זייט 9
:= געגעגעגע:נענגעגענןעגעגשעאעגעמעע עג 5-געגעאאמענסציעמנטעעג:אגעצעעננטעמואנעע:בסי-מענגע,:ע:י::אי:יע אע ענעי יי יי יי: 5
;איקוףיבלעטער"
כ'האָב באזוכט דאס לאנד אין וועלכן עס ווערט געבויט דער קאָמוניזם
פון אניװערזיטעט-פּראפעסאר מענדל חיימאָויטש
סעקרעטאר נון יאסער פיליאלע פון דער אקאדעמיע נון דער ר. 3ּ, ר.
דאָס ואס מאכט אויף דיר א טיפן איינדרוק אין סאָוועטן-פארבאנד איז די אויסערגעוויינלעכע פיבערהאפטיקייט מיט וועלכער מען בויט אומעטום און די זיכערקייט מיט וועלכער די סאָוועטישע מענטשן רעדן וועגן זייערע צוקונפּמיקע פּלענער.
די דעלענאציע א. ה.?. ו. ס. וועלכע האָט נאָרוואָס באזוכט דעם סאָוועטן-פארבאנר, די דעלענאציע אין וועלכער איך האָב זיך אויך באטייליקט, געזאמלט, למשל, אזעלכע איינדרוקן פון דער שטאָט מינסק, פון פאר דער מלחמה: מינסק האָט פֿארמאָגט כטעט 800.000 איינוווינער. בעת דער מלחמה איז די שטאָט גענצלעך חרוב געווארן. א גרויסער טייל פון אירע איינוווימער זענען אױיסגעשאָכטן געװואָרן פון די פאשיסטן. נאָך דער מלחמה האָט די פאלקס-ציילונג אז אין מינסק איז געבליבן א כאפעלקערונג פון 80.000 איינוווינער.. די דאָזיקע האָבן געוווינט אין קעלער-שטיבער, צווישן רוינעס.
היינט צו טאָג איז װוידער מינסק א בליעגדיקע שִׁטאָט און פֿארמאָגט איבער 300.000 אַיינװױינער. גאנצע גאסן זענען איבערגעבויט געואָרן לויט א גוט אויסגעארבעטן פּלאן פוז ארכיטעקטן. ס'איז איינדרוקספול צו זען אנדער! גאפן, ואס האָבן אויף ביידע זייטן האָלץסקעלעטן, אויף וועלכע עס ארבעטן טויזנטער מענטשן. דאָס יאָר ווערן אויפגעבויט 400 בלאָק-הייזער.
אונדזער דעלעגאציע האָט אויך באזוכט אייניקע פֿאבריקן. דעם ערשטן באזוך האָבן מיר געמאכט אין דער אויטאָמאָבי?-פאבריק פֿון מינסק. דער גרונטשטיין פֿון דער דאָזיקער פאבריק איז געלעגט געוואָרן ערשט צופאָר מיט צוויי יאָר און. היעט ווערן דאָ קאָנסטרואירט סעריעסווייז, שווערע לאסט-וועגן, צווישן װעלכע א טיפ פון א לאסטדוואָגן פון 98 טאָנעס, מיט אן אוױיטאָמאטישער אויסלאָרונג. די פאבריק איז אין כסדרדיקער אגטוויקלוגג, עס בויען זיך אלץ מער נייע האָלן און מען אינפטאלירט מאשיגען.:
די פאבריקן פון מינסק, כאָטש זיי האָבן עקי זיסטירט אויך פאר דער מלחמה.(חוץ די אױיטאָמאָני?-פאבריק), זענען דאָך נייע. זיי זענען גענצלעך פֿארגיכטעט געווארן, אָבער היינט פּראָדוצירן זיי אין פּולער מאָס און זי נובן א גרעסערן ראנדאמענט וי צופאָר
אין אלע. פאבריקן פון סאָוועטן-פארבאנד באמערקט זיך א פסדרדיקע טענדענץ פון באנויונג און פּערפעקציאָנירונג. דער פּראָצענט פון די סטאכאנאָוויסטן-ארבעטער איז איבעראל צווישן 100---70 פּראצענט.= איבערא? רעדט מען ווענן עפּעס אן אינאוואציע אין דער ארבעט, עס ווערן' אלץ פּערפּעקציאָנירט די ארבעטיבאדינגונגען, די איינריכטונגען, די מאשינען.
