יו גי וון זין

2:

­2

= 04

סח:-)

זי

א

וי

יר. צ וי

=/

א אטא א עי יי

אעמע געט צענטש. עי

אל

נר. 187

א וייבל איז געקומען. צו גאסט צו'נ'איך שכנה און האָבן זיך צעקושט--- וי ס'פירט זיך ביי לייטן! און זייערע בן יחידים'לעך די קליינע, האבן זיך אנטקעגן זיו געשְׁפִּילט-פון. ווייטן. שייגרעלע ­= ס'קאָצל קומט! וואסיזשע מאכט איר גוטס מיין ל?עבן?! איך מוז אייך מאכן א יידישן קאָמפּלימענט, עפּעם זענט איר לויאלעכעמדיק כלעבן... איך זאָל אייך נישט קענען, װאָלט איך אייך נישט דערקענט!... גועסי; ניט פאר אייך געזאָגט--- די ספּאזמע--- ס'איז דער ווייבערשער שלייער--­פון װאָט דען זאָל מען קלייבן געזונט, איך בעט אייך זייער? פון די תענוגים פון די גרויסע? פונעם מאן? פון דער וועלט? אָט דער בן יחיד, וי איר קוקט אים אָ} מיט מיינע אויגן, מ'זאָל אים לעגן אויף א שׁאֶל און אויף דער אנדערער געלט, װאָלט דאָס װאָס ער קאָסט אוודאי איבערגעווויגן--­גליקלעך זענען די מאנען, דאָס מעג איך טאקע זאָגן! ,שלא עשני אישה" מעגן זיי טאקע בעטן, יער ווייסט ניט פון קיין חאָבן, ווייסט ניט פון קיין טראָגן, דו קרענק! און ער דארף קומען צום גרייטן)!--­איך ווייס ניט!--- איך האָב אין זיך עפּעס אזא פּראָק?יאטע { נאטור--­אז איך זע נאָר העם מאן, און פארגעם נאָר אָ|} מיר.--­איך בין. נישט איינמאָל מקנא, אז איך זע אז א ווייב שטיפּט אִין די פּיסקעס און. נעמט אויף זיך לייבֿ... װאָס גייט זי אָן דער מאן, צי קרענקט ער; צי. זאָכט. ער!... ס'איז אָבערֹ גוט אזוי, וי איך בין א יידישע טאָכטער, װאָס דען? אז מ'לעבט זאָל מען לעבן, װאָס גייט אָן דער מאן? אז דאָס ווייב וועט שטארבן וועט ער זיך גאר מצער זיין? ער וועט זיך גאר צעקראצן? האָסטו געהערט!... גקייבט מיר, אז ער וועט נאָך זיצן אויף דער ערר, וועלן שוין קומען שדכנים און אים פארזארגן א ,יהי רצון", און ער וועט נאָך אויסכאפּן א מויד מיט אסך קארבאָווצן!.. אֶט איר טוט נוט, א ברכה אויף איער קאָפּ!: איר קוקט אריין. קיין עין הרע, גאנץ גוט אין טאָפּ... דערפאר קוקט דער טאָפּ נאניץ גוט אויף אייער לייב... כ'לעבן, דער מאן אליין האָט אויך ליב נאָר א געזונט ווייב! שייגרעלע: זינדיקט ניט, ננעסעניו, אור האט זיך ניט צו באקלאָנן! איך האָט א מאן ניט פארזינדיקן זאָלט איר אים, א בריליאנט! איר געדענקט, אז איר האָט געהאט דאָס ביטערע טראָגן? ניט-היינט-געדאכט, ניט-דאָ-געדאכט, איך געדענק'ם וי חיינט, וי דער האָט געהאט, מיינע שונאים, דאָס קדחת רביעית; ער האָט דאָך אייך געדינט וי א|} אייגענער פאָטער; וויפל האָבן אים געקאָסט די באבסקע רפיאות: א גוטער ייד, א בעלישם, להבדי?, א טאָטער. נאָך דער באָבע איז ער אליין דריי מאָל געפאָרן, ביז איר האָט דערלעבט דעם איין-און-איינציקן בן יחיר צו זען, ער זאָל אייך נאָר וואקסן. מיט לאנגע יאָרן! גגעסי; אוודאי יאָ! איער מאן איז אייך בעסער געטריי, אט האָט ער אייך געקויפט א גאָלדענע צעםּ, און האָט אייך געבראכט פון יאריד, אלמאי, א זיידענעם מאנט? מיט מאָדנע קנעסּ; און דאָפ ואָלנס אויף א קלייד, איז דאָך שיין אוודאי, הי קען מען דען אזא שיין צייג קריגן?--­ווו וועט איר דאָס נעמען, נאָך הײינטיקער מאָדע? אוי איז דאָס מחויב אויף אייך שיין צו ליגן!--= אויף א פולן מענטשן ליגט א קלייד אויסגענומען, ס'לוגט וי אױיסנעגאָסן. אויף איער פעטער הויט--­איך בעט אייך: ווו האָט זיך אזא געזונד צו'נ'אייך גענומען? צי פון מאָראל וואסערן, צי פון א פּראָסטער שטיק בַּרויט?... פויינרעלע ­ביי מיר בלייב'ס. פעלט אייך!--- זאָגט כאטש: ,קיין עיןי הרע!"... פרעגט ניט, נישט-סשה, ם'האָט מיך געקאָסט גענוג, איידער איך האָב זיך געבאָדן אין דער דעמבענער קאָר איך בין ראך געווען, להבדיל, וי א שטרוי, וי א פליג. און פון די וואסערן, לאכט ניט, זיי זענען זייער ווויק?, אוי, ווען ניט זיי און דער, וואָס איך בין ניט ווערט צוּ דערמאנען--­טא-- איך ווי? עס גאָר ניט ברענגען פאר דעם מוֹי?-­װאָלט איך מיך שוין געווען לאנג אָפּגערוקט פון דאנען... איר מייַנט אז די קליידער זענען אין זינען מיר? דאָס צייג ליגט נאָך ביז עדיהיום ביי מיר אין קאמאָרע--­נשמה, פון א רעכטן שנגיידער טאָמער ווייסט איר, ער זאָל מיר'ס אויפנייען טאקע נאָך היינטיקער מאָדע!... גועסי:: אֶך איז מיר געשען--- צוואָנציק פאר איינעם! נאָר דער בעסטער שניידעך פון אלע איז כיניעס, ער האָט איר אויפגענייט א מאנטל, א שיינעם, מעגן אים טראָגן טאקע אלע גראפֿינעס.

