ויים 2
;איסוף-בלעטער".
פייערלעכער גאָלדפאדען-סימפּאזיאָן, ארגא" ניזירט פונעט בוקארעשטער יאיקוף.
אין ראמען פון פייערן דעם 78יטן אניווערסאך זייט דער גרינדונג פונעם יידישן מעאטער ביי אונדז אין לאנד, האָט דער צענטראלקאָמיטעט פונעם בוקארעשטער ,איקוף אָרגאה ניזרט דאָ נישט לאנג א ,נאָלדפאדען-סימפּאָזי אֶן" אי בוקארעשטער יידישן מלוכה-טעאטער.
כ
עס מירן אן מיטן די חברים. מ.. טעצלער, סעקרעטאר= פונעם ,איקוף", די שרייבער: י. בערקאוויטש, י. דוי
באָוויס און דער קאָמפּאָזיטאָר חיים שווארצטאן.
די חברים רעדנערם האָבן אויף אן אויספירלעכן אופן אָנגעוויזן אויף דעם היסטאָרישן פּעריאָד, ווען אברהם גאָלדפאדען איז געקומען אין אונדזער לאנד און געגרינדעט, אין גאָר
שווערע באדינגונגען, דאָס יידישע טעאטער--
,די שו? אויף צו, בילרן די מ8ּטיטע יט טע מאסן" ואס געהאל?טן עװאָרן מצר די הערשנדיקע קלאפן, אין גרוים
די רעדנער האָבן ארויסגעבראכט דאָס
עסענציעלע פון גאלדפאדענסט אומדען לעכער און אלזייטיקער טעטיקייט, כדי צו דערגרייב! דעם געווונטשענעם ציל, צוזאמען ט ויז שוישפּילער-קאַטעקטיוו: נישט נאָר צו אמוזיר! די פשוטע טעאטער-באזוכער, נאָר אויך ארויסצורייסן זיי פון אומוויפן, ארויסצוווייזן תם אמתז אויסזע פון אבערגלויבן, ,כישופמאכעריי", א. א.
דעם סימפּאָזיאָן האָט געעפנט חבר מ. מעצ-י לער, גענעראליסעקרעטאר פונעם ,איקוף", א האָט זיין פאָרטראג אילוסטרירט מיט
יּ שו
רעאליזירונגען
א יי געביט ווא :'
דערמעגלעכט געוואָרן א דאנק דעו רעוואָלוציע וואָס קומט פֿאר אין אונדזער אונטער דער אָנפירונג פון אונדזער
און לויטן גראנדיעזן ביישפּי? פונעם פארבאנד. חבר מעצלער האָט זיך
געשטעלט אויף דעם גור?ל. פון א
סיווער יידישער קולטור אין א קאפּיט
לאנד ווי ישראק, זאגנדיק, אז א;ווערט
- 2 7 ש 0
אלץ װאָס איז פּראָגרעסיוו, אונטערדריקט. וועהט נישט דערלויכט דאָם אויפפירן גאָלדפא
דארט
דענס פּיעסעם. די אקטיאָרן װאָס האָבן געפּרוווט דאָםס צו מון, וי פארפאלנט און מעראריזירט געװאָרן פון דער בן-גוריוניסטישער פּאֲלֿיצֵיי"
דער שרייבער י.
בערקאַוויטש האָט, אין זיין גוט דאָקומענטירטן פאָרטראג אָנגעוויזן ,די באדינגונגען אין וועלכע גאָלדפאדען האָט געשאפן דאָס יידישע טעאטער אין רומעניע".
און זיין פאָרטראג ,נאָלרפאדען דער רראמאטורג", האָט דער שרייבער י. דונאווים געמאכט אן אנאליז איבער אברהם. ואָלדפאדענס טעאטער-שאפונג, אונטערשטרייכנדיק אז זי באשטייט אין דעם וואָס ער האָט דעם דראגג פון דער מאסע דערפילט, אויפגעכאפּט, און אים פארשטאנען. גאָלדפאדען איז, אונ
טער דער ווירקונג פון די פּראָגרעסיווע רוסישע
שרייבער, געשטאנען נאָענט צום קריטישן רעאליזם וואָס האָט זיך. אָפּגעשפּיגלט אין זיינע
ווערק דורך דער דעמאסקירונגס-אקציע קעגן די פרומאָקעם און קהלס-פארזאָרגער; קעגן מיסמיציזם, אבערגלויבן, וואָס עס באנוצן די בלוטצאפּער, עקספּ?אָאטאטאָרס פון די יידישע מאסן."
