נר. 162

אונדזער היימלאנד-- די ר פי ר. געזינגען פון די יידישע דיכטער

און דער צייט ווען דער ארבעטעריקלאט פון אונרזער לאנד איז געווען געקאָוועט אין די שווערע קייטן פון דער קאפּיטאליסטישער הער­שאפט, האָט א יונגער יידישער דיכטער, סראָ? בראונשטיין-שטעפאנעשט, געשריבן אָט די שוּ­רות וועגן דער מאָלדאָווע--- זײַן היים; ריכטער װעלן ריך באזינגען וי א צארטע פרילינגס-וויגט, און איו מיין זכרון האווקען אוויפּיל היגט. וויאוי ואל איך ריך מאָלדאָ וע באזינגען; די מאָלדאָװע--- זיין היים--- איז אים ליב געווען, אֶבֶער די בורזשואזיפּריצישע רעזשו­מען די שונאים פונעם פאָלק האָבן אום פאר­טונקלט דאָס ליד, אים נישט געלאָזט אויסזינגען זיין ליבשאפט צו זיין היימלאנד, ווען ס'זענען צעשמעטערט געװאָרן די קייטן פון פארשקלאפונג, דעם 23-טו אויגוסט 1944, האָט דאָס געזאנג פארן היימלאנד זיך צעגאָסן וי א קרישטאָלן טייכ? װאָס יאָנט אראָפּ פון די בערג. וואָס מער פ'זענען געוואקסן די דערפאָלגן פן אונדזער לאנד אויפן וועג פון בויען דעם סאָציאליזם, אלץ טיפער און װאָגיקער איז גע" װאָרן דאָס געזאנג פונעם דיכטער; אלץ בולטער און העלער האָט זיך אָפּגעשפּיגלט און ס'שפּיגלט זיך אָפּ אין זיין ליד, דוי באגייסטערונג פֿו­נעם ארבעטנדיקן פֿאָלק פארן ריזיקן בוי. דעם ווונדערבארסטן אָפּקלאנג אין אונדזער דיכ­טונג נאָך דעם 283יטן אוינוסט, האָט געהאט דער היסטאָרישער אקט פונעם 90יטן דעצעמ­בער 1947--- דאָס פארטרייבן די מאָנארכיע, די ליבשאפט צו דער רעפּובליק איז אריינגע­דרונגען אינעם בלוט פון די דיכטער; מיר גע­פינען זי אין יעדן אות, אין יעדער שורח--­'סיי ווען זיי שרייבן וועגן דעם אויפבוי װאָס וויקלט זיך אלץ מער פאנאנדער איבערן גאנצן לאנד, סיי ווען זיי צערנען קעגן די אימפּעריא­ליסטישע קריגס-העצער און סיי אין די צאר­טסטע ליבע-דלידער, וי מיר זעען אין דיכטער א. שפּינלבלאטס ליד ,,מיין לאנד": מיין לחוד אי װי א בויס, אָפּגעשיט מיט צויטן. פאר גאָרנישט אין דער ועלט װאָלט איך עס נישט פארביטן. אין אן אנדער ליד דערמאנט דער דיכטער דעם פינצטערן נעכטן פונעם היימלאנד: ביסט געוופן געשמידט אין קייטן, אויף דיין ליב האָבן געטרעטץן אייגעוע און פּרעמדע הינט... און צם סוף פונעם ליד הערט זיך דאָס קול פון די ברייטע ארבעטער-מאסן: י היימלאנד! זאָלסט וואקסן און בליען, פון שלום און פריינטשאפט געבויט.

אינעם מלוכה-פארלאג פאר ליטעראטור און קונסט אין דער ר. פ. ר. איז דערשינען דער ערשטער טייל פונעם ראָמאן ,לעבן דער ברע­טעריזעג" פונעם דערציילער דוד רובין. דאָס דערשיינען פון דאָזיקן כוך איז נאָך א נאווייז אז די נאציאָנאלע פּאָליטיק פון אונדזער פאָלקס-דעמאָקראטישן רעזשים, איני­ציאירט פון דער רומענישער ארבעטער-פּארטיי, איז א פּאָליטיק פון אויפבלי פון דער קולטור פון דוי מיטלעבנדיקע נאציאנאליטעטן. די אקציע פונעם ראָמאן וויקלט זיך פא­נאנדער לעבן דער ברעטעריזעג פון דעם קליינעם בוקאָװױינער דאָרף סטראזשע= מיט זיינע ווונדערשיינע נאטורהרייכטימער.

