נר. 178

סעמיאָן באבאיעווסקי

,איקוףיבלעטער"

א װאָרט וועגן גאָגאָל

ניקאָלאי וואסיליעוויטש גאָגאָל, איז געווען א טאלענט,= אן= רו" סישער. אזא מין אָריגינעלן שרייבער האָט גע­קענט ארויסגעבן נאָר די רוסישע ערד, ער האָט געקענט געבוירן ווערן נאָר אונטער דער רוסי­שער זון. אָט דערפאר איז אונדז גאָגאָל טייער, אויך אלס שעפער פון דער קלאסישער רוסי­שער פּראָזע פון וועלכער ס'האָבן געלערנט שוין עטלעכע גענעראציעס שרייבער, אויך אלס מענטש מיט א ווונדערבארער רוסישער נשמה. אין זיין אָפענער פּשוטער נשמה, האָט זיך פארייניקט דאָס בעסטע וואָס דער רוסישער מענטש האָט איינגעהיט זייט יאָרהונדערטער. דאָ געפינען מיר די ברייטע נאטור פונעם קינס­טלער און זיין אומבאגרענעצטע ליבשאפט צו רוסלאנד, צו דעם לעבן פונעם פאָלק, צו זיינע לייחן, יצו זײַן פרייד;. דא געסינען מִיר די קלינגענדיקע און מעלאָדישע שפּראך אזויווי דאָס פרייע רוסישע ליד; די גאָנאָלישע װאָרט­מוזיק, וועלכע איז אונדז אזוי נאָענט אזוי פריש און אזוי באקאנט; דאָ איז די פעס­טע איבערציינונג פונעם מענטשן וועלכער קען נישט מסכים זיין מיט א לעבן אָן א צי?, אֶן א נוצן; דאָס איז די אויסגעצייכנטע גאָגאָ" לישע סאטירע. באלד הארציק און מילד, באלד בייסנדיק און גאליק. און דערפאר וואָס גאָגאָל און געווען יי אן. עכט. רוסישער. שרייז בער, איז ביי אים דאָס לעבן אש די פּאָעזיע נישט צעשיידבאר, אומעטום ווו ס'איז פא­ראנען ל?עבן, איז אויך פאראנען די עמאָציע וועלכע רירט דעם שרייבער. אין גל?אנץ פון נאָנאָלישן טאלאנט דערשיינט פארן לייענער סיי וואָס פאר א זאך, סיי וװאָס פאר א צורה אי אזא קלאָרן ליכט וי מ'האָט עס פאר גאָ­גאַלן נישט באמערקט און נישט געזען.

דער דאָזיקער ,פּאָעטישער גלאנץ" לעבט נאָך היינט אין די ווערק פון גאָגאָל. דערפאר איז נאך הונדערט יאר די ליבשאפט פונעם פאָלק צו זײַין דיכטער נישט פארבלאסט געוװואָרן. פארקערט, זי איז נעענטער און לעבעדיקער. דאָס באווייזט אונדז נאך מער אז גאָגאָלן איז נישט געווען גלייכגילטיק ואס ער האָט גערעדט און װואָס ער האָט באשריבן. אז די ל?יידן פון אקא­קי אקאקיעוויטש זענען אויך געווען זיינע ליידן; דאָס אינהאלטלאזע לעבן פון קאָראָבאָטשקי, אָדער די ווילדע פארגרעבטקייט פון נאָזדרעוון זענען אים געווען ביז גאָר פארהאסט. ער האָט געוואָלט זען זיינע מיטמענטשן נישט אזויווי ס'האָט. זיי געמאכט. דאָס לעבן פון- דער