דער פערטער רעדנער פונעם סינפּאָזיאָן איז געווען דער קאָכפּאָזיטאר חיים שווארצמאן, וועלכער האט גערעדט וועגן.75 יאָר טעאטער
מוזיק". חבר/ טווארצמאן. פאט ראג מיט די ווערטער: ;היינט, ווען א דאנק דער רומענישער ארבעטער-פּארטיי און דער רעגירונג קענען די יירישע קאָמפּאָזיטאָרן, באגלייך מיט אלע אנדערע, שאפן אין דער פֿולער פרייהייט און בייטראָגן דורך זייערע ווערק צום הויבן דעם קולטור-ניווא פונעם ארבעטנדיקן פאלק פון אונרזער לאנר
אט געענדיקט זיין
ווען מען קען פארווערטן די פּראָנרעסיווע שא" פונגען פון דער פארגאנגענהייט, ווערן גאָלרפאדענס מעלאָריען צוריקגעגעבן פאר די ברייטע פאָלקט-מאסן און באמת געשעצט."
נאך דעם= ימטאָז זיאן איז געשטעלט געוװאָרן דער איינאקטער ,נאלדפאדען 1876" פון אורי בענאדאָר, אויפגעמירט פונעם קאָלעקטיוו פו
בוקארעשטער יידישן מכום
: רויך! אירו שרייבער אורי
מייסטערהאפטן
ו דער בינע
רמאנען
ש. פישלער אלס גאָלרפארען; ס'איז
גאלדינערן צו געשטאלטי ווז/ןאלדינערן צוֹ טאלטיקן ל
נעלו העש יזע רעם קאֲווא לדיונג, מיט גרויס טאלענט; איוי נאוויסם אל קינסטלע עריש אינטערפּרעטירט גאָלדפאדענס אימפּרעפאר, ליברעסקו, מיט אלע ניואנסן; מאנא ריפּ?, האָט אלס שמעון מארק אריינגעבראכט די גאנצע מענטאליטעט פונעם עם-הארצישן געלט-גיריקן גארטן-אייגנטימער, יאנקו אלפּערין, אלס גראָדנער, האָט דאָ אויך באוויזן זיין גרויסן טאלענט; אלס גארטטייןן האָט ווילי ריבער רעאליזירט מיט פאראינע-כטי
געבונג און לען בעדיק דעם דאָזיקן פּערסאָנאז'
אל פון חיים קארמגלם' לער, האָט ה' עליאס בערקאוויטש באוויזן גרויס טאלענט מרדכי דעם אלטן שניידער, האָט דער באקאג
הארי
טער שוישפּילער קאסוואן רעאליזירט וואָרהאפטיק, עכט. דעם ראָ? פון ברוגזן ייד, האָט
ווליאן שווארץ רעאליזירט מיט ערנסטן קונסטלערישן צוגאנג. ארי פוױֹמאן, אלם לאָטעריעמענטש, האָט באוויזן אז ער פילט זיך היימיש אויף דער בינע. עס האָבן נאך מיטגעווירקט אין דעם איינאקטער: שרה עטינגער, סעדי גליק, סארא ווייס, וויינער, מארקו גליקמאן, העלען ווייסמאן, ווילי בעקער, סאָניא גורמאן, י. מ. שרייבער, באטשוו,
דעם איינאקטער האָט רעזשיסירט מיט קינסט" לערישער באהאוונטקייט, ש. פישלער. די דעקא-מאקעטן און קוליסן-רעזשי האָט אויסגעפירט מיט ערנסטקייט און אָן בלויזן, דער יונגער א, גאָלדשטיין.
מיט א פּֿאָטפּוריו פון גאָלדפאדענישע מוזיס, אויסגעפירט פונעם איקוף פֿאָלקס-ינאָר מיט דער באגלייטונג פונעם אָרקעסטער פונעם בוקארעשטער יידישן מלוכה-טעאטער, האָט זיך געענדיקט דער פייערלעכער סינפּאָזיאָן.