{ דעם רייטער מאכט דאָס פארגעניגן. רייטן אָן א פוף!.

א טייער פערדעלע צו קריגן און רייטן נאָר דערויף!

דאָס פעררל מעג זיין וי מיד ס'ארט נישט דעם יוננאטש 3 ער בייסט און רייפט פון דעם די גלידער

עס באפרייט זיך און דער רייטער רעפרען; וויו, וויו, נישטאָ

מיט דער בייטש.

און ציט ער איבער שטאהם די לייצעס דאָס פערד? ווערט פארדריסלעך

חויבט עס אויף די מידע 8ּלייצע

אוֹן דריגעט מיט די פיםלעך.

דאָס פערד? וי

וויו, ויו, מען לאָזט אויף זיך נישט-הייטן.

פאר דעם רייטער ,אבטאך" שטיין

איקוףיבלעטער"

אברהם גאָלדפארען

די צצוויי שכנות

(פון אברהם גאָלדפארענס יוגנט-שריפטן)

כאטש איך פארגון אור ניט, אָט דער פּאדלער שפלה, דערפאר װאָס זי האָט באליידיקט מיין הויז,

אט די קבצנ'טע, אט די נבלה!

פיינסט, פון װאָם איז זי דאָס געוואָרן אזוי גרויס?

איר. מאן האָט... נאָר. לאָז זי גיין צו'ג'אַלדע רוחות!

