2:
פמניק נער ן און לוםט" זאפּי
-וז
ו עו
ר אָן יסער
און האָבן
ראל.
ייבט*
פון דאס
דֲ זי
פון
וויבן
{פּעל 4
בטן:
וכַּעַל
צוו"
דאָר
יִיפן
דעם: פוז
עמ
כער
די ווונדערבארע אנטוויקלונג פון דער קולטור איז אונדזער לאנד
אונדזער פאָלקס-ידעמאָקראטישער רעזשים אנטוויקלט זיך, אונטער דער אָנפירונג פון דער רומענישער ארבעטערפארטיי און מיט דער ברידערלעכעאומשעצבארער הילף פונעם מעכטיקן סאָוועטן-פארבאנד, און שפּאנט אויפן זיגרייכן וועג פון סאָציאליזם פארויבערנדיק פארן גאנצן ארבעטעריפאָלק די מעגלעכקייטן צו דערגרייכן א פאָרגעשריטענע סאציאליסטישע קולטוה. ך' קולטור-רעוואָלוציע,- אין איר אנטוויק: לונג, האָט פארוואנרלט דעם לימוד, די קונסט, די וויסנשאפט אין א אייגנטום פון די ארבעענדיקע, שטעלנדיק די רע" אליזירונגען אויף די אלע געביטן אין דינסט פון די הויכע איעדאלן פונעט ארבעטעריקלאס,
אין דער צייט ווען רומעניע איז בא. הערשט געווען פון פּריצים און גוטבאזיצער, איז מער פון א העלפט פון דער באפֿעלקערונג געווען. אנאלפאבעטיש אָרער האלב-אנאלפאבעטיש. היינט פונקצואָנירן צענדליקער-יטויזנטער אלפאבעטיזירונגס-קורסן, וועלכע ווערן באזוכט פון הונדערטער-טויזנטער אנאלפאבעטן וועלכע ליקווידירן די טרויעריקע ירושה פון= דער פארגאנגענהייט. פון 1870 פאָרשולן, וויפל? ס'האָבן עקזיסטירט אין יאר 58---1989, זענען היינט פאראן 8 פארשולן. די צאָל? עלעמענטארשולן איז היינט פון 19.882 און זענען באזוכט געװאָרן אין לעצטן לערן-יאָר פון מער וי 2 מיליאָן שילער. פריער האָבן עקזיסטיורט עטלעכע געציילטע אזויגערופענע{אינדוסטריעלע. ליצייען", היינט זענען פאראן אין דער ר. ם.-ך. 806 טעכנישע מיטל-שולן מיט כמעט 100.000 שילער. די צאָל פאקולטעטן פארן הויכן לימוד איז געוואקסן פון 41 אויף 185, און די צאָ? סטודענטן פון 26000 צו 88000.
די דאזיקע ציפערן רעדן גענוג איבערצייגנד. פּונקט אזוי איבערצייגנד זענען אויך דִי ציפערן וועלכע שפּינלען אָ5ּ א צווייטן אספּעקט פון אונדזער קולטוראנטוויקלונג. ס'איז די רייד פון דעם ארטיסטישן קאָנקורס פון די קינסטלערישע גרופּעס װאָס פורן זייער טעטיקייט אין די קולטור-היימען, א קאָנקורס ביי וועלכן ס'האָבן זיך באטייליקט 300:000 מענטשן--- קינסטלערדאמאטאָרן פון די
רייען פונעם רבעטער-קלאם,= פונעם ארבעטנדיקן פּויערטום און פון דער פּראָגרעסיווער= אינטעליגענץ.= איבֿער
0 כאָרן, 4200 טאנץ-גרופּעס, 1000 אָרקעסטערס פון פאָלקס-אינסטרומענטן און 7000 סאָליסטן. ס'איז איבעריק צו קאָמענטירן דעם פאקט ווען מיר טראכטן, אז אין אמאָליקן בורזשואזיפֿריצישן רומעניע האָבן נישט עקזיסטירט מער וי צוויי טעאטעריגרופּעס- פוז קינסטלעראמאטארן און 186 כאָרן.