זעלבסטהערשאפט. נאָר וויאזוי און וװאָס צו טון כדי צו בייטן. די מענטשן. און דאָס

לעבן, האָט דער גרויסער דיכטער נישט געוווסט, דערפאר האָט ער בא?ד געוויינט איניינעם מיט זיינע העלדן, באלד אָפּגעלאכט פון זיי, באלד זיך געפרייט, אָדער געצווייפלט. אויף דעם זאָגט עדות גאָנאָלֹס ווערק אליין. נעמט דעם { פּאֶעם ,די טויטע נשמות" און א בלעט? נאָך א בלעטל. וויפ? אומרויקייט פונעם אויטאָר וועט איר דאָ געפינען! אן אומבאקאנ­טער מאן באווייזט זיך אין שטאָט. צוויי ליי­דיקגייִערס פארפאָלגן מיט פאָרשנדיקע בליקן די אומבאקאנטע בריטשקע, און זאָרגן זיך צי עס וועלן די רעדער דערגיין ביז מאָסקווע צי נגשט. דאָס אײז אָנגעשריבן אזוי פּשׁוט, אי­בערצייגנדיק אוֹן אזוי װאָרהאפטיק, אז שוין דאָ, בײַים ערשטן ב?עט? פונעם ביכל, זעען מיר אליין דעם אויטאָר, וועלכער האָט נוט גע­קענט די פּראַװוינץ-שטעט, די בריטשקעס אויף וועלכע ס'זענען ארומגעפֿאָרן די רייזנדער, די נויגער!וקע פּויערַיִם, די אכסניות,. און נאָך אסך אנדערע זאכן פונעם טאָג-טעגלעכן לעבן אין דע­מלטיקן רוסלאנד. דער שהייבער הָאָט זיך שטענדיק געפונען אין דער נאָענט פון זיינע העלדן, און האָט זיי געהאָלפן טון דאָס ואָס ס'איז כאראקטעריסטיש פאר זיי, דאָס װאָס זיי טוען געווענטלעך אין לעבן. קיין שׁום זאך ווערט נישט באהאלטן פארן אל?צזעענדיקן אוױיג פונעם קינסטלער. אז דער קנעכט ברענגט צום ביישפֿי? אריין אין דער אכסניה. טשיטשיקאָווס געפּעק, דארף מען פּונקטלעך אָנווייז} ואס פארא געפּעֶק דאָס איז; אז עס רוט ווייניק אינדערהיים און ס'איז שוין שטארק אָפּגענוצט בפרט איון טשעמאָדאן מיט א שטארס אָפּגעריבענעם דעקל, וועלכער געפינט זיך מער פון אלע, אויף די וועגן. אז טשיטשי­קאָוו עסט מיטאָג, דארף. מען אויך גאָרנישט פארזען:. מ/דארף אַנווייזן אז דאָס טוט נישט סתם א רייזנדער, נאָר טשיטשיקאָוו; װואָס ער עסט און וועגן וואָס ער רעדט מיט דעם קנעכט פון דער אכפניה. אז טשיטשיקאָוו קוקט אָן די שטאָט, טוט ער עס נ!שט אזויווי סיי װאָס­פאר. א שפּאצירער, נאָר אזויווי טשיטשיקאָוו, און דער שרייבער ווייזט אָן פּינקטלעך װאָס טשיטשיקאָוון ווארפט זיך אין די אויגן א. א. וו. אזוי האָט נעקענט מאַלן נאָר דער נרויסער

ס'אין שוין נישט מער דאָס רוסלאנך אין וועלכן ס'האָט געלעבט גאָגאָל נישט פּליוש­קין נישט סאָבאקעוויטש, נישט טשיטשיקאָוו אָדער כלעסטאקאוו. דאָס זענען מענטשן-טיפּן וועלכע זענען פארשווונדן פון אונדזער לאנד ווו ס'פארשווינדט קראָפּעווע אויף א גוט גע­אקערט= מעלד.= רוסלאנר.= איז היינט נישט מער דאָס רוסלאנד וואָס גאָגאָל האָט גע­קענט און ליב געהאט, דער רוסישער מענטש איז געװאָרן אן אנדערער און אונטער דער סטאלינישער זון זענען אױיסגעוואַקסן נייע העלדן און נייע לידער, אָבער גאָגאָל דער גרוי­סער רוסישער דיכטער,= איז אונדז געוואָרן אַלֹץ ליבער און שענער. נאָך א יאָר-הונדערט, איז ער געבליבן פאר די סאָוועטישע מענטשן א נאָענטער טייערער שרייבער.

