זייט 2

,איקוףיבלעטער"

לידער מאָביליזירן די מאסן

זייט עטלעכע טעג האָבן פּלאקאטן צו וויסן געמון, אז דער בוקארעשטער פאָלקס-כאָר אוֹן אָרקעסטער ,איקוף" וועט זונטיק דעם 90יטן מערץ ארויסטרעטן אין זא? ,דאלעס" מיט א רויכן פּראָגראם פון פאָלקס-לידער.

זונטיק אויפדערנאכט איז דער זא? ,דאלעס" געווען פול, קאָפּ אויף קאָפּ. דער שרייבער י. ל. ברוקשטיין דערעפנט דעם אוונט מיט א פּראָ­טעסט קעגן טאקטעריאָלאָגישן קריג אין קאָרייע.

בי זיין ארויסקומען אויף דער בינע, וועהט דער מייסטער שווארצמאן ווארעם באגריסט פו­נעם עולם. דער לוין פאר זיין שאפן אויפן געביט פוז ייְדיִשׁער מוזיק.

דער פּראָגראם ווערט דערעפנט מיט דעם ליד ,,צו דער רעפּובליק" פון אלפרעד מענדעל­זאָן, פארדינסטפולער מייסטער אין דער קונסט פון דער ר. ם. ר.

סיאַיו אונרו טייער ראָס לאנער סיאיו אוגדו טייער דייץן ערך

קייקלען זיך די קל?אנגען איבערן זא?. ס'איז אונדז באמה טייער דאָס לאנד אין וועלעכן מיר קענֶען באגלייך מיט אלע אָרנטלעכע מענטשן, אנטוויקלען אונדזערע שעפערישע כוחות אויף אלע געביטן.

אין ערשטן טיי? פונעם פּראָגראם הערן מיר די ווונדערבארע קלאנגען פון אלטע יידישע פאָלחס-לידער באארכעט און הארמאָניזירט פו­נעם מייסטער שווארצמאן. אזוי זענען למשל א שניידערל", ,,מלמד?" וועלכע דערמאנען אָז דעם טרויעריקן לעבן פון די יידישע מאסן אונ­טער דעם בורזשואזן יאָך, ווען א ליד? איז געווען א טרייסט אין זייער געמוטשעט לעבן.

געבירטיגס ,הוליעט, הוליעט קינדערלער" מיט אראנזשאמענטן פוז מאָרוזאוו האָט ביים עולם ארויסגערופן גרויס באגייסטערונג, טאסע דערפאר וויי? עס אים אזוי נאָענט צום הארצן.

אין ערשטן טיי? פונעם פּראָגראם הערן מיר אויך רומענישע און. רוסישע פאָלקסילידער. די זשיענעאסקא" ברענגט די אָפּטימיסטישע לע­בעדיקע קלאנגען פונעם רומענישן פאָלקס-ליד. האָס רוסישע פאָלקס-ליד ,,טאשטשיא" איז גע­ווען געלונגען אויסגעפירט פונעם כאָר.

.דער קולטור וועג-ווייזער" פון יאנואר-פעב­

רואר ד. י. שפּיגלט אָפּ אויף א בו?טן אופן, אז דער וידישער שרייבער באגייסטערט דורך

