מע
מיזם
תב? פון דער פון סאָטטעז ינעם יוות | דוי
יות,
יסוּד
פון נרט, רשטש
.יי רע
ימקייטלעמעללקקלועס קוק
גר. 180 עי עי אי,
עייאהסגיעארשג-טויעוקלינילטעיל עאיייייע עי עי
איך קום וי א שטאָלצער קאָמעט, וי די זון, ווען עס הויבט אָן צו טאָגן; איך קום װי א בייזער געוויטער, פון בליין און פון דונער געטראָגן; : איך קום וי א גלוטיקע ל?אווע פון װאָלקן ו|-באדעקטע ווולקאנען;
ײ יוסף באָװשאָוער
איך קום וי דער שטורעם פון צפון, װאָס וועקט און דערשרעקט אָקעאנען, איך קום, ווייל עס האָבן טיראנען
ארוואנדלט די פעלקער אי
עי קום,
רעװאָלוציע יי
ן טראָנען; ווייל מע פיטערט דעם פרידן
מיט פּולווער אוּן בליי און קאנאָנען; איך קוּם, וויי? די וועלט איז צעטיילט און דער בונד פון דער מענטשהייט צעריסן; איך קום, וויי? מע וויל פאר דעם צייטגייסט דעם ענדלאָזן וועלט-רוים. פארשליסן; איך קום, וויי? די מענטשלעכע ברוסט קען די זריעה פון לעבן נישט טייטן; איך קום, וויי? מע קען נישט די פרייהייט אויף אייביק פארשמידן אין קייטן,
איך האָב די פארקנעכטעטע פעלקער געפירט אין די פריערע צייטן,
איך האָב זיי געהאָלפן די שענרלעכע קנעכטשאפּט
אויף פרייהייט פארבייטן.
איך בין מיט דעם פארשריט געגאנגען,
די וועלט אים געהאָלפן באנייען,
און גיין װעל? איך היינט מיט די פעלקער
און וועל זי אינגאנצן באפרייען,
און אייך, איר געהייליקטע געלט-זעק,
געזאלבטע,
מיט אייערע פאלשע געזעצן און זיטן!
געקרוינטע באנדיטן,--
פארביקן פּורפּור, וי שמאטעס אויף שטיקלעך צעפליקן,
צו וועלכן
דאָס פאלק האָט געיובלט
אין נארישער פרייד און אנטציקן, פארלירן וועט איער פארפרארענע יו! לט איר בלענר-שיין דעם שטאָלצן, זוי וי דער שניי, וועלכער פאלט פון די אייז-בערג,
פון זון-שיין צעשמאָלצן!
און. אייערע הימלען, און אייערע שדים
און אייערע געטער, 2 װוע? זיי צעשטערן, ערד און דעם עטער!
און ריין װע? איך מאכן
און מעגט איר מיך ווארגן, און שיסן, און הענגען!--
אומזוסט אייער מי!
מיך שרעקט נישט קיין תפיסה, מיך שרעקט קיין שאפאט
נישט
מיך שרעקט נישט קיין תליה! ארויסוואקפן ווע? איך פון דר'ערר און איך ווע? זי מיט װואָפן באדעקן, ביז עס וועט אויף אייביק פארזינקען, ביז אייך וועט דער קבר פארמעקן!
| איך ווע? אייך פארניכטן ן איך ווע? אייער
ויא טארד
(המשך)
= איר האָט עפּעס, אקעגן דעם? מיר זענען אויך געווויר געװאָרן, אז איר גרייט זיך צו פאָרן קיין ישרא?, אז איר פּארלאָזט אונדז,
די שטילקייט האָט איבערגעשלאָגן דער אוזינע-שעף.
= מיר האלטן אז אין דער לעצטער צייט האָט איר נישט געטאָן איער ארבעט גענוג געוויסנהאפט, מיט נענוג איבערגעגעבנקייט; מור מוזן זאָגן אז איר לעבט שוין נישט צווישן אונדז,
א װאָלקן האָט פארדעקט די זון, פּלוצלינג איז שאָטנדיק געוװואָרן אין ביורא. ראָטמאנען װאָלט נישט געארט ווען עס באדעקט תויכף א גאָרע פינצטערניש די וועלט. אנשטאט דעם, איז אָבער נאָבאמאָ? ליכטיק געװאָרן. זיי האָבן זיך נעקאָנט אָנקוקן אין די אויגן.
