס, ניט די גרויסע דאָזעס אנטייט

ניט ס'העלפט

דאן האָט דער סאָציאָלאָג,

דער האר פון כישוף, זיך איינגעבויגן און שטיל געזאָגט אויף איר געהער:

אלמעכטיקע! דו קעגסט געזונט ווערן און אויף דור-דורות ניט וויסן

אויב דו וועסט, אָ, הערשערין, נאָר זאָלסט, צוערשט,

די מאָרדאָקראטיע האָט.א ברום האט איבער וואלד און פעלד, און איבער שטאָט און מיט הינט, פון קייט באפרייט, צעיושעטע, די די יעגער, ביז די ציין באוואָפנטע,

אינעם יאסער יידישן מלוכה-טעאטער הערשט איצט א באזונדער לעבהאפטע שטימונג. דער טעאטער-קאָלעקטיוו גרייט איצט צוויי פּרעמיערעס ווי אויך א ספּעקטאקל פארן פּופּן-טעאטער. די שוי­שפּילער, רעזשיסאָרן, אינסטרומענטיסטג און דעקאָראטאָרן ארבעטן מיט באגייס" טערונג ניט שאנעווענדיק קיין שום אָנ שטרענגונגען, װאָס זענען אזוי נויטיס באזונדערס אינעם פּרעזענטירן די פּיעסן אמעריקע" פון באָריס לאוורעניעוו, װאָס איז אויפגעצייכנט גע­װאָרן' מיט דער סטאלין-פּרעמיע, און ניבע, נימע, ני קוקוריקו" פון א. גאָלר­פאדען, װאָס ברענגען אויף דער ביג פארשידענע פּראָבלעמען, אָבער אין אל­געמיין דינען ביידע דעם פּראָגרעסיוון צוועק.

= אין ,די שטים פון אמעריקע" שטעלט באָריס?אוורעניעוו פאָר, דאָס וואקסן פון דער באוועגונג פון די שלום­

. פּארטיזאנער אין די רייען פון דער אמע­

ריקאנער באפעלקערונג, װאָס קומט פאר אין די באדינגונגען פון דעם צעווילדע­וועטן פאשיסטושן טעראָר מצו' די גרוי­סע מאָנאָפּאָליסטישע קרייז|,

די אקציע פון דער פּיעסע הויבט זיך אֶן צום סוף פון דער אַנטיהיטלעריס­טישער מלחמה, אין אן אמעריקאנישן רעגימענט װאָס. איז קאנטאנירט אין מערב-דייטשלאנד. די ערלעכע אמערי­קאנער זעלנער וואָס ווייסן וועגן דעם העלדישקייט פון דער רומרייכער סאָווע­טישער ארמיי, די ווונדערלעכע אייגנ­שאפטן פון די מענטשן ואס זענען דערצויגן געווארן דורך דער פּארטיי

דו איינציקע! אראָפּשלינגען דעם פּיל

די פּֿאלדן פון

איר פּעדעסטאל-- געביין

נאָר ס'שטייט די פוויטע ארום איר פארזאָרגט-- עס איז די הערשערין, עמבאָליע!

פון לענין און סטאלין, קענען ניט אזוי גרינג אָפּגענארט ווערן. די אנטיסאָווע­טישע שקרים פון דער פֿארקויפטער פּרעסע קען זיי מער ניט פארפירן. קעגן די אנטיסאָוועטישע פּראָוואָקאציעס נע­מען זי אן אנטשלאָסענע שטעלונג. אויף זיי ווארפט זיך ארויף דער גאנצער רע­פּרעסיע-אפּאראט פונעם װאָל-סטריט, די דאָזיקע מענטשן וועלכע געפונען זיך נאָך צום אָנהויב, אויף פּאָזיציעס ווייטע פון די קאמוניסטישע אידעען, פארשטייען אלץ מערער די גערעכטיקייט פון דעם קאָמוניסטישן קאמף, זיי איבע-צייגן זיך אליין אין דער צביעותדיקייט פון דער אמעריקאנער ,דעמאָקראטיע". דער הױפּט-העלד פון דער פּיעסע, דער קא­פּיטאן ווֹאלטער קיד, מאכט. אליין דורך דעם פּראָצעס פון דערגרייכן פּאָליטישע רייפקייט און גייט איבער צום קאמף אויף דער זעלבער באריקאדע מיט די קאָמוניסטן. די טעאטער-דירעקציע, לויט דעם פּרינציפּ פון יונגע טאלענטן, האָט איבערגעגעבן דאָס אויפ­פירן דעם דאָזיקן ספּעקטאק?-- דעם חבר אברהם ניימארק.'

