זייט 4
,אוקוףיבלעטטר"
נאכט ליבערטינא- פארדינסטפולע לערערין
די לערערין האָט מיט דאנקבארקייט געקוקט אויף אירע שילערנס און נאָכדעם האָט זי זיי אָנגעהויבן צו. דערציילן. די מיידלעך האָב} וי תמיד ביי אזא געלעננהייט, זיך מער דערנעענטער איינע צו דער אנעדערע און האָבן געווארט...
-- דאָינא האָט מיר געזאָגט, אז איר האָט געבענקט נאָך מיר. מיינע טייערינקע, איך האָב אויך געבענקט נאָך אייך.
פאר די אויגן פון די שִילערנם האָט זיך אויפגעוויקלט דאָס לעבן פון זייער לערערין, וויאזוי זי האָט זיי דערציילט. זי איז שוין 4 יאָר זייער קלאסן-אָנפירערן, אָבער קיינמאָל האָבן זיי נישט אזוי נאָענט זיך געפילט צו איר. זיי האָבן מיטגעלעבט דאָס אלץ װאָס זי האָט דערציילט, פון אירע יאָרן ווען זי האָט אָנגעקלאפּט ביי טירן נאָך א פּאָסטן און מען האָט איר געענטפערט ,,ס'זענען פאראן גענוג לערער אויך אָ} אייך... ,יירישקע"..
אין יאָר 1989 איז נאכט ליבערְטִינָא געווען געצווונגען זי זאָל אהיימקומען צו די עלטערן אין א דערפ? לעבן בראילא. איר פאָטער א טישלער האָט קוים פארדינט דאָם טעגלעכע שטיקל ברויט.
--= אור אלע--- האָט חברטע. נאכט געזאָגט וועט ענדיקן היידיאָר די שׁו?. שוין אצינד זעגען פאר אייך געזיכערט פּאָסטנס אלס דער ציערנס, אייניקע פון אייך וװועלן זיך טאקע אומקערן אין זייערע געבורטסיערטער, בשעת איך האָב געענדיקט די שׁול, איז גאנץ אנדערש געווען: א יאָר בין איך געווען ארבעטלאָז און צִום סוף האָב איך געמוזט ארבעטן אויף א גאָר אנדערן געביט...
-= ביזן 28יטן אויגוסט 1944, נאָכדעם ווי אונדזער לאנד איז באפרייט געוואָרן דורך אונרוערע גרעסערע ברידער, די סאָוועטישע מענטשן, האָב איך נישט געקאָנט באקומען א פּאָסטן אלס לערערין. היינט איז מיר דאָס דאָזיִקע פאך נאָך מער טייערער און איך פריי זיך אן פאר אייך וועט עס אויך אזוי זיין.
די געוועזענע שילערנס פון נאכט ליבערטינא זענען היינט שלאָגלער-דערציערנס; טשיארע עליזא. איז דערציערן אין א היים פון אן אראדער טעקסטיל-אוזינע. קאלמאן ווערא איז דערציערן אין דער געמיינדע פּינקאָטא. טשיארקינע דאינא איז דערציערן אין א היים פון א פאבריק פון אראד. זיי-- און וי זיי אסך אנרערע --- דערציען מיט ליבשאפט די קינדער פון די ארבעטימענטשן, דער פרילינג פון אונדזער היים, װען זי באקומט ידיעות פון אירע שילערנס שטראלט איר פּנים. איר גרעסטע פרייד איז, ווען זי הערט אז אירע שילער דערפולן זייערע אויפגאבן מיט ליבשאפט צום היימלאנר.
ס'איז אָבער געשען אין א טאָג, צוריק מיט א לאנגער צייט, האָט דער פּאָסטיטרעגער געבראכט א בריוו פון עמעצן, פון וועמען זי האָט
די פארייניקטע שטאטן האָבן נישט דורכגעמאכט קיין מיטלאלטער. עס וװואָלט זיך גע" קאָנט אויסדוכטן, אז דאָס איז א מעלה פאר זיי. די רעאקציאָנערע רעדלפירער פון די פאר" ייניקטע שטאטן, דאקעגן, האלטן, אז דאָס איז א וועזנטלעכער בלויז אין דער געשיכטע פון אמעריקאנער פאָלק. זיי פּרובירן דאָס דערגענצן און שטופּן אריין דעם עלפטן יאָרהונדערט אין סאמע מיטן פון צוואנציקסטן. מיר קוקן אָן איצט אין וואשינגנטאָן בילדער, וועלכע קערן אונדז צוריק צו די צייטן פונעם ערשטן קריויןצוג אין אייראָפּע.