-= איך בין נישט קיין שונא--- האָט זיך אָנגערופן דער וועבער-מייסטער מיט א הייזעריק קו?.-- נאָר ס'איז אל איינס,
-= איר זעט, ראָטמאן, דאָס איז אייער פעלער. עס טאָר אייך נישט זיין אלץ
פון באלא קאראָל
איינס וויאזוי אִיר ארבעט--- האָט געזאָגט דער פעקרעטאר פון דער פּארטייאָרגאניזאציע.--- דערמיט האָט איר אויך צוגעשטימט אז מיר האָבן ריכטיק באשלאָסן. װאָס איז אייער מיינונג?
-- צו וועלכער מאשון גיי איך?
-- צו דער 96יער, לעבן דעם גאררעראָב.
ראָטמאן איז אויפגעשטאנען און האָט זיך ארויפגערוקט פון ביוראָ. ער האָט זיך אָפּגעשטעלט בוים אריינגאנג פונעם וועביזאל. ער האָט זיך געענבערט: נאָך אלעמען, איז דאָס א אוזינע און נישט קיין ציגל-טרעגעריי, וי דאָס װאָס עס ווארט אויף מיר דאָרטן אין ישראל. גליקנערס צוזאָגעכצער! ער זאָגט צו אסך זאכן... פאר אנדערע אויך... גליקנער.., גליקנער... איז אן עקספּלאָאטאטאָר...
װאָס האָט נאָר געשריבן לענקע?, דאָ פלעכט מען אויך נישט די פּלייט פון קאָלבאס.., פאר יעדן ביסן ברויט דארף מען שווער ארבעטן. אסך הענגט אָפּ פונעם מז?. אלביס קינדער וווינען נאָך אלץ אין א געצעלט, פלייש האָבן זיי שוין
-=- 2 אמעעבעאעעעגע בא:בכ ע קע עי, אגע:עעג696: עו:ע:עעע::::אע:גע:עע:ענ:ע:0::::2:::0:2:עג-:-גאנעעגע:ג:ופ עג י,
)איקוף-בלעטער"
: זייט 5
דער רעװאָלוציאָנערער דיכטער יוסף באָװשאָװוער
פול מים ווייטיק און פו? מיט שטורם פול מיט ליבשאפט און פוף מיט ברויז דרי לידֶעך פונעם דיכטער יוסף באָװושאָווער,
בּעטראָג, 8 וינט, אויף דײַנע פליגל
רי הייסע וװערטער לַווּ מײיין פען
װאָס זענען שווארץ זי זשאר פון אויבן
ראד אוגט קאָץ מען פּייער זפן...
אזוי כאראקטעריזיהט באָו ישאָווער זי נע לידער.
יוֹסף באָװשאָװער איז געווען א פּראָדוקט פון דעם קליינעם רוסישן שטעט אין זיין צעפאלנדיקן צישטאנד פונעם | סוף ניינצנטן יאָרהונדערט.
די אנטוויקלונג פונעם קאפּיטאליזם אין רוסלאנך האָט געבראכט אויך ענדערונגען אין דעם דאָזיקן שטעטל. אַן א שיעור פאראָרעמטע, גערודפטע פין דער צארישער מאכט, דורך פּאָג;דאַמען און פארשידענע גזרות, האָבן זיך א גרויסער טייס איבערגעגעבן דער וואנדערשאפט. מ'אוז געפארן זוכן גליקן אינעם לאנר"; אין אמעריקע. נאָר דאָרט האָט אויף זיי געווארט די שוידערלעכסטע | עקספּלאאטאציע. אסך קרבנות זענען פארצערט געוואָרן אויף דעם מזבח פוז דעם אמעריקאגער. קאפיטאליזם. אויך יוסף באָװשאָווער איז געוועי די דאָזיקע קרבנות.