א פאקט אויף וועלכן עס איז נייטיק זיך אֶפּי צושטעלן איז די נאָענטע פארבינדונג וועלכע עם האלטן. דו אינדוסטריעלע אונטערנעמונגען מיט די וויפֿנשאפטלעכע אינפטיטוטן. יעדע פאה בריק האָט אייגנטלעך א שטודיע-ביוראָ, מיט אפך באאסטן און זייער נוּט אויסגעשטאטעטע לאבאָראטאָרן פאר פארשידנערליי אנאליזן און פּרווון, וועלכע זענען נוגע דער באטרעפנדער אונדופּטריע,= וי, אויך א פאך-ביבליאָטעק. אבער זייער אָפֿט ווענדט מען זיך, וועגן לייזן אייניקע פּראָבלעמען,;צון-א- וויסנשאפטלעכן אינסטימוט. מען קען זיך נישט פאָרשטעלן וויפ? פּערפּעקציאָנירונגען עם זענען אריינגעבראכט געװואָרן אין די פארשידנסטע צווייגן פון דער אינדוסטריע מצר די וויסנשאפטלעאון ספּעציאליסטן פון פארשידענע ארבעט"גע. ביטן. איך װעל? נישט ברענגען מער וי דעם פאל מיט דער שיך-פאבריק סקאָראָכאָו פון לענינגראד, וועלעכער דער אינסטיטוט פון מאטעמאטיק פון רערזעלבער שטאָט האָט אָנגעוויזן א מעטאָדע וװואָס ברענגט איין אסך מעביים שניידן רי. לעדער.
איינע פוז די טענדענצן װאָס מערקט זיך איבעראל, אין פארשידענע אינדוסטריע-צווייגן פון סאָוועטן-פארבאנד, איז צו מעפאניזירן און אויטאמאטיזירן דעם פּראָדוקציע-פּראָצעס. דער דאָזיקער פּראָצעס דריננט ארוים פון די סטאלוניסטישע פײױנףהיאָר-פּלענער און טראגט ביי צום
בויען פון דער קאָמוניסטישער געזעלשאפט, אין וועלכער דער מענטש איז גענצלעך באפרייט פון די שטרענג-מעכאנישע ארבעטן, ווערנדיק. אן אויפזעער פון דער מאשין. דאָס רעאליזירן רעם פּלאן פון אוױיטאָמאטיזירן די אינדוסטריע וועט וואָס אמאָ? מער דערפירן צו דער פארקלענערונג און דערנאָך צו מאכן פארשווינדן דעם חילוק צווישן פיזישער און אינטעלעקטועלער ארבעט. מיר האָבן געזען אין פארשירענע פאבריקן און אוזינעס, גאנצע זאלן ווו די ארבעט ווערט געמאכט גענצלעך אויטאָמאטיש ווי אויך דער איבערגאנג פונעם מאטערואל פון איין פֿאבריקאציע-צושטאנד צום צווייטן. אין אזא מין זא? קומט פאָר א גאנצער טיי? פונעם פאבריציר-פּראָצעס, און דאָך זענען די מאשינען אױפֿגעזעען נאָר פון איין מענטש.
דער פּראָצעס פון אוֹיטאָמאטיזירן די אינדוסטריע איז אין גאנג. ביים פֿאָלוטעכנישן מוזיי פון מאָסקווע קען מען זען, אָפּגעשפּיגלט אין מאקעטן און בילדער, דעם צי? וועלכן מען פֿאָלגט נאָך אין דער דאָזיקער ריכטונג.