זיינע שאפונגען די יידישע ארבעט-ימענטשן צום דערפולן אונדזער ערשטן פינףדיאָריפּלאן; פאר שארפט זייער וואכזאמקייט און מאכט ס'זאָל וואקסן זייער ליבשאפט צום גרויסן סאָוועטן­פארבאנד, דער רעטער פון אונדזער לעבן, און צו אונדזער פּארטיי, װאָט לערנט אונדז אָפּצו;4 היטן און פארבעסערן דאָס דאָזיקע לעבן. אין דעם נומער זענען פארעפגטלעכט א ריי לידער, סקיצעס, פראגמענטן, משלים, איבער­זעצונגען, ארטיקלען, איינאקטער א. א. דאָס ליד ,א וואָרענונג צו די פארעטער", פוֹן דיכטער אַ. שפיגלבלאט, רופֿט זיך אָפּ אויף אן אקטוע? פּראָבלעם, בנוגע די כן-גוריונס און גאָלדמאנס וועלכע פארהאנדלען מיט די מעררער פון די 6 מיליאָנען יידישע קרבנות. דער דיכטער פּראָטעסטירט אויף א מוטיקן קעמפערישן אופן אקעגן דער דאָזיקער פארברע­כערישער טאט פון פארהאנדלען מיט די נאציס, ער נעמט שטעלונג און זאָגט; און איר בו-גוריונס און גאָלדמאנס, איר שטרעקט וי א פּריינטלעכע האגט. פארשאָלטו די האגט פוו פארעטער װאָס באפלעסט אוּנרוּ די קברים מיט שאנר. בכלל? איז דאָס ליד א קינסטלערישע רעא­ליזירונג,= ווערט אָבער דער דיכטער פֿאר­כאפּט פונעם גראם, פאלט ער אריין אין גענע­ראלזזירונגען, ואס פארמינערן די ווערט פונעם ליח, אזוי איז צ. ב. די פאָלגנדיקע סטראפע; סיבּרויון רֹ' הערצער פון שונאטס, אחעגן די ציגרער פון קריג. איר וע וי אפילו דערקעעען ביי, היִנדער, ביי. פיצלעך אִין וו"ג. דער. אימאזש בנוגע די קיִנדער האָט קיין איבערצייגונגס-קראפט. חבר. שפּיגלבלאט. וואָס האָט באוויזן אין דער לעצטער צייט א ערנסטע אנטוויקלונג אין אונדזער דיכטונג, באדארףה מער אכטונג געבן אויף אזעלכע בלויזן. דֶער ,6יטער מערץ" פון חבר*.. באסאל, גיט | אונדז א גוֹט דאָקומענטירטן געשיכטלעכן אי­בערבליק פון פּעריאד 1945, ווען ס'איז געקומען צו!דער אָנפירונג די: ערשטע דעמאָקראטישע רעגירונג אין דער געשיכטע פון אונדזער ל?אנד, ביז היינט. דער אלטער טויזנטער און דער נייער באן" פון דיכטער ה. א. שטאָלפּער, איז א משל אוים­געארבעט אויף דער טעמע פון אונדזער געלט­רעפאָרם. דער דיאלאָג"פאָרעם. ואס חבר שטאפ­פּער ווענדט דְאָ אן בכדי ארויסצוברענגען זיין כוונה, פארכאפּט און מאָביליזידט דעם לייענער

א גרויסן דערפאָלג האָט געהאַט דאָס ליר .דאס שוועלבאלע". דער דערפאָלג איז צו פאר­דאנקען דער סאָליסטין טשעטשיליא שטיין וועל. כע האָט עס אויסגעפירט אויף אן איינפאכן און קינסטלערישן. אופן. דעם זעלבן דערפאָלג האָט אויך געהאט די סאָליסטין ניורא שלאג מיטן רוסישן ליד ,,ביי אונדז אין סאראטאוו".

אין פּראָגראם איז נאָך געווען דאָס ליד ,א טאנץ" פון ה. ריינינגער אויף א טעקסט פון ?. ווינדער. ס'האָבן זיך ביי דעם דאזיקן ליר אויסגעצייכגט דִי סאָליסטן גוסטי גאָטעסמאן, איזידאָר קרייז?, גיורא שלאג און מיל?א הערש­קאוויטש.

דער ערשטער טייל האָט זיך פארענדיקט מיט דעם ליד ,די פאָן פון דער פּארטיי" פון מ. סאָקאָר, פארדינסטפולער מייסטער און קינסט­לער פון דער ר. פ. ר., לאורעאט פון דער מלוכח­פּרעמיע, אויף א טעקסט פון מ. בעניוק, איבער­זעצט פון סימעלע שניידער.