געבוירן איז ער אין ליבאוויטש, א שטעטל אין ווייס-רוסלאנר דעם 50-טן סעפּטעמבער 1873, דער פאָטער זיינער, א ייר א סוחר, א למדי, א פאנאטיקער, האָט פון זיין זון אויך געוואלט מאכן דאָס זעלבע. דער יונגער ווסח, וועלבעהאָט פאו רמאָגט אן עדלע אומרויקע נשמח, האָט קיין סך זיין פאָטערס סביבה נישט | איבערגעטראָגן. ער האָט באלד אָנגעהויבן ארבעטן אין א מעליגעשעפט און א קורצער צייט איז אמ היקע. דער דאָזיקער ט איז נאטירלעך | געווען אנטשיידנדיק פאר זיין גאניץ ווייטערדיק לעבן.
אין אמעריקע האָט זיך באָוושאָווער באקענט מיט דעם ניי אנטשטאנענעם ארבעטער-קלאס, ער האָט זיך באקענט, פילַנדיק טא קע אויף זיין פּלייצע אלע כּלאָגן פון דער קאפּיטאליסטישער געזעלשאפט.
און אצינד איז געשען דייס צווייטע געשעעניש אין זיין לעבן. ער האָט אָנגעהויבן שיט לידער את זי לייענען פאר די חברים-ארבעטער איז שאָפּ(פא
בריק). די לידֶער האָבןז געטראָגן דעם פּעטשאָט פון די ליידן פינעם או רבעטער" קלאס. אומצערייסבארע שטזיק האָבן זיי מיט די געפלאַנטע, אויסגע. נוצטע מאסן.
די פירל בי איך,
רי סטרונעס זייט איר,
גאָר איר קענט רעס קלאוג
רערוועקץ אין מיר,
זאָגט דער דיכטער אינעם ליד ,צו
אֵל נאָלדענעם
איינער פון
ער אָפּגעפארז
קיין אמע
מיינע ברידער" און באוווסט אז אויב ער וועט זיך אָפּרייסן פון די מאסן וועט
וואָכן-לאנג נישט געזען..." הם....
ער האָט זיך דערמאָנט, אין דער צייט פון נאָך דער מלחמה ווען ער איז געקראכן אויפן דאך מיט די בלעכערס, ווען ער איז געווען אין פארמעסט מיט די בוי-מייסטערס ביים מישן דעם מאגטער, ווען זיי האָבן אריינגעטראָגן פון הויף מאשין-באשטאנדטיילן, און מען האָט פון זיי צוזאמענגעשטעלט א נויט מאשין, די 96-טע!--- האָט אים דור געבליצט דעם מוח. מיט וואס פארא באגייסטערונג האָט ער רעמלט געטון זיין ארבעט! אזוי האָט ער אוואנסירט. הָאְָט מען אים אינמיסטן געשטעלט צו דער מאשין? ער האָט געשמייכל?ט, דעמלט האָט מען אים גערימט פאר זיין ארבעט, פאר דער 96-ער מאשון. און איצט?
לעבן דער גארדעראָבע איז נאך איצט געשטאגען פארשטויבט די שיך-פוטערקעטע.{אינסטאלאטאָר-מייסטער ראט" מאן"--- האָט ער געלייענט אויפן טעוועלע. ער האָט עס אראָפּגענומען און פארשלאָסן אין זיין לעדל,
די מאשינען זענען געלאָפן מיט א א שנעלן זשומענדיסן טעמפּאָ.
ער האָט געפילט אויף זיך דעם פרעגנדיקן בלוק פון די מענטשן. זיי האָבן זיך נישט געוואָלט באגעגענען מיט אים. אפילו אין ליארעם האָט ער געפילט שטילקייט, נערוועזקייט אָבער נישט אזא
אויך פארשטומען זײַן. קיד.
ווייט זער: און ל ב אין אייך ויה צוו וװער פֿלוטים. מיד,
ראן וינגט ויך גייט מער קיין אייגציסט ניך. (אטירלעך האָט דאָס שרייבן סוף געמאכט צו זיין קאריערע און פאה
איבערגעגעבן צו דער נייער באשעפטי
ארוו-י לירעך א
קונג. ער האָט גענומען לערנען די ענג:לושע שפּראך, אָבער אזוי געלערנט, אז ער האָט אין גיב איבערגעזעצט אויף ענ
גליש זיינע אייגענע לידע. ער האָט זיך אויך באקענט ימי דער עננלישעד און מיט דער דייטשער ליטעראטור וי צוויי געלונגענע יירישע איבערזעצונגען; איינע פון שעקספּיר ,סוחר פון ווענעריג" און די צווייטע פון ועטעס ,פאוסט". שפּעטער איז אים אויך געלונגען אליין ענגליש.
