און הויף פון דער מלוכהשער עלעמענטארשׁו? פאר מיידלעך 2 ביס, מירטשעא וװאָדא גאס נר. 28, ס'איז א פריליננדיקער פֿעברואר-טאָג. ד! שמייכלען פון די ערשטע פרילינג-שטראלן זעען זיך שוין אָן אויף די פּנימער פון די שיז לערנס, וועלכע דיסקוטירן און טענהען בשעת דער פּױיזע. פון זייערע אויגן שטראלט צוריק ארויס די ליכטיקייט פון דער זון--- און דאָס, פולט נאָך מער אֶָן דעם שו?-הויף מיט לעבן.
אין ביוראָ האָבן מיר באגעגנט די חברטע ריסא צוקמאו, די דירעקטאָרן פון דער דאָזיקער מלוכהשער/ עלעמענטארישו? פאר מיידלעך 2 ביס, און די לערערין װאָס גיט דאָ איבער יידישילימוד, חברטע סאלי ראף. עס האט פּונקט געקלונגען, און די יידישע שִׁילֶער פון א ריי קלאסן האָבן זיך געאיילט פון הויף אינעם קלאס אריין, ווו עס ווערט זיי איבערגעגעבן דער יידיש-לימודי. מיר האָבן נאָך נישט קיין צייט געהאט זיך אומצוקוקן--- און שוין זענען געזעסן אלע יידישע שילער אין די בענק, שטיל, דיסציפּלינירט און געווארט אז דער לימוד פון הער יידישער שפּראך זאָל זיך אָנהױבן.
די חברטע?ערערין הויבט אָן די יידישע שעה. זי רופט ארויס די שילערן דאניעלא גלאסבערג פון קיטן קלאס, זי זאָל לייענען פונעם. לערן-בוך פאר יידיש. עס ווערט נאָך שטילער אין קלאס און פאר אלע שילערנס קלאפּן די הערצער און. זי ,ציטערן" אז זייער חברטע זאָ? ענטפערן גוט! דאניעלא לייענט דאס ליד ,לענין". מיט. גרויס עמאָציע. ס' ערמ כמעט א רעציטאטיוו--- און דאָס ליד פארוז פעסטיקט נאָך מער אונדזער ליבשאפט צום גרויסן?ענין און זיין?ערע. אדעלינא זעצט אויך איבער דאָס ליד אויף רומעניש.
עווא פרידמאן--- רופט אויס די חברטע?ע
רערין--- לייען דאָס ליד ,צו דער צייט". עס.
הויבט זיך אויף א מיידעלע, פון 4יטן קלאס. זי האָט טונקליבלאָנדע צעפּלֶעך און צוויי חןגריבלעך אין וועלכע דאָס נייע לעבן האָט געד װאָרפן זאָמענדלעך פון פרייד. איר פאָטער איז א לינאָטיפּיסט און פארדינט שיין, איבערהויפּט נאָך אצינד, ווען אוֹנדזער נייער ליי האָט נאָך מער פארפעסטיקט דעם וווילשטאנד פון די ארבעטנדיקע.
ערגעץ פון דער פינפטער באנק הייבן. זיך ארוים צוויי פינגער; ס'איז א סימן אז א שילערן ויל מען זאָ? זי איז די קליינע עוועלין שווארץ פון 2-טן קלאס. זי לייענט לאנגזאם דאָס ליד, מאָסקווע". זי לערנט פלייסיק און באקומט גוטע נאָטן פאר איך גוט לֿערנען.. איה פאטער איז א רימער אין דער לעדער-פאבריק ,טאלפּא". זי איז שוין אסך מאָל געווען דאָרט און געזען וויאזוי מען פאבריצירט די זוילן פאר די גרויסע מענטשן וואס ארכבעטן און פאר די ,,קליינינקע מענטשן" ואס לערנען פלייסיק.
אין דער פערטער באנק אויף רעכטס, זיצט די קליינע אני פון 9יטן קלאס. די?ערערין הייסט איר לייענען דאָס ליד ,סטאלין". זי לייענט דאָס ליד; זי באטאנט יעדן טראף, און
אויך /פארהערן. עס
,איקוףיבלעטער"
+ אין דער מלוכהשער עלעמענטאר-שול
פאר מיידלעך 2 ביס
פ'סלינגט דער נאמען פוז חבר סטאלין, בשעת זי לייענט,- מיט דער זעלבער ווארעמקייט ווי בשעת זי זאָגט צו איר פאָטער: טאטיקא.
