נר. 189{/איקוףיבלעטער"
זייט 8 יי ;2 שיק)...יי יל.ירש דער פ5טויטער זי יי יי יי : חיים שווארץ געבוירן-טאג פון אין די בערג פון קאָרייע * 2 מֹּ וועלויפ ובארזשער עם צינדן זיך שריפות אין בערג פון קאָרייע א יעדער פֿארלאָזט האָט א מאמען אין טרערן אוג ס'דונערט הארמאט אויס זיין העלדישן ניגון; א שוועסטערלס פּנים פארשטארט אין א מענצטער.. דאָנערשטיק דעם 22יטן גאוועמבער ה.י. עם פל?אקערט דער הימ? און ברעכט זיך פֿון ווייען, און דאָ איז זיין שותף דער טויט ביים צעשטער אאָט דער איקוף? פו יו בוקארעשט איינגעאָררנט און רויביפייגל שטאָלענע וויגן אים, וויגן... און איטלעכן שטעג? מיט בּלוט זיינס באנעצט ער. קינעף זאל גי בא א ליטעך אריש- עס קוקן די שטאמען פון בוימער ארונטער עס קוקן דערצארנט די בערג פון די הויכן: לע טנ מאג פעסטאצ:2;עמוס ר עם| און כייז טוען זייערע אקס? א ציטער: ם'און מוטער-קאָרייע צעשניטן אויף העלפטן; חי:מ געבוירן-טאָג פונעם פאָלקס-דיכטער ס'האָט עמיץ פון פרעמד יעדן צוויינל באזונדער און ס'בלוטיקן ביידע כּארוויק?ט אין רויכן ווע ײ זבארזשער. יי אין איטלעכן נעסט אזוי רוצחיש צעשפּליטערט. און כלוטנדיק בענקען זיך ויידער באהע פטן. נאך דעם דערעפּענוננפ-װאָרט פונעם חבר חי דובאװים, האלט זיין פארטראג ועגן און װו נאר א כאטע-- אוועק מיטן רויך איז, אוועק איז א פרילינג, א זומער אוועק איז, ;וועלוו? זנארזשער דער חבר מ. לאקם. און װו נאָר א שטעלכ?-- צעמאָלט איז אויף שטויבן; א װוינטער א צווייטער פארדעקט זיך מיט שנייען: ער שילרערט דאָם לֿעבן אוז די שאפונ- און פו? זענען טאָלן מיט טויטל?עכע ריחות, און ס'בענקען פארביטערט די חרובע שטרעקעס גען פון דעם דאָזיקן פאָלקס-דיכטער,| י מיט אויגן װאָם קוקן-- וי פענצטער אָן שויבן. גאָך אקער און לידער, נאָר הענט-- װאָס פארזייען. ווע: אַ- ב טיי פּ יי 2 קה אי יפ שש די בארגיקע זקנים צערןורערטע שטוינען: און ס'בענקען די בערג נאָך די העל?ע פארטאָנן זירקט הוט אה פאלקסטים יעה לי צווש ווער האט עס געלאדן ,די געסט" פונדערווייטן אֶן רויכן-געשטאנק פון צעפּלאצטע גראנאטן; וי מים, יי אֶלק 2: צּ טן צו קומען מיט שווערר איבער זיי זיך צו קרוינען אז פריי זאָלן טויבן צום הימ? זיך טראָגן די יירישע פאַלקס-מענטשן בייטיטן די פרומא וי שאָטנם פון ריטער פון אורא?טע צייטן. און מער פון קיין רויב-פייגל פאר: קישע חסידים, דעם אויפקומענדיקן יידישן קיין גל װערן. פאראסן. נורזשוי און די פארעטערישע נאציאָנאליס" זיי זעען פֿארנאפטע-- די בערג פון קאָרייע: עס הויבן זיך שטאָלצע די בערג די קאָרייער טישע ציוניסטן, וועלכע זענען געגאנגען א יונג פון טשיקאגאָ, א בחור פונ דענווער... און שטארצן, וי פויסטן, אין הימ? ישן בעכער; האנט ביי האנט מיט דער גאנצער רומעני- צי זוכן זיי דא אין די טיפע. טראנשייען עס וועלן די?