נר. 164

(המשוך פֿון נר. 163)

די יאָרן זענען פארגאנגען. יאָרן האָבן שוין אזא מין טבע, זיי קומען און פארגייען און לאָזן צוריק קנייטשן ביי די אויגן און פאר­שנייען די האָר. אָבער נישט אלע יאָרן זענען גלייך. די יאָרן וועלכע האָבן איצט אָנגעהויבן, האָבן אויסגעגלעט די קנייטשן, האָבן אויפם" געפרישט די פּנימער ווייל פוז די הערצער איז אראָפּ א שווערער שטיין, די מענטשן האָבן זיך אָנגעהויבן צו פילן פריי אוּן קיין שום גרענעץ האָט נישט אָפּגעזונדערט דאָס לעבן פון די װואָס האָבן געוװואָלט לעבן. און זענען עס ווערט געווען. דאָס שטעט? האָט זיך אויך געביטן. פוז קליינע טונקלע קלייטלעך, זענען געוװאָרן גוויסע מלוכה-מאגאזינען מיט ברייטע וויטרי­נעס, מענטשן האָבן זיך אָנגעהויבן איינצו­רדנען אין נייעם לעבן און משה שניידער האָט זיך אריינעצויגן אין א נייער דירה. ביי גריג­שפּאנען און ביי אנדערע ווי ער, האָט מען אח וועקגענומען די פאבריק און די הייזער און שלמהן איז עפּעס לייכטער געװאָרן אויפן הארץ. ער וועט אים דאָך נישט מער באדארפן אוועק­צאָלן אזא פארמעגן דירה-עלט.

-- ,א מצווה אויף אים", טראכט ער...

אלץ האט זיך. געביטן. די גאסן האָבן דערט, און נייע אויטאָס, אָנגעפולטע מיט סחורות, האָבֿן אָנגעהויבן יאָגן אהין א צו" ריק אויף אלע וועגן, און שלמה האָט מקנא גע­ווע{ די שאָפערן.

א שאָפער איז דאָך נישט קיין בעלדעגלה... קודם האָט ער פּרנסה און ארבעט ביי דער מלוכה, היינט וואָם פעל?ט אים 7 ווינטער זיצט וו דאָך אין א פארמאכטער קאבינע און די זאווערוכע פּאטשט אים נישט אין פּנים. נוֹ אוז זומער עסט ער זיך דען אֶן מיט אוויפיל פֿאָרעך וי איך, און אז סע קומט א רעגן ווערט ער דען נאס וי איך? איי, טראכט ער, זיצנדיק אויבן אויפן באָק, ווען איך וואָלט געווען א שאָפער, וער װאָלט געווען מיין גלייכן!!! ואס איז, בין איך אפשר צו א?ט אויף צו לערנען 4 ווייס איך װאָס, צו אלט בין איך נישט, די מאמע מיינע, מיען זאָ? זי זיך, האָט שטענדיק געזאָנט אז א וילער איז מער פוז א קענער. און זי איז געווען גערעכט, מען דארף נאָר וועלן. אבים? האָב איך דאָך שוין געכאפּט פון דעם פאך, ביי דער, מונקע" האָב איך נישט איינטאָל אָנגעפֿאָמפּט די רעדער און געוואשן די מאשין!" טראכט שלמה און א שִמייכ? באלויכט אים דאָס פּנים.

שלמה האָט א קוק געטון אויף דעם בלויען הימ?, אויף וועלכן עטלעכע ווייסע, צארטע כמארעלעך. האָבן זיך געשפּילט אין כאפּערלעןך אוום דער זון, וועלכע איז שוין געשטאנען גאנץ הויך און האָט אים געגלעט די פּלייצע,

= ,ס'איז צייט שוין צו. פֿאָרן צו דער באן, מטראכט ער און טוט א צי דאָס וא בי די וואשקעס. ער איז אָבער נישט שטיין געבליבן פאר דעם קליינעם וואָקזא? פון רויטע ציגל. וי תמיד. דאָס פערד? האָט ער צוגעטריבן צום לאנגן מאנאזין. פון ברעטער און האָט זיך אֲנֵי געהויבן ארומצוקוקן. צו פאר?אדן האָט ער דאָרט נישט געחאט, חפסדוחלילה, פון דעם האָט אים' שוין גאט אָפּגעהיט, אָבער ער האָט גע­וווסט אז אהערצו דארף קומען טראנדאפיר דער שאָפער, דער הבר זיינער מיט וועלכן ער איז איניינעם אויפגעוואקסן, אין פּאָרעך פונעם באָדנעריגעסל, און וועלכער איז היינט שאָפער אין דער בוימ?-פאבריק. אזוי האָט זיך אים פארגליסט מיט אים א שמועס צו טון. פון האָט ער תמיד געהערט נייעס. שלמה האָט געווארט און טראנדאפיר איז אֲנֵי