די דאָזיקע אויפבליענדיקע אנטוויקלונג קומט פאָר ביי אונדז אין לאנר אין דער צייט ווען אין די קאפּיטאליסטישע לענדער, אונטערדריקטע. אונטערן יאָך פונעם אמעריקאנישן אימפּעריאליזם, איז פארשפּארט פאר די ברייטע פאָלקס-מאסן דער וועג צו קולטור אוז דער אנאלפאבעטיזם וואקסט אומאויפהערלעך אין דעם זעלבן ריטם אין וועלכן ס'וואקסט די צא? טאנקן, באָמבארריערן און אנדערע. מלחמה-מכשירים. אין די פארייניקטע שְׁטַאטן, האָט מען אין די לעצטע יאָרן אויסגעגעבן 800-- 806 מאָלּ מערער פאר באוואָפנונג וי פארן עפנטלעכן אונטעריכט; אין די פארייניקטע שטאטן ווערן אויסגעגעבן ריזיקע סומעם געלט פאר פארשידענע ,,פארוויילונגען"
אויף צו פארטעפפּן די מאסן, נאָר ס'עקזיסטירן נישט קיין פּערמאנענטע
קונסט-טעאטערס, ס'עקזיסטירן נישט קיין מלוכה-פארלאגן װאָס זאָלן שטעלן דעם לייענער צו פארפיגונג ביכער פאר א בי ליקן פּריין. ס'אוז נישט פארזיכערט. די מאטעריעלע באדינגונגען פאר די שילערם דורך סטיפּענדיעס, קאנטינעס, שילערהיימען און אנעדערע נויטיקע זאכן בַרי צו קענען לערנען.
אין פראנקרייך, עקזיסטירן א מיליאן חונדערט טויזנט אנאלפאבעטן. די ציפער איז אפיציע? געמאָלדן געװואָרן פונעם נאציאנאלן אינסטיטוט פאר סטאטיסטיק, ס'איז דעריבער צו פארשטיין אז די צאָל אנאלפאבעטן איז ווארשיינלעך א גרעסערע.
טעמענגעעב מאן סעטאט
אין מארשאליזירטן ישראל זענען א" רויסגעבליבן פונעם לימוד, נאר אין תלדאביב, 10000 קינדער, דאָס הייסט--. א פערטל פון דער צאָ? קינדער אין שופעלטער. דאָס יאָר זענען נאָר אין שטעטל ראמלע ארויסגעבליבן 800 קינדער װעלּכע וועלן נישט קענען באזוכן קיין שול,
אין אונדזער היימלאנד, די רומענישע פאָלקסירעפּובליק, האָבן די מיטלעבנדיקע נאציאָנאליטעטן די פולע גלייבבאערכטיקונג און געניסן באגלייך מיטן רומענישן פאָלק פון די קולטור-דערגרייכונגען. די יידישע ארבעטימעגטשן באטייליקן זיך אקטיוו אין דער קולטור: רעוואָלוציע, און די וועלכע ווילן לערנען זייערע קינדער און זייער מאמערלשון האָבן די מעגלעכקייט זי צו לערנען אין די פאראנעגע יידישע מלוכהשע קינדע-גערטנער, עלעמענטאר- און= אין דער פּעדאגאָגישער מלוכהשע-שו? פארן ייךו
שן לימוד. צוויי מלוכה-טעאטערס פונק-{
ציאָנירן אין יאס און בוקארעשט. די טעאטערס גרייטן צו דעם הארבסטסעזאָן וועלכער וועט געעפנט ווערן אין איין צייט מיטן פייערן 9 יאר זייט דער גרינדונג פונעם יירישן טעאטער אין אונדזער לאנד, דורך אברהם נאָלדפאדען.