עס עפנט זיך די טיר און עס. קומט אריין א פארשפּעטיקטע שילערן. זי דערציילט פאר דער לערערין. די סיבה פּון איף שפּעטיקן. די לערערין הייסט איר גיין אויף איר פּלאץ. זי פילט זיך נישט זייער באקוועם ווייל אלע חברטעם אירע קוקן אויף איר... זי רעהאביליטירט זיך אָבער; זי?ייענט א באזונדערער פּינקטלכקייט דאָס מעשהלע ,דעם ווינטערס שטיק". דער גאנצער קלאס. און די לערערין אטעמען אויף,--- און קאָלעקטיווע פרייר לייענט זיך ארויס פון זייערע בליקן.
עס ווערן ארויפגערופן אסך שילערנס צום טאָוו?. צווישן זיי איז ארויסגעקומען צום טאָול? מיט א גרויס שטיק קרייד, די קליינע הערמינא, פון 5ֿיטן קלאס. די לערערין דיקטירט איר דעם אויפזאץ: דיעיר חיביר סהטדא-פהוין אדיחז דער ביערסיטדעדר:פדחדיידניט. פחודן{ דיי ק-ייניד-עיר!
די קליינע הערמינא האָט ארויסגעוויזן אז זי קען גוט אָרטאָגראפיע. עס ווערט געפרעגט רער קלֿאס אויב עס איז דאָ עפּעס צו קרוטיד קירן. אָבער... ס'איז אלץ און אָררענונג.
דערנאָך ווערט גערופן די. שילערן זיסו זי זאָל ברענגען צום טיש איר שרייב-העפט, צו קאָנטראָלירן אויב זי האָט גוט געמאכט איר לעקציע.
נאָכן קאָנטראלירן, האָט איר די לערערין גע
או אספֿעקט פונעםס קלאט בשעת רִי לערערין
(רעפּאָרטאזש)
געבן די הויכע נאָטע פון א ,10-ער". די טעה מע פון איר לעקציע איז בֿאשטאנען פון א חומאָריסטישן פא? ,וי סענדער לויפט צום צוג און בענדער פרעגט אים פארוואָס ער לויפט אזוי,-- און סענדער ענטפערט, לויפט צום צוג ווייל דער טאטע דארף מאָרגן קומען!--- וואָסזשע לויִפסט דו היינט? פרעגט אים בענדער,. אויף. וועלכער פראגע'סענדער ענטפערט אים: ,,טאמיר האָב איך נישט מאָרגן קיין צייט?"... זשעטא. לייענט אויפן הויכן קו? איר פֿעקציע. די דאזיקע טעמע רופט ארויס א הארציק געלעכטער צווישן די שילערנס. עס באקומט אויך א ,10-ער" די שילערן זשאקלין פון דריטן קלאס, פֿאר איר ,אין טראמוויי" ווו ס'איז די' רייד ,,פונעם קליינעם. שלום וועלכער גיט אָפּ זיין זײי-פּלאץ פאר אן ע?טערן מענטש." די דאָזיקע לעקציע האָט געהאט אן עדוקאטיוון באה ראקטער און דערמאנט די שילער וועגן זייער פּליפט בשעת זיי געפינען זיך אין אן ענלעלעכער לאגע. עס ווערט נאָך ארויסגערופן די פלייסיקע קליינע שילערן, פונעם 4-טן קלאס, ווילמא שווארץ וועלכע איז פארעכנט פון די בעסטע און לייענט אין א ווארעמען יידישׁ איר לעקציע. אינדערהיים לערנט זי פלייסיק איר לעקציע פוז יידיש און אויך די אנדערע לימודים. די לערערין און אלע שו?-קינדער האָבן זי זייער
לור
ניט. איבער די לעסטציע
אויף א קולטור-מאניפעסטאציע אין זאל ,.בארוך בערעא""
טראץ דעם קאלטן פּעברואר-ווינטערטאָג, איז דער זאל ,בארוך בערעא" פו? געווען מיט אומצאָליקע שילֿער מיט זייערע עלטערן, ארה בעט-ימענטשן, קליינווארג. עס איז א ווארעמע ישטימונג. עס איז א רעש, א פרעגן, אן אייז לעניש...