דער צווייטער טייל פונעם פּראָגראם, איז אויסגעפירט געװאָרן פונעם כאָר מיטן ארקעס­טער. ,עס רירט זיך" פונעם רעוואָלוציאָנערן דיכטער מ. ווינטשעווסקי, האָט דערמאנט דעם עולם אין דעם קאמף פון די פּראָגרעסיווע עלע­מענטן אונטער דער קאפּיטאליסטישער הער­שאפט.

ס'האָט געפאלגט דער אָראטאָריום, צוויי וועלטן" פונעם מייסטער שווארצמאן, א ליד געווידמעט דער גרויסער סאָציאליסטישער אֶק­טאָבער-רעוואָלוציע. די דאָזיקע גרעסערע שא­פונג פונעם מויסטער שווארצמאן איז באלוינט געװאָרן מיט א שטורם פון אפּ?אָדיסמענטן מצד דעם עולם.

די באליבטע מעלאָדיען פון אברהם גאָלך­פאדען האָבן נישט געפעלט ביי דעם דאָזיקן קאָנצערט. דער חבר שווארצמאן האָט אראנ­זשירט א ווונדערבארן פּֿאָטפּוריו פון גאָלד­פאדענס לידער, וועלכער האָט באגייסטערט דעם עולם און ארויסגעוויזן די פארערונג פון די ארי בעט-מענטשן צו די שאפונגען פון א. גאָלֿד­פאדען, דעם גרינדער פונעם יידישן טעאטער אין רומעניע.

אויך בי דעם טיי? האָבן זיף אויסגעצייכנט די סאָליסטן גוסטי;אָטעסמאן, ניורא שלאג, טשעטשיליא שטיין און איזידאָר קרייזל.

בלייב מיין פריינט', בל?ייב דאָ אין אונדזער פרייער רומענישער פאָלקסדרעפּובליק, און לאָז דיך נישט פארפירן פון די ציוניסטישע אגענטן אין קאפּיטאליסטישן ישראל--- רופט דאָס ליר פון א. מענדעלזאָן פארדינסטפולער מייסטער אין קונסט פון דער ר. פ. ר. אויפן טעקסט פון ה. א. שטאָלפּער.

אין צווייטן טיי? פונעם פּראָגראם האָבן מיר נאָך געהערט ,,דאָס ליד פון די שלום-קעמפער" פון מוראדעלי און דעם הימן פון די שלום­פארטיזאנער פון שווארצמאן אויפן טעקסט פון ע. פרונזע.

,קומט צום קאמף פאר שלום"--- פארענדריקט זיך דאָס דאָזיקע ליד, פאר שלום, קעגן רי ווילדע קראֶען װאָס ווילן אָנצינדן אויף דער וועלט א נייע שרפה.

דער קאָנצערט פונעם פאָלקס-יכאָר און אֶר­קעסטער ,איקוף" האָט דערוויזן אז די אקטי­וויטעט פונעם ,,איקוף" איז א פרוכטבארע, אז ר געפינט זיך נאָענט צו דער ארבעטנדיקע­באפעלקערונג און ענטפערט אויף אירע פאר­לאנגען. מיר מוזן אָבער באֹאצייכנען אלס א בלוין אין דער ארבעט פון דֶעם ,,איקוף" װאָס ביי אזא רייכן פּראָגראם פון לידער האָבן מיר נישט געהערט קיין נייע ארבעטסילידער, וועל­כע זאָלן אָפּשפּיגלען דעם בוי פון סאָציאליזם אין אונדזער לאנד און דעם קאַמף פאר דער­פולן דעם פינףדיאָריפּלאן. מיר גלויבן אז די דאָזיקע ווירקלעכקייט דארף באנגייסטערן די קינסטלער צו שאפן לידער וועלכע זאָלן דער­מוטיקן אין קאמף די יידישע ארבעטנדיקע, ווייל מיר ווייסן: ,,לידער מאָביליזירן די מאסן". ביי א קומענדִיקן קאָנצערט האָפן מיר און מיט אונדז דער עולם-צוהערער, אז מיר וועל?ן הערן איניינעם מיט די שיינע פאָלקסילידער אויך נייע מאָביליזירנדיקע ארבעטילידער, ועלבע באגייסטערן אונדז אין קאמף פארן בויען דעם סאָציאליזם און אין קאמף פאר שלום.