אין יענער צייט האָט דער מאָנאך פּעטער פון אמיען אויף די שטאָטישע פּלעצער אין פאנא" מישן עקסטאז דעמאסקירט די וועלט פאר איר זינדיקייט און גערופן דורכן פארטיליקן די ,אומ" גלויביקע", אויסצוקויפן די שולד פארן רבונו של עולם. ער האָט דערביי אָנגעוויזן, אז דער קרייץ-צוג איז נישט בלויז א יושרדיקע, נאָר אויך א באקוועמע זאך, וויי? די באטייליקטע קאָנען זיך בארייכערן מיטן רויב,
פּעטער פון אמיען האָט זיך נישט אויסגעצייכנט מיט קיין חכמה. ,א נארישער וי אן אייזל, א פּרוש"--- האָט אים כאראקטעריזירט מארקס. אָבער זיין פּרעדיקן האט געווירקט אויף די מענטשן--- טייל האָט עס אָפּגעשראָקן און ביי אנדערע געוועקט די תאווה. די אבערגלויביקע מענטשן האָבן זיך פארזאמלט מאסנווייז און געליארמט אין תפילהדיקן אייפער. וואנזיניקע ווייבער האָבן זיך געװאָרפן אין היסטעריע. די שארלאטאנס, וועלכע האָבן פֿארשפּרייט לעגענדעס וועגן הימלישע צייכנס, האָבן פארטומלט דעם לייכטגלויביקן עולם. די קירך האָט זיך בארייכערט, די אוואנטוריסן האָבן זיך באוואפנט. די, וועלכע זענען געבליבן ביי די קלאָרע געדאנקען, האָט מען געברענגט אויף שייטערהויפנס אלס הערעטיקער.
נישט געווארט. עס איז געווען א בריון פון ישראל פון א געוועזענער שילערן, פייערווערגער אידא וועלכע האָט זיך נישט צוגעהערט צו דער לערערנס ראט, ניט צו פֿארלאָזן די שו? און דאָס היימלאנד ווו זי לעבט אן אלץ בעסער לעבן--- און זי איז אוועק צוזאמען מיט אירע עלטערן, קיין ישראל. זי האָט געשריבן אז ס'טוט איר באנג פֿארוואָס זי האָט נישט געפאָלגט איר ,טייערע חברטע, נאכט ליבערטינא", און זי איז זייער טרויעריק און זי ואָלט זיך געװאָלט צוריקערן צווישן אירע חברטעס. פייערווערגער אידא באוויינט איר אומגליקלעכן גור? אין וועלכן עט האָבן זי אריינגעוואָרפן די ציוניסטן, און זי ראָט די יעניקע יידושע שו?חברטעס וועמענס עלטערן עס טראכטן נאָך צו אומיגרירן קיין ישראל, זיי זאָלן קעמפן און! אויפקלערן די עלטערן, זיי איבערצייגן אז זיי זאָלן קיינמאָל נישט באגיין דעם פעלער וועלכן עס זענען באגאנגען אירע עלטערן.
אין א נאָכמיטאָג האָבן זיך פארזאמלט אין דער וווינונג פון נאכט ליבערטינא די שילערנס; בלייער יודיט, קאָן אגנעטא און ראט?יוויא. די לערערין האָט זיי גערופן צו לייענען דעם בריוו ואס זי האָט דערהאלטן פון פייערווערגער אידא.
און זי האָט געעפנט דעם בריוו און געלייענט: איבער דעם אומגליקלעכן לעבן פון אידאן און פון אירע עלטערן.