די ראָלן פאָדערן א באזוגרער געניטקייט אין דער שוישפּילערישער קונסט, בא­זוגעדעס אין דער ראָ? פון דעם קאפּיטאן קיד, סערזשאנט מאק דאָנאלד, סענאטאָר ווולער און דער פאָרזיצער פון דער קאָ­מיסיע פאר אויספארשן די אומאמערי­קאנער טעטיקייטן. די לעצטע ראָ? דארף רעאליזירט ווערן אזוי אז זי זאָל ארויס­רופן דעם האם פונעם צושויער קעגן דער געזעלשאפטלעכער אמעריקאנער אֶר­דענונג און אירע טעראָר-אינסטיטוציעס.

געמאכט אִיר האדץ. טן גאלד אין די געוועבן פֿוֹן איר לייב.

אריינגעכאפּט אין דעם גאָלר-פלוס פון איר בלוט. דער אָטעם-- שווער. עס גרילצן די געלענקען אירע. אין די אויגן-- גסיסה'דיקער גלֿוט. עס פּ?אָנטערט זיך איר שפּראך פון ציפערן. אין שווארצער חשכות טוקט זיך איר געדאנק.

אָלעראנץ. ענערגיע פון אטאָם. ניט דעם קריגערס ל?אָגל בלוט. ניט פון זיין שווערד דער גלאנץ. גניט די אלטע-סגולה-- נענער-האלדן אויף שטריק. ניט ברענענדיקער נערוונ-קנויט אונטער דינאמיט.

װואָס הייסט פּ? אנ ע ט, זיך אָפּבאָדן אין י ם פון בל ו ט און זאָלסט פארצוקן ס'הארץ פון רויטן בער.

געטאָן. און אין דער דעמערונג פון צווישן טאָג און נאכט, און דאָרף, צעשאלט זיך דער טראָמפֿיט, ו| אויגן רויט, אויף אלץ פֿארצוקן גרייט-- ו| האָבן זיך ארויסגעלאָזט אויף יא כ ט. ו| ירי--רריייייי/רייי/ אריר יל ריאי וילא ערב דעם דערעפענען רעם סעזאָן ביים יאסער יידישן מלוכה-טעאטער

-איקוף-בלעטער"

אירע הענט.

די מעכטיקע, געפערלעך קראנק,

מער פון קראנקענבעט,

דער דערפאָלג װואָס די דאָזיקע פּיעכע| האָט געהאט אומעטום ווו זי איז אויש-| געפירט געוואָרן, בארעכטיקט אונדז צו גלויבן אז אויך אויף דער בינע פוגעם ואסער יידישן. מלוכה-טעאטער וועט זי האָבן דעם געהעריקן דערפאָלֿג ווען זי וועט אויפגעפירט ווערן מיט דער גרעס­טער אויפמערקזאמקייט אין אלע הינ-| זיכטן.

