בר-ש.
מאקסים גאָרקי
פּנים אל פּנים מיטן לעבן.
צוויי מענטשן פּנים מיטן לעבן, האָט האָס לעבן געפרעגט: פון מיר?",--- האָט איינער פון'זיי פערט מיט א מיד קול;
---ס'רעוװואָלטירט מיך די גרויזאמקייט פון דיינע סתירות; מיין גייסט פּרוווט און קען נישט דערקלערן דעם זין פון דער עקזיסטענץ, און די נשמה מיר פארפינצטערט פון אָט דער אומעכטקייט דיך צו פארשטיין. מיין געוויסן זאָגט מיר, אז דער מענטש איז דער פולקאָמענספטער פון. אלע באשעפענישן...
---' וואָס באגערסטו פון מיר 4 רואיק געפרעגט דאָס לעבן.
דאָם גליק!|! כרי איך ואֵל?י קענען זיין
גליקלעך, דארפסטו מאכן שׁלום צווישן די צוויי קוואלן פוז װידערשפּרוכן וואָס געפינען זיך טיס אין. מיר:-ביין ,,איך ויפ" מיט דיין ,מ'מוו",
-- זאָלסט וועלן דאָס וװאָס דו מוזט! האָט שארף ארוױיסגעזאָגט דאָס לעבן.
איך וי? נישט זיין א קרבן אויף דיין
מזבח!--- האָט אויסגערופז דער מענטש.--איך ווי? זיין באלעבאָס איבערן?עבן און אָט, בין איך געצווונגען צו בויגן דעם קאָפּ,פארן יאָך פון זיינע געזעצן. פאר וואָס?...
-- אָבער דעד פּשׁוטער!-- האָט אים
געראָטן דער אנדערער מענטש, וװאָס אין געשטאנען נעענטער צום לעבן. דער ערשטער, האָט אָבער ווייטער גערעדט אָן זיך צו רעכעגען מיט זיין חברס רייד:
--- איך ווי? די פֿרייהייט צו לעבן אין הארמאָניע מיט מיינע שטרעבונגען; איך זאָג זיך אָפּ צו זיין א ברודער אָדער א קנעכט פאר אן אנדערן, בלויז דורך א פליכטיגעפיל?. איך וויל זיין נאָר דאָס, וואָס איך ווע? אליין וועלן, ברודער צי קנעכט, אָבער אין פולער פֿרייהייט; איך ווי? נישט זיין דער שטיין וועלכן די געזעלשאפט שטעלט אניד ווו, און. וייאװוי זי ווי?,. ברדי
זענען געשטאנען פּנים אל ביידע אוסצופרירן דערפון. ,ואס דערווארט איר געענט
-- האָט אים
גענוג שטארק. כדי צו זיגן און גלויבסטו. אין דיין כוח?
דער מענטש האָט געענטפערט באטריבט:
- דו האָסט. מיך אַריינגעצױיגן אין קאמף מיט מיר אליין, האָסט מיין שֶכ? וי א מעסע
אָנגעשארפט און דאָס מעסער האָט זיך אריינגעשטעקט טיף אין מיין הארץ,. און ס'שנייךדט.
-- רעד צו אים שארפער! נישט געקלאגט זיך!-- האָט ווידער געזאָגט דער אנדערער.
אָבער דער ערשטער האָט פאָרגעזעצט:
איך ווי? זיך. אויסרוען פון דיין לאסט.
אָ, לאָז מיך פאחזופן דאָס גליק!