ידער פון שלום-פארזייער שער רעאקציע און האָבן גענומען אונטער אױײַף זייערע יוגנט-חלומות אן ענטפער? נאָך טראָגן זיך איבער די פרידלעכע דעכער. זייערע פליג? די אָרגאניזירער פון די פּאָגראמען אינעם אָליגארכישן רומעניע, וועלכע ה: וועלוו?ל זבארזשער האָט דעמאסקירט אין זיין פּאֶעם ,רומניה." דער חבר לאקס האָט אָנגעוויזן די וויך- באנענעניש פן יידישע שרייכבער מיט זיי קונג פון וועלוו? זבארזשער אויף גאָלד-י ערע
פאדנס שאפונגען אין דער ערשטער פּעריאָדע פון גרינדן דעם יידישן טעאטער אין רומעניע. ווען קונג
גאָלדפֿארן האָט אונטער דער ווירפוּן- רי. משבילים= אנשרייבן א פּיעסע וועגן א רעקרוט, האָט אים גראדנער, פאָרגעלעגט וועלוו? זבארזשערס א הומאָריסטיש ליד, ,דער יידישער סאָלראט", אין וועלכן דער יירישער סאָלדאט רעכנט אוים זיין יחוס און קלאָגט זיך אז אזא פיין קינד פון אזא חשובער משפּחה דארף ווערן א סאַ?דאָט.
און אָט דאָס דאָזיקע?יד פון זבארזשער האָט געפירט גאלדפאדענען צו דער אידעע
פון שאפן א 8 אקטיקע אָפּערעטע*די רעקרוטן", וואָם איז אָבער אין אבאזונדערער אויסגאבע קיינמאָ? נישט דערשינען.
דער רעפערענט האָט גערעדט וועגן וועלוו? זנארזשערם שאפונגען, באזונדערס אין דער פּראגע פון באקעמפן דעם מיסטיציזם און אי בערגלויבן; ציטירט פון זיינע הומאָריסטיש-יסאטירישע לידער ,,קום אהער דו פילאָזאָף",, ואס װעט זיין אז משיח וװועט קומען' און וועגן זיינע פארביטערטע סטראָפן ואס ער מוז זינגען פֿאר דעם פארגעניגן פון די נבירים, אין דער ווען ער אליין איז פו? מיט פאראכטונג צו זיי, ווען זיין נאנצער דיכטערישער וועג גייט צוזאמען מיט די אינטערעסן פונעם איינפאכן פאָלק װאָס צאָלט מיט ,,קופּערנע גראָשן" אָבער ס'איז שוין פו? מיט פאראכטונג צום אלטן לעבנס-שטייגער, חסידישן פאנאטיזם, צו די קה?-סירערס, די שיינע. יידן, וװועלכע זאָגן אים צו אלדאָס גוטס אויף ,יענער וועלט".
די ווערק פונעם דאָזיקן פאָלקסידיכטער זענען ניט פארעפנטלעכט געװואָרן, וויי? דער יידישער רעאקציע האָט נישט געלוינט דאָס איינפלאנצן פּראָנרעסיווע אידעען צווישן די יידישע מאסן, און די כלומרשטע ,,פּאטריאָטישע"' ציוניסטן האָבן מיטגעהאָלפן צו דעם אז וו. זבארזשער זאָ? מוזן צייטווייליק אנטלויפן פון אונרזער ל?אנד, צונעמענדיק
ביי דעם יידישן פּשוטן עולם זיין פאָלקסדיכטער, װאָס איז אים געווען נאָענט און ליב
דער פֿארטראג פונעם חבר?אקס וי
אויך די לירער זענען ווארעם אויפגענומען געװאָרן פון דעט יידישן ארבעטנדיקן עולם, ואס איז אָנוועזנד געווען אין זא?.'
רער פאָלקס"כאָר ,,איקוף", האָט געזונגען 2 לידער-פון וו. זבארזשערם שאפונגען ,,קום אהער דו פילאָזאָף", ,,אז משיח וועט קו
מען"' און א ריי פאָלקסילידער פארבונדן מּיט דעם פינצטערן?לעבן פון די יידישע פּאָלקם-ימענטשן פון אמאָ?, און ליכטיקן
לעבן פון היינט אין דער ר. ם. ר.