איך בין דאָך ניט זי--- איך האָב פיינט אָפּצורעדן פון יענעם, ט'איז מיר א חידוש-- איר האָט גאָרניט געהערט פון איר : יחוס? ס טייטש די גאנצע שטאָט האָט דאָך געקאכט וי א ניהנום! איר מאן האָט געלט געליגן א פּריץ א רייכן,

און אז ער איז געשטאָרכן, איז נאָך זיין טויט

פלעגט ער אים פאלשע וועקסלען נאָכמאכן

און האָט פון די יורשים געשונדן די הויט...

מילא, אים איז דאָס געראָטן גראָד,

אָבער פריער איז ער דאָך געווען א שמש אין באָד,

און זי פלענט מען רופן ,די טיקערן כיניע",

איך געדענק וי זי האָט מיר נאך אליין געמאכט א וואנץ. היינט גייט זי ארויס וי די גרעסטע גראפיניע,

און הייסט זיך שוין גאר רופן ,,בארוניע אננא"!... שײַגדעלע 4

װאָס דערציילט איר מיר פון איר--- איר האָט גאר פארגעסן

די מעשה פון דער פארדרופּעטער בריינע?

אז איך בין מיט איר אין שכנות געזעסן,

האָב איך געקאט פון איר, מוטער מיינע!

אָט זענען מיר זיך אויך שכנות, כ'לעבן,

האָבן מיר זוך דען ניט ליב וי דאָס לעבן?

איינמאָל האָט מיין דינסט כיי איר א טאָפּ

איבערגעקערט אין קעך, אומגערן,

האָט זי איר דינסט געכאפּט פארן צאָפּ

די גאנצע קעך מיט איר אויסצוקערן,

איך קען דאָך אָבֿער קיין מחלוקת ליידן,

האָב איך איר דינסט מכבד געווען;--­

איז ארויס בריינעס ממזר

און האָט דאָס מיר געגעבּן, איר זאָלט געווען זען?'-­

האָב איך זיך צעוויינט פאר ,,גיי, הער, גיוו"

איז ער צו צו'נ'אים און האָט אים געמאכט פאר א נולם.

א געוואלד, א געפּילדער, א טאראראם, א' געשריי,

ביז ס'איז זיך צוזאמענגעלאָפן א נאנצער עולם.

וויי? דער בחור האָט זיך פאר דער מויד אָנגענומען...

אוֹ, אלעמכטיקער גאָט, רחמנות'דיקער גאָט,

װאָס פאר דיר זענען אנטפּלעקט מיינע געהירן,

איך האלט דאָך יא װאָס ביי דיר שטייט אין געבאָט,

זאָלסט דיין דינסט שיינדעלען טאקע אויספירן

פון אזעלכע קינדער וי בריינע די שכנה.

נו, טאטעניו, אזלעכע זאָלן גאר ניט געבוירן ווערן!

מיך זאָלסטו טאקע לייטזעליקן מיטן זכות פֿון מיינע אבותנו

און זאָלסט מיר טאקע בעסערע קינדער באשערן.

נאָר דיך אליין זאָלן זיי דינען מיט יאָרן,

זייערע אויגן זאָלן לייכטן אין דער ליכטיקער הורה!*.­

א יאָ, גנעסיניו, ס'איז נישט קיין חסרון

צו יונג ארויסצוברענגען אונדזער סחורה?

מיין זיידוניו, זאָל לעבן, ווייס איך?

אכט יאָר געװאָרן אונטער היינטיקן ערם מפּסח,

האָב איך שוין, דאנקען גאָט, א שידוך געטון,

טאקע פון א שיינער משפּחה, וי מיר שטייט אָן,

װאָרן זיין עלטער-ויירע, אים צוֹ לאנגע יאָר,

אזא כשׁרה צנועה! היינט זעט מען דען נאָר

אזא אן אלטן זקן, קרוב ביי צדיק,(ניינציקער)

עלה השלום--- הלוואי װאָלֿט ער מיר געווען אזא צדיק,

מיר זאָלן כאָטש האל זיינע יאָרן אויסלעבן,

אוי, נאָך אים האָב איך דאָך אים טאקע א נאמען געגעב}.