איך ווע? נאָר עפּעס זאָגן וועגן די קולטורהייזער. זיי זענען באזאָרגט מיט ביביל?אטעקן פון 40 ביז 80 טויזנט בענדער, לייען-זאלן, פארטראגיזאלן, ספּאָרט-זאלן און פּלעצער, און ווערן זייער שטארק באזוכט. אין די לייען
זאלן וועלכע כ'האָב באזוכט, כאטש זיי זענען|
ריזיק גרויסע, האָסטו נישט געפונען קיין לוודיקן פּלאץ. אין ראמען פון די קולטור-היימען אקטיווירן קונסט-עקיפּעס, וועלכּע, אונטער דער אָנפֿורונג פוז מייסטערס, רעאליזירן באדייטנדיקע דערפאָלגן.
א חוץ די קולטור-היימען פון די אונטערנעמונגען, עקזיסטירן נאָך קולטור-היימען פֿאר יעדער שטאָט.
אין לענינגראד האָב איך באזוכט דאָם קולמור-הויז קיראָוו. ס'איז א ריזיקער שלאָס, אי אמתע אוניווערזיטעט. די פינדיקאליסטן- פון אלע צווייגן. פארברענגען דאָרט זייער פרייע צייט, בילדנדיק זיך אָדער פאָרפולקאָמענדיק זייער קולטור, לייענענדיק, איבנדיק פארשירענע אָדער לערנענדיק פארשידענע קונסטן. דאָס קולטור-הויז אָרגאניזירט פאָרטראגן, ציק. לען פון פאָרטראגן אָדער סיסטעמאטישע קוֹרסן איבער די. פארשידנסטע טעמעס בנוגע לוטעראטור, קונסט אָדער וויסנשאפט. עס האָט א טעאטער-זאל און א קינא-זא?. די ארבעטער קענען זען, נישט נאָר די אויפפירונגען פין די אומצאָליקע עקיפּעס פון דעם דאָזיקן קו?טורי הױיז, נאָר אויך פארשטעלונגען פון קינסטלערישע טרופּעס פון די מלוכה-טעאטערס. צוט גוטן פונקצואָנירן פונעם קולטור-חויז טראָגט ביי די אָנפירונג פון דעם דאָזיקן הויז, צוזאמענגעשטעלט פון באאסטן און בירגער אויסנעוויילטע פון די מיטגלידער פונעם קולטור-הוין אינעם אָכפירונגס-ראט, און אומצאָליקע קינסטלער און וויסנשאפטלער וועלכע ארבעטן מיט ביים צונויפשטעלן און אויספירן דעם פּראָנדאם,
און א קורצן צייטונגס-ארטיקל? קענען נישט איבערגעגעבן ווערן מער וי פראנמענטארע נישט קאָמפּלעקטע אספּעקטן. דער באזוך פון אונדזער דעלעגאציע האָט נעדויערט דריי וואָכן און אין משך פון דער צייט האָט דער ,,װאָקס";עטו! אלעס מעגלעכע כדי צו אונדזעף דאָרשט צו וויסן, אזוי אז מיר זענען געווען פארנומען פון אינדערפרי ביז אין דעך שפּעטענאכט. ם'אוז נאטירלעך אז אזוי ארום האָבן מיר געקעגט אנזאמלען אלע מינים איינדרוקן וועגן דעם אומפארגלייכבארן שיינעם לעבן פו. נעם לאנר אין ועלכן עס ווערט געבויט דעקאָמוניזם. א. טאלענטירטער שרייבער וװואָלט געקענט אָנשרייבן נאנצע ביכער וועגן דעם. אונדז אָבער, בלייבט אָגצוווענרן אין לעבן דאָס װאָס מיר האָבן געזען און געלערנט אין סאָוועטזזפארבאנד. :האנה עאיכװאנעע:אווגיט-ינשוכפשן.