,..-גלויבט מיר איך האָב שוין נישט קיין כוח מער... איך האָב געארבעט ביי קלויבן טאָמאטן, קארטאָפל, א שטיק צייט אין א קיך, אין א פֿאבריק פון קאָנסערוון, ווו עס האָט זיך נאָך געטראָפן עפּעס ארבעט. נאָכן ארבעטן א טאָג, ווארט איך צו באקומען ארבעט פאר אן אנהערן טאָג און צומאָ? ווארט איך א וואָך איך זאָל נאָכאמאָל באקומען ארבעט... דער טאטע קומט אחיים טויט-ימיד, די מאמע איז קראנק... איך שטעל זיך פאָר ווו מיינע שו?-חברטעט לערנען און פארוויילן זיך...
-.-איר זאָלט זאָגן אייערע עלטערן ואס עס שרייבט פייערווערגער אידא.--- האָט די לערערין געזאָגט צו די שילערנס--- איר זאָלט זיי אֶנווייזן אז איר ויל?ט נישט האָבן דעם גור? פון איער געוועזענער שול-חברטע; איר זאָלט זיי אויפקלערן אז זיי זאָלן אייך נישט פירן אין יענעם גיהנום ווו איר וװאָלט נישט געקענט באזוכן א שו?, ווו עס וואָלטן נישט געקענט דערפולט ווערן אייערע טרוימען. קוקט אייך צו צו בעלגראדער עווא און ארטנער עליזאבעטא. זיי טראכטן נישט אמאָ? צו פאָרן קיין ישראל.
פּונקט וי זייערע עלטערן, זענען זיי אויך אנט-' שלאָסן צו בלייבן. אין זייער אמתן היימלאנר,'
די רומענישע פאָלקס-רעפּובליק. די צוקונפטיקע דערציערנט פון אונדזער היים, זאָגן אויך מיט שטאָלץ וועגן זייער לערערין; מיר האָבן זי ליב און מיר באמיען זיך צו פאָלגן איר ביישפּיל".
| פארל
א דעמאסקירונג
צווישן די שונאים פון שׁלום, די שונאים פון אונדזער היימלאנד, די שונאים פון סאָצוז אליזם געפינען זיך אויך וי ציוניסטישע אגענטן, וועלכע פארשפּרייטן אין די רייען פוֹן די יידישע מאפן דעם נאציאָנאליסטישן סם, און פּרווון זי פארפירן אין קאפּיטאליסטישן לאגער כדי זי צו באנוצן אִין א מלחמה קעגן סאָוועטןפארבאנד און קעגן די פֿאָלקס-דעמאָקראטישע פֿענדער. דער חוב פון יעדן אָרנטלעכן מענטש איז צו דעמאסקירן אויף שריט און טריט די פארברעכערישע פּרוווֹן כדי אזוי ארום בייצושטייערן אינעם קאמף פאר שלום און פאר סאָז
ציאליזם. אֶט זענען עטלעכע עלעמענטן פון דעם מין וועלכע האָבן אנטוויקלט זייער אקטיוויטעט אין דער קלוזשער געגנט. רר. ענגלבערג אישק אי פון א בורזשואזנער משפּחה פון גרויסע וואלדסוחרים. פון קליינװייז איז ער געווען אין דער ציוניסטישער אָרגאניזאציע. ער איז געווען דער אדוואָקאט פון די גרויסע סוחרים און האָט אַנגעפירט דאָס אדוואקאַטור-ביוראָ פונעם דר. טושא גאבאר, דעפּוטאט אין דער נאציאָנאלער פארזאמלונג פון פאשוסטישן אונגארן און יוריסט-קאָנסולט פון די גרויסע אקציאָנערן און אינדוסטריעלער וועלכע האָבן געשטיצט דעם אנטיסאָוועטישן קריג. דר. ענגלבערג האָט אראנזשירט די שמוציקע געשעפטן פונעם דר. טושא און מיטגעארבעט מיטן האָרטי-רעזשים. ביזן יאָר 1944 איז דר. ענגלבערג געווען יוריס-קאָנסולט פון דער אנ. געזעל?שאפט ,קא?