דאָס לעבן האָט געשמייכלט און זיין שמייכל? איז געווען וי דער גלאנץ פון אייז:
-- זאָג מיר, ווען דו. רעדסט,--- מאָנסטו צו פאָדערסטו} -- איך מאָן-- האָט געענטפערט דער
מענטש וי אן עכא. דו מאָנסט וי. ס' א בעטלער, דו אומגליקלעכער. דאָם דארפסטו. וויסן; דאָס לעבן גיט נישט קיין נדבות. און נאך עפּעס זאָלסטו וויסן. אן אמת פרייער מענטש מאָנט נישט, ער נעמט זיך אליין מיינע מתנות. דו אָבער, ביסט נישט מער ווי דער קנעכט פון דיין באגערן. פריי איז נאָר דער מענטש וועלכער האָט דעם. כוח צו פארציכטן אויף אלע באגערן, כדי זיך צו פארקערפּערן אין גאנצן אין איין איינציקן. האָסט פארשטאנען? און אצינד, גיי! דער מענטש הי פארשטאגען און האָט זיך אנידערגעלייגט ווי א הונט צופוסן פונעם לעבן, דעם אוסגארטוייטן, כדי באהאלטענערהייט אויפצוקלויבן די רעשטן פון זיין טיש. דאן האָבן די אויגן אָן קוליר פונעם הארבן
לֶעבן זיך געווענדט צו דעם אנדערן מענטש וועלכער האָט געהאט* פּשוט פּנים, נאָר א
גוטס, ואָס מאָנסטו?
פ, פּאוולענקאָ
מ'האָט איינקווארטירט ביי אונדז אין שִׁטוב א דייטשן אָפיציר, ווי ער איז נאָר ארייג.
געקומען, האָט ער א באפעל געגעבן זיין ארי
ראנאנץ; אן ,איבערבייס!" דעך סאָלדאט האָט אנידערגעשטעלט אויפן ראנד פונעם.טיש א ריזיקן טשעמאדאן. דער
אֶפיציר האָט אויפגעעפנט דעם שלאָס, און אֶג געהויבן אויסלייגן אויפן טיש: וויין, פּוטער, קעז, קאָנסערוון, שאָקאָלאט, געזאלצנס און גער רייכערטס, און אלץ וװואָס דו ווילסט. מיר, סאש קאָ פון דריי יאָר, קאָסטעא פון זיבן, די באבע און איך, האָבן זיך דעמלט גענערט נאָר מיט פּאָפּשױענע גראָפּן; מיר האָבן נישט געהאט נישט קיין פּוטער, נישט קיין זאלץ, גאָרנישט אחוץ ,קאשע", וו מיר פלעגן עס אָנרופן. ר קינדער איז עס שוין געווען דערעסן, וי זֵיי פלעגן זען אז די באבע נעמט אין האנט דאָס שטעסל פלעגן זיי אָנהויבן וויינען.
דער דייטש--- דער פארשאָלטענער--- האט זיך געזעצט צו טיש אין מיטן שטוב און האָט געפרעסן וי גלייך ער וואָלט געווען אן אקטיאָר
אויף דער בינע און מיר די צושויער. קאָסטעא האָט געקוקט, האָט אָנגעהויבן וויינען, איז אי
בעט און איינגעניאָרעט דעם קאָפּ אין קישן. איך האָב געהערט ווי ער האָט געשליקערצט און זיך:עקוויילט. ,,מאמע, טאז מעשע! האָט ער געשעפּטשעט, װאָס טוט ער, מאמעשע 7" אויך מיר זענען געקומען די ט-ערן
רויף ניך אויפן
אין די אויגן, איך האָב געפילט וי דאָס קונ פּייניקט דער הונגער. כ'האָב אים געגלעט אויפן קאָפּ און אים געשעפּטשעט: ,קאסטעא,
קליינינקער, שטיל, מאמע, שטיל הארצינקער וי בשעת איך האָב אים געפּרוווט איינשטילן, איז סאשקא ארויס פון א ווינק?: איך זע, ער גייט גלייך צום דייטש. ער גייט מיט ג-ויסע אויגן, דערשראָקענע, די טרערן רינען אים, און וי פארכישופט, נעמט ער נישט אראָפּ די אויגן פונעם דייטש. די אלטע האָט אים געוואָלט צוז ריקכאפּן, האָב איך איר געמאכט א צייכן לאָז אים, מיר האָבן מורא געהאט אז דער
סאש ק א
חדשים נישט געגעסן אזויפי? וִויפ? דער דייטש האָט אױיסגעשפּרייט אויפן מִיש.. און כ'האָב געטדאכט: ,א ביטער מז? האָב איך! אין מיין שטוב זאָל דאָם קינד אויסשטרעקן דאָס הענטל און בעטל... אָבער צו װואָס טויג שפּילן א שטאָלצע אצינד, װאָלט ער אים נאָר געגעבן... און כ'ווי? נישט זען וי מיין סאשקא וועט אויסשטרעקן זיין הענט?, אָבער זע, די פונגערלעך ציטערן אים שוין אָט, אָט...