דער שטורם מיט וועלכן באָיושאָווער איז דערשינען אויף דער סצענע פון רעװאָבוציאָנערער דיכטונג,. האָט ארויסגערופן א גרויסן אפּקלאנג אין דער דעמלטיקער פּראָגרעסיווער וועלמי. קריטיקער האבן זיך אָפּגערופן מיט גרויסע לױיבגעזאנגען וועגן דעם נייעם שטערן אויפן
נאָר וויאזוֹי ס'האָט זיך ארייסגעוויזן
ק
שפּעטער, האָט עי די כוואליע שִבחים
שלעכט אויסגעווירקט אויף דעם אזוי איער די בעל יוה באָוושאָווער. די דערציונג װאָס ער אט גענאָסן אין:7 יוגנט, וי אויך ז אזונדערער איינגעבוירענער אי האָבן זיך אויסגעווירקט אויף זייז שוואנקנדיקער. נשמח. װי א באוווסט, איז ער אויך געשטאנען א צייט לאנג
אונטער אנארכיסטישער השפּעח. דער דאָזיקער פאקט ווייזט זוך ארוים אויך פון די לידער, װאָס זענען באשאפן געוואָרן אין יענער צייט.
א פאקט איז, אז פון יענער צייט איז איבערגעריסן געוואָרן זיין שאפֿונגסיכוח און דער. דיכטער איז אוייינגעטאלן אי א קראנקהאפטער מעלאנכאָליע.
די ווירקלעכע סיבות װאָס האָבן באָוןשאָווערן צעשטערט די נשמה, זענען אָבער נישט געווען מער וועזענטלעכע. ער האָט פּשוט נישט געקענט איבערטראָגן דאָס איינזאמקייטס"געפיל, וי פאראיאָרן אין דער צייט פון זיין א, ווען ער האָט געבלאנדזשעט אליין צווישן די פיכטןביימער פון באָרסעק,
הײואָר האָט ער פּלאנירט צו גיין אויף אִפּרו אין מיטן זומער. ער האָט זיך פארטיפט אין ציילן די וואָכן.
אויף דער מאשון פון אקעגן אים, האָט געארבעט אֶרשאָש טערעז, א מאמע פון פור קינדער.
די וועבערין האָט אסך מאָל געקוקט אויף אים. זי האָט אים געזען פארטיפט אִין דער ארבעט. זי האָט אים שוין געזען אויפגערעגט. אָבער אזוי וי איצט האָט זי אים נאָך נישט געזען.--- וועווייסט צו װאָס ער טראכט איצט?-איז זי נייגעריק געווען. פּלוצלינג האָט זי אָפּגעשטעלט די מאשין און זי איז געגאנגען מיטן שִיפל? צום וועבער-מייסטערס מאשין.
-- חבר ראָטמאן,--- האָט זי זיך געווענהט צו אים,--- קוקט אָן איך בעט אייך דאָס שופל. עס צערייסט די פעי דים,--- איר קול איז געווען אומזיכער.
ראָטמאן האָט געשמייכלט צו איר. ער האָט גענומען דאָס שיפל, האָט עם אָגגעקוקט, און האָט עס איר אָפּגעגעבן,
-- סע פעלט אים גאָרנישט,
-- איר פֿארלאָזט אונדז? ראָטמאן שמייכלט אין פארלעגנהייט,
זינגט ער
ווילדע אמעריקאנער לעבן. ער האָט נישט געקענט לעבן און א וועלט ווו מען מוז אוזגיין הונגעריק אין קאָרן פעלדער און רורשטיק בי די מארסאָר וע אָנ טאגטן, פאר יער} שאפּודיק א גליסלעך 7עבּו און ועלבסט, נישט שרייבגדיץ, 3ּוס טויט שטרוועלקץ. די גרויסע שטאָט ניודיאָרק= מיט רי שטיינע ערנע מויערן ביז אין הימ?, האָט געלאָזט דעם דיכטער ארומגיין אָפט א הונגעריסן, א פארשמאכטן אָן א מעגלעכקייט אי צו דערהאלטן. דאָס האָט צעשטערט דאָס אזוי אויך שׁוי ואבע גלייבגעוויכט פון זיין נשמה. די קרענק האָט זיך פארערגערט און מ'זאט* אים געמוזט אינטערנירן און א סאנאטאָריע. זעכצן יאר איז יוסף באָוושאָווער געזעסן אין דער דאָזיקער אנשטאלט, ביז דער טויט האָט אים אין יאָר 1918 אויסגעלייזט פון לי יירן.