אין װאָס באשטייט זיין אומשטערבלעכער כוח? וואָם איז פאראן אין אים אזוי אומ­שאצבאר וואָס האָט אים אויף אויביק פאר­בינען מיטן פאָלק, וואָס האָט אים אוועקגע­שטעלט אין די ערשטע רייען פון אונדזער נא­ציאָנאלער ליטעראטור, פון אונדזער נאציאנא" לֿעך קולטור? מיר דאכט זיך, אז זיין כוח,

זיינע הויכע קוואליטעטן באשטייען אין דעם ואס פּונקט אזויווי פּושקין, האט עד אויך גע­

שעפּט זיין כוח פון די רוישנדיקע כוואליעס פון אונדזער פאלקסיפּאָעזיע, פון אירע אוט" צאָליקע רייסנדיקע שטראָמען. ביי גאָגאָל הויבן זיך אָן די קוואלן פון די ברייטע טייכן פון דער רוסישער פּראָזע אין וועלכער ס'האָבן זיך אריינגעגאָסן אזעלכע מעכטיקע שטראָמען ווי

טאָלסטאִי, טורגעניעוו, גאָרקי, און אין וועלכע ס'גיסן זיך אריין די פֿרילינגס-וואסערן: אונ­דזער יונגע פאָוועטישע ליטעראטור.

גאָגאָל איז אונדז נאָענט און טייער דורך זיין שטענדיקער זאָרג פאר דער װאָרער שִׁיינ­

קייט פונעם מענטש,--- די דאָזיקע װאָרע שיינ­

קייט האָט דער דיכטער געזוכט זיין גאנץ לעבן, זיין קורץ און שווער לעבן. זיין הויכע

קוואליטעט איז אצינד איבערגעגאנגען בירושה צו אונדז,. און מיר, נעמענדיק זי פון גאָגאָלס האנט, טראָגן זי וי א שטאפעט. ער איז אונדז נאָענט און טייער מיט זיין זאפטיקער ווייכער, בויגזאמער שפּראך, מיט זיין סטי?. ער איז אונדז טייער מיט דעם וואָס מ'קען אים געבן אלס ביישפּי? וויאזוי זיך צו באנוצן מיט דער פאָלקסישפּראך, מיט דעם גרויסן פאָלקלאָריס­טישן אוצר.

מיט זיין ווייטגעענדיקן אויג האָט דער דיכטער געזען די פּרעכטיקע צוקונפט פון זיין

היימלאנד, כמעט קאָנטורן פון אונדזערע טעג,,

ער האָט. געזען, און מורא געהאט, פרעגנדיק מיט א ציטערדיקער נשמה: ,רוסלאנד, וווהין א א זיך? ענטפער". רוסלאנד האָט גע­שוויגן, האט נישט געענטפערט. אזוי ארום אין דער יעב נישט געווויר געוואָרן וווהין רוס" לאנד טראָגט זיך מיט זיין העלדישן פאָלק, נאָר מיר דאנקען אים אויך פאר דעם וואָס ער האָט געגלויבט אין דעם שעפערישן כוח, אין דער גרויסקייט פון זיין פאָלק, בשעת דאָס דאָזיקע פאלק האָט געקרעכצט אונטערן' שקלאפישן יאָך פונעם פעאָדאלן רעזשים.

גאָגאָל איז א פאָלקס-שרייבער. אין זיינע ווערק געפינען מיר דעם ,פולשטענדיק| אמת פונעם לעבן"-- וי בעלינסקי האָט געזאָגט, אזוי ווונדערבאר האָבן זיך צונױיפגעגאָסן און פאר­בינען אין זיי די שפּרודלענדיקע פאנטאזיע מיט דעם פּאָעטישן גייסט, װאָס שטראָמען פון דער פאָקל?ס-קלוגשאפט, אז אלץ וואָס ער האָט געשריבן, באגייסטערט די מענטשן.