דער חבר האָט אנגעוויזן אין זיין שלוס-ואָרט װעגן די ל?יכטיקע פּערספּעקטיוון פאר דער יירישער ארבעטנדיקער באפעלקערונג, װאָס שִפּיגלט זיך אויך אָפּ אין די. ווערק פון די ייידישע:שרייבער פון דער ר.ם.ר., א לֶעבן וועלכעם ס'ווילן. צעשפּערן די ציוניסטן מיט זייער פּראָפּאנאנדע צו פארן קיין ישראל, װאָס די יידישע. פאָלקסמאםן ווארפֿן אָפּ' מיט א?לץ מער אנטשלאָסנקייט.
לייענער פון דער געגנט בערלאד
,קולטור אין דינסט פן פאלק"--- דאָס איז א ק?אָזונג װאָס ווערט אין אונדזער רומענישער פאָלקסירעפּובליק פארווירקלעכט אין א פולער מאָס. אונדזער ארבעטעריפּארטיי שטיצט די קולטורעלע אנטוויקלונג פון אלע מיִטלעבנדיקע נאציאנאליטעטן און דערמעגלעכט אז די ברייטע פאָלקס-מאסן זאָלן זיך באקענען מיט די שאפונגען אויף אלע קולטוריגעביטן.
אויך פאר די יידישע אָרנטלעכע מאסן ווערט דערמעגלעכט זיך צו באקענען מיט די ליטערארישע שאפונגען אויף זייער מאמע-לשון. צו דעם צוועק. ווערן אָרגאניזירט איבערן ל?אנד באגעגענישן פון די יידישע שרייבער, מוסלי דער פונעם שרייבער-פארבאנד פון דער ר. פ. מיט זייערע לייענער.
צוריק מיט עטעלעכע טעג זענען פאָרגעקומען אזעלכע באגעגענישן אין עטלעכע שטעט פון דער געגנגט בערלאד: אין טעקוטש, בערלאד, הוש און וואסלוי. ס'זענען ארוױיסגעפאָרן די דיבטער א. שפּיגלבלאט, סימעלע שניידער און בער? שנאבל, איניינעם מיט א גרופּע סאָליסטן פונעם פאָלקסיכאָר ,איקוף" וועלכע איז בא" שטאנען פוז גוסטי גאָטעסטאן, לוטשי מיטראני, מי?אָ הערשקאָוויטש און מוזיק-באגלייטונג, פעליקס אווערבאך. די באגעגענישן האָבן פון איין זייט באגייסטערט דעם יידישן עולם וועלכער איז געקומען אויסהערן דִי לידער אין פּאעמען און פון אן אנדערער זייט האָבן זיי דערמעגלעכט די יידישע שרייבער זיך נעענטער צו באקענען מיט די שטרעבוננען און מיט די דערגרייכונגען פון די יירישע ארבעטנדיקע מענטשן.
טעקוטש איז א שטאָט ווו מען קען הערן אויף דער גאט דאָס זאפטיק מאָלדאָויש לשון און דאָס הארציק יידיש מאמעללשון. עס באווייזן זיך אויך דאָ די פרוכטן פון אונדזער פאָלקטידמאָקראטישן רעזשים. איבעראל ואקסן אוים מלוכהימאגאזינען פולע מיט סחורות; פּראָדוקציע-קאאָפּראטיוון אין ווע?בע די אָרנטלעכע. בעלי-מלאכות= קענען זיך צום ערשטן מא? אן. דאגות. אויס" לעבן. פארבעסערן. זייער. ל?עבנסימצבן אויף דעם הױפּט-שטראָז געפינט זיך דאָס קו?" טור-הויז ,חיח ליפשיץ", מיט וועלכן דער. טעקוטשער ארבעטערריעול?ם איז מיט רעכט. זייער שטאָלץ--- און נאָך אסך אנדערע. אינסטיטוז ציעס ואס זענען געשאפן געוואָרן לטובת דעם פאָלל.