די צווייטע פּיִעסע וואָס ווערט צוגע­גרייט פון דעם יאסער יידישן מלוכה­טעאטער-קאָלעקטיוו צום אָנהוױיב פון דעם פעזאָן איז ,ניבע, נימע, ני. קוקו­ריקו" פון א. גאָלדפאדען, די רעפּעטי­ציעס, אונטער דער רעזשי. פון זשעני זעלצער, זענען ערשט אין אָנהויב; די ראָלן זענען אָבער שוין גוט איינשטודירט געװאָרן. דאָס וועט געבן די שוישפּילער די מעגלעכקייט צו פארטיפן דאָס אינ­טערפּרעטירן. די ראָלן. די פּראָבלעם וועלכע שטייט פאר די שוישפּילער אינעם אויפפירן די דאָזיקע פּיעסע פון א. גאָלדפאדען איז, ארויסברענגען דעם כא­ראקטער. פון געזעלשאפֿטלעכער קריטיק. אין דער פאָרם פון א קאָמעדיע, האָט גאָלדפאדען שארף אָנגענריפן די עקס­פּלאָאטאטאָרישע קלאסן, וועלכע פּראָ­פּאגורן אָבסקוראנטיזם, אבערגלויבן, מיסטוציזם.:

די פּרעמיערע פון דער פּיעסע. ,ניבע, נימע, ני קוקוריקו" וועט פארקומען אין צוזאמענהאנג מיט די פייערונגען פון דעם דערפולן 9 יאָר זייט דעם גרינדן פוז דעם יידישן טעאטער אין. רומע­ניע.

הײמערד

פוז באלא קאראָל

(המשוך)

-- איאָ? די דאָזיקע חכמה האָט איר געלערנט אין דער שוך-פאבריק! זאָגט, וואָס קאן מיך פרייען אז מען גנבעט צו א האנטעך ביי אן אָרעמער יידישע­פרוי, וועלכע איז דורכגעגאנגען די שבעה מדורי גהינום! איך בין מיר נאָך אזא גוטער קאָמוניסט וי איר זענט, ליבער קרישאן באַטשי! צענטליקער יאָרן בין איך געווען דער פירער פון אן אֶר­גאניזאציע אין וועלכער ס'האָבן זיך איינגעשריבן ארבעטער. נאָר איך האלט אז די יידן זאל זיך אויפבויען. זייער לאנד, און איר אייערס. איר האָט שוין גע­הערט פון די ציוניסטן?

--= וי הייסט נישט. יענע זענען דאָך פאשיסטן! אומזיסט שאָקלט איר מיטן קאָפּוּ יענע זענען פאשיסטן. יאָ, יאָ, איך זאג אייך! איך האָב געקענט איינעם. ע­האָט געוווינט... איר האָט געקאָנט קענען נישט איינעם, אפילו הונדערטער... נאָר לאָזן מיר דאָס אָפּ. זאָלן מיר נישט דיסקוטירן, קר'שאן באטשי. איר דארפט נאך אס לייענען, זיך בילדן. אין אייך איז נאָ אלץ פריש, רוי, אזוי וי איר האָט דאָ צום ערשטן מאָ? געהערט...

-- רוי... צום טייוו?!

-- נאט אייך! לאָזט אָפּ איך בעט אייך די הוױיך-ניוואָדיקע רעדעם מיט די טייוו­לאָנום און אנדערע אזעלעכע ווערטער== האָט אראָפּגעשריגן הער סאבא. פונעם טעראס. פון אויפן שטאָק, ווו ער האָט אלטע אילוסטרירטע צייט­שריפטן.

-- איך האָב דאָס רעכט צו רעדן, און אז עס געפעלט אייך נישט, הער סאבא, פארשטאָפּט אייך די אויערן.

-- אמת! איר זענט גערעכט, קרישאן באטשו!. איר האָט. דאָס רעכט צו רימען איער דעמאָקראטיע, נאָר איך פארזאָג אייך צו זיין אקעגן מיר אזא עזותפפּנים; דאָס האָב איך אייך געוואָלט זאָגן און איך בעט אייך איר זאָלֿט מיר נישט אָפּענטפערן! באַשליסט ערגעץ אנדערש וועגן דעם ענין פונעם האנטעך און איך מוז זאָגן אז ווער עס קאָן פארטיידיקן אזעלכע פאלן, דער איז אליין אימשטאנד צו אזעלכע מעשים...