דער דיכטער האָט נישט דערלעבט 7 גליקלעכע שעהן ואס ער האָט זיך אזי געווונטשן. א פּאָלט, איך װאָלט וװעלן דערלעבן די שטוגר;
וען דו װעסט באזיגן דײַן בלוטיקן פּיינט,
וען רו וועסט נישט זיין אין קייטן געבוגרן,
גאָר גענבלעך פון פרייחהייט באקראעצט אוו באשײַגט. דאָס איז געווען דער לעצטער ווונטש פונעם דיכטער. אוו דאן װאָלט איך וינגפן א ליר צו גטועגטגען האוץ האָלט פאַר שמחחח בפגיין, און נאָכּרעם רעס טויט מייט פארגעניגן באגעגענען מיך באװײיוען די פרייהייט (.מײַן לעצטער ווויסש") דאָס אמעריקאנער פאלק איז נאָך היינט אין קייטן. אָבער דער חלום און דער ווונטש פון באַושאָװוערן איז אויפם: געגאנגען אויף כמעט א האלבער וועלט. די אָקטאָבער-רעוואָלוציע האָט געבראכט די פרייהייט פאר די פעלקער פונעם צא רישן רוסלאנד. די צווייטע וועלטיטלחמה האָט צעריסן די אימפּעריאליטטישע קייט נאָך אויף אסך ערטער. צינע, בוט א ניי לעבן. די פאָלקס-דעמאָקראטיען פון אייראָפּע שפּאנען מיט שטאָלץ צו דער סאָציאליסטישער ועלטראָרדענונג. אלע פעל
ביו. טיין
עס ואל
א
קער קעמפן צו צעטרעטן די בלוט-דורשטיקע אימפּעריאליסטישע חיה. עס דערנענטערט זיך די צייט ווען די קאָרן-פעל
דער וועלן בליען פאר אלע, און די מענ. טשחייט וועט זיך קענען אָנטרינקען ביי די לויטערסטע קוואלן פון נאטור און וויסן, אזויווי באָוושאָווער האָט געזזלומט
יי דיי א שפיגלבלאט
ער איז רויט געװאָרן און האָט נישט געענטפערט
-= איִר האָט אונדז נישט ליב. איר פארלאָזט אונדז! איר קאָנט נישט אויטקומען?
ראָטמאן האָט נערוועז אױפגעפּלאָנטערט א ,נעסט". עס האָט אים געארט יערע פראגע. דער פאָרמיטאָג האָט זיך אוֹיף לאנג פארצויגן,
ער האָט נאָך נישט גוט צוגעמאכט די טיר, ווען זיין אינסטאלאטאָר-קאָלעג; כאקא פערי, וועלכער איז געווען אויף אורלויב, איז אריינגעקומען צו אים.
-- דו, ראָטמאן(ער האָט זיך אראָפּגעזעצט אויף א קיךיבענק?) איך בין ערשט איצט געווויר געװאָרן, אז דו האָסט זיך אויך פארשריבן. כ'לעבן, מאך זיך נישט משוגע, דו נארישער מענטש. איך וויים אליין נישט װאָס איך זאָל דיר זאָגן. ווילסט אונדז פארלאָזן און אוועק צו זיי, צו יענע װאָס פּייניקן דארט אויך דיינע ארבעטנדיקע ברידער. נעדענקסט נישט? צוזאמען אינצע פערין, מיט פרידמאנען, מיט דיר, זענען מיר נאָך דער מלחמה געווען די ערשטע אין דער פאבריק. מיר האָבן אָנגעהויבן די ארבעט! ביזט אינגאנצן פאריקט נעװאָרן. און איצט דו, מיט וועמען...
(המשך קומפּ)