מיר זאָגן מיט פרייך אז אלץ װאָס איז ביי נאָגאָלן גרוים און רויך, איז נישט געבליבן ביי אים; ס'איז איבערגעגאנגען צו אונדז אויף אייביק. די סאָוועטישע ל?יטעראטן--- די גע­זעצלעכע יורשים פון דער גאָגאָ? ירושה--­איז גאר גרינג צו זען אונדזער בלוט-קרובה­שאפט מיט אים.. אזויווי אין א וואלד ארום אן אלטן צעצווייגטן דעמב וואסטן. אויס יונגע ביימעלעך וועל?כע גרינען אונטער דער זון, אזוי וואקסן אויך אויס ארום דעם אומשטערב­לעכן גאָגאָלישן ווערק, טאלענטן פון אלע נא­ציאָנאליטעטן, וועמענס נאָענטקייט. צוֹ גאָגאָלן מ'קען גרינג דערקענען אויך אין דער הייסער ליבשאפט צו דעם היימל?אנד און צוֹ דעם פאָלק, אויך אין דער באציונג צום לעבֿן און אפילן לויט דעם אופן שרייבן, לויט אינטאָ­נאציע און סטיל.

אין די טעג פון יוביליי, פרייען מיר זיך װאָס מיר פארמאגן גאָגאָלן; װאָס דער גרויסער צוי­בערער פון וואָרט איז אונדזערער, און מיר לערנען מיט ליבשאפט פוז אים. ער איז גע­ווען און איז פארבליבן דער ערשטער פון די גרעסטע מייסטער פון דער רוסישער פראזע. (פראנמענט פון ,ליטעראטווגאיא גאזעטא".)

א. שפּיגלבלאט

זייט

ליאלק עס

ס'גייט ביים גרינעם טיש דער ס'ווערן פּרייזן אָפּגעשטעלט; ס'איז א מסחר נישט קיין פּראָסטער,

מ'פארבייט דאָרט בלוט פאר געלט.

מסחר,

פאר די קינדערלעך פארברענטע, וועט מען שיקן דייטשן שטאָל; ס'וועט בן-גוריון ברענגען סחורות, דייטשע סחורות פאר ישראל.

ר'וועט למש? ברענגען ליאלקעס, פוג די נירנבערגער, עכטע;

מיט געפּארבטע כבעקלעך רויטע און מיט צעפּעלעך געפלעכטע.

און מיט צעפּעלעך מיט בלאָנדע, און מיט סאמעטענע ל?אָקן; ס'וועט בן-גוריון ביי.דִי נאציס נעמען נירנבערגער טאָקן.

און די קינדער וועלן זיך שפּילן, אין יהוכות און אין לוד

און נישט וויסן, אז די טאָקן קאָסטן נאנצע טייכן בלוט!

ביי די גרויסע נאצי-סוחרים

נייט קיין הערעלע פארלוירן;

פאר דער שחיטה האָבן זיי פּינקטלעך די קרבנות אָפּגעשוירן.

וועסטו חבר

און אוועקגעשיקט פון אין פאבריק קיין נירנבערג-­לאָקן סאמעטענע שווארצע, לאקן בלאָנדע גאנצע בערג

אוישוויץ

פון געבאליעוועטע קי קרוינען אין דער מאמעס הענט-­און פון כלה-מיידלעך איידלע

װאָס האָבן ערשט דאָס גליק דערקענט.

נדער,

דאָרט האָט מען פארצירט די?יאלקעס, צוגעקלעבט זיי עכטע האָר ס'זאָל צו נירנבערגער טאָקן,

היינט וועט זיי בן-גוריון קויפן, טאקע פונעם מערדערס האנט-­פון די נאציס פון די באָנער, זיינע נייע גוטע פריינט...

האָבֿ. אים פיינט דערפאר מיין חבר, זויווי רו האָסט פיינט דעם קאט, ווייל ער וװואָלט דיר דיין אויך פארמסחרט אקוראט.