--- וועט איר פרענן: װאָס איז אזוינס געשען?
וועלן מיר אייך ענטפערן: די יידישע מלוכהשע פּעדאגאנישע און עלעמענטאר-שול פון בוקאד רעשט האָט אָרגאניזירט היינט א מאניפעסטאז ציע, צוואטען-מיטן.{;איקוף"-=' א מאניפסטאציע וועלכע האָט נאָך אַמאָל ארויס" געוויזן קינסטלערישע אייגנשאפטן פון די קינדער פון דער דאָזיקער שול?,--- וי ס'ווייזט אֶן און זיין דערעפנונגס-ווארט חבר י. דובאָה וויס, מיטגליד אין צ, ק. פון ,איקוה".
ווען ס'האָט זיך געעפנט דער פאָרהאנג איז געװאָרן שטי?. די בעקעלעך פון די שילער-י צושויער פונעם זאל, זענען געווען רויטע, ווי די טיכלעך װואָס זיי טראָגן אויפן האלדז,-און די אייגעלעך האָבן געגלאנצט פול מיט אומגעדולד און ניינעריקייט... איניינעם מוט זיי, אויך זייערע עלטערן וועלכע האָבן זיי באגלייט זענען געווען פו? מיט אומרואיקייט און נחתדיקער דערווארטונג.
דער שול-כאָר האָט געעפנט דעם פּראָגראם מיטן הימן פין דער אלוועלטלעכער פעדעראציע פון דער דעמאָקראטישער יוגנט, וועלכער איז ווארם אפּלאָדירט געוװואָרן.
נאך א לענגערן ווארטן ווערט דער קינדערעולם א ביס? רעשיק. פּלוצעם דערשיינט זיסו מאנע?, שילער פונעם 4-ט} קלאס, ,גרוים ווי א קארליק?", און הייבט אַן דעציטירן מיט. א שוואך. קול.(פון אָנהויב), וועלכעס וואקסט אלץ מער און מער, ,די קינדער-שטאָט" פון
סימעלע שניידער. מען הערט אים אויס מיט איינגעהאלטענעם אֶטֶעם. א יעדער פון די שילער דערקענט זיך, און אט דעם װואָס מאָנע? זאָגט. ס'איז אין זיי נאָך וואך דער אנדענק פון דער קינדער-שטאָט. נמעט א יעדער פון. זיי, האָט צוגעדריקט א קוקלע מיט צוויי צעפלעך צום הארצן,--- און עס ווערן זייערע פּנימלעך אנטשלאָסענער ווען זיי הערן וועגן די קינדערלעך. פון ישראל וועלכע האָבן ניט קיין פרייד, קיין ברויט; פון די קינדערלעך פון קאָרייע, וועלכע ווערן אויסגעהרגעט לויט די באפעלן פונעם וואָ?-סטריט. פול מיט לעבן און יוגנטלעכער פרייד קלינגט די שטים פוז זיסו מאָנע? וועלכער פארענדיקט מיט אָט די שורות: נאָר אויף אונרוער גאס אין בוקארעשט, געואנגען, פרייד, געלעכטערלעך און נחחח שעפֿן טאטע-מאטעס פון וינדעלעך אַון טעכטערלעך. שטורמישע אפּ?אָדיסמענטן פון אומצאָליקע שילער און פון עלטערן, זענען געווען די לויבווערטער פאר זיסו מאָנעל. נאך דעם, פאָלגט א הומאָריסטיש ליד אויםגעפירט פינעם שִילער איזו איליעסקו פונעם פֿיטן קלאם: ,דאָס איז אמת", וועלכעס האָט ארויסגערופן גרויס באגייסטערונג בַייִם קליינווארג, און אויך דאָס ליד ,די מאמע האָט דריי יינגעלעך" אויסגעפירט פון דער שילערן סאשא רינדנער פונעם 10יטן קלאס. בכל? די לידער וועלכע זענען אויסגעפירט געוואָרן פון סאשא רינדנער:ווי! ,;וועה עפ", ,בי-דעם שטעט?" און אנדערע, זענען געזונגען געוואָרן פו?ל מיט ווארעמקייט און ליבשאפט. עס האָבן אויך געזונגען גליק העדוויגא און יאָסעפזאָן סיביל,
ראם, שילער פונעם
זייער געלונגען איז געווען דאָס אינסצענירטע ליד ,,דאָס ליד פונעם שיכפּוצער", אויסגעפירט פון מאָסקאָװויטש דאָרע? און בערקאָוויטש אוו9יטן קלאס, וועלכעס שפּיגלט אָפּ דאָס טרויעריקע?עבן פון די נעגער-קינדער.