גערו­

טאָג און דיך ווי? איך פירן

,אימוף-בלעטער"

-- יי

אויסן באָדנעריגצעסל

(סקיצע)

געקומען מיט זיין מאשין. זיי האָבן זיך צע­רערט און ביידע האָבן זיך דערמאנט וי זיי פלעגן זיך אויפכאפּן אויף דעם גלחס הויכן פייטאָן און וי ער פלעג זיי אראָפּשלעפּן ביי די אויערן. שלמה האָט אים דערציילט זיין ווייטיק און זיין ווונטש פּטור צו ווערן פון זיין פערד און וועגעלע, כאָטש זי ליגן אִים ביירע

טיף איינגעגראָבן אין הארצן. מער האָט טראנ­

דאפיר נישט באדארפט און תיכף האָט ער אים געזאָגט אז פאר זייער בוימל-פאבריק דארפן אָנקומען עטלעכע נייע טראנפפּאָרט-אויטאָס און אז זיי זוכן שאָפערן. די פרייד האָט שלמהן א טיאָכקע געגעבן אין הארץ. איי, ואָלט ער געוואָלט ווערן א שאָפער. אָבער איז עס דען מעגלעך? פרעגט ער. =;זיכער, האָט אים פארזיכערט

דאפיר, און ביים צעשיידן זיך האָט ער אים נאָך געזאָגט: ,,הערסטו שלמה? ביז איך מאך נישט פון דיר א שאָפּער, לאָז איך דיך נישט

2 אָפּ|

טֶעג און : אױיבנאָן אויפן באָק האָט ארויסגעקו אויף א קונח. פּלוצים האָט ער דערהערט וי עמעצעל רופט אים. ער האָט אויסגעדרייט דעם קאָפּ און דערזען זיין חבר טראנדאפיר. - קום מיט מיר, שלמה, איך ויל דיר ווייזן|"

-- ואס איז געשען? ווו איז דיין מאשין?.

ווילסטו מיר באפאלן מיט

ווו אהין וי?לסטו ווייזן" איז אים שאלות.

-- ,שא, בחור! ואס האָט דיך אָנגעכאפּט 1 ווארט ווע? איך דיר ענטפערן. די מאשין איז אין גאראזש, וויי? חיינט איז אונדזער פרייער צום פאָלקס-ראט עפּעם וואָם ס'וועט

גיין? וֹאָס שלמה

איך זאָל דיר עפּעס ווייזן, דיך פרייען."

שלמהן איז ווארעם געוװאָרן אויף דער נשמה. ער האָט זיך אױפגעקנעפּלט דעם אלטן, אָפּבלאקירטן איבעדויע. און האָט געלאָזט דאָס פערדל גיין פּאמעלעך אויף די באקאנטע גאסן אויפן טרעפּ? פונעם פיאקער איז אומגעדולדיס געשטאנען טראנדאפֿיר. אויף די ביימער האָב; זיך געעפנט די קנאספעלעך און צארטע ליכטיק­גרינע בכעטעלעך האָבן זיך געבאָדן אין דער זון. און שומהן האָט זיך דער פרילינג צעגאָסן אין יעדן אבר.

פאר דעם פאָלקסיראט האָט שלמה ארויס­געשריגן א פריילעכן פֿררר! און דאָס פערד? איז שטיין געבליבֿן. טראנדאפיר איז גיך אראָפּֿ­געשפּרונגען פונעם טרעפּ? און האָט מיטגע­שלעפּט שלמחן. ביידע זענען שטיין געבליבן פאר א פלאקאט וואָס איז נאָך געווען נאם פונעם פֿאפּ.

שלמה האט אָנגעהױיבן צו דאָס הארץ האָט אים אָנגעהויבן גיכער צו קלאָפּן. דער פּלאקאט האָט געטון צו וויסן אז אין ניכן וועט זיך עפענען א כפּעציעלער קורס פאר טראקטאָריסטן און שאָפערן. די שילץ­באקומען אפילו געהאלט. שלמהן איז שטיין געבליבן דער אטעם פאר פרייד.

-- על איך דען קאָנען,

לייענען... וי

טראנדאפור??

