נר. 179
.איקוףיבלעטער"
סימפּאזיאן וועגן אליעזר שטיינבארג
דער סימפּאָזיאָן פון 29יטן מערץ, איז געווען געווידמעט דעם 20-טן יארצייט פונעם גרויסן משלים-דיכטער אליעזר שטיינבארג,
דער זאל ,בארוך בערעא" איז היינט פולער. דער עולם באשטייט פוז באלמעלאָכעס, ארבעטערינס, הויזווירטינס, יוגנטלעכע און אינטעלעקטואלן. צווישן זיי געפינט זיך אינעם זאל אויך א גרויסע צאָ? שילער פון דער בוקארעשטער יירישער מלוכהשער פּעדאגאָגישער און עלעמענטאר-שול און פון אנדערע מלוכה-שולן. זיי קוקן העכער דער ראמפּע וו עס שטייט דאס בילד פון שטיינבארג, זייער. מעשהלעדיכטער וועלכער האָט אויך מיטגעהאָלפן איון העלפט דורך זיינע ווונדערלעכע משלים און מעשהלעך, צו דערקענען דעם פּרצוף פון דער בורזשואזער וועלט אָנווייזנדיק אז ועט די גערעכטיקייט.
חבר מעצלער, גענערא?-סעקרעטאר= פונעם {איקוף" צ. ק. דערעפנט דעם סימפּאָזיאָן און ווייזט אֶן אויף די ווונדערבארע רעזולטאטן פון דער קולטור-רעוואָלוציע װאָס איז איניצירט געװאָרן פון דער פּארטיי אי דאנק וועלכער עס פארעמט זיך אויס, אין די נייע עקאָנאָמישע באדינגונגען, א נייער טיפּ. מענטש, א דורש. טיקער נאָך קולטור, נאָך ווֹיסן; א צילבאוווסטער װאָס פארשטייט שוין צו פארטייריקן דאָס נייע שעפערישע לעבן. דער רעדנער ווייזט אָן אין בּרייטע שטריכן אויפן קאמף פון די פּראָגרעסיווע שרייבער-- צווישן וועלכע ס'איז פֿארעכנט
אויך דער גרויסער פאבוליסט א. שטיינבארג -= וועלכע. האָבן. דורך זייערע ווערק. מיטגעהאָלפן און העלפן מיט צו מאָביליזירן די
אָרנטלעכע ארבעטנדיקע מאסן, קעגן אומרעכט, קעגן מלחמה, פאר סאציאליזם.
נאָכדעם באקומט דאָס װאָרט חבר דר. ערנקראנץ,= וועלכער האט אין זיין ווארעמען פארטראג= ,וועגן אליעזר שטיינ
בארג", אויפגעבלעטערט דאָס קינסטלערישרייוכע אָבער געפּלאָגטע לעבן פונעם פארשטאָרבענעם דיכטער וועלכער האָט פארשטאנען און אָנגעוויזן, דורכן שארפן כליהזין פון משל, אויף דער. צביעותדיקייט פו די רייכע לייט, און
האָט געהאָלפן. אויפטרייסלען פונעם הינערפּלעט די אונטערדריקטע. צווישן אנדערע האָט
געזאָגט חבר ערנקראנץ, ציטירנדיק פאָלננדיקע פערזן: טרויעריק קינדער אויף דער ועלט דער ברייטער
גראַמער,
ביפער, מיט א משל כאָטש ויך קוויקן לאָמיר. איז דאָס נישט עפּעס אנדערש ווי-א ווונדערבארע כאראקטעריסטיק פוֹן דער צייט אין
וועלכער שטיינבארג. האָט אָנגעשריבן זיינע משלים און כאראקטעריסטיש פאר דֶער טענדענץ זיינער? אט ועט רי ועלט אי בהײַט און גראָסו פּלא'ן איז פאראן פֿאר איערן! אָבעך
פאר די אויסנוצערס איז די וועלט צי שמאָל פאר זייערע אפּעטיטן. און דער מוסר-השכל איז:-נישט זיך?אָזן שפּאנען, נישט זיך ל?אָזן מעלקן; נישט זיך לאָזן אויסזויגן דעם מארך.