בן-יחיר

-= און ס'זאָ? דיין שנאה זיך פארוואנדלען אין א שְׁפִּיז

װאָס זאָ? צילן אין די, װאָס פאלן

צו די וואשינגטאָנער פיס.

האָב אים פיינט

אויך פארהיטן

אונדזער פרילינג, אונדזער צוויט; וועט דער שונא קיינמאָל, קיינמאָל מער פארטונקלען אונדזער ליד.

אויף דער וועלט נישט זיין קיין פּאָר.| :

פאר א נייער פּרעמיערע

וי רנע. מיט דער ;כישופמאכערן" אין א ריי 1 פון אונדזער פאָלקס-רעפּובליק, איז דער בוקארעשטער יידי­שער מלוכח-טעאטער צוגעטרעטן איינצולערנען

נאָך זיין

א נייע פּיעסע, ואס ווייזט אונדז נאָך אן אס­פּעקט פונעם קאמף קעגן דער ציוניסטישער פּראָפּאגאנדע.

די פּיעסע וואָס דער אנסאמב? פונעם בוקא­רעשטער יידישן מלוכה-טעאטער רעפּעטירט איצט האָט דעם טיט? ,,אויסלייטערונג" אַון איז געשריבן פון חבר פּאו? איסאק.

לֿאָמיר אריינקוקן אין יידישן מלוכח-טעאטער און זען וויאזוי דער שׁוישפּילער-קאָלעקטיוו רעפּעטירט דעם טעקסט, ביים טיש; וי" אזוי עס זעט אויס דאָם ווערק פון א נייעם דראמאטורג בנוגע אֵייניקע אָנגעווייטיקטע פּראָבלעמען ביי א טיי? פון דער יידישער. בֵּא" פעלקערונג מיט א קליינבירגערלעכער מענטאז ליטעט.

ווען מיר זענען אריין אין טעאטער-זאל אינ­דערפרי, איז געווען טונק? און שטי?--- נאָר אויף דער בינע האָבן מיר געטראָפן דעם ,עולם" לייענענדיק, יעדער איינער זיין ראָלע. דער רע­זשיסער ראדו מיואָן, פירט אָן אין א ווארע­מער קינסטלערישער אטמאָספער מיט דער טישיפּראָבע",--- און פון די 5 ביל?דער שילֿן זיך ארויס א ריי פּאָזיטיווע און נעגאטיווע פּערסאָנאזשן, דער טעאטער-קאָלעקטיוו דיסקוטירט בנוגע דער ליניע פון א ריי פּערסאָנאזשן--- זיי זאָלן בא" קומען א מער רעאליסטישן פּרצוף.

די פּיעסע ,אויסלייטערונג" שפּילט זיך אָפּ אין דער אטמאָספער פון א מלוכה-מאגאזין ווו די ארבעטער, פונקציאנארן גיבן זיך איבער מיטן גאנצן כוח צו באקעמפן די װואָס פירן א געז מיינע טעטיקייט פון סאבאָטאזש. אייניקע פאר­נעמען זיך מיט אנטיסעמיטישע העצע, אנדערע מיט ציוניסטישע רכילות, אָבער'אלע זֶענען זיי אנענטן פונעם זעלבן פארסמטן נאציאָנאליזם, משרתים ביים זעלבן בע?-הבית, דער מלחמה­העצערישער אימפּעריאליזם. אינעם דעמאסקירן די דאָזיקע עלעמענטן העלפט מיט ליזא ווייס, ואָס איז קאסירערין אינעם מלוכה-מאגאזין, און וועלכע. ווערט צוגערעדט צו פאָרן קיין ישראל פון איר פעטער אָסקאר ווא?לדמאן א געוועזע­נער פארטרויונגס-מענטש פונעם געוועזענעם אינדוסטריעלער יאָרגו לאמברו.