הערט. די ראדיאָ-עמיסיע אין ײדישער שפראך יעדן
שבח א זייגער 19
אויף די פאָסטנס 5 און 48,3 װעלן לענג,
באגעגעניש פון די'ידישע שרייבער מיט זייערע ליענער
דער שרייבער-פארכאנד פון דער ר. ם. ר. אָרגאניזירט א כאנעגעניש פון די יידישע שׁרייבער, מיטגלידער פונעם שרייבעריפארבאנד פון דער ר. פ. ר., מיט זייערע לייענער פוֹן אייניקע שטעט. די באגעגעניש װעט פארקומען
קולמול". זיי וועלן באזוכן: טעקוטש, דעם 22יטן גאַוועמבער; בערלאד, דעם 28-טן נאָוועמבער; הוש, העם 24-טן נאָוועמבער און וואסלוי, דעם
9יטן נאָוועמבער. צוזאמען מיט זי וועט פאָרן. אוּנטערן צייכן פון ,קאכף פַּאר שלום און א גרופּע סאָליפטן פונעם פאָלקס-כאָר, איקוה".
זי האבו זיך
אלץ מער יידישע ארבעט-ימענטשן קומען צום באוווסטזיין, אין װאָס פאר א זומפ די ציוניסטישע אגענטן ווילן זיי פארשלעפן, און מאסנהאפט זאָגן זיי זיך אָפּ פונעם ישראל(גן-עדן".
א דאנק דער אויפקלערונגס-ארבעט וװואָס ווערט ביי אונדז געפירט פונעם יידישן דעמאָקראטישן קאמיטעט,. האָבן מיר דא אין משך פון דער לעצטער וואך צו פארצייכענען 18 פארציכטונגען פון יידישע ארבעטער-משפּחות.
89 יירישע ארבעטערימשפּחות זענען אָפּגע ראטעוועט געװאָרן פונעם. בן-גוריונישן גיהנום. פארשטייט זיך, אז ס'ווי? זיך א ביס? דורכרערן מיט די װאָס האָבן ענדלעך איינגעזען, אין וועמענס אינטערעם זיי האָבן געזאלט אהין פאָרן.
איך כאפּ א שמועס מיט איינעם פון די 18, דאָס איז דער חבר יעקב הערער, אגנעשטעלטער און דער ראיאָנאלער ווירטשאפטלעכער אָרגאניזאציע ,,6-יטער מערץ".
-- איר פרעגט, וי אזוי איך פיל זיך איצט
| נאָכדעם'איך האָב זיך אָפּגעזאָגט פון צו
פֿאָרן קיין ישרא??--- װואָס זאָל איך אייך זאָגן. א שטייגער?למשל, איר האָט שוין אין איער לעבן אמאָ? געהאט אזא מין בֿייזן חלום, אין וועלפן איר זעט'זיך שטיין פאר אן אָפּגרונט-טיפן תחום. סע דראָעט אייך, דורך איין אומפֿאָרזיכטיקער. באוועגונג פון איער קערפעך אריינצופאלן אין אים? אָט אין אזא סיטואציע האָב איך זיך געפילט די גאנצע צייט פון זייט איך האָב בייגעלעגט די פּאפֿירן.
ואָס מיינט איר? נישט איינמאָל האט עס געענבערט אין מוח מיט שאלות, צו װאָס איך האָב זיך געלאָזט מיטרייסן מיטן שטראָם, דער מוח האָט כסדר געארבעט, און זיך געפרענט: װאָס וועסטו דאָרט טון? װאָס וועט זיין מיט דיינע צוויי קינדער?::
איצט פארשטייט איר שוין, וי אזוי ס'איז מיר גרינגער געװאָרן אויפן הארצן? אראָפּי געװאָרפן אזא בארג פון די פּלייצעס...
=+ װאָרעם לאָמור טאקע קלערן אין תוך
אריין,--- רעדט צו מיר ווייטער דער חבר הערער,--- איז עס נישט א ריינע משוגעת? גי פֿארלאָז א פריי, א זאָרגלאָז געזיכערט לעבן, סיי פאר מיה, סיי פאר מיינע קינדער און פאָר---אפשר ווייסט איר. וווהין? און צוליב װאָס? באשר אזוי, ווילן עס האָבֿן די אמעריקאנישע מלחמה-יאונטערצינדערס,- וועלכע פארשפּרייטן דורך זייערע משרתים, וי עס זענען אויך די ציוניסטישע פארזאָרגערס,--- פַּחד און אומרו
צווישן דער יידישער ארבעטנדיקער באפֿעלֿקערונג פון אונדזער רומענישער פאָלקס-רעפּובליק?