נר. 164
סיגעט. א שטאָט וואס בוט זיר איר ניי לעבו
ווען דו פארסט מיט דער באן קיין מאראמו
דעש, פילסטו אינעם אויסזע פון די מענטשן און פון דער גענגנט, אז עס האָט זיך פיל
געביטן דאָ זינט אונדזער לאנד איז געוװואָרן א פאָלקסירעפֿובליק, אז דאָ בויעט זיך הייטט א ניי לעבן.
א מיניאטור-קעניגרייך
אין דער נאָענטער פארגאנגענהייט אין מאז
ראמורעש מיט זיינע נאטירלעכע רייכטימער, מיט זיינע שיינקיימן, מיט זיינע גרויסע געדיכטע וועלדער געווען אן אָרט פוז וויסטער אָרעמקייט פאר דער גרויסער מערהייט פנן דער באפעלקערונג: רומענער, יידן, אונגארן, אוז קראינער און א א קעניגרייך פאר א בינטל עמסמלאאטא אטארן, אויך רומענער, יידן,. אונגארן,, בן 1 זייער
דער אונטערשיידט
און די חוצפּה ביי די מואוקעם אָן אונטץ נרשיר צי זיי זענען געגאנגען זונטיק אין קלויסטער, צי שבת און שי צ זי האָבן געמאכט דעם
סיגעטער פּרנסות
פרנסה האָט דאָ געהייסן--- האָבן עסן, וי אין פַּרק שטייט: א שמיק? ברויט מיט זאלץ און א.ביםל וואסער דערצו. פון דאנשן האָבן זיך דערנאָך געלאָזט איבער די שטעט און דערפער פון די אנדערע געגנטן פון רועי א כאליאסטרע? וי מכל? המינים; אזעלכע ואס זענען געגאנגען פון הויז צו הוֹיז, אזלעכע ואס האָבן זיך א אָנגערופן ,גוטע ירוי
8ֹ. יענער צייט,
אי זיך, אין שׁווען רצן" איבער די גרענעצן, אָדער וי מיר רוֹפן דאָס אז װאָנטראבאעדע. מען האָט ארי בערגעבראכט סחורות פון דער טשעכאסלא וואקיע און זיי אריבערגעשיקט אין אלע שטעט ֹ רומעניע. געארבעט האָבן דערבּיי, פאר אֶשׁנס, אַרעמע לייט און עסע זענען אלץ א געװאָרן אויף זייער חשבון די גרויסע
סוחרים פון סיגעט, פון בוקארעשט, פון קלוזש און פון אנדערע שטעט.
די בעלי-בתים א מאראמורעש
די בעלי-בתים איבער מאראמורעש און אי" בער זענען 7 רי גרעדעלס, די גרויסע אייגנטימער פון וועלדער און פון דער האָלץ-אינדוסטריע, די מיכאליס, די סעלעשיס, די פּאָפּס, די סעקעלי אקאָשס, די קאהאנס, רי פארקאשס, די ר. אליה שטערנס, די מאָלדאָוואנם, די שטויבערס,- רי ר.?ייב יאָסאָ: וויטשם, רומענישע און ייִדישע און ארי שע ,קליינע מלכים", וואָס האָבן געהערשט ד מיט דער הילף פון די אָרטיקע באהערדן: חזקה ובזרוע נטויה.
אָבער נישט נאָר וועלטלעכע מענטשן האָבן
דאָ עקספּלאָאטירט אויף כלערליי אופנים די ארבעטימענטשן. דער בערבעשטער רב האָט זיך געשאפן א טעסקטיל-פאבריק און כדי צו פארזיכערן די ביליקע ארבעטס-הענט, האָט ער געשאפן א ישיבה. די ישיבח-בחורים האָבן גע" ארבעט פאר אים אין דער פאבריק אומזיסט. די קעמפער פון מאראמורעש
אזוי האָט אויסגעזען איין זייט מאראה
מורעש, דער מאראמורעש פון אַרעמקייט, די
מערהייט פונעם פאָלק, און פון דער אנדערער
זייט, גרויסע רייכטימער אין די הענט פון א קטיינער= מינדערהייט.,= אָבער. מיר. האָכן דאָ נישט גערעדט וועגן דעם קעמפנדיקן מאראמורעש. די ארבעטנריקע פון מאראמו" רעש האָבן געקעמפט. שוין צוֹפאָר מיט הונ" דערט יאָר, האָט דאָ געלעבט דער שרייבער הערש לו יב גאָטלוב(מארשעלי ל וועלכער האָט געקעמפט קעגן דעם אבערגלוי קעגן די צבועקעס. עס האָט זיך געפא דערט אין יענער צייט צו האָבן א גרויפן מוּט צו פירן אזא מִין קאמף.