נאָכרעם האט באקומען דאָס װאָרט חבר שלום רובינגער וועלכער, אנאליזירנדיק אין זיין פארטראג שטיינבארגס משלים, האָט ער זיי איינגעטיילט אין צוויי גרעסערע קאטעגאָביעס;
איין טייל פון די משנים געהער צו די װאָס ווענדן זיך= צום יחיד וועלכן שטיינבארג מופרט אוּן שטראָפּט דערפאר,. ואָס ער האָט נאָך נישט באגריפן, פארשטאנען די בֿאדיעגונגע! אין וועלכע ער?עבט אָדֶער די סיבוח
דאָ ניט לאנג, האָט דער יאסער יירישער מלוכה-טעאטער פאָרגעשטעלט, אין דער פּרעמיערע, די קאָמעדיע ,,נישט תמיד איז יום-טוב" פונעם גרויסן רוסישן דראמאטורג א. נ. אָסטראָווסקי. אין דער דאָזיקער קאָמעדיע סאטיריזירט דער אויטאָר דאָס מאָסקווער שטייגערילעבן פון די יאָרן 1860---1870, יאָרן אין ועלכע די בורזשואזיע אין איר אנטוויקלונג האָט אלץ מער פארנעמען דאָס פּלאץ פון די פּריצים און נוטבאזיצער כדי נאָך מער צו אונטעריאָכן און אויסנוצן די ברייטע פאָלקס
מאסן. אָסטראָווסקיס סאטירע. איז, אין דער דאָזיקער פּיעסע, געווענדט קעגן דעם. פאה
קריפֿלטן גביר וועלכער מיינט אז מיט געלט קען ער אלץ קויפן. דער דאָזיקער גביר,. רעפּרעזענטירט דורך יערמי? זאָטיטש אכאוו, אן אלמן אין די 60-קער יאָרן, ווי? חתונה האָבן מיט דער.20-יעריקער. אנניא קרונלאָווא, א יתומה, פון א פאראָרעמטן סוחר. דער דאָזיקער. פּלאן געלינגט אים אָבער נישט, אנניא האָט ליב היפּאָליטן, אכאָווס א' פַּלּמעניק ואס איז ביי, אים איינגעשטעלט; דאריא קרוגלאָווא, אגניאס מוטער, ווי? זי אויך נישט פאראומגליקלעכן פאר נעלט. דער יוֹנגער
ויפ
וועלכע האָכְן גורם געווען אזעלכע בֿאדינגונגען, = און דער צווייטער טיי? פון די משלים איז שוין, מיט זיין בייסנדיקער סאטירע, א שארפעה קאמףיגעווער קעגן דער רויבערישער בורזשו: אזער געזעלשאפטסדאָרדנונג אין וועלכע אליעזר שטיינבארג נעמט שטעלונג כמעט צו אלע סאָ
ציאלע אומגערעכטיקייטן; ווו ער רייסט אראָפּ די מאסקע פון דער פארפוילטער בורזשוֹאזער אררנונג מיט אלע אירע מנהגים."
דער דריטער(רעדנער. איו געווען חבר י. דובאָוויס, וועלכער האָט געהאלטן א פארטראג
אי ד. ט. ,אליעזר שטיינבארג-אין דער ליריק און מעשהלעך", דער רעדנער האָט צווישן אנדערע געזאָגט;
/צום אונטערשיד פון אנדערע פאבוליסטן, וועלכע פלעגן שטעלן צום שאנדיסלופּ די פארשיידענע מענטשלעכע שוואכקייטן און דער מוסר-השכל פון דער פאבל פלעג געגעבן ווערן אין דער פאָרעם פון אן אורטיי?, אפטמאל אין א שטייפער הארטער פאָרעם, פון א ריכטער װאָס שטייט אליין העכער פון די מענטשלעכ! שוואכקייטן, אָבער דער אורטייל? אליין רופט נישט ארויס קיין האס צו די װאָס פאראורטיילֿן, װי נאר אן עטישע קאָנסידעראציע וועגן גוטס און שלעכטם,--- טרעט ארויס דער פאבוליסט שטיינבארג אין צוגרייטן אין א לירישער פאָרם די כאראקטעריסטיק פון די העלדן פון זיינע משלים און נישט בלויז צו פאראורטיילן רי
עקספּלאָאטאטאָרישע געזעלשאפט, נאָר אויך ארויסצורופן, דורך פארשידענע בילדערישע אויסדרוקן, שנאה לגבי דער דאָזיקער פארהאפטער געזעלשאפט; די שנאה וועלכע דער דיכטער אליין טראָגט לגבו איר--- וי זי קומט
צום אויסדרוק אין זיינע משלים
די דריי פאָרטראגן פון. א הויכן קולטורגיוואָ, זענען געווען רייך אילוסטרירט מיט שטיינבארגס משלים און מעשהלעך. זיי
און מעשהלעך.