ליזא ווייִס ווערט אָבער אויפגעקלערט דורך דעם סעקרעטאר פון דער פּארטיידאָרגאניזאציע דער דירעקטאָר פונעם מלוכה-מאגאזין, שוואר'ן און אויך דורך איר ברודער דער וועבער מאר­קו, אז איר פּלאץ איז דאָ און נישט אין קאז פּיטאליסטישן ישראל.

די אקציע איז פו? מיט דינאמיזם און צום

דעמאסקירט די אונדזער

שונאים. פונעם פאָלקס-דעמאָ­

סו ף ווער װ מלוכה-יפּלאן און פון קראטישן רעזשים נאָך א פּוױיזע, הייבְט מען אָן לייענען דאָס פֿיטע בילד. עס. שפּילט זיך אָפּ ביי דער באנדע אינדערהיים, ביי וואלדמאן, וועלכער ערגער זיך פארװאָס די ,חברה" פונעם מלוכה-מאגאזין זענען נאָך נישט דאָ; פארװאָס זיי זענען נישט פּינקטל?עך ביים אויספירן די באפעלן. עס קומען

אֶן די ריי נעגאטיווע, וואקלענדיקע פּערסאָ­נאזשן: יונה, יאקאָב, ארקאן, מישו?אמברו,

דעל נעפּאָט פון יאָרנו לאמברו. ביי וואלדמאן געפינט זיך אויך יאָרגו?אמברו, דער געוועזענער גינדוסטריעלער, וועלכער איז בי אים אויס­באהאלטן.

פון די דיאלאָגן זעט זיך ארויס דער באז ווסטזיניקער קאמף פון די ארבעטנדיקע. עס ווערן בולט די נידערטרעכטיקע כוונות פון די ,אױסדערוויי?טע פּערזאָנען" וואָס. באקומען אפשר אויך א חלק פון די 100 מיליאָןדאָ­

לֶער צו שטערן דעם אויפבוי פון דער ליב­טיקער צוקונפט פון אונדזער לאנר. עס איז כאראקטעריסטיש וויאזוי דער אוֹיי

טאָר האָט אונטערגעשטראָכן--- דורך אן אינ­טערעסאנטן-מאָמענט,--- דעם ווונדערלעכן כוח פון דער פּארטיי וועלכע האָט דערצויגן און דערציט אלע ארבעטנדיקע פון אונדזער לאנד צו האָבן א סאָציאליסטישע באציונג צו דער ארבעט.

עס איז די רעדע ווען עס קומט אָז--- טאקע אין פֿיטן בילד--- א דיווערסיאָניסט, אין שטוב צו וואלדמאנען און מעלדעט, אז עס איז געז ווען א ,,קורצשלוס" אין דער אונטערנעמונג און ארקאן ענטפערט גיפטיק, אז ,די ארבעד טער מיט זייערע סאָציאליסטישע פארמעסטן, וועלן דעקן דעם שאָדן." דער דאָזיקער ענט­פער,-וואָס כלפּי-חוץ איז עס א פּשׁוטץ רעפּליק, טראָנט אָבער אין זיך דעם ריזיקן כוֹח פון דער נייער סאָציאליסטישער װאָר--- אקעגן וועלכער די שונאים, אפילו אין מיטן פון זייער פארברעכערישן קאמף, פילן זיי אז אומזיסט איז זייער גיפטיקע מי, און זיי וועלן סוףיכ?­סוף צעמאָלן ווערן. מען קען נאָך נישט רעדן איבער דער פּיעסע אין שייכות מיטן געשטאלטיקן די פּערסאָנאזשן, אָדער וועגן דער קינסטלערישער שפּראך צי בנוגע אסך אויסדרוקן וואָס אינקאדרירן זיך לנמרי נישט אין די רייען פונעם פאָלקסטימ­לעכן, פּשטותדיקן וואָדט, און איבער וועלכע מען וועט נאָך דארפן ארבעטן אסך. די פּיעסע וועט זיכער העלפן צו דער אויסלייטערונג פון אסך פּראָב?לעמען, ביי א טיי? יידישע ארבעט­מענטשן. בערל שנאבל