איין ליד נאָכן אנדערן, איין פּאָעזיע נאָך דער אנדערער ווערן אויסגעפירט פו? מיט פרייד' און איבערגעגעבנקייט פון די שילער, אונטער דער אָנפירונג פון זייער מוזיק-לערער חבר י. קרייזל.
דער פּראָגראם ענדיקט זיך מיטן ליד.פון ה. א. שטאָלפּער,(מוזיק פון מענדעל?זאָן) ,בלייב א דאָ מיין חבר", וועלכעס רופט די אָרנטלעבע יידישע בירגער זיך איינרייען אין פּראָדוקטיווער ארבעט און ווערן קעמפער פאר א בעסער לעבן, פאר זיי און זייערע קינדער.
די סאָליסטן פונעם פֿאָלקס"יכאָר ,,איקוף" נוסטי גאטעסמאן, משה באלאן, ניורא שלאג, בעאטריס שטיינמעץ און י. קרייז?, האָבן אויך אנטיילגענומען ביי דער מאניפעס" טאציע, ארויסרופענדיק אסך באגייסטערונג ביי די צושויער, באזונדערס מיט די סאָוועטישע לירער וועלכע דער הבר י. קרייו? האָט געזונגען, האָבן ארוסגערופן שטורמישע אפּל?אָהיסמענטן און ער איז אלץ ארויסגערופן געװאָרן נאָבאמטאָ? זינגען.
די דאָזיקע דערפאָלגן שפּיגלען אָפּ די מי וועלכע די לערער האָבן זיך געגעבן כדי די מאד ניפעסטאציע זאָל זיין װאָס א געלונגענערע--און אויך די שילער האָבן פארשטאנען. זייער חוב ביים דאָזיקן ארויסטרעטן.
הערטא דאָנענפעלד
ער..
גי. 111
דער יידישער לימוה פאר דער 5י7-6-טער קלֿאס, הויבט זיך אָן דא, נאָכמיטאָג פון האלב זיבן ביז אכט א זייגער. די חברטע סאלי ראף הויבט אָן איך קורס. אין די בענק זיצן ערנסטעז רע שילערנס. ס'איז שוין נישט די שפּילעוודיקע אטמאָספער פון דער 1---4-טער קלאס. עם ווארטן מיט פולער ערנסט די דאָזיקע שילערנס אז זיי זאָלן ארויסווייזן זייערע קענטענישן אין זייער מוטערישפּראך. אָט הויבט אויף צוויי פינגער די שילערן מאיא באזע?, פון זיטן קלאס. זי קומט ארויס צום טאָוו?. די לערערי! הייסט איר שרייבן אן אויפזאץ. מאיא שרייבל דעם פאָלגנדיקן אויפזאץ, וואָס ווייזט אָן אויפן רײפֿן פּאָליטיש-עדוֹקאטיוון כאראקטער. פונעם נייעם טיפּ שילער: לעוגענדיק, קעמפן מיר פאר שלום. אן אנדערע. שילערן פון /יטן קלאס, עריקא לייבאָוויטש, ווערט געבעטן פון דער לערעריןף צו בויגן דעם וערב קעמפן, װאָס זי פירט אויס מיט געניטקייט. זי שרייבט אויך וועגן וואסילע ראָאיטאס קאמף. עס דערקענט זיך אז די חנעוודיקע עריקא איז א גוטע,
פלייסיקע שילערין
חי לערערין רעדט וועגן דער קלאסישעיידישער ליטעראטור. עס הערן זיך שטימעס פון אסך שיקערנס וועלכע דערמאנען די נעמען שלוס"עליכם, פרץ, מעודעלע, פון א. שטיינבארג א. א. עס ווערט אויך גערעדט--- אין ראמען פון די פראגן איבער ליטעראטור--- איבער קאראדושיאלע), וועגן זיינע ווערק. עם באקומט דאָס? וואָרט אין דער דאָזיקער פראגע, מעלאניע, שילערן פוּן 7יטן קלאס. זי רעדט אויספירלעך איבער דער סקיצע ,לאנצו? סלעביטשיונילאָר?"(די קייט פון שוואכקייטן), ווו קאראדזשיאלע ווייזט אָן וויאזוי עס האָט אויסגעזען דער. שול-לימוד אין דער צייט פון דער גוטבאזיצערישער-יקאפּיטאליסטישער הערשאפט וו די זינד?לעך' פון די פּריצים ,זענען אריבער די עקזאמענעס", א דאנק דעם ,נעפּאָטיזם",= פּראָטעקציאָניזם א. א. קאָמפּלעקטירן די טעמע, רעדט אויך די פון מיטן קלאס, די יונגע יוטא, און זאָגט אז היינט עקזיסטירט נישט דער דאָזיקער אומגערעכטער סיסטעם, און אלע קינדער פון די ארי בעטנדיקע מענטשן האָבן אלע מעגלעכקייטן צו לערנען, צו באקומען גוטע נאָטן און צו שאפן זיך דאָ א גליקלעך לעבן.