דער ראָמאן הויבט זיך אָן מיטן שילדערן דאָס לעבן פונעם יונגן יאנקעלע, דעם ברעטער­טרענערס זון, וועלכער שטויסט זיך באלד אָן אין דער ארומיקער בורזשואזער וועלט וועלכע באעוולט אים אויף שריט אוּן טריט: ער פּילט אין חדר און סיי אין שו? דעם טעם פון סאָציאלער אומגערעכטיקייט. צו די ארבעטער קינרער באציט מען זיך גאנץ אנדערש וי צו די פון די רייכע. ער זעט וי מ'ווארפט ארויס זיינע עלטערן פון דער דירה, וויי? דער איי­דעם פון דעם קרעטשמער געלבערג, ווי? דווקא דאָרטן זיך עפענען א קרעטשמע און וועלכער גוט דעם בעל"יגוף באָנדאן-- א באקאנטער אנ­טיסעמיט אין שטעט?--- מער דירה-יגעלט,

אין יאנקעלעם מוח מישן זיך אויס די דאָ­זיקע דערפארונגען, און ער בּענקט נאך א מענטש פאר וועלכן ער זאָ? זיך קאָנען אוים­דערציילן ס'הארץ. ער בענקט נאָך דעם לע­רער?אריאָנעסקו,-- וועלכער איז געווען איי­נער פון די פּראָגרעסוווע דענקנדיקע מענטשן אין שטעטל.

יאנקעלע, וועלכער ווייסט נישט פון קיין יוננט-פרייד, באקענט זיך מיט זשעטאן-­די טאָכטער פונעם הויכן כאאמטן שיינבוים,

,אוקוףיבלעטער"

די אומבאגרענעצטע פרייד פונעם נייעם מענטשן וועלכער בויט די סאָציאליסטישע גע­זעלשאפט דריקט אויס דער דיכטער בערל שנאבל אין זיין ,ליד פונעם היינט": ויאזוי. ואָלן מיר אלע נישט פּריילעך זיין, או מיט יערן טאָג צעגיסט ויך די ואטע שיין אין די הערצער פון מענטשן אלץ מער, װאָס האָבן זײַער לעבן געלעבט אזּוי שוער, און אן אנדער ליד ווייזט דער דיכטער שנאבל דֶעם וידישן ארבעטנדיקן מענטשן בשעת זיין מיטהעלפן אינעם אויפבוי פון אונדזער חיימ­לאנד, די ר..ם. ר.: אונטערן גליעגריקן אייון פון וערנדיקן לעבן, אין אוגרוער רעפּובליק--- אוודוער היים מיר שמידן. ררעש-מאשינעץ די מיליאררן זומעריגראָשנס : טיידן, און עס העלפן אויך ציילן די ארבעטנדיקע יירן, (,א פּשוט לור") אויך אינעם פּאָעם פון דער דיכטערן סימעלע שניידער ,,משה לייב געדענקט", זעען מיר וי דאָס אמאליקע הונגער-לעבן פון משה לייבן מיט זיינע קינדער האָט זיך געביטן; ואָר סיועט שוין משחילײיב מיט. וינע אויגן װי סיסלאָפּן זיינע וין יעדן טאָג א} אוצר שלום-ניט), און װי ראָס לעבן אי! אפילו אויך פאר אים, פּאַר משחהרלייבו, גאָר גי--- איבערגעביטן. די ליבע צו אונדזער היימלאנד די ה. ם. ר. איז ענג פארבינדן מיט דער ליבע צו אונדזער פּאהטיי, וועלכע פירט אָן דעם קאמף פאר א גליקלעך לעבן; און היינט וערט אלע טאָג אין נאָך א רערפל ליכטיק, פוו ואָך א נייער בוין ואקסט ארויס, אוו שטּאֵל און לייהונט, ברויט און ואפט. און

קויל), סיאיו ארבעט דאָ אסך. וייך. אוגדוער צייט איו גרויס,

דאס ליד פון דיכטער י. בערקאָוויטש איז דורכגעדרונגען מיט טיפער ליבשאפט צום היים­לאנד: רער דיכטער טראכט צום ליר װאָס נאָך נישט אָנגעשריבן, און האָט רי שענסטע ווערטער זיך שווין אויס­געקליבן אויף צו באזינגען אונדוער פּריי, דער דיכטער ה. א. שטאָלפּער באזינגט מיט באגייסטערונג אונדזער טייער היימלאנד. אזוי למשל? אינעם ליד ,שׁפּי? מיין פירל": סיהאָט געשענקט ראָס לאנד מיר ווייסע טעג װי טויבן; זיי. פצָכן מיט די פליגל הער, פּאֹר חייוע שויבן.