נר. 187
אָפּגעזאָגט...
מוז איך אייך טאקע זאָגן, אז איך בין זייער דאנקבאר אונדזער מלוכה, װאָס האָט מיר געלאַזט גענוג צייט, און מיר אזוי ארום געגעבן ד*. געלעגנהייט, איך זאָ? נאָך צייט האָבן צו פאריכטן דעם פעלער, וואָס איך האָב געוואָלט באגיין, סיי לנבו מיר, סיו לגבו מיינע קינדערלעך, זאָלן לעבן און געזונט זיין. איר קערט אוודאי מיינען,. אז מיט דעם האָט זיך ביי מיר דאָס גאנצע פּראָבלעם געענריקט? זענט איר זיך שטארק טועה. ערשט איצט הויבט זיך פאר מיר אָן די אייגנטלעכע ארבעט. װאָרעם ס'איז נישט גענוג וואָס איך אלוין האָב דעם פעלער פאריכט, סע זענען נאָך פאראן אסך פארפירטע וואָס זעען נאך נישט דעם אֶבַּי גרונט-טיפן תּהום, װאָס. שטייט פאר- זיי, מוז מען. זען, און אָפּראטעווען ואס מער פון חדי, װאָס זענען נאָך נישט זעענדיק געװאָרן., פארשטיוט, זיך, אז דאָס ערשטע טוּ איך עס צווישן מיינע נאענטסטע קרובים. נאט, זעט!---.און דער חבר הערער נעמט ארויס אן אָפּגעשריבענעם בריוו פונעם קאנווערט, װאָס ער האלט אין דער האנט, װאָס ער שיקט צו -זיין שוועסטער קיין ווישעו דע סום, און גיט מור אים צו לייענען: ראדעוויץ. 8-טער נאוועמבער 1951. לובע שׁוועפטער. זיי וויסן, אז מיר קומט א מזליטוב. איך האָב. פאָריקע. וואָך צוריק פארלאנגט די פֿאפּירן, ווייל? איך האבֿ זיך אָפּגעזאָגט. פון צו פֿאָרן קיין. ישראל. איצט זע און טו דו אויך דאָסזעלבע. ישרא? איז נישט פאר אונדז. אחון פֿאָרן, הייסט,. צוליב טון די ואס וועלן אונדז דאָרט ווידער עקספּלאָאמירן, אוז מיר וועלן ווידער. מיוט ווייטיק אין הארצן מוון צוזען ווי זי און זייערע. קינדער לעבן און וװױלטאָג, טוען זיך אָן אלע פארגעניגנס, און מיר מיט אונדזערע קינדער וועלן לעבן אין דחקות. איך בין זיכער, אז דו וועסט פארשטיין, אז דיין ברודער מיינט עס נום. מיט דיר און רו וועסט אזוי האנדלען וי איך, און זיך אִֶפֵּזאָגן פון דעם משונעת. אונדזער חוב אין איצטיקן מאָמענט איז, צו. העלפן אויפבויען אונדזער טייער הקיימלאנד ד! רומענישע. פאָלקסרעפּובליק, אזוי ארום וועלן מיר אויך קעמפן פאר שלום װאָס דאָס איז דאָס וויכטיקסטע פֿאר אונדז אוֹן פֿאר אונדזערע קינדער." איך האָב דעם חבר הערער ווארעם געדריקט די האנט, און אים געווונטשן דערפאָלג אין זיין ארבעט.