דער זאל ,חיה ל?יפשיץ" איז פול געווען ביי דער באגעגענניש מיט א באגייסטערט פּוב" לוקום; ס'איז געקומען. קינד און קייט. נאָך דעם אריינפיר-וואָרט פוז א חבר פונעם אֶרמיקן יידישן דעמאקראטישן קאָמיטעט= האָט דער חבר מ. מעעלער גענעראל-סעקרעטאר פוז נעם ,איקוף" געהאלטן א קורצן פאָרטראג אַנװוייזנדיק אויף די ליכטיקע פּערספּעקטיווין פאר די ארבטטימעיטשז אין דער רומענישער פאלסס-רעפּובליק אוןז וושגן דער שעפערישער טעטיסייט פון די שרוירץר. ער האָט אויך דפרמאנט די= טײויעריוקט לאנע אין וועלכער פ'געמינען= זיך די פארנארטע. קיין ישראל
- זעליג סאל?אָמאָן,
דורך דער ציוניסטישער פּראָפּאגאנרע.
נאָך דעם האָט אָנגעהויבן דער ליטערארישקינסטלערישער פּראָגראם. לידער וועגן שלום, וועגן ארבעט, פּאטריאָטישע לידער און פאָלקסלידער וועלכע האָבן ארויסגערופן הילכיקע אפּ?אָדיסמענטן ביים אָנװעונדיקן עולם. בא" זונדערס האָבן אויסגענומען די לידער סטאלין צו דיר" און ,וויגליד" פון סימעלע שניידער; ,,שטעפאנס אריע" פון דער אֶפַּעַרעטע ,פרייהייטסדווינט" פון דונאעווסקי; ,וואנדער-פייגל". פון בלאנטער און די פאָלקס ,מחותנת'טע", ,דריי טעכטערלעך", ,שמחה מיט זיין יידענע" און אנדערע.
די דיכטער האָבן געלייענט פון זייערע לוטערארישע שאפונגען,. אזוי למש? האָט דער דיכטער בערל שנאבל געלייענט ,א װאָרט צו די מאמעס" אין וועלכן ער רופט די יידישע מאמעס צום קאמף פאר שלום, פארן גליק פון זייערע קינדער. ער האָט נאָך געלייענט ,א שמועס מיט די שכנים" אין וועלכן ער ווייזט די ליבשאפט צו די רעטער פון אונדזערע?עבנס, צו דער זיגרייכער סאָוועטישער ארמיי און צום געניאלן פירער פון דער פּראָגרעסוווער מענטשהייט, צום חבר סטאלין; די באדייטונג פון 28יטן אויגוסט, די פארברידערונג פון די ארבעט-מענטשן. סימעלע שניידער האָט געלייענט דעם פּאֶעם ,,לכבוד דעם /7-טן נאָװעמבעריטאָג" א ליד ואס שפּיגלט אפ די ליבשאפט מיט וועלכער אלע אָרנטלעכע מענטשן פון אונדזער רעפּובליק האָבן באגעגנט דעב דיטן נאָוועמבער, דעם טאָג פון דער גרויסער סאציאליסטישער= אָקטאָבער-רעוואָלוציע. א. שפּיגלבלאט. האָט געלייענט דאָס ליד ,היימלאנד" וועלכעס איז א לויב-געזאנג צו אונדזע קיבער פאָלקס-רעפּובליק און ,,בריוו פון ישראל" א ליד וואף שפּגילט אָפּ דעם אינהאלט פון די כוואליעס בּריוו װאָס קומען אָן פון ישראל אין וועלכע די אָפּגענארטע שרייען גוואלד אז צוריק. קומען. אין דער. ה. פ. ר.. ביים ארויסגיין פון זאל, האָט געווארט דער חכר בוכהאלטער ביים ,אפּראָזאר" פון טעקוטש, ער האָט דערלאנגט דעם פאָרמו" לאר און געזאָגט אז די ווירקלעכקייט פון ישרא? ווי אויך די אויפקלערערישע ארבעט פון די חברים פונעם אָרטיקן יירישן דעמאָקראטישן קאמיטעט האָבן אים איבערצייגט אז זיין אָרט איז נישט אין בן-נוריונס ,,פּאלאצן", נאָר דאָ אין דער וומענישער פאָלקסדרעפּובליק, זיין אמתדיק היימ?אנד.