גגעסי.

אוודאי קען מען ניט זאָגן, איר האָט א משפּחה א שיינע, נאָר, װאָס זאָגט איר אויף מיין אלטערוניוס כלה?

זי איז דאָך איינגעטונקט אין יחוס פון אֲָבות אבותינו:

מקבלים און למדנים זענען זיי דאָך אלע.

דער אלטער-- זיין זכות זאָל מיר נאָר ביישטיין אצינה--­

איז דאָך מיין כלה א גלידינליך שוועסטער-קינד;

פון אים אליין האָבן מיר דָאֶךְ די צוואה:

אז יונגע קינדער חתונה צו מאכן איז א ברכה--­

איבער א יאָר מאך איך חתונה אין א גוטער שעה,

מיין אלטערוניון--- איך זאָ? האָבן הצלחה.=

איר, שיינדעלע, וועט א יאָ, אויך אזוי מאכן?

װאָס הערן מיר װאָס פון אונדז וועלן שפּעטן און לאכן

די דייטשאָנים--- װאָס ביי זיי איז אלץ נואישקייט.

-- גאָט זאָל מיך טאקע נישט שטראָפן פאר די רייד.

לאָז ביי זי די מויד פארזיצן כיז אין גרויען צאָפּ,

דאס פעררל.

(איבערגעגעבּן מינדלעך פּון דער חברטע סארא. עסינגער, שוישפּילערן ביים יידישן מלוכה-סעא­

טער בוקארעשטט.

מיט א קלאָפּ באָזשע צארא כראָני.

ברעכט דעם קאָפּ. אראפ מיטן יחוס צו אלדי רוחות וויו,. וויו,

די אלטַע צייטן

שוין היינט ניִשט, גיין, א טייערן ארבעטער צו קריגן ­

און רייטן נאָר רערויף

דעם פאבריקאנט מאכט פארגענינן נאָר אָן סוס

לאָז בי וייער בחור אויסקריכן די האָר פונעם קאָפּ. ביי זיי, בי זיי,.לאָז זיך-- ניט פאר מיין מוי?--- האלטן

די קליפּה, און. פאר. אונָד הָאָט זיי גאָר ניט וויי צו טון דער בּויך.. שײיורעלע: און איך על טאנצן אי"ה ביי איער זון אויף דער חופּה! גועסי; און איך על אייערן. צוטראָגן די גילדענע יויך! שײַורעלע. און איך ווע? טאנצן א קאזאטשאָק מיט דעם מחותן--­גגעסי: און איך וועל. טאנצן מיט די מאנסבילן אין מיטן--­מויינדעלשט. א פּאָר לייכטער דרשהיגעשאנק איער אלטעחוניון! גועסי: און אוך--- א פּאָר. פּריאלן אייער זיידוניון! שייגרעלע ­און איך וועל אייער פֿאָרפֿאָלק אונטערבעטן דאָס קישן! גועסי.

אוי, דאָס איז א נוטער פריינט,?אמיר-זשע זיִך צעקושן.-..