מיט אמאָ? האָט סאשקא זיך געטון א לאָז צו דער באבע און זיך באהאלטן אין איר שויס. און איר ווייסט, אָן א געשריי, שטיל, װי א גרויסער מענטש. וויי, האָב איך מיך מיטאמאָל דערפרייט! כ'חָאֶב געטראכט, האָסט מיך געראטעוועט פון דער בושה, הארציקער. דער טאטע וועט קומען פונעם פּראָנט, סארא פרייד וועט דעמלט זיין: ,זע, וועלן מיר אים זאָגן, אונדזער סאשקא האָט נישט געבעטלט ביי די דייטשן!" כ'האָב געטראכט צו די זאכן בשעת דער דיישש איז שטיין געבליבן, האָט ארויסגענומען א ווערטעריבוך און אָנגעקויבן זוכן ווערטער. ער האָט געזאָגט א װאָרט און געזוכט אן אנדערס. צוגעגאנגען בּאוואָליע.
ס'איז
די רוסן, האָט ער חזרים. די דייטשן טשן זען ואס מיר עסן, און װאָס איר. די באבע האָט זיך מיטאמאָל צוגעלאָזט. דו פארשאָ?טענער, פרעסט אונדזערס אין מיר דארפן עסן צעקלאפּטע פּאָפּשױיעס. גיין--- האָט צו איר געזאָגט דער דייטש, רער רייטש- מעגטשן. צום טייוול, וואָספארא מענטשן איר זייט, אפשר וועט איר ווערן מענטשן ווען אויך אייערע קינדער וועלן עסן געקלאפּטע פּאָפּשויעס דער דייטש האָט אין מויל גענומען+ א שטיק ש טאקאַלאר און זוכנדיק אין ווערטער-יבוך גע
געזאָגט,--דו דארפסט
רויסשע קינדער, נישטאָ קולטו-ר, נישט מאָראל, דיסציפּלין. דייטשלאנר וועט זיי
צו ארנאניזירן. די תפיפות פון איר וווילשטאנד. איך מאָן נישט: איך פאָדער! דייטש זאָל אים נישט א קלאפ טון אדער אים דאָס ניבן. איך בִּיִן א מענטש. איך בין דער גייסט און דער װאָס? איבערשרעקן. קאָסטעא האָט אויך באמערקט כ'האָב געקוקט אויף אים און געטראכט: זין פונעם?עבן. איך מוז זיין פריי!- ווו איז די גערעכטיקייט? גיב זי אהער! וי ער דערנענטערט זיך צום דייטש און זע מיין סאשקא,'א קינדעלע פון קוים דריי יאָר, -= גענוג--- האָט געענטפערט דאָם לעבן דערנאך די איבעריקע ווע? איך נעמען. לעת מיר געזאָגט אין אויער, ,מאמע, ואָס טוט ע-? נישט ווער ווייס וי דערצויגן און ווייט נאָך פון האָסט געזאָגט אסד און אלץ וואָס דו וועסט= עתה איך נאָר די גערעכטיקייט. איך זאָג אים אז מ'טאָר נישט. זאָג אים מאמע!" שול. אָבער האָסט געזען וי ער האָט זיך געגאָך זאָגן איז מיר שוין פוֹן פריער באקאנט. האב לאנג געווארט. כ'האָב געווארשׁ מיט געה איך האָב ניישט געקענט א וװאָרט אַרויסברענע, א האלטן פארן דייטש! מיט ווירדע! און כ'האָב דו װילסט זיין פריי? נו גוט: זיי פריי! קעמף דולד. כ'האב געלעבט, געארבעט, אָן אֶפּרוֹ, אָז כ'האָב זיך דערשראָקן, כ'האָב מורא נעהאט מיר געזאָגט מיטאמאָ? מיט פעסטקייט; מיר מיט מיר, באזיג מיך און זיי מיין באלעבאָם.