עם זענען נאָך אסך שילערנס אויסגערופן געװואָרן צו ווייזן זייערע שרייב-העפטן מיט די לעקציעס. מען האָט געקאָנט ציען די קאָנקלוזיע, אז די דירעקציע פון דעדאָזיקער שׁו? בראש מיט דער חכרטע צוקמאן, גיט די ברייטסטע הילף פאר דער לערערן פון יידיש-לימוד, פאר חברטע ראף, וועלכע שוינט נישט קיין מי און צייט, און איז איבערגעגעבן מיטן גאנצן ברען צו העלפן דערציען, אין רא. מען פון איר לערן-געביט, די יידיש-רעדנדיקע קינדער, צו זיין געטרייע קעמפער פאר שלום,
ווערטפולע
וי/זך יו וועגן
יייירי-' טילערן
: בויער פון סאָציאליזם אין אונדזער היימלאנד, די ר. ם.ר.
{ בערל שנאבל
איקוף' איבערן לאנד
שבת דעם 16יטן פעברואר, האָט דער אָרטיקער ,,איקוף" אָרגאניזירט אין קולטור-היים פונעם יידישן דעמאָקראטישן קאָמיטעט א קו?טור-קינסטלערישע מאניפעסטאציע.
נאָכֵן אריינפיר-וואָרט פונעם חבר הערש רייכער, וועלכער האָט גערעדט איבערן פּאֲלטישן מאָמענט, האָט חבר מנשה קאָטער געהאלטן די רעצענזיע איבער י. לודאָס בראשור ,ברידער פון ווילעס, און ברידער פון צעלטן". נאָכדעם האָט געפאָלגט א קינסטלערישער פּראָגראם פון רעציטאציעס, פאָרלעזונגען, סאָלאָגעזאנג, יידישע פאָלקס"ימוזיק און דער סקעטש ,קול ישראל?", אויסגעפירט פון דער קינסטלערישער עקיפּע פונעם ארטיקן ,איקוף".
עס זענען אָנוועזנד געווען איבער 280 יידישע ארבעט-מענטשן וועלכע האָבן ווארעם אויפגענומען די דאָזיקע מאניפעסטאציע.
באָטאָשאן
צוריס= מיט. א' צייט.. איו. פארגעקומען ביים כאָטאָשאנער ,,איקוף", א קולטורעל?-קינסטלערישע מאניפעסטאציע געווידכיעט דעם צענטענאר פונעם גרויסן רומענישן שׁריובער י.?. קאראדזשיאלע.
דער חבר ז. פרענקע? האָט, פאר א גרויסן יידישן ארבעטעריעולם, געהאלטן א רעפעראט א. ד. ט: ,י. ל?. קראדזשיאלע-- א קעמפער קעגן נאציאָנאליסטישן שאָװויניזם".
ס'האָט געפאָלגט אן ארטיסטישער פּראָגראם ביי וועל?בן ס'זענען געלייענט געװואָרן פון קאראדזשיאלעס ווערק: ,דער פאראט פון ראָמאנזים" און ,די גרינע רומענער".
קאָרעספּ. ד. סעגאל