טשיט". ווען מען האָט די יידישע באפעלקערונג צונויפגעפּרעסט אין געטא, איז דר. ענגלבערג דורך זיינע פארבינדונגען אריין אין דער באוווסטער ,שווייצער גרופּע". ווען די זיגרייכע סאָוועטישע ארמיי האָט באפרייט אונדזער לאנד איז דר. ענגלבערג אוועק קיין ישראל. אין יאר 1947 איז ער ווידער געקומען קיין רומעניע, און ס'איז אים אפילו געלונגען זיך אריינצודרייען אין. דער פּארטיי. דורך דער ואכזאמקייט פון די קאָמוניסטן האָט מען אים אָבער באלד אױיסגעשלאָסן פון די רייען פון דער פּארטיי. אין יאר 1950 זעענדיק אז ער ירט דעם באָדן דורך זיין פארברעכערישער
אקטיוויטעט, האָט ער אריינגעגעבן די אקטן צו פאָרן קיין ישראל. די גאנצע צייט איז אָבער דר. ענגלבערג געבליבן טריי זיין אידעאָלאָגיע. ער האָט פארשפּרייט זיין נאציאָנאליסטישן סם און פּראָפּאגירט אין די רייען פון די יידישע מאסן זיי זאָלן פארלאזן די ר. פ. ר. און פֿאָרן קיין ישראל.
אויך דער דר. פּראנטשיסק קארפֿ איז פון דער יוגנט אָן געווען א ציוניסט. ער איז אויך געווען אין דער אָנפירערשאפט פונעם ,איחוד". אין יאָר 1988 האָט ער פארטיידיקט אין פּראָצעסן די באראָנעסע אָצעל לידיא אוֹן אנדערע רעפּרעזענטאנטן פון דער גרויס-בורזשואזיע. אויך ער איז געווע{ איינער פון די אויסדערוויילטע פון דער ,,שווייצער גרופּע". א דאנק זיינע פארבינדונגען מיט די ציוניסטישע פירער און מיטן געסטאפּאָיאגענט דר. קאסטנער רעזשע, ווע?כער איז היינט א הויכער בעאמטער אין בןגוריונישן מלוכה-אפּאראט. אויך דעם דר. קארט איז געלונגען זיך אריינצודרייען אין דער פּארטיי, האלטנדיק ווייטער די פארבינדונגען מיטן פא" רעטער קאסטנער. די פּארטיי האָט אים אָבער צו דערצייט אױסגעשלאָסן פון אירע רייען.
אלס אָנפירער פון דער ציוניסטישער אָרנאניזאציע פון צפון-יטראנסילוואניע האָט דר. קארפּ געפירט א שעדלעכע ארבעט אין די רייען פֿון די יידישע מאסן, העצנדיק קעגן אונדזער דעמאָקראטישן רעזשים.
אן אנדערער אגענט פון דער בורזשואזיע אין די רייען פון די יירישע מאסן איז אויך ראָזנצווייג ערנעסט, אן אלטער אָנפירער פון מזרחי". ער האָט געוואָלט אנטלויפן מיט א פאלשן פּאספּאָרט קיין ישראל. איז אים אָבער נישט געלונגען. ער ראָט די גאנצע צייט געפירט א העפטיקע ציוניסטישע פּראָפּאגאנדע, פארלוימדנדיק אונדזער רעזשים און צורעדנדיק די ארנטלעכע מענטשן זאָלן פאָרן קיין ישראל.
דעמאסקירנדיק דעם קלאסן-שונא, היטן מיר אפּ דעם שלום, פארזיכערן מיר אונדז א גליקלעכע צוקונפט.
שווארץ זיגפריד סעקרעטאר פון דער קלוזשער רעגיאָנאל?ע פונעם יידישן דעמאָקראטישן קאמיטעט
לילי וועכטער. פארשפּארט אין תפיסה
די א. ד. נ.-אגענטור מעל?רעט פון שטוטגארם, אז דעם 10-טן מערץ איז פארשפּארט געװאָרן אין דער אמעריקאנער תפיסה גאָטעסצעל, לֶעבְן שוועביש גמוענד,= די באקאנטע דייטשע פּאטריאָטקע לילי וועכטער. ווו זי וועט אויספירן איר שטראָף.