ערשט אין די. יאָרן נאך דער גרויסער אָקטאָבער-רעואָלוציע זענען געוואקם מוטיקע קעמפער צווישן דער ארבעטנדיקער באפעלקערונג= פון מארא" מורעש. פוז דא זענען אוויס אזעלכע מוטיקע קעמפער וי אלעקסאנדער טאמאש אברהם יוא? פּער וויינבערגער, וועלכע זענען או ואָרן פון די פאשיטסן. די קאָמו האָבן אנֿגעפירט מיט ארבעטען האָבן אריינגעגאסן מוט און הא נג אין די הערצער פון דער ארבעטנדיקער באפעלקערונג. פון דאנען. זיי האָבן יי געפירט זייער טעטיקייט אין טיפער אילעגאליטעט.
די דיװערסיאָניסטישע אָרגאניזאציעס
כדי צו קענען באלאנסירן זייער איינפלוס, זענען דא געשאפן געוואָרן נאציאָנאליסטישע אָרגאניזאציעס, ביי די רומענער--- די לעה גיאָנארישע, ביי די אונגארן--- די אירעדענטישע און בֿיי די יידן--- די ציוניסטישע ארי נאניזאציעם. דאָס האָט אויך געהאט א?ס רעזולטאט אז דער יידישער ישׁוב פון דאנען האט נישט געשטעלט קיין שׁום ווידערשטאנר קעגן די פאשיסטן בעת מען האָט אים געפירט קיין אוישוויץ.
אוישוויץ און די. אנדערע= פארניכטונגסקאגערן האָבן איינגעשלונען דעם גרעסטן טייל פוז דער יידישער באפעלקערונג, פון מאראר מוועש. די יידן וואָס זענען צוריקגעקומען געראטעוועט פון דער סאָוועטישער ארמיי האָבן אָבער אָנגעהויבן צוזאמען מיט דער אג
דערער ארבעטנדיקער באפעלקערונג פון מאראמורעש צו בויען א ניי לעבן.
די ציוניסטן האָבן דאָ אויך געפּרוווט אוים?
נוצן דעם טרויער פון די איבערגעבליבענע, מכדי צו רעאליזירן זייער?אזונג ,וציאת אייראָפּע". אלץ מער יידן הייב; אָן צו פֿארשטיין אז די פּראָפּאגאנדע אוועקצופארן פון דאנען האָט דעם צוועק איינצורייעןז זיי אין דער ארמיי פון די 000 200 וואָס. בן-גוריון האָט צוגעזאט דעם קאַמאנראמענט פון מיט?מזרח. און אלץ מער זאָגן זיך אָפּ פון פאָרז
קיין ישראל. : ש. שטיין (המשך איו קוֹמענדיקן נומער)
די. שרעקלעכע פאָלגן פון דער פארפלייצונג אין ישראל
שוידערלעכע סצענעס שפּילן זיך אָפּ אין די
מעברות און מחנות, וואָס זענען שווער געטראָפן דורך די שלאקס-רעגנס אוֹן שטורעםווינטן. די-מעברה רחובות. איז פֿוֹלקאָם פֿארפלייצט געוואָרן. פארצווייפלטע
מוטערס האָבן געטוליעט זייערע קינדער און געזוכט א שוץדארט פאר זיי. די מעברות אין חולון, חירייה, כפֿר אונו, פון סקיה, פּתח-תקוה, רמלה, רחובות, זרנונה, נחלַת יהודה, בית-לֿיר, ראשון?ציון און פון אסך אנדערע געגנטן קומען אָן אלארט-רופן וועגן הילף.