א שפּאציר אויפן הר"הכרמל

פון דאָרע טייטלבוים

(המשוך פון גר. 193)

חיינט איז דאָרט געפּאקט. עטלעכע צענדליק מענטשן שטייען דאָרט אין דרויסן. דער באז פֿעבאָס, א הויכער דייטשער ייד מיט א הארט פארשטיינערט פּנים און ארויסגעשטארצטע אויגן וי פון א געפרוירענעם פיש, איז היינט צעטראָגן. ער שטייט נישט מער ביי דער קאסע וי שטענדיק. צווישן די קנייטשן ארום זיין מוי? נלִיטשׁט זיך היינט א דין ציניש שמיי­כעלע. ער קוקט דורכן פענצטער אויף די ווארטנדיקע, מיט זעלבסטצופרידנקייט ווי אין אנבליק פון די דרויסנדיקע, װואָלט ער ערשט דערפֿילט זיין פופּעריאָרימעט.

מיר פרעגן אים, װאָס דא האָט פּלוצים פֹּא: סירט און עה דערציילט אונדז, אז ער דארף א געשיר-וואשער, און די אלע מענטשן האָב| זיך עס אָפּגערופן אויף זיין אנּאָנס אין דער ציי­פֿונג. שוין דריי טעג, אז זיי האלטן אין איין קומען. פוז אינדערפרי ביז פארנאכט הערן זיי

נישט אויף אָנצוקלאפּן די טיר, אפשר דריי הונדערט מענטשן זענען שוין אראָפּגעקומען--­פֿארקלאָגט ער זיך פאר אונדז, אָבער מען קאָן זען, אז עס טוט אִים הנאה.

פארשידענע פרויען און מענער פון איראק, עניפּטן, רומעניע, אונגארן, פּױילן און טשעכאָ" סלאָוואקיע שטייען דאָ און ווארטן, מען זאָל

אֶנשטעלן אויף דעם פּאָסטן, װואָס צאָלט בלויז אַ פונט א טאָג מיט עסן.

פארשידענע שפּראכן הערט מען דאָ צווישן די שטייענדיקע. פארשידענע געשיכטעס שוועבן אום צווישן די אָנוועזנדיקע. טייל שטייען אין רעדלעך און רעדן צווישן זיך. טייל שטייען אָפּגעזונדערט, פארטראכט, און כאפֿן זיך אוֹיף יעדעס מאָ? פון זייערע געדאנקען, ווען די טיר ניט זיך אן עפן און עס נאווייזט זיך דאָס פּנים פון דעם באלעבאָס.

א יונג בלאנר מייד?, א פריש, געזיכט, דערצוילט מיר, אוו וי

העל איז שוין 5

* חדשים אין לאנר,

פון ה. א. שטאָלפֿער

האָט ער אים אָנגעקוקט מיט זיינע גרויסע אויגן?

-- ,יבער'וועסטו קאנען} איך?קאז דיך נישט אָםּ, ביז איך מאך נישט פון דיר א שאָפער! און מיט טראנדאפירן אין פיאקער איז ער זיך געפֿאָרן פארשרייבן.

א ווארטנדיק ווירער, אויבן אויפן באָק, אויף א קונח, האָט זיך שלמה געפרעגט אליין, צי ער האָט גוּט געטון? צי ער ועט קאָנען פירן א מאשין בשעת ער האָט א לעבן-לאנג נאָר געטריבן זיין פערד?

= פּטיו גיט ער א שפּיי--*+ ס'וועט גיין! די מאמע, מיען זאָ? זי זיך... איז געווען גע" רעכט.

* דער לאגג דע

און די קורסן הו

האָבן זיך. אָנ גנע הויבן. די ערשטע טעג זענען פאר שלמחן נאָר נישט לייכט גע" ווען, װאָרום אויף די?אטיינישע אותיעלעך איז ער געווען א ביס? שטומפּיק, גוטע מענטשן אָבער האָב מער פון אלע, אָבער, דאפיר, וועלכער איז. יעדן

קומען און האט אים געהאָ? לפן

האט אים געהאָלפן טראנ­אָוונט צו אים גע­

אױפפּלאָנטערן

רגע פארגעפן,,

זיך. נישט. גערירט פונעם" ער זיך דערמאנט אז ער יז נישט אויף װאָגן... און האָט אָנגעלאָזט דעם מאָטאָר. דאָט אייזערנע פערד וי דאָט נייע, האָט זיך גע­: רזשען אין וועג!... אֶג איז די מאשין גע­זי זיך. גיך צוגע­שֹׁ שטארקע צוויי הענט און אים אי פאָלגן דווקא מערער נאָך, זיין מאשין...! ווער ואָלט זיך דעטלט נאָך געקאנט גלייבן צו שלמהן און צו זיין פרייד!