די יוסטיץ פון מערב-דייטשלאנד האָט פארמשפּט לילו וועכטער אויף תפיסה וויי? זי האָט
אמעריקאנער מיטלאלטער
פון ד. זאסלאווסקי
דאָס איז געווען די טראגעדיע פון די פעלקער פון אייראָפּע. חיינט חזרט זיך דאָס איבער אין די פארייניקטע שטאטן, וי א פארס. דער פּרעדיקער ווילי גרעהעם זאמלט צונויף מיט זיינע געשרייען וועגן דער זינדיקייט פון וושינגטאָן ארום זיך מאסן צוהערער. ער רופט אָן די הױפּטשטאָט פון די פארייניקטע שטאטן ,די סאמע זינדיקסטע שטאָט אויף דער וועלט" און רופט זיך צו ,,ראטעווען/ מיט'תפילות, תעניתים און תשובה. און טוענדיק תפילה. פארן ראטעווען אמעריקע, מיט פרישן כוח פאָרזעצן די מלחמה אין קארייע און זיך ל?אָזן אין א קרויץצוג קעגן אלעם װאָס איז פּראָגרעסיוו אויף דער וועלט. ביי דעם נייעם פּעטער פון אמיען וועלכער פארמאָגט די זעלביקע ,גייסטיקע מעלות", וי זיין פאָרגייער, פיגורירן אלס ,אומגליקלעכע" די קאמוניסטן, דער ראטן-פארבאנר, די פאָלקסידעמאָקראטישע לענדער. אזוי ארום ווערט דער געוויינלעכער פֿראָגראם פון דער אמעריקאנער אגרעסיע איינגעהילט אין א סוטאנע פון א מיט?אלטערלעכן מאָנאך..
דאָ נישט ל?אנג האָט דער ערנווירדיקער ווילי גרעהעם איינגעאָרדנט א תפילה אויף די טרעםלעך פונעם קאפּיטאָליום, די געביידע, אין װעלכע עם געפינט זיך דער אמעריקאנער קאָנגרעס. די קולות און געשרייען האָבן צוגעצויגן א גרויסן עולם. עס האָבן זיך אויך געפונען היס" טערישע פרויען. די גאסן-אסטראָלאָגן, מאגיקער און אנדערע שארלאטאנעס האָבן נישט ווייניק פארדינט ביי דעם דאָזיקן אָרנטלעכן אטאק פון אבערגלויבן,
פּאָליגראפישער צענטער נר. 8-=- אינדוסטריעלע מלוכה-אונטערנעמונג.
די רעאקציאָגערסטע מיטגלידער. פון קאָנ
גרעס, די סענאטאָרן און מיטגלידער פון דעם רעפּרעזענטאנטן-הויז האָבן באשלאָסן, אז זיי דארפן אויסנוצן די דאָזיקע געלעגנהייט. ווען ווילי גרעהעם האָט באשטימט א צווייטע ,,תפילה" צו פיסנס פוּן וואשינגטאָן-דענקמאָל, האָט דער פענאטאָר ראָבערטסאָן גלייך אריינגעטראָגן א רעזאָלוציע וועגן אונטערשטיצן די דאָזיקע אימפּרעזע אין מלוכהשן מאסשטאב. דער סענאט האָט זיך דערויף זייער שנעל אָפּגערופן און אויסגעדריקט זיין פארלאנג, אז אלע אמעריקאנער זאָלן אין טאָג פון דער נייער תפילה בעטן, אז גאט זאָל קרוינען מיט דערפאָלג אלע אונטערנעמונגען פון דער רעגירונג פון די פארייניקטע שטאטן און אראָפּשיקן א נצחון פאר דער אמעריקאנר ארמיי אין קאָרייע.