א. שפּיגלבלאט

דער קולטור וועגיווייזער?

נר.+--2. פערטער יאָרגאנג, יאנואר--פעברואר 1952

קעגן די שפּעקו?אנטישע עלעמענטן און פאר דער פארפעסטיקונג פון אונדזער נייעם ליי; װו מיהאָט די לייס געביטן, אויף אַ טיש פון וון באַשטראלטן, האָט א גייער באַץ צערערדט זיך מיט א טויונטער א} אלטן. שוין דאָם פארבינדן די זון-שטראלן מיט דער געלט-דרעפאָרם, דערוועקט די ליכטיקע פּערספּעקטיוון פון דעם נייעם ליי, אין הארץ פונעם לייענער. ס'זענען אָבער פאראן א ריי פארדריסלעכע ווערטער אין משל וי צ. ב. ,,בורטע ווערדע", יצעפּלעטשוט" א. א. צו די אומגעלומפּערטע אימאזשן ווי: ,האָט ער לעבעדיק באגראָבן אונד!(דעם אלטן טויזנטער--- געמיינט) אין קבו פון מאטראץ." דער דיכטער שטאָלפּער אויסמיידנריק די בלויזן, וועט ער באמת אונדז געבן גוטע שא­פונגען אויך אויפן געביט פון משל. דער שרייבער י. בערקאַװיטש, פארעפנטלעכט א סקיצע ,פריינט. און פריינטשאפט". די גע: שעעניש קומט פאָר אין דער מדינת ישׂראל. דער אויטאָר ווייזט אָן אויף א קינסטלערישן אופן: אויף איין זייט די צעפוילטקייט פון דער ישראלישער כורזשואזיע, וויאזוי זייערע זינד­לעך זענען דערצויגן, אין גייסט פון פעלקער­שנאה לויטן אמעריקאנער לעבן-שטייגער- ­און אויף דער אנדערער זייט, ווייזט ער אונרז דעם ארבעטער-טיפּ ששלמה וועלכער ווארפט נישט ארויס פון דער מאשין דעם אראבער, וי עס באפעלן דעם נגידס קינדער, און פארציכטעט אויף זי--- נישט מורא האָבנדיק פֿאר זייער סטראשען. חֲבר בערקאוויטש האָט דאָ אויפגעוויקלט אן אויטענטישן מאָמענט בשעת דער אראכישער פּשוטער מענטש גיט צו וויסן, אז ער פארשטייט די מענטשלעכע טאט פונעם שאָפער שלמה--­וויי? ביידע רעדן זיי אויף דער אינטערנאציא­נאלסטער, מענטשלעכסטער שפּראך.. -.סטאליןי?...' נישט קעגענדיק דאנקען דעם שאָפער אויף העברעיש, פארשטייט דער אראבער אז שלמה האט דאָס געטון, וויי? ער געהער אויך צו די באוווסטזיניקע ארבעטער. .סטאליו ו האָט א לאכגעריקער אים געעוט­פערט ששלמיה. יי א געלונגען פאָלקסיליך פון דער באגאבטער דיכטערין רעלי בלי, איז ,עס שרייבט א כלה פון, ישראל";