דעם לעצטן זאץ האָט הער סאבא שטי?

­

וִ ח ם

ארויסגעזאָגט. אָבער נישט אזוי שטיל אן ו | קרישאן באטשי זאָל אים

נישט דער­הערן.

בילדנער געזאן דעם גאסן-הענדלער,

| האָט זייער געפעלן דער פאל, עה האָט

אלץ געל?אכט ביז מען האָט דיסקו­טירט, נאָר דערנאך איז ער אויך ערנפֿט געװואָרן ווען ער האָט געקוקט אויף קרי­שאן באטשין וועלכער האָט זיך געפּאָרעט מיט די קינדער-שיך.

-- נאט אייך! איז אויפגעשפּרונגען דער אלטער--- אויף מיינע עלטערע יאָרן מאכט מען מיך נאָך פאר א גנב.

--- טרייבט נישט איבער קרישאן בֿא­טשי--- האָט שנע? זיך אריינגעמישט הער גראָס--- קיינער האָט נישט געזאָגט אז איר זענט א גנב, קיינער האָט אייך נישט געוואָלט באליידיקן...

-= וויאזוי... בעט אייך!

-- אבערוװואָס! איר וווינט דען נישט אין דעם הויז, אין הער סאבאָס הויז, מיט א וווינונג מיט א באדעצימער? איר וווינט נישט דאָ מיט זיין הסכמה? קאָן ער דען וועלן איער רעה?

-- די מענטשן זענען נישט דאנקבאר! מען קען פון זי נישט דערווארטן קיין דאנקבארקייט, אנשטאט דעם, וװאָלטן זי דעם מענטש גערן דערטראָנקען אין א לעפ? װואַסער... האָט אראָפּגעשריגן הער סאבא פונעם שטאָק און אויסדרייענדיק זיך מיטן רוקן האָט ער ווייטער געבלע­טערט.

-- נישט מיט זיין גוטן וילן האט מען מיר דאָ געגעבן א וווינונג. װאָלט איך נאָר געפּרוווט קומען אהער וווינען פאר דער מלחמה! נאָר נישט דאָם בין איך אויסן! איר מאכט אזא גרויסע זאך פון דער גנבה פון א דר,.. האנטעך! א גרע­סערע זאך וי ווען מען ננבעט הייזער. צי ווילט איך זאָגן, הער סאבא, אז מיט דעך ארבעט פון אייערע צוויי הענט האָט איר זיך געבויט די גרויסע מויער?

-- נו, ער האָט אים גוט אריינגעזאָנט'

--= האָט געלאכט בילדנער און האָט אוים­געשפּיגן,--- װאָס אמת איז אמת.--- ער האָט געקוקט אויף קרישאן באטשי, וועל­כער האָט אָפּגעטרײיסלט פון אויפן שורץ דעם אָפַּפַאל און האָט זיִך געגרייט צו גיין צו דער פרוי שלאָמאָװויטש, איר איבערצו? געבן די פאריכטע קינדער-שיכלעך,

-= באנדיט! אזוי באפאלן נאָר מערדער דעם מענטשן--- האָט געקוויטשעט הער סאבא ווי איינער װואָס איז ארויס פון די כלים און איז. אריינגעלאָפֿן אין. צי­מער./

פון הינטער דעם פּלױיט פונעם שכנות­דיקן הויז איז אלץ דערשינען א קאָפּ און אין אלץ מערערע פענצטער האָבן זיך באוויזן נייגעריקע מענטשן.

פרידמאן, וועלכער איז געשטאנען ביים טויער שוין מער וי א פערט? שעה, האָט געטראכט צי ער זאָל זִיך אַריינמישן אין דער דיִסקוס!ע צי זאָ? ער ווייטער גיין, באזוכן ראָטמאנען.