די קאפּיטאליסטישע פּרעסע אין די פארייניקטע שטאטן האָט פון איר זייט געאַילט צו פארשטארקן דעם עפעקט פון דעם מיטלאלטערלעכן ספּעקטאק? מיט די מיטלען פון דער מאָדערנער טעכניק. די רעפּאָרטערן און פאטאָגראפן האָבן געמאכט דעם ערנווירדיקן ווילי אזא רעקלאמע, װאָס נישט אלע ,,שטערן" פון האָליוווד האָבן זובה געווען דערצו. די ארטיקלען און פאָטאָגראפיעס זענען באצאָלט געװאָרן מיט א העכערן האָנאָראר, וויי? די פּארשוינען, וועלכע פינאנסירן עפנטלעך דעם נייעם אפֿאָסטאָל, קארגן נישט אויף אזעלכע אימפּרעזעס.
וועגן ואָס רעדט אט דער גאנצער מיטלאלטערלעכער כפּעקטאקל? וועגן דעם אז אונטערצוהעצן מיט פּשוטע מיטלען די אגרעסיווע שטי
גערעדט אין דער עפנטלעכקייט, אָנװוייזנדיק דעם אמת וועגן די גרויזאמקייטן פון די אמעריקאנער אָנגרייופער אין קאָרייע. עס איז באוווסט, אז לילי וועכטער האָט באזוכט קאָרייע אין פאָריסן יאר אלם מיטגליד אין דער קאָמיסיע פונעם אינטערנאציאָנאלן פארבאנד פון די דעמאָקראטישע פרויען, וועגן פאָרשן די אויסגעפירטע גרויזאמקייטן פון די אמעריקאנישץ און ליסינמאניסטישע טרופּן אין קאָרייע,
מונגען אין די פארייניקטע שטאטן ווערט אלץ שווערער. די ברייטע מאסן פון אמעריקאנער פאלק ווילן נישט קיין מלחמה, זי פאדערן אֶמַּצושטעלן די אוואנטורע אין קאָרייע זייענריק אויפגעבראכט אויף דעם וווקס פון די שטייערן און דעם פאלן פון זייער לעבנס-ניוואָ. אין א" זעלכע באדינגונגען זוכן די אגרעסאָרן נייע מיטלען, כדי צו פארטעפפּן דאָס פאָלק און זוי ווענדן זיך צום מיטלאלטערלעכן ארסענאל. דאָס קען האָבן דעם זעלבן דערפאָלג, וי דאָס פארזאָרגן א מאָעדרנע ארמיי מיט פּיקעס. שפּיזן און פֿאנצערס.
איבעריקנס, מען וװאָלט געקאָנט ראטן די אמעריקאנער סענאטאָרן זיי זאָלן אױספּרובירן נאָך איין פאָרם פון מיטלא?טערלעכן אבערגלויבן. עס האָט דעמל?ט עקזיסטירט א געוויסע פעקטע פלאגעליאנטן. אירע מיטגלידער האָבן געקעמפט מיט ,אומגלויביקע" דערמיט, װאָס זיי האבן זיך אליין אומברחהמנותדיק געשמיסן. פַארוואָס זאָלן טאקע די בכבודיקע מיטגלידער פון קאָנגרעס אין דעם ,,תפילה-טאָג זיך אי ליין נישט אויסשמייסן מיט בערעלענע ריטער און טאקע וואָס פעסטער און וואָס הייסער, באווייזנדיק דערמיט נישט נאָר מיט ווערטער, נאָר טאקע מיט מעשים זייער נאָטס-פאָרכטיקן אייפער.
דעם גענערא? רידזשוועי אין קאָרייע און דעם הער הארימאן אין אייראָפּע וועט דאָס, פארשטענדלעך, נישט העלפן, נאָר דאָס אמעריקאנעפאלק וואָלט געהאט א ספּעקטאקל, וואָס װאָלט געקאָנט אויפהייטערן די סאמע מרה-שחורהדיקסטע מענטשן.
די ריי איז אל?זא פארן סענאטאָר ראָבער סאָן, פֿאר די סענאטאָרן קאָנעלי און ספּארקמען. זיי האָבן די ערשטע זיך סאָלידאריזירט מיטן ערנווירדיקן ווילי גרעהעם און זיי דארפן טאקע די ערשטע נעמען די ריטער אין די הענט.
זאדז: מס סאז מתטאזאג-- 3 זא 0113688810ת.ואס