דער דיכטער זעט דעם יידישן ארבעטנדיקן, פארברידערט= מיטן רומענישן ארבעטנדיקן פארייניקט דורך איין ציל: ,סיואָל ויך 3 עבליען אונדוער רעפּובליק!"

בער? שניידער לאָזט זיך נישט פארפירן פון דער ציוניסטישער פּראָפּאגאנדע. אָט וויאזוי עס רעדט אינעם ליד ,,בער? שניידער און דער קאָנגרעס. פון די שלום-פּארטיזאנער":

טיט גיצפן בין איך אין פארמעסט, כיגעװוין אים אויך צומאָל.

און כאָטש רער שונא שושוקעט מיר, פאָר איך נישט קײַן ישראל!

גײַן+! דאָ אײ. מיין היים.

אוו װאָלט איך גאר געקעגט

װאָלט איך זי ארומגעוומען

אינגאנטן מיט די הענט.

דער דיכטער יידעלע וויידנפעלד אין זיין אנטי­

מאָנארכישן פּאָעם ,זוילן", ווייזט אונרז די אי בעראנדערשונג וואָס איז פראָגעקומען זינט דעם פארטרייבן די מאָנארכיע פון אונדזער לאנד:

אַויסגעריסן וערט א דאָרן,

אויף זיין פלאץ וואקסט ואפּטיק קאָרן.

רעפּובליק--- שטאט דיגאסטיע

ארבעט--- שטאט געהינס אֲן מי.

סילאגר געפירט פון פּאָלק װאָס שאפּט,

פּריצים-מאכט איז אָפּעגשאפט.

פּונעם אָנּהױב, עררירנפּאָרם

ביז צום איבערשטייג פון גאָרם.

דאָס לוד פון דער דיכטערן רעלי בליי ,,מיין חיימלאנד", אָטֶעמְט מיט אויפריכטיקער ליב­שאפט צו אונדזער רעפּובליק; כיחאָב שטפעריס היימלאער דיך געליבט, איצט ביסטו מיר גאָר טייער, װייל איצט א בירגער בין איך דאָ, מיט יעדן גלײַך, א פּרייער. חבר סענאלאוויטש ברענגט אי ,,צוויי קווארטאלן" א בילד פונעם היינטיקן לעבן אין יאס, ווו די פאשיסטישע מערדער האָבן אטאָפ פארגאָסן אזויפי? אומשולדיק בלוט. ביי דער רויטער בריק" און ביים ,,שול-הויף": װו קעפ פלעגן צעשפּאלטן כוליגאנישער האס, פרייע וין און טעכטער לעבן היינט. פריילעך

און פריי

אוו אויך דער דור דער אלטער. איז געבוירן אױפּסגיי.

באגלייך מיט דער ליבשאפט צו אונדוער

היומלאנד איז אויך געוואקסן אין די שאפונגען פון. אונדזערע שרייבער די קאָמבאטיוויטעט קעגן די ציוניסטישע נאציאָנאליסטן וועלכע געפינען זיך היינט אין איין ריי מיט די בלו­טיקע אנגלאָדאמעריקאנער. מלחמה-צינדער. דער באקאנטער טרובאדור שאמשעלע פערסט, ווע­

דוד רובין: ,.לעבן דער ברעטער"זעג"

ראָמאן

אָבער אויך דאָ האָט ער גענוג שטערונגען; ער שעמט זיך צו גיין צו זשעטאן ווייל? וי ער זאָגט: ,איך האָב נישט קיין שיין העמר, קיין שיינעם אנצוג, קיין לייטישע שיך". ער איז גובר די אלע מניעות, א דאנק דער מו­טערס הילף. אָבער כאָטש אזוי, קאָן ער זיך צופי? נישט חברן מיט זשעטאן. אים טיילט אָפּ פון איר, איר בורזשואזע דערציונג--­און ווען זי רעדט באליידיקנדיק בנוגע דוי אר­בעטער וי אויך קעגן דעם פאָוועטן-פארבאנד, הויבט ער זי אָן פוינט צו האָבן.