ווען ער האָט אָבער באמערקט דעם וועבער-מייסטער אין אָפענעם פענצטער, איז ער צוגעגאנגען צום הער גראָס:

-- פון ווען זייט איר א קאָמוניסט? -- האָט ער אים?אכנדיק געפרעגט.

-- װאָס אינטערעסירט דאָס אייך, אז ס'איז דערלויבט פרעגן?--- איז גראָס איבעראשט געוואָרן.

-- קרישאן באטשי איז א קאָמוניסט און איר באהויפּטעט אז איר זענט אויך געווען... וי איך ווייס זענט איר געווען א מזרחיסט.

-- און װאָס איז אינעטערעסאנט דער­

--- איער באהויפּטונג!' וויי? די קאֲמוֹ­ניסטן האָבן אין דער גאנצער צייט פון דער מלחמה קעגן די היטלע­ריסטן און קעגן די רויבערישע פֿא­שיסטן.

-- און די ציוניסטן האָבן נישט געטון דאָס זעלבע?--- איז הער גראָס אויפ­געשפּרונגען אן אויפגערעגטער און גע­קוויטשעט אויף אזא הויך קול אז די

צוזאמענגעלאָפענע מענטשן בעת דער מחלוקת, האָבן ארומגענומען די צוויי דיסקוטאנטן.

-= חי ציוניסטן האָבן נישט געטון

דאָס זעלבע--- האָט געענטפערט פריד­מאן מיט א רויקערע שטימע און מיט טיפער איבערצייגונג--- הער גראָס. נעמט אפיר דעם ציוניסטישן קאָנגרעס, ואס איז אָפּגעהאלטן געוואָרן אין יאָר 1985,

-- איך נויטיק זיך נישט אין דעם! איך האָב געביטן צוויי ווערטער מיט קרישאן באטשין און איך ווי? זיך נישט אַרײנלאָזן אין אן אידעאָלאָגישע דיסקו­סיע, צו דעם איז צו גרוֹיס דער פּלַע­

נום יי

פרידמאן האָט זיך געענטער צוגעבויגן צו גראָסן.--- אויב אזוי, װועל. איך אייך זאָגן אין אויער: ב|-גוריון האָט

זיך באטייליקט אין יענעם קאָנגרעס אלס מיטגליד, פונעם עקעזעקוטיוו-קאָמיטעט פון דער ציוניסטישער ועלטדאָרגאניזא­ציע; ביים באהאנדלען די פראגע פון דער פארפאָלגונג פון די דייטשע יידן, האט ער געלאָזט קראָקאָדי?-טרערן. דער­נאָך האָט ער, כדי זיך צו בארויקן, גע" זאָגט: ,אָבער וי ערגער וואָלט געווען די אינטערנאציאָנאלע לאגע, אויבֿ די קאר מוניסטן וואָלטן געקומען צו דער מאכט אין דייטשלאנד און נישט היטלער!" נו, איר זעט? ער האָט מורא געהאַט פאר דעם פאר ואָס איר און דער הער סאבא פון אויפן שטאָק האָבן איצט מורא. בן­גוריון ווידער, איז היינט דער פּרעמיער" מיניסטער פון דער מדינת ישראל. עס כאפּט אים אָן א קדחת אז ער הערט נאָר פון קאמוניסטן... דערקלערט אייערע מיינונגען קרי­שאן באטשין... ער וועט אייך גערן אוים­הערן,,י

הער גראָס איז נאָך נישט געקומען ביז צום טויער, ווען א פרישער געטומ? האָט דערגרייכט צו זיינע אויערן.

== נו. קומט אז איך. זאג אײַך!-­האָט ער געזען דעם אלטן קרישאן באטשי וי ער האָט ארויסגערופן פון דער שטוב די פרוי שלאָמאָוויטש--- קומט, אז איך זאָג אייך!

(המשוך קומט)