אין מדינת.. ישרא?. פארבאט* די פארקויפטע בורזשואזיע דאָס יידישע טעאטער. ערשט נישט לאנג איז דער שוישפּילער גאטאן ווולפאוויטש
פארמשפּט געוװואָרן מיט 20 לירעס געלטשטראָף, וויי? ער האָט געשפּילט אויף וידיש אין דֶער ראָ? פון הערשעלע אָסטראָפּאָליער; דער גאָלדפאדען-פארמאציע, האָט מען פארבאָטן די אקטיוויטעט אין ישראל און זי נישט געלאָזט אויפירן ,די צוויי. קונע-לעמלס". ביי אונדז אין לאנד איז די פּיעסע ,די צוויי קונעלעמלס" געשפּילט געוואָרן פונעם ביקארעשטער יידישן מלוכה-טעאטער איבען 0 מאָל, און די פּיעסע, הערשעלע אָסטראָפּאָליער" איז געשפּילט געוואָרן פונעם יאסער יידישן מלוכה-טעאטער, אנדערע הונדערטער כפּעקטאקלען זענען געגעבן געװאָרן אין כוקארעשט, יאס און און גאנצן לאנד מיט די פּיעסן ,טביה דער מילכיקער", ,דער אוצר",, ראָס גרויסע געווינס" פון שלום-עליכם און אויך אנדערע פּיעסן פונעם אוניווערסאלן קלאסישן רעפּערטואר און פונעם ניי געשאפענעם סאָוועטישן רעפּערטואר.
די דאָזיקע פאקטן, ווי אוין" אסך אנדערע,- זענען. עדות- וועגן דעם גרויסן אומפארגלייכלעכן אונטערשיר צווישן די מעגלעכקייטן פון א קולטוֹראנטוויקלונג אונטער דעם פאָלקסירעמאָ
קראטישן רעזשים און די באדינגונגען|
פון פינסטערניש און עקספּלאָאטאציע אין וועלכער ס'לעבן די ארבעטימענטשן אין די קאפּיטאליסטישע לענדער. די פאקטן באווייזן, אז די קולטור. קעז קיינמאָל נישט ווערן דאָס אייגנטום פו:עם ארבעטנדיקן פאלק אויב די עקאָנאָמישע און פּאליטישע מאכט איז אין די הענט פון די עקספּלאָאטאטאָרס; די פאקטן באווייזן אויך, אז נאָך קיינמאָ? וי היינט האָבן נישט געהאט די מיטלעבנדיקע נאציאנאליטעטן פון אונדזער ל?אנד, אזעלכע גינסטיקע בארינגונגען פאר זייער קולטורעלער און פּאָליטישער אנטוויקלונג.
מיר זענען פרייע מענטשן. מיר לוקווידירן די עקספּלאאטאציע פון מענטש דורך מענטש און מִיר בויען די סאָ. ציואליסטישע געזעלשאפט. דאָס איו די פיבה ואס דערמעגלעכט די דאָזיקע וווגרערבארע קולטורעלע אנטוויקלונג פון אונדזער טייערן היימלאנד---- די רימענישע פאָלקסירעפּובליק,
8 א:א גאעג:אע: לפע:2
0.סא 6יטער זאָרגאנג
געזעלשאפטלעך* ליטערארישער זשורנאל- דערשיינט אונטער דער רעדאקציע פון א קאָמיטעט
8םזםעם-סטאו 3 זטזוואס= וטאט 058 יטטסאסס הש 88ה8קא
פרייז ליי 5 161!ט}6זק
1 אָקטאָבער
5558:::-::::3:עג-::2:0::0:5:אפ פאעושגש:2:עי:עי
51 8818)א001'0 1
ביננר
א יי
{4.30.1861.8 2 ,3359/80! 3181וא 51 ,/631חטסט5: 8ּו}-46/ וצ 8ון28480 רעדאקציע און אדמיג.: בוקארעשט. מאטעי באסאראב 2 ב. טעל. 4.36,22 יעבאטועפטאשטאפטא:אווא:סנוועהמשו:אטהאמטאואעב:אאאמגעומסאנאןאסאגאאגא:האאגעעאעגטאפקאא-אגאעגאנגאמוגו:אעואעמאנגואנגע::בי
לכבוד דעם זיטן נאוועמבער.=
זי וועלן דערפולן דעם פּלאן פאר דער צייט
די ארבעטער, טעכניקער אין= בא" אמטן פון דער פאבריק ,, מעטאלאָגלאבוס" פון בוקארעשט, באגעגענען דעם גרויסן יום-טוב, דעם זיײטן נאָוועמבער, מיט נייע און וויכטיקע דערפאָלגן אין דער פּראָדוקציע.