י. ראָזנהעק
קולטור-מאניפעסטאציעס
בי די יידישע דעמאָקראטישע קאָמיטעטן און ,,איקוףי'
בי דאָנערשטיק דעם פּגיטן נאָוועמכער: ד. איז פאָרגעקומען אין זא? ,,בארוך בערעא" פון בוקארעשט, א קולטור-קינסטלערישע מאניפעסטאציע אָרגאניזירט פונעם בוקארעשטער ,איקוף". דער.חבר. י. האָראָוויץ האָט גערעדט א. ד. ט, ,די פריינטשאפט פֿון די סאָוועטישע פעלקער, א. ביישפּי? פון צוזאמענארכעט און באָט דער בּאָטאָשאנער ,,איקוף" האָט לכבוד דעם 1יטן נאַוועמכער ארגאנוזירט א קול?טורעלע מאניפעסטאציע בי וועלכער דער חבר. ד. סעגאל? סעקרעטאר פונעם אָרטיקן ,,איקוף" האָט גערעדט א. ד. ט.: ,אויפן וועג פון דער גרויסער סא" ציאליסטישער אָקטאָבער-רעוװאָלוציע". ס'האָט געפאָלנט אן ארטיסיטישער פּראָגראם
ארע ש ט
פארברידערונג צווישן דעם רומענישן פאלק און די מיטלעבנריקע גאציאָנאליטעטן".
עס האָט געפאָלגט א קינסטלערישער פּראָגראם װאָס איז באשטאנען פון לידער אויסגעפירט פין סאָליסטן פונעם פאָלקס-כאָר ,,איקוף" און רעה ציטאציעס. דער דראםיקרייז פוז ,איקוף" האָט אויפגעפירט דעם איינאקטער ,א בריוו" פֿון ד. שערער און וו. סאווין.
אָשאן
אויסגעפירט פונעם אָרטיקן ,איקוף", אין וועלכן עס האָבן זיך באטייליקט די חברים אוטעמיסטן: צבענעווען אווראם, אֲלֵארו לאוריאן און רויזן פולי, ס'זענען אָנוועזנד געווען א גרויסע צאָ? ארבעט-מענטשן. קאַרעספּ. סעגאג'
סוט ש ע א װ א
שבת דעם 27-טז אָקטאָבער איז פאָרגעקומען אין זא? פון דער קהילה פון סוטשעאווא א קאנפערענץ וועגן לעבן און קאמף פונעם אָנפיתער פון אונדזער טייערער פּארטיי דער חבר געאָרגיו-דעזש.
טי
שבת דעם 5יטן נאָוועמבּער איז פאָרגעקומעז אין זא? פונעם יידישן דעמאָקראטישן קאמיטעט-- סיגעט, א קולמור-קינסטלערישע מאניפעסטאציע. ס'האָט געהעדט די חברטע אנא וואלדטאן, סעקרעטארן פונעם היגן דעמאָקרא
טישן קאָמיטֿעט, אויף דער טעמע: ,די באדיי
טונג פון דער גרויסער אָקטאָבערירעוואָלוציע" אין דעד אַנוועזגהייט פון אן ערך 180 ארבעטמענטשן,. וועלכע האָבן די רעדנערן. אויסגץהערט מיט גרויס אינטערעס.
נאָך דעם רעפעראט, געהאל?טן פונעם. חבר
סעגאל איסאק, סעקרעטאר פון דער סוטשעאווער
{ רעגזאָנאלע פונעם יידישן דעמאָקראטישן קאָטי
-טעט, האָט געפאָלגט אן ארטיסטישער פּראָגראם. :פונעם אָרטיקן ,,איקוף".
גע ט
נאך פאָרט-אג איז פֿאָרגעקומען אי קינסטלערישער פּראָגראם; עס איז געשמּילט געװאָרן דער איינאקטער ,די מתנה" פון סאווין, זויפגעפירט פונעם דראמקרייז פונעם סיגעטער יירישן דעמאָקראטישן קאמיטעט. עס האָבן זיך באטייליקט אין דער דאָזיקער פּיעסע, פאָלֿנגדיקע חברים: ווייס יאָנאש, קליער בערטא, לויזער וואלדמאן, קאהאן עלענא, שאָלאמאָן יוסי און פאָנעל פאני.: דער. פּראָגראם איז דורך מיט גרויסן דערפאָלג.
טַאָרעס3ּ. אליפור װואלדמאן
מאניקקטענהואקאקט מע