א בשעת די מאמעס האָבֿן דאָ פון די קינדערס חתונה געטראכט און האָבן זיך צווישן זיך אזוי ליבלעך געקוצקעט, האָט זיך דאָרט, צווישן די קינרער, א קריג געמאכט און האָבן זיך, איך ווייס ניִט פאר עפּעס צעבוצקעט... שיינדעלעס זון האָט גנעסום בן יחיד צעדראפּעט, דאָס קינד איז צו צו דער מוטער פארסאפּעט: גועסי: א דונער האָט מיך דערשלאָגן! א מכה רער מוטער! ווער האָט דאָס דיך צעבלוטיקט? וויי איז מיר און ביטער!? שייגרעלע; מיין זיידעלע? ווייס איך װאָס ער וװועט אייך דערציילן; נישט-קשה פ'וועט זיך ביז דער חתונה פארהיילן!--­גנעסי: {נישטיקשה?!" האָט קיין בלוט פֿארגאָסן! ניט איינמאָל האָט מיך טאקע אויף אייער שקוץ פארדראָסן, א קינד זאָל זיך נאָר ליב האָבן דראפּען--- ווייז כאָטש וויין! ניט א קוק, וויי איז מיר, דאָס קינד צאפּלט אזש... ממ.. אייערער וואקסט טאקע נאר א כ?יבו'ניק!... שויינדעלע; דאָס וועט נאָך, מאָלט אייך, קיינער ניט. דערלעבן! װאָרן ,אייערער" האָט יא ,מיינעם" ווי א ראזבויניק אונטער דעם זייט? א זעץ געגעבן. מיין אלטערוניו?--- פּונקט אקוראט! וי קען ער, וי א פליג, קעגן אייערן באשטיין, אז אייערער איז געזונט זי א. סּאלדאט!! שיינדעלע: שרייט נאָר ניט! שרייען, שרייט מען אויף די ציין! קוק נאָר אָן װי זי האָט צעלאָזט דעם פּיסק דעם ברייטן!.. ייגער איז ציטעריק== פון. זעקס אויסגעבעטן!... גועסי: נו, און מיינער איז עפּעס א ממזר ביי מיר? איך האָבֿ אים אויף דער גאס געפֿונען?--- פּסיאיאָכע! טאָמער ווילסטו, רעכן איך באלד אויס טאקע דיר! אָבער איך האָבֿ ניט-קיין פלעק אין מיין משפּחה? שיינדעלע: וואָס איז מיין משפּחה? אדרבא, זאָג גאָר, זאָג! אָבער מיך האָט מען ניט געזען אין מיטן העלן טאָג, אָבער מיין שוועסטער האָט מען יט מוידווייז קיין וויג? אריינגעשיקט?... אָבער מיין מאמען האָט מען ניט אין יאטקע געקוקט?... אָבער איך האָבֿ ויט קיין שיכור קיין טאטן?... אָבער איך האָב גיט קיין בכרודער קיין געשמהטן? אָבֿער חיין פעמער האָט ניט קיין טרפות געגעסן?... אָבער מיין זיידע איז נישט אין אסטראָג געזעסן?... אָבער מיין מאן איז נישט געלעגן אין הקדש פויל?.. אבער... אָבער גנעסי!!! רייִם מיר ניט אויף דאָס מויל!! גועסי: וואָם זאָגט איר אויף דער רעבעצן, אויף דער צנועה דער פרומער! הא? נישטא שוין דער פּריץ, אָט דער גראף דער קרומער?... וואָס האָט דיר געמאכט דעם מאנט? מיט די מאָדנע קנעפּֿ, און ווער האָט דיר געקויפט די גאָלדענע צעפ?... מען ווייסט, מען ווייסט, ווער דאָס פֿלעג דיר אלץ קויפן-­הא? וװואָס האָסטו געלאָזט דיין פּיסק אויף שרויפן? מיט וועמען על איך מיך דאָ אויסרעכענען יחוס, קום אלטערל,?אָז זי גיין צו אלדע רוחות! ער קריכט אָבער אהער דער נארישער טפּוש...

פֿארשטייט זיך, וויי? איר

לאָמיר ווייפן איר שִׁטוב וי אן עפּוש. שייגרעלע:

ארויס פוז מיין שטוב, די פּאָרלע שקאָרע! גועסיי

טפּו!! ווער פֿארברענט מיט איר, זיי די כַפַּרה!

דער ארבעטער מעג זיין וי מיד

עס ארט אים קיינמאל, ניין,

ער נאָנט און זוינט אים אויס די גלֿידער

ביז צום ביין.

און ציט ער איבער שטארק דו לייצעס

ווערט דער ארבעטער פארדריסלעך

חויבט ער אויף די מידע פּלייצע. און דריגעט מיט די פיסלעך,

ער באפרייט זיך מיט א קלאָםּ

דער פאבריקאנט פאלט און ברעכט דעם קאָפּ. רעפרען::

)1908(