נאָר טאָמער האָב איך גליק, מיין דִיבֶּער. מיין געטרייער, ראן קוס אי גאָר צוריק אין אוגרוער היים דער פרייער. אן ארטיק? צום 20-טן יאָרצייט פון מאָריס ווינטשעווסקי האָט אָנגעשריבן חבר י. האָ. ראַויץ. אין זיין ארטיק? ווייזט אונדז חבר האָראָוויץ דעם גאנצן קאמף פון ווינטשעוו­סקי אין משך פון זיין?עבן, לטובת די אר­בעטנדיקע מענטשן; זיין ליטעראטור וועלכע איז אקסירט אויף דער טעמע פון קאמף פאר פרייהייט, פאר א?יכטיקער צוקונפט. ווינ­טשעווסקי איז איינגעלאדן געווארן אין יאר 4 אין סאָוועטן-פארבאנד ווו ער איז אוים. גענומען געװאָרן אויף א בכבודיקן אופן, און איז באגייסטערט געוואָרן פון די אויפטוען פון דער רעוואָלוציע. .שלום. עליכם איו ליכט פֿון הייעט", װאָם איז אָנגעשריבן לכבוד דרעם יאָר­צייט פון שלום-עליכם, איז אן אינטערעסאנטע סטודיע וועלכע ווייזט אונדז אייניקע עטאפּן פון שלום-עליכמס שעפערישן וועג. עס זענע! אויך פארעפנטלעכט געואָרן ביי דער געלעגנהייט, צוויי פראגמענטן פון זיין ראמאן ,דער שטורם"; ,מז?-טוב! נוט יום­טוב!" און ,דער זונטיק", דורך די צוויי איבערזעצונגען ,,שלום-ליר" פון חשאָש גראשי, דיכטער פון דער ארמענישע­ם. ם. ר.(יידיש פון א.שפּיגלבלאט) און ,גע" בורט" פון טערקישן דיכטער גאוֹיס היקמעט (יידיש פון ב. שנאבל), באקענען זיך די לייטי נער מיט צוויי גרויסע דיכטער. אין דער סקיצע, בריוו", האָט די דיכטערן טימעלע שגיידער ארויסגעוויזן איר גרויסן טא­לענט אויך אויפן געביט פון פּראָזע. די חברטע שניידער וויקלט אויף א טעמע אויפן יסוד פון בריוו--- איין. בריוו ואס איז געקומען פון לענינגראד פון שלמהס זון פּימטשיק, פול מיט פרייד און ליפטיקע פּערספּעקטיוון; דער אנדערער. בריוו, פון קאָרייע געשריבן פאר פּימטשיקן פון א קאָריער חבר, וועלכער מוז איצט פארטיידיקן זיין פאטערלאנד אקעגן די אמעריקאגער אימפּעריאליסטן, און א בריוו פון קאפּיטאליסטישן ישראל ווו סאנדו, פּימטשיקם בר, איז אויף גרויסע צרות. א דערפולטער ווונטש" פון ה. א. שטאָלפּער איז אן אויטאָביאָגראפישע סקיצע געשילרערט אויף א רעאליסטישן אופן.

נר. 116

א קולטור-אוונט אין קלוזש

דאָ נישט לאנג. האָט דער ייִדישער דעמאָקראטישער קאָמיטעט פון קלוזש אָרגאה ניזירט, אין אייגענעם גרויסן קולטוריזא?ל, א קולטורהאָווגט בי וועלכן עס זענען אָנוועזנר געווען אלע ארבעטער פון דער אָרטיקער מצות­פאבריק.

עס האָט געעפנט דעם אוונט אלעקסאנדער בעניאמין, דער פֿאָרזיצער פון דער יידישער קהלה פון קלוזש, און האָט געגעבן דאָס װאָר דעם אוניווערסיטעטסיפּראָפּעסאָר ח. מאָלנאר, וועלכער האָט גערעדט וועגן דער וויכטיקייט פון דער געלט-רעפאָרם און האָט אָנגעוויזן אויף די וועגן צו פארשטארקן איר דערפאָלג.

עס האָט געפאָלגט א קינסטלערישער פּראָ­גראם וועלכן עס האָבן אויסגעפירט די חברים געזא ציִטראָם, פון דער אונגארישע­אָפּער; טשורארו איסאק, פּיאניסט פון דער מו­זיק-אקאדעמיע; מאריא פעלדעש און אדא עווא ארבעטערינס פון דער מצות-פאבריק. זיי האָבן געזונגען לידער, אריעס און דעקלאמירט.