לויט די התחייבותן װאָס די חברים האָבן זיך גענומען, וועט דער יאריפּלאן
פארענדיקט ווערן ביזן 18-טן נאָוועטבער. דער קאָסטןפּרײיז וועט אראָפּגעדריקט ווערן מיט ,0 פּראָצענט לויט דעם פּלאניפיצירטן פּרײיז; מ'וועט איינשפּאָרן 500.000 ליי. און 6000 קילאָ מאטעריאלן. ס'וועלן אָנגעווענדט ווערן די מעטאָדן פון דער סאָוועטישער סטאכאנאָוװויסטן נינא נאזאראָווא און טשייט
קיק כדי צו פארגרעסערן די ארבעטפּראָדוקטיוויטעט.
צווישן די װאָס האָבן זיך גענומען התחייבותן, געפינען זיך: לייבאָװױיטש
סאול, שטעפאנעסקו יאָאן, סילאני?ודאוויק, קאָמאָלדי שטעפאן, ברענער ה., קאָרראָש אדאלבערט, פישער פעליקס און אנדערע.
זי וועלן אויסארבעטן 3000 מעטער סחורות אויפן חשבון פונעם זאָר 1952
מיט יעדן טאָג וואקסט די באנייסטערונג פונעם ארבעטער-יקלאס אין קאמל צו באגעגענען מיט גרעסערע דערפאָלגן דעם /יטן נאָוועמבער.
אזוי ארום האָבן די ארבעטער פון דער פאבריק ,,איליע פּינטיליע" פון בוקארעשט אויף זיך גענומען דאָס התחיי
בות לכבוד דעם זטן נאָוועמכער, צו פארענדיקן דעם פּראָדוקציעיפּלאן אויפן יאָר 1981 און זאָלן נאָך אויסארכעטן 300 מעטער סחורה אויפן חשבון פֿונעם יאר 1982.
זי האָבן זיך אויך פאָרגענומען איינצושפּאָרן ביזן סוף פון דעם 1981 יאר
0 ליי.
אויך לכבוד דעם 7יטן נאָוועמבער האָבן זיך די חברים: פייביש סאָלאַמאָן, סטראיעסקו דומיטרו און מיליטארו עלוזאבעטא פאָרגענומען אויסצוארכעטן יעדן טאָג 4 מעטער סחורח איבערן פּלאן.
קארעספּ. ביליג פעליטשיא
זיי פארווירקלעכן די התחייבותן
די ארבעטער פון דער טריקאָטאזשפאבריק ,,בעלא בריינער" פון בוקארעשט האָבן גענומען אויף זיך וויכטיקע התחייבותן לכבוד דעם גרויסן יום-טוב דעם ד-טן נאָוועמבער. די התחייבותן האָבן אָנגעהויבן פארווירקלעכט צו ווערן,
רי. חברים: פּריבעזשאנו מאריא, דיאקאָנעסקו דידא, איליעסקו דאָבריצא און הערשקאָוויטש וועלכע האָבן אויף זיך געגומען דאָס התחייבות טעגלעך איבערצושטייגן דעם פּראָדוקציע-פּלאן מיט 30 פּראָצענט, האָבן דערגרייכט א נאָרמע
זיי וועלן אינשפּאָרן 4.8000,000
די ארבעטער און טעכניקער פון דער פאבריק ,,רינאמא" פון בוקארעשט, האָבן גענומען אויף זיך דאָס התחייבות לכבוך
דעם 7יטן נאָוועמבער איינצושפּאָרן 200 ליי וי אויך 7800 קילא מאטעריאלן.
זיי וועלן אויך אויסארבעטן א ספּעציעלן מאָטאָר פאר קעסלען-אינסטאלאציעס.
דער
חבר ריישער יאנקו, דער טאָקער-סעקציע, האָט זיך פאָ-געגומען צו
פון
איבערשטייג פון 180--80 פּראצענט. דאָס איז זי דערמעגלעכט געװאָרן דורך דעם אָנוענרן די מעטאָדע פון דער כאָוועטישער סטאכאנאוויסטקע לידיא קאָראבעלניקאָווא,
ליל
רעדוצירן די ארבעטס-צייט כיי געהייזן מיט 20 פּראָצענט אָנװוענרנדיק די סאָוועטישע מעטאָדן.