= ליכט! כ'האָב געווארט, אבער זענונ! ווו אי|| פארן קינד, און-ס'איז אריין אי נשמה= מוזן אומבאדינגט זיגן איך װעל זיין דיין שקלאוו. דו ווייסט ד' גערעכטיקייט? עפּעס, וי א פייגער באגער. ווען ער גיס דעם אז מיין סאשקא האָט נישט אויסגעשטרעקט אז איך בין אומפארטוייש, און איך האָב מיך און דאס לעבן האָט אים געענטפערט אומ- קליינינקן א שטיק? ברויט אָדער פלייש... דאָס הענט? צו בעטלען, פארשטייענדיסק אז תמיד גרינג איבערגעגעבן דעם זינער. דו מוזט= פּארטיייש: פארט א מאמע. מיין סאשקא שטייט פארן= מ'טאָר נישט, מיט אזויפי? מער פֿארשטייען אֶבער זיגן. ביסטו 2 צו קעמפן מיט מיר נעם זי! דייטש, און קוקט אים אָן מיט פארווונדערטע= מיר, גרויסע מענטשן. אין נאָמען פון דיין פרייהייט? יאָ? ביסטו און דערשראָקענע אויגן.מיר האָבן אין פינף מיר. זענען דאָך רופן... לעווינזאָנס אָפּטיילונג האָט גערוט שוין זייט א, פאדעעוו זאָלסטו. האלטן. דאָס. מוי?... בנוגע דעם דע
פינף װאָכן און האָט זיך באלבאטיש איינגעאָרדנעט: לאסט-יפערד, וועגענער, קיך-קעסלען, אָפּגעריסענע= אָפּגעשליסענע דעזערטאָרן פון פרעמדע אָפּטײלנגען מיט וװועלכע מ'האָט זיך. געקענט. לייכט איינפארשטיין. די מענטשן זענען פויל? געוואָרן, זענען געשלאָפן מער ווי מ'האָט געדארפט, זענען געשלאָפן אפולו אין פּאטרו?. די באומרויקנדיקע בשורות האָבן נישט דערלויבט לעוױינֿזאָנען צו רירן פונעם אָרט די דאָזיקע שווער באוועגלעכע מאשין. ער האָט מורא געהאט ער זאָל נישט מאכן א פאלשן שריט. נייע ידיעות, אט האָב; זיי באשטעטיקט אָט האָבן זיי צעטריבן*זיינע זאָרגן. נישט איינמאָ? האָט ער זיך באשולדיקט פאר צו פיל פארזיכטיקייט. און דאָס בפרטן ווען מ'איז געווויר געװאָרן אז די יאפּאנער האָבן פארלאָזט קרעאָלאָווקע, און אז די אויסשפּירער קענען נישט געפינען א שפּור פונעם שונא אויף עטלעכע ווערסט די ווייט.
כאָטש אזוי, האָט קיינער אויסער סטאשינסקין, נישט געקענט די ראנגלענישן פון לעווינזאָנען. ס'האָט אפילו קיינער אין דער אָפּטיילונג נישט געטראכט אז ער קען אמאָל צווייםלען: ער פלעג קיינעם נישט אױיסזאָגן זיינע געדאנקען און געפילן. ער פלעג זאָגן ,יא" אָרער ניין", א פון פריער באשטימטן. דערפאר איז ער געווען ביי אלעמען אין די אויגן--- אחוץ ביי אזעלכע וי דובאָוו, סטאשינסקי און נאנטשעארענקאָ, וועלכע האָבן געקענט זיין אמתדיקן ווערט,-- אן אויסערגעווענלעכער מענטש, פון איין שטיק.