װאָרעספ. יוליו באָלקאָװויץ

,איקוף'"-נוקארעשט

אָרגאניזירט דאָנערשטיק, 3יטן אפּריל 1952 0 אָוונט בארוך בערע א" אין ד' ראמען פון דער דעקאדע פון דער רוסישער ליטעראטור

א פאָרטראג

פוו י. בערקאָויטש וועגן דעם לעבן און שאפן פונעם גרויסן רוסישן שרייבעד

מאקסים גאָרקי

אין זאל

דער פראגמענט פון צווייטן בוך פון ,לעבן דער ברעטער-זעג" פון שרייבער דוו רובין, האט שוין בולטערע קאָנטורן פון מענטשן און געשעענִיִשן. סע הערן זיך שוין ווייניקער דייטשמעריזמען און דאָס וויכטיקסטע--- דער קלאסן-קאמף ווערט דאָ שארפער און ציל-בא­וווסטער וי אין ערשטן באנד. דער פראגמענט זאָגט אָן, אז דער צווייטער בוך וועט שוין זיין א מער קינסטלערישע דערגרייכונג. דער קולטור-וועגווייזער" האָט פארעפנט­לעכט לכבוד דעם 100-טן געבוירן-טאָג פון י. ל. קאראדזשיאלע, די סקיצע ,די גרינע רו מענער" און א סאָנעט אי דער איבערזעצונג פון דיכטער ע. בליי. לכבוד דעם 20-טן יאַרצייט.. פון /גרויסן משלים-דיכטער אליעזר שטיינבארג, זענען פאר­עפנטלעכט א ריי משלים, און א קורצער אינ­טערעסאנטער אנאליז איבער אליעזר שטיינבארג פון י. דובאָװיס. ,הענט" א ליד פון דיכטער ה. סעגאלאָ­ווימטש, איז אָנגעשריבן מיט פּאטאס און שווונג, ואס פארכאפּט דעם לייענער. אויף רעלי און אפרים בלייס ליד ,,דאָם גע­זאנג פונעם שטעטל" דארף מען זאָגן אז עס האָט סטיליסטישע- און שפּראך-בלויזן, /-. אחוץ אידעאישער אומקלארקייט וי צ. ב, אֲבֶער זעס, אויט שטויב און חורבה װערט פֿאמפלעך גיייס געבוירן. מור גלויבן אז די דיכטער װאָלטן באדארפט שרייבן; אֲבער גזעט, אויף פוטויב און חורבּה וערט פֿאמעלעך ניייס;געבוירן. א. צ. אונדזער סאטיריקער בּנימיו. ווילגער.. פאר? עפנטלעכט א פעליעטאָן ,ידידי", וועלכער ווייזט אָן, אז חבר ווילנער גייט אויף א ריכ­טיקן װעג. פון אנטוויקלען זיין שרייבערישן טאלענט. דער איינאקטער ,אזוי דארף עס צו זיין" פון א. ראָונהעק, איז אן ערשטער פּרווו אויפן דאָזיקן געביט מצד.דעם מחבר וװואָס ווייזט, אז ארבעטנדיק וועט ער רעאליזירן ווערטפולע זאכן. אין דאָזיקן נומער זענען נאָך פארעפנטל?עכט געוואָרן א סעריע לידער מיט מוזיק-נאָטן פון די קאָמפּאָזיטאָרן: משוה פירעל, פח. סעקולעץ,

וו רובינשטיין, הארי ריינינגער א. א,

דער נומער ,,קולטור-וועגווייזער" איז א פֹּאָ­זיטיווער ביישטייער צום הויבן דעם קולטו-­גווואָ פון דער יידישער ארבעטנדיקער באפעל­קערונג פון אונדזער היימלאנד, די ר. 5

­+‏=י ו.

בערל שנאבעל

­