דער אױיטאָר פירט יאנקעלען נאָענט צו, צו די עלעמענטן װאָס אנטשפּרעכן. זיין אי. דעען-וועלט; ער פירט אריין יאנקעלען אין דער אטטאָספער פון דער רעוואָלוציאָנערער באווע­גונג. יאנקעלע זעט וי זיין פאטער צעטיילט בראשורן צווישן ארבעטער; ער חערט רעדן

דעם ימאשיניסט דאָנארו וועלכער ציט אויף.

זיך זיין גאנצע אויפמערקזאמקייט א. א. אויפן דאָזיקן אופן ווערט באווירקט זיין יונג הארץ.

דאָס דאָזיקע לעבן אין סטראזשע וועהט איכערגעריסן, פ'הייבט זיך אָן א רעואָלוציאָנערע באוועגונג. ביי דער משפּחה בודיק--- יאנקעלעס עלטערן--- קומען זיך צונויף ארבעטער וועלכע כאראָטן זיך וויאזוי אקעגנצושטעלן זיך דער שרעקלעכער עקספּלאָאטאציע, דאָ ווייזט אונדז דער אױיטאָר רעם מאשיניסט, יאָן דאָגארו, וועלכער איז אן אקטיווער רעוואָלוציאָנער אוֹן פּראָ­

פּאגאנדיסט. ס'איז נישט פאראן קיין איין אק­צוע פון די ארבעטער וועלכע זאָל געמאכט ווערן. אן זיין איניציאטיוו. אין אלע אקציעס פון קאמף זעען מיר זיין פיגור.

איינער פון די הויפּט-העלדן אינעם ראָמאן

(רעצענזיע)

איז משה בודיק, וועלכער שטייט אונטער דער השפּעה פון דער רעוואָלוציאָנערער באוועגונג. דורך זיינע אקציעס דערלאָזט ער נישט מען זאָל די ארבעטער באשווינדלען ביי די לוין­חשבונות; ער העלפט אָרגאניזירן דעם ווידער­שטאנד קעגן די לוין-רעדוצירונגען מצד דער ירעקציע; ער פארטיילט רעוואָלוציאָנערע לימטע­ראטור. װאָס טיפער ס'דרינגט. אריין די אויפקלערונגס-ארבעט, אלץ ענגער און פריינט­לעכער ווערן די באציונגען צווישן דעם יידישן

און רומענישן ארבעטער. ווען כוליגאנעס בא­

פאלן משה בודיקס הויז, לויפן אים באלד צו הילף רומענישע ארבעטער.. דאָס איז א צייכן פון סאָלידאריטעט, וועלכע פארבינדט ענג דעם גורל פון משה בודיקן מיט שטעפאנען און אנדערע ארבעטער.

אונטערן איינפלוס פון דאָנארו וואקסט דער קלאסן-באוווסטזיין פון משה בודיק וועלעכער אריענטירט זיך אליין אין אסך פאלן. אזוי גיט ער דעם קליינבירגערלעך-בורזשואזן טיפּ הער שיינבוים, א ריי ענטפערן װאָס זאָגן עדות פון דער רעוואָלוציאָגערער וואכזאמקייט. ווען שיינבוים לייגט אים פאָר אונטערצוצינדן דו זעג, ענטפערט אים משה בודיק:

,ווער וועט האָבן נוצן פון דער שרפה? מיר, ארבעטער וועלן אלע אומנליקלעך ווערן!" און ביי אן אנדערער געלעגנחייט זאנט ער: ,מיט

די זעגן, די פאבריקן, האָבן מיר גאָרנישט! עם.

הענגט נאָר אָפּ אין וועמעס רשות זיי זענען." דער וועג אויף וועלכן עס גייט משה בודוק,

לעכער האט א לעבן-לאנג געזוננען פאך די אָרעמע יידישע מאסן פון אונדזער לאגת,. אאן האָט בכאקעמפט די ,גראָבע פּופּיקעס", וועניטּ אויך היינט זיינע פֿאָלקסטימלעכע שׁוּרות קעגן די שׁונאים פון אונרזער היימלאנד, די ר. פ. ר. ער זינגט וועגן די ,ישראלישע גליקן", וועגן בז-גוריונס ג|-עדן" װאָס איז פארקויפט פאר ,יענקישע נדבות" און פארענדיקט זיין לוך: רי וון פון שלום אויף רער וועלטי וועט שטראלן, די פאשיסטישטע מלוכות לאוג געפאלן, יערעס לאנד א רעפובליק, מלחמה-העצער אויפן שטריק, א סוף שוין צו רי װאָל-סטריט-קאויבאלן. פּשוטע פאָלקסטימלעכע לירער דורך. וועלכע עס ווערט באקעמפט די נאציאָנאליסטישע ציו­ניסטישע פּראָפּאגאנדע, זענען אויך דעם טער ל. וויגדערס ,, האָב איך מיר א ווייבעלע", פאָאיע ווערדע", ,,אין קאָאָפּעראטיוו".