ארויסגערופן בוים עולם אומאויפה א אלע שילער האָבן מיט. איינגעהאלטענעם
אָטעם זיך צוגעהערט וי דערוואקסעגע, סיי צו די פאהטראגן, סיי צו די ציטירטע. משלים ואָס זייער בילעדרישקייט האָט אזא אָפּקלאנג
אין זייערי' קינדערישער נשמח. נאָכדעט אי געפאָלגט א רייכער קינסטלע. רישער. פּראָגראם. עס האָבן רעציטירט צוויי
שוישפּילער פונעם בוקארעשטער יידישן מלוכהטעאטער. מיט גרויס דערפאָלג,. חבֿר ין? שווארץ ,די פויסט" און ווילי ריבער, די שפּי און.;די גאָר?". די דיכטערין מאלווינא קאָן האָט רעציטיהט ,,צוויי פייגעלעך" און אויף א באזונדער קינסטלערישן. אופן ,,פארן ביתדין-שלימעלה".
צום סוף האָבן געזונגען סאָליסטן פונעם בוקארעשטער פאָלקס"כאָר ,איקוף"; חבר משה באלאן: ,,עלע-בעלע" יז זעליג בארדיטשעווער) ,א פריילעכס" פון מעגאלאוויטש, ח'טע
שטעפאניא אניטשעאנו הא געזונגען: ,דוינע" (פון ז. בארדיטשעווער); ,אין מיין שטעטל"
פון ה. סעגאלאוויטש(מוזיק פון פּ. רובינשטיין) האט געזונגען אידיקא זילבערשטיין.
דער סימפּאָזיאָן האָט ארויסגערופן ביים אָנוועזנדיקן עולם גרויס אינטערעס און ליבשאפט
צו דער פּראָגרעסיווער?יטעראטור און אירע שאפער וועלכע האָבן מיטגעהאָלפן און העלפן
וט אין ריזיקן קאמף פאר איינהיטן דעם שלום, פארן אויפבויען פון דער נייער וועלט.
בערל שנאבל
|
זייט 3
יי יי יי יי יי יי יי יי יי יי יז יז יוו וז וי זייט 5..
דאָס ליד איז געבליבן"
(סוף פֿון- פּאָריקן נומער)
אלם א באשטעטיקונג פונעם רעוואָלוציאנערן גייסט וועלכער האָט געהעהשט אין די
פּראָגרעסיווע קרייזן פון פארמלחמהדיקן פּױלן זענען. די לידער פונעם דיכטער ש. זשירמאן. זיינע לידער דערהויבן זיך איבער די פּשוטע קלאָג ילודער. פון די קליינבירגער?עכע דיכטער, אפילו איבער די קרעפטיקסטע פּראָטעסט-לידער
פון די פּראָגרעסיווע דיכטער. זיינע לידער אטעמען. מיט דעם גייסט פון דער אָקטאָבּער
רעװואָלוציע, מיט די גרויסע איבעראנדערשונגען װאָס זענען פאָרגעקומען אין סאָוועטןפארבאנד. אָט איז לֿמשל דאָס ליד ,אָקטאָבער";
מארשירן מיר מיט אויפגעפּראלטן גליק און ערשטן געבאָרענעם פארטאָג גוט-יום-טוב, מאָסקווע!
עם גריסט דיך ביאליסטאָק!
און אט אזוי געצװואָגענע אין פרייד,
און אױסגעפּוצט מיט רויטן גלו:
זאָל אונדזער לאנד א שטייג טאָן מיט איך ליך פון בויונג קרעפטיקער און מי.
גוט-יום-טוב, וועלט!
גוט-יום-טוב, וועלט!
אָקטאָבער גייט אויף נעמט אלץ ארום, נעמט אלעמען ארום, היי, וועלט! א סטאלין-גרוס פאר דיר! אין גליקלעכן אָקטאָ בעריטאַג
מעכטיק וי די זון,
עס גריסט דיך מאָסקווע עס גריסט דוך ביאליסטאָק!