איינוווינער פון ראשון לציון, באר-יעקב, נס-צוונה, כפר-אונו, האָבן פאר דער סוכנותגעביידע איינגעארדנט א דעמאָנסטראציע פאָדערנדיק דרינגענדיקע הילף. די פֿארשטייער פוז די מעברות האָבן פון די דעכער פון אויטאָמאָבילן אויפגעקלערט וועגן דער קאטאסטראפאלער לאגע, אין וועלכער די עולים געפינען זיך און האָבן באשולדיקט די סוכנות און די דענירונג אין דער שוידערלעכער ל?אגע. די באאמטע פון דער יידישער אגענץ האָבן צוגעזאָגט
װאָרן.
אויפצושטעלן אין קורצן לייוונטענע ביידלעך. עס איז פאראן א געפאר, אז אין רעזולטאט פוֹן די רעגנס זאָלן אויך איינפאלן א ריי הייז זער פֿון יפו, רמלה און לוד, וואָס זייערע דאמענטן זענען פולקאָם אונטערגעשווענקט גע
מונ
אין דער מעברה חיריה האָט דען ווינט איבערגעקערט צענדליקער צעלטן. 180 קינדער האָט מען געמוזט עוואקואירן און איינאָרדנען אין די געזעלשאפטלעכע לאָקאלן.
אין דער געגנט פון חדרה האָט דער שטורעם כאזונדערס געווילדעוועט. אין דער מעברה אגראבאנק און אין אלישיב זענען צענדליקער צעלטן אומגעפאלן. אסך משפּחות האָט מען אין מיטן נאכט אונטער א שלאקס-רעגן געמוזט עוואקואירן און איינאָרדנען אין געזעלשאפטלעכע לאָקאלן.
און סקיה נ' האָבֿן די איינוווינער אין מיטן נאכט פאר?אזט זייערע צעלטן און זיך אריינגעצויגן אין דעם נישט-אויסגעפארטיקטן שיכון.
די עולים האָבן באדעקט די רעשטן פון די געצעלטן.
די מעברות-איינוווינער זענען נאָך נישט געקומען צו זיך פון די ערשטע רעננס און שטורעםיווינטן פון פרייטיק און שבת און שוין זענען נייע און נייע ראיאָנען פארפלייצט געװאָרן פון די שטארקע רעגנס,
אין בארד-אלרמ? א שכונה פון עולים נעבן דער פאבריק פון ,שׁמן" האָט דאָס וואסער דערגרייכט א האלבן מעטער די הויך. די גאנצע געגנט איז פארגאָסן געוװואָרן. די שאָסייען זענען אָפּגעשניטן געוװואָרן. 182 מאן צווישן זיי 80 קינדער זענען עוואקואירט געוװאָרן און איינגעאָרדנט געוװואָרן אין דער שול.
ביז איצט זענען 49 הייזער אין רמלה רואוניהט געװאָרן. די איינוווינער זענען איבערגעפירט געװאָרן אין די שולן און אין די פּארטיי-לאָקאלן.
די קאָמוניסטישע פֿארטיי אין רמלה האָט מאָביליזירט אירע מיטגלידער אויף צו העלפן
דעכער מיט די
די עולים פון דער מעברה, װאָס זענען שווער געטראָפן דורך דעם שלאקסירעגן.
זייער א שווערע?אגע הערשט אין די מעברות פון חיפער סביבה. אין דער מחנה דוד זענען איינגעפאלן 80 צעקטן. די איינוווינער זענען עוואקואירט געוװאָרן אין די געזעלשאפטלעכע אינסטיטוציעס,
אין טירה זענען שווער געטראָפן געוואָרן איבער 200 צעלטן. 800 מאן זענען איבערגעפירט געוואָרן אין לאגער פון עטלית.
ביז גאָר שווער און געפערל?עך איז די לאגע אין דער מעברה נהריה. דאָס וואסער האָט פארפלייצט אלע צעלטן. דאָם וואסער פלייצט אריין אין די וווינונגען דורך די פענצטער און טירן. מיט גרויפער שוועריקייט האָט מען עוואקואירט די הונדערטער משפּחות. זייער האָבֿ און גוטם האט דאָס וואסער אוװעקעגטראָגן. מיט פארצווייפלונג פרעגט זיך פארוואָס האָט מען די צוויי גרעסטע כמעט מעברות טירה און נהריה אויפגעבויט דווקא אין טאָלן, וועלכע זענען לייכט פארפלייצט צו ווערן?