א בולטן כאראקטער באקומט דער דאָזיקער קאמף אין א. שפּיגלבלאטס ,א װאָרענונג צו די פארעטער" און וועלכן ער דעמאסקירט די ציוניסטישע אָנפירער וואָס פארהאנדלען מים די נאציס פון מערב-דייטשלאנד:

דיב­

איר וואשט אָפּ דאָס בוט פון די מעררער, רערקלערטט זיי פאר אומשולדיק ריין,

מויט יענקִישוע ביטסן באאָפּגט,

ציגיינעם אין שלאכט. צו גיין.

אָבער ס'וועס קוֹמען רער טאָג פּונעס חשבו), און איר װעט באצאָלן פאר אלץ, גערענקט נאָר, רי פעלקער באלוינען פארעטער, ממים שוטריק אויפן האלדו!

די שעפערישע טעטיקייט פון אונדזערע דיב­טער באגייסטערט אין א נרויסער מאָס די יידי­שע ארבעטנדיקע באפעלקערונג אין זייער קאמף קעגן ציוניסטישן נאציאָנאליזם און פארן אויפ­בוי פון אונזער היימלאנד, די ר. פ. ר., זי האָבן פארשטאנען די ווערטער פוז שטאָלפערם פּאֶעם ,הער אוים מיין חבר", אז:

גליס הייסט גישוט אָד פארן היינט לעבן, גליס הייסט קעגען וזען רע טאָרגן

און דער מאָרגן קלאפט מיט רחבות

און מײַט ואטקייט. אין רי טירן

פון רעפּובליס--- צוגרוער היימלאנעד,

אליעזר שמואלס

איז דער וועג אויף וועלכן די יידישע ארבעטער זענען גענאנגען און גייען ווייטער, נישט גע­קוקט אויף קיין שום שטערונגען.

וי א רויטער פאָדעם ציט זיך דורכן נאנצן ראָמאן די סאָציאלע קלאפן-קעגנזאצן. דאָס פאָלק דערקענט זיינע שונאים. יאָס? דער בעליענלח, -- יאנקעלעס פעטער--- א פּשוטער ייר, דער­קענט די צווייפּנימדיקייט פון דער יידישער בורזשואזיע, מיט אירע ציוניסטישע משרתים ואס האָבן נעוואָלט, אונטער דער לאָזונג פון ,אחדות", פארפֿירן דאָס פאָלק. זאָס? דער בעל­עגלה לאָזט דעם ציוניסטישן רעדנער ניט רעדן, ער פרעגט אים: ,ווו איז דאָס ,אחדות ישראל" ביי אונדזערע נגידים? ביי דעם ,,שיינעם יידן" געלבערג, דעם חסיד! מיט וועמען מאכט געל?­בערג, וכדומה, געשעפטן+ מיט באָנדאנען אוֹן אנדערע אנטיסעמיטן!"

אונעם לעצטן קאפֿיט? פונעם ראָמאן ניט אונדז דער אויטאָר נעטריי איבער, וויאזוי די יידישע גרוים-בורזשואזיע האָט אויסגעקליבן דעם וועג פון פאראט, כאָטשׁ זי האָט געוווסט אז פאשיזם באטייט מלחמה, רויב און מאָרר,

א

חבר רובין גיט אונדז איבער אין דעם ראָ­מאן, אויך= א דיי= פרױיעןיפּערסאָ­נאזשן וי בודיקס ווייב אוז מאריאארא, שטעפאנס מוטער. ביידע זענען פּשוטע, פארה האָרעוועטע מענטשן פו? מיט מוטערלעכער לו­בע; זיי שאפן יענע ווארעמע משפּחה-אטמאָ­ספער פון אומבאגרענעצטער ליבשאפט. נישט אזוי זעט אויס דאָם נירגערלעך-באָיארישע

י. האָראָויץ

וסוף אויף זייס+)