סיי וועלכער פּארטיזאן און בפרט דער יונגער באקלאנאוו, וועלכער האָט געוואָלט סאמעווען אינגאנצן מיטן קאָמאנדאנט און וועלכער האָט זיך איינגעייגנעט אינגאנצן זיין אויסערלעכן אספּעקט, פלעג בערך אזוי קלערן: ,זע נאָר,
איך בין א. זינדיקער מענטש, איך האָב אסך שוואכקייטן, ס'זענען פאראן אסך זאכן ואס איך אסך וועלכע איך קען נישט כ'האָב אינדערהיים א א פארשטענד?עכע און באזארגטע
פארשטיי נישט, באזיגן אין מיר; אָדער אי כלה
ווייב
נאך וועלכער איך בענק,. כ'האָב ליב זיסע דיניעם, און= מילכיקס| מיט. א.. ברויטל, און גענלאנצטע שטיוו? כדי צו דעראָבערן די מיידלעך כּיי די טאנ"דאָוונטן, אָבער זע נאָר, ביי לעווינזאָן איז אלץ אנדערש; אים קען מען נישט חושד זיין מיט אזעלכע זאכן. ער פארשטייט אלץ, ער טוט אלץ ואס מ'באדארף, ער גייט נישט צו קיין מיידלעך וי באקלאנאוו, און גנבעט נישט קיין דיניעס, ווי מאראָזקא, ער ווייסט איין זאך: די פליכט. דערפאר איז נישט מענלעך מ'זאָל נישט האָבן קיין צוטרוי און מ'זאָל נישט פאָלנן אזא מין מענטשן"...
נאָך בשעת מ'האָט לעוױינזאָנען אויסגעוויילט אלם קאָמאנדאנט, האָט זיך אים קיינער נישט געקענט פארשטעלן אין אן אנדערער שטעלע; יעדן האָט זיך אויסגעוויזן אז דאָס װאָס ס'כאראקטעריזירט אים, איז דווקא דאָס וואָס ער קאמאנדיהט זייער אָפּטײילונג. אז לעווינזאָן וואָלט זיי געווען דערציילט אז ער האָט אלס קינד געהאָלפן זיין טאטן פארקויפן אלט מעבל, אז זיין פאטער האָט דאָם גאנצע לעבן געוואָלט רייך ווערן, נאָר ער, האָט מורא געהאט פאר מייז און של?עכט געשפּילט אויפן פיד?, װאָלט יעדער געווען געמיינט אז ס'איח א נארישער קאטאוועס. אָבער לעווינזאָן פלעג קיינמאָ? נישט דערציילן אזעלכע זאבן. נישט דערר וויי? ער איז געווען א פֿארשלאָסענער, נאָר דווקא דערפאר וויי? ער האָט געוווסט אז ער ווערט פארעכנט פאר אן אויסערגעווענלעכן מענטש; און ווייל ער האָט געקענט נאָך אסך פון זיינע שוואכקייטן און אייניקע שוואכקייטן פון די אנדערע מענטשן, האט ער גערעכנט אז מ'קען נישט אָנפירן מיט אנדערע, נאָר ארויסהייבנדיק זייערע| שוואב: קייטן, און באהא?טנדיק. זיינע אייגענע. דערפאר פלעג ער קיינמאָ? נישט חוזקן פון באקלאָנאָוון וועלכער פלעג אים אימיטירן. צו זיין צייט האָט אויך לעווינזאָן אימיטירט די וװואָס האבן אים געלערנט און וואָס האָבן זיך אים
פ
ל עװינזאָן
אויסגעוויזן פּונקט אזוי גערעכּט וי ער ווייזט זיך אויםּ פאר באק?אנאָוון. שפּעטער האָט ער זיך איבערצייגט אז נישט. אזוי איז עס טאקע.
אין דער וװוירקלֿעבקייט, דאָך איז ער זייער- דאנקבאר.= באקלארי נאָוו האָט זיך דאָך נישט אָנגעייגנעט
נאָר זיין אויסערלעכע האלטונג, נאָר אויך זיין לאנגע דערפארונג אינעם לעבן, זיין טאקטיק אין קאמף, אין דער ארבעט, אין דער אויפירונג. און לעוױינזאָן האָט געוווסט אז דער אויסערלעכער אספּעקט וועט זיך פארלירן מיט דער צייט,. בשעת די געוווינקייטן, דערגענצטע מיט פּערזענלעכער דערפארונג. וועלן איבערגיין צו נייע לעווינזאָנס און באקלאנאָווס און' דאָס איז זייער נויטיק און וויכטיק.
..-אין א' נאסער נאכט, אָנהוֹיב אויגוסט, איז אנגעמומען. א רייטער-שטאפעט.