1 היינט איז פאר שלמהן א גרויסער טאָג. ווען די ערשטע זאָרעס זענען ארויס א קוק טון אויף דער ערד, איז ער אויפגעשטאנען און האָט זיך געלאָזט צו דער שול. צווישן אונדז גערעדט, איז ש די גאנצע נאכט נישט א אָפ ביי דער שול האָט ער נאָך לאנג באדארפג 0 ווארטן. יל נישט אויס, טראכט. ער, כ'האָב אזויפיל יאָרן געווארט, מעג איך נאָך טן אבי יםל, ביספֿעכווייז זענען זיך די אנ­

אויך צונויפגעקומען און ווע!

ן דעם הויכן טויער פון דער

ן זי אלע איניינעם אריינגעגאנען אין

גרויסן באצירטן פעסטיזאל. שלמה איז געווען אזוי גליקלעך, אז ער האָט א רגע פארגעסן וװאָס סע טוט זיך מיט אים. אין דערינען דער­מאנט ער זיך נאָך, אז ער האָט געהערט שריי­ען זיין נאָמען.--- פארשטייט זיך אַן דעם צוד נאָמען ,,טראפּאטשקעס". און אז ער איז צוה גענאנגען צום דירעקטאָר, וועלכער האָט אים גענעבן א שפּאָגלינײיעם קארנעט, דאָס שאָפער­

וווינט אין דער מעברה צוז זאמען מיט איר מוטער. אין בוקארעשט, וו זי איז געבוירן געװאָרן און אָפּגעלעבט 20 יאָר, האָט זיך איר געלעבט גאר גוט. זי האָט געארבעט אלס בוכהאל?טערין אין א רעגירונג­אמט, געפאָרן אויף וואקאנציע אין די שעני סטע פּלעצער פון לאנד און דא וואָלט זי גנעד ווען צופרידן, ווען זי קריגט דעם פּאָסטן אלס געשיריוואשערון. זי וואָלט געהאט וװאָס צו עסן און דעם פונט א טאָג געבן איר מוטער, אָבער ווער ווייסט, צי זי ועט זיין די מזלדיקע, פארטרויט זי מיר אין דער שטי?, צײלֿגריק דערביי אירע קאָנקורענטן.

א צווייט מייד? פון א יאָר עטלעכע און דריי­סיק, מיט ברילן און א האָריק געזיכט דערציילט מור, אז זי קומט פון קאנאדע, ווו זי איז געווען א לערערין. זי האָט דאָרט שוועסטער, ברידער, עלטערן און די גאנצע פאמיליע, אָבער ס'איז איר געווען אומעטיק. אלע אירע חברטעס זענען שוין פארהייראט. און די צייט שטייט נישט אויף קיין פּלאץ, האָט זי געטראכט, אפשר וועט זי דאָ טרעפן נייע מענטשן...

דערוויי? האָט זי שוין אויפגעגעסן דאָס גאנ­צע געלט, װאָס זי האָט אָפּגעשפּאָרט אין דער היים און קיין ארבעט געפינט זי נישט. זי וועט מוזן פאָרן צוריק. זי זעט נישט קיין תכלית פאר

אים געהאָל?פן און ט'איז געגאנגען..

זייט 8

קארנעט און דעם רעפּארטיזירונגס-שיין צו דער בוױמליפֿאבריק, דאן א ער שטארק גער דריקט דעם דירעקטאָרס האנט און האָט זיך אומגעקערט אויף זיין אָרט, זיך שפּיגלענדיק אין קארנעט. פון דער רגע אָן האָט ער אָנגעהויבֿן צו פילן אז זיין אלטער חלום ווערט אמת און אז איצט אָן וועלן די קינדער שוין האָב} גייע שיבעלעך און ביכער... זיי זענען דאָך קיין עין-הרע אונטערגעוואקסן, און שועדלען ועט ער קאָנען קויפן א קלייך?... : ז געשטאנען יך אויסגעקוקט די אוינן נאך ט געטון+ אפשר איז נישט כדאי גנעווען זיך אָפּצולאָזן פון דער אלטער פּרנסה; איי, װאָס האָט מען שוין גע­האט פון איך, שטייט זי או טראכט, וואָס איז גך דאָ צו טענה'ן: ן הא ווע געלע ט דא מה אויך : סע זאָל פץ. דאן פארגלעט