קאַרעספּ. לייבא מארקו
ס'וואקסט די באגייסטערונג פון פארמעסטן אין די פאבריקן פון טימישאָארא
די ארבעטסימענטשן פון טימישאָארא נעמען אויף זיך נייע התחייבות;?כבור דעם 84-טן יאָרטאָג פון דעך גרויסער אָקטאָבער-רעוואָלוציע.
אזוי ארום, האָבן די ארבעטער פון דער פאבריק ,אמבאלאזשו? מעטאליק" גענומען אויף זיך דאָס התחיימות אויסצוארבעטן איבערן פּלאן 89 טאָנען סחו
רה אין ווערט פון 18.600.000 ליי און זאָלן איינשפּאָרן 1.200,000 ליו.
די ארבעטער פון דער פאבריק ,עלעקטרא-באנאט", האָבן זיך פאָרגענומען איינצושפּאָרן 600.000 ליי און צו פארענדיקן דעם איניציאלן פּלאן ביזז 0/:יטן אָקטאָבער.
די ארבעטער פון דער בארשטיפאברוק סטעאוא ראָשיע", ארבעטן אויפן חשבון פונעם יאָר 1982.
ס'האָבן זיך אויסגעצייכנט די חברים סאָפיא סייבער, מאריא אנטאנעסקן וואגנער.
און
עליסאבעטא
מעסאזש צום נייעם יאר
פונעם רב-הכולל פון דער ר. פ. ר. דר. משה ראזען
כל יושבי חבל ושוכני ארץ כנשוא גס הרים תראו וכחקוע שופּר תשמען -איר. אלע. אײַווווינער פון דער-וועדט אוו איינועסיקע פון דער ערר ווען די פֿאָן װעט פלאטערן פון די בערג, וװעט איר וען, דעם שאל פון שופר ווע איר הער"
(ישעיה י"ח) פון הפילת סוסף טל ראש חפוגה) ליבע מיטגלויביקע מיט טיפער פרומקייט און מתוך חשׁבון הנפש באגעגנט איר דאָס נייע
יאָר אין די הייליקע בתי מדרשים. ס'איז צו אן אנטשיידנדיקער מאָמענט אי! וועלכן מיר ווארפן א ב?יק אויף צוריק, אויף די שטעגן אויף וועלכע מיך האָבן
געטרעטן אויפן דרך החיים, אינעם פארגאנגענעם יאָר; ס'איז צו אויפטרייםלענדיק די רגע אין וועלכער מיר זענען חוקר ודורש מיט שארפער שטרענגסייט אונדזערע אייגענע בלאָנדזענישן פונעם ריכטיקן וועג, ס'איז צו אומדערזעטלעך אונדזער ווונטש דורכצודרינגען די האָריזאָנטן פון דער צוקונפט, כדי צו קענען דעם וועג אויף וועלכן מיר וועלן גיין אין דעם נייעם יאָר; ס'זעגען-צו הייליק די הבטחות, וועלכע מיר מאיכן דעם װואָס לעבט אייביק און אונדז אליין, מיר זאָלן זיין מאָרגן בעסער,. עתלעכער, גערעכטער וי נעכטן, אז אזא מין טאָג זאָ? באדייטן מער וי אן אנדערער יום-טוב. ראש השנה שטייט אונטער דעם צייכן פון דעם אייביקן טענטש
לעכן אמת וועלכער ווערט. אויסגעדריקט דורך. נעים.. זמירות ישראפי ;להמות ימינו כן הודע ונביא לבב
חכמה",(תהילים 90) לערן אונדז גאָט צו ציילן אונדזערע טעג, כרי מיר זאָלן באקומען א הארץ מיט חכמה". דער טאָג פונעם נייעם יאָר דערמאנט אונדז דעם עלעמענטארן חשבון, וועלכן כיר פארגעסן אין דעם טאָגיטעגלעכן לעבן. צו פארשטיין וויאזוי צו ציילן די טעג, נישט צו פארלירן אפילו איין רגע אוּמזיסט אָן זיי צו באנוצן אין דינסט פונעם אמת, צו שעצן דאָס לעבן און עס מקדיש צו זיין וועגן א הווכן אידעאל, אט דאָס איז דאָס בילר. פונעם ספר (המשוך אויף זייט 2)