לעווינזאָן; האָט גיך.א קוק. געטון אויף די אדרעסן; איין בריוו האָט ער אריינגעלעגט אין קעשענע, און דעם אנדערן האָט ער געעפנט.
אין בריוו איז געשטאנען אלץ וואָס קאָנוניקאָוו האָט געזאָגט. צווישן די אָפיציעלע שורות, פולע מיט א פארשטעלטן מוט, האָט מען געלייענט קלאָר די כיטערקייט פון דער מפּלה און אומבאהאלפנקייט.
--- שלעכט, א?... געפרעגט קאָנוניקאָוו.
נישט וװוער ווייםס װאָס... שריבן דעם בריוו? סעדעך?
קאָניקאָוו האָט צוגעשאָקלט מיטן קאָפּ.
-- מ'דערקענט: ער שרייבט תמיד מיט פאה ראגראפן.
לעוױינזאָן האָט איראָניש אונטערגעשטראָכן מיטן נאָג? ,פאראגראף 4; די פראגן אויף דער טאָגדאָרדנונג", און דאן האָט ער צוגעשמעקט צום ציגייער.
שלעכטער. טוטין, א יאָ? לאָמיך פארייבערן... גיב אכטונג, אז די גייסט צו דער חברה,
האָט, פאראינטערעסירט
וועף האָט גע
בארקירן און אויך וועגן דוי אנדערע זאכן...
האָסט מיר געקויפט א לולקע? און אָן עזאָל אויסהערן קאָנוניקאָוום דערקלערונגען בנוגע דער לולקע װאָס ער האָט זי נישט געקויפט, האָט ער זיך ווידער פארטיפט אין דעם פּאפֿיר.
דער פּאראגראף: ,די פראגן אויף דער טאָגארדנונג" איז באשטאנען פון פינף פּונקטן; פור האבן לעווינזאָנען אויסגעוויזן אן א זין און נישט אויסגעהאלטענע.(הע, שלעכט אָן מאיסעיען טראכט ער, פילנדיק ערשט אצינד, מיט וייטיק דאָס ארעסטירן פון קרייזלמאנען) דער פופטער פּונקט איז געווען: ,...דאָס וואָס ס'פאדערט זיך אין ערשטער ריי אצינד פונעם קאמאנדאנט פון די פּארטיזאנער, און וואָם ס'מוז אומבדינגט דערגרייכט ווערן איז, אויפצוהא?טן קאמפסיאיינהייטן, אז נישט גרויסע, בכ? אופן שטארקע און דיסציפּלינירטע ארום וועלכע אין דער צוקונפט.."
-- רוף באקלאנאוון, און יענעם פוֹן דער
אדמיניסטראציע, האָט גיך געזאָגט לעווינזאָן. ער האָט אריינגעלעגט דעם בריוו אין דער פּאָרט-קארטע אָן צו לייענען ואס ס'וועט געשען אין דער צוקונפט ארום די קאמפסאיינהייטן. פון אט דער מענגע פּראָבעלעמען, האָט
זיר אויסגעשיילט איינע ,די וויכטיקסטע", לעה װינזאָן האָט אװעקגעוואָרפן דעם פארלאשענעם ציגייער און האָט אָנגעהויבן פּויקן מיט די פינגער אויפן טיש... ,,מ'זאָ? אויפהאלטן קאמפסאיינחייטן"... דער דאָזיקער געדאנק האָט זיך נישט אסימילירט, ער איז געבליבן אין געהירן אין דער פאָרם פון עטלעכע ווערטער געשריבן מיט א טינט-בליי אויף א לינירט פּאפּיר. אֶנ-' טאפּנדיק האָט ער פּלוצים אנטדעקט דעם צווייטן בריוו. ער האָט געקוקט אויפן קאָנװוערגֿ און האָט דערקענט אז ער איז פון זיין פרוי. דאָס, אויף שפּעטער, האָט ער געטראכט, און האָט ווידער באהא?טן דעם בריוו. ,מען זאָל אויפהאלטן קאמפסדאיינהויטן"... (פראגמענט פונעם בוך ,די מפּלה")