שיינרל אין פענצטער און

שלמי

ביים והן,==

וער ווייסט צי ער האָט ונ

דען צ הא גום ה

וואת וןה נישסט

איציק­בח שיינד?, קומט ארויס, וועט איר!/ טַל נירט אֶן א מאשין! שיינד? אין געפאלן חלשות, נאָר די נייגיריקייט איר געגעבן בוח ארויסט; צוגיין, און די קינדער האָבן איר אונטער" יאָ, טאקע אזוי איז עס איר האט א לעבן לאנג נאָר ג בי די וואשקעס לאט| פון דער קאבינע פון א נויעל, רויסער, רינער מאשין. 2 האָט זי ארומגענומען א: האָט זי שיעור נישט צעקוועטשט מיט זיינע שטאר­קע הענט. פאר פרייד האָבן זיך שיינד? לען אנד געהויבן צו קייקלען די טרערן פון די אויגן... -= לאָז, לעבן מיינס, האָט איר שלמה גע­: באדארפ סט נישט מער וויי" נען, פון היינט אָן וועלן די קינדער שוין האבן ואס זיי באדארפן און מיר אליין אויך... א וווינונג א נייע באקום איך אויך בֵיי דער בוימ?-פאבריק. מיין נייע ארבעט וועט אונדז אל 1 ויה האָט איציק-שפיציק צונויפ­גערופן דאָס גאנצע באָדנער-יגעסל, שרייעגריק 1 ,,קומט וועט איר זען שלמהן מיט דער מאשון!" די לעצטע פּאָר יאר האָט זיך געביטן נאָר דאס שטעטל. די צונעמען אפילו זיך אויך אָנגעהויבן צו בייטן. שלמה זיך אריינגעזעצט ווידער אין דער מאשין, אָנגעלאָזט דעם מאָטאָר און האָט באוויזן גאנצן באָדנער"יגעס? וי זיין ניי אייזערן פערד פארשטייט אים אויפן ווינק. ארויסקוקג­קֹ ער דיקער שוב פוז דער קאבינע, האָט שלמה דערזען זיין שיינד?ען. איבער איר האָט די זון צעגאָסן דאָס גאנצע נאָכמיטאָגס" גאָלֿד. שיינד? איז געשטאנען מיט די קינדער האלטנדיק זי ביי די הענט און האָט געשמייכלט. ס'איז געווען איר ערשטער שמייכ?, נאָך לאנגע, ביטערע יאָרן.

גלעט די האָר, דו

שוין

דיק דורך ד

יטעניעגמעיייייייייייייייייייייייייייייייייייייייייייליייייייילליייייייייייייי יי

זיך. אירע רייד זענען אויסגעצויגענע, אומע­טיקע און פו? מיט בענקשאפט.

אויף דער באנק לעבן רעסטאָראן זיצט א מאן פון א יאָר פערציק, מיט א ברוין רונריק געזיכט, מיט שטילע ווארעמע אויגן. ער זעט אוים װי א ישיבה-בחור, וועלכער ווארט אויף א פארהער. ל?עבן אים זיצט אן א?טיטשקע פרוי מיט א. טיכעלע אויפן קאָפּ, אין א לאנג שוואר קפֿויך. איך פּנים זעט אויס ווי זי וואָלט אין גאר א שנעלער צייט פארלוירן גאָר אסך וואָג. עס הענגט די הויט אויף אירע בֿאקן. אירע טיז פע מאמעדיקע אויגן זענען פול מיט זאָרג.

זי קוקן נישט איינער אויפן צווייטן. זיי רעדן נישט צווישן זיך. זי זיצן און קוקן אויף דער טיר פון רעסטאָראן, וי פון איר וואָלט געווען אָפּהענגיק זייער גאנץ לעבן.

פון צייט צו צייט לייגט די א?טיטשקע גרויף איר קליינע האנט מיט די בלויע אדער} אויף זיין פּלייצע און טוט אים א גלעט וי זי וװאָלט אים אזוי ארום געטרייסט.

מיט אמאָ? האָט זיך די טיר געעפנט און דער באלעבאָס האָט שטייענדיק אויפן שועל נאָנסירט, אז ער האָט שויןץ דעם פּאסיקן מענטשן.

דער עולם האָט זיך אין אָנהײב נישט

(המשך וייט 4)

גערירט