אויך אין בערלאד איז די נרופּע שרייבער און סאָליסטן זייער ווארעם אויפנענומען געװאָרן. די לידער און פּאֶעמען האָבן יוםיטוםדיק געקלונגען פוֹן דער שיין-פארצירטער ביז נע פונעם טעאטעריזאל ,אלעקסאנדרו הוצא"". כאָטש ס'האט גערעננט האט זיך פארזאמלט א נרויסער עולם צווישן וועלכע אסך ארבעטימענטשן, מאטעטס. מיט סינדער און יוֹגנט.- אין זייערע. אפּלאָריסמענטן. האט מעז דערקענט אז די לידער און פּאעמעןז האָבן געהאט אויף זיי א ווירקזאמען איינפלוס.
דעם. דריטן טאָג איז פארגעקומען די בא
זי
וולא".
געגעניש פון די שרייבער און סאָליסטן און שטעמל הוש. מען דארף אונטערשטרייכן אז די אקטיוויפטן פונעם אָרטיקן יידישן דעטאָקראטישן קאָמיטעט, האָבן נישט געגעבן די נויטיקע אויפמערקזאמקייט ביים אָרגאניזירן די דאָזיקע באגעגעניש. אזוי ארום האָט מען אין דעם זעלבן אויפדערנאכט געמוזט מודיע זיין דעם עולם, דורך א מעגאפאן, אז די באנעגעניש וועט פאָרקומען אין א צווייטן, פיל גרעסערן זאל פון דער אָרטיקער גרויסער עלעמענטאר-שול. דאָ זענען אויך אויפגענומען געװואָרן די דיכטער און סאָליסטן מיט אוטאויפהערלעכע אפּלאָדיסמענטן מצד דעם אָנוועזנדיקן עולם.
נאָך די דריי רעגןיטעג איז שוין פאָרגעקומען די באגעגעניש פון די יידישע שרייבער און סאָליסטן פונעם פאָלקס-כאָר ,איקוף" אין וואסלוי, אין א גאָלדענעם סוף-הארבסטי טאָג. די באגעעניש איז דא פאָרגעקו: מען אין טעאטער-זא? ,י. ק. פרימו" וועלכער איז געווען פוליגעפּאקט מיט יידישע און נישטיידישע ארבעט-ימענטשן, פרויען, יוגנט, שילער א. א. עס איז ווערט אונטערצושטרייכן דעם באזונדערן דערפאָלג וװאָס עס האָבן דאָ נע" האט די שרייבער און סאָליסטן, אז שוין אין דער שפּעטער נאכט-שעה(0,18) האָט דער עולם זיך נישט גערירט פונעם אָרט און האט פארלאנגט נאָכאמאָ? און נאָכאמאָ? צו הערן די שרייבער און זינגער.
אין יעדן שטעט? האָט געעפנט דעם אָוונט א מיטגליד פונעם אָרטיקן יידישן דעמאָקראטישן קאָמיטעט. עס האָבן זיך אויך באטייליקט אָרטיקע שרייכער, דעקלאמאטאָרן א. א. למשל? אין טעקוטש, האָבן זיך באטייליקט די שילערין פּאולא דיקשטיין, און חברטע פּערלמאן, בערלאד האָבן געלייענט פון זייערע ווערק די אָרטיקע דיכטער- כעלדעאנו און געדעלעא געאָרגע; אין הוש האָבן אינטערפּערעטירט אן} אנטי-ציוניסטישן סקעטש פון וו. סאווין, צוויי שילערנס און אין וואסלוי האָט זיך באטייליקט חברטע אסתר האפנער, מיט'א געלונגענעם געזאנג-נומער.
פון קאָרעספּאָנדענצן וואָס זענען אָנגעקומען אין די רעדאקציעס ,וויאצא נאָוא" און {איקוף-בלעטער" וועגן דער באגעגעניש פון די יידישע שרייבער און סאָליסטן אין די עטל?עכע שטעט, איז צו זען אז די יידישע מאסן זענען איבערגעגעבענע מיטבויער פונעם נייעם גליקלעכן לעבן װאָס אלע ארבעטנדיקע שאפן אין אונדוער היימ?אנר די ר. 8. ר. און אז די ווערק פון די יידישע שרייבער זענען א פּאָזיטיווער צושטייער צום דאָזיקן נייעם לעכן װאָס שאפוט זיך אונטער דער אָנפירונג פון דער רומענישער ארבעטעריפּארטיי.
ש. אלעקטאנדער
ד. איזשאק