די וונדערבארע ווערטער פונעם גרויסן סטאלין אז: ,דער שרייבער איז דער אינזשינער פון דער מענטשלעכער נשמה" האָבן געפונען א אָפּקלאנג אין זשירטאנס' ליד ,זיי
אן אינזשינער": , םס איז א מעכטיקע סימפאָניע, : כאָטש איין װאָרט--- נישט מער: איבער מענטשלעכ! ר נשמה . ײז 0 זי א|ן אינזשינער. גרייפעלעך ייי פעדעם דינע ן די טויזנטער. איבער צארטסטער פון מאשינען אינזשינער"
זוניק דעם באגער, צינדט דאָרט שרפות--- סטאלינס נאָמען זי אן אינזשינער!
אז נשמה זאָל זיין שענער, העלער, לויטערער. זאָלן לידער ווערן זי אן אינזשינער! אין די לידער פונעם דיכטער ישראל שטערן,
פילט זיך די נאָענטקייט און די ליבשאפט צו
דער פּוילישער ערר:
איו דעמפיט ברײטגואָביקן עכאָ
וו די אֲקסִישוּע געשרייען
הערס מען אלץ נאָך יענעס קרעכץ
פון דער קימפּעסאָרן ערך
וען וי איו צו קינ געגאנגען
מיט די ערשטע שסיקער פעלד,
פּלענער;
איך בין קיינעסם נישט חקוא טײרן רעם פארקלערטן קָלאנג פון א װאָסע פארואכט איין א ראָרף.
נישט תמיד איז יום"טוב" פון א. נ. אסטראווסקי ביים יאסער יידישן מלוכה-טעאטער
היפּאָליט האָט אָכער נישט קיין סיטואציע און כדי ער זאָל באקומען פון זיין פעטער די 0 רוב? ואס ער איז אים שולדיק פאר דער צייט װאָס ער האָט געארבעט ביי אים, טראכט ער אויס א פארס. מיטן מעסער ביים האלדז שרעקט ער איבער. זיין. פעטער, אז ער נעמט זיך דאָס לעבן אוב ער באצאלט אים נישט.
דער אױיטאָר פּרעזענטירט אונדז אין זיין אמתן אויסזע, דעם עגאיזם און די קליינלעבקייט פונעם גביר אכאוו און גלייכצייטיק שטעלט ער אונדז. פאָר די ערלעכקייט און מאָראלישע שיינקייט פון די מענטשן וועלכע פארקויפן זיך נישט פאר געלט,
פארן רעזשיסער, חבר איזאָ שאפּירא,. וי אזיך פארן שוישפּילער-קאָלעקטיוו וועלכער האָט באראהפט. אינטערפּרעטירן. די דאָזיקע פּיעסע,
האָבן זיך געשטעלט אייניקע שוועריקייטן אינעם שאפן די אטמאָספער אין וועלכער די האנדלונג קומט פאָר, ריכטיק צו אינטערפּרעטירן די פּערסאָנאזשן און נישט צו זוכן ארויפצובאקומען ביליקע קאָמעדיעיעפעקטן. דו רעזשי וי אויך די שוישפּיל?ער, האָבן צום גרעסטן טיי? רעאליזירט וי געהעריק דעם דאָזיקן ספּעקטאקל. דער שוישפּילער שׁלמה פרירמאן, האָט אויך דאָסמאָל ארויסגעוויזן זיינע קיגסטלערישע פעאיוקייטן און אונדז פארגעשטעלט אן אכאָוו וועלכער רופט ארויס פאראכטונג ביים צושויעררעולם דורך זיין איינ
געבילדעטקייט און גאווח כאראקטעריסטיש פארן
אױיפנוצער; שמערע לינשע, האָט נוט אינטערפּרעטירט דעם ראָ? פון היפּאָליטן, אחוץ אייניקע מאָמענטן ווען ער איבערטרייבט די שעמעוודיקייט און ס'באקומט זיך א לעכערלעכער
די דייטשע פאשיסטן האָבן אומגעבראכטידעם
גרעסטן טיי? פון דער יידישער באפעלקערונג
אין פּוילן. דער דיכטער י. קאצענעלזאָן האָט
אין זיין ,ליד פונעם, אויסגעהרגעטן יידישן פאלק" מיט בלוט כאשריבן די שרעקלעכע געשעענישן. מיט טיפעך ווייטיק האָט ער אָנגעוויזן וי די אייגענע פארעטער, די יודןראטלער האָבן אנטיילגענומען אין דעם אויס
מאָרדן די יידישע מאסן.
איך האָב באטראכט די שלעגער און די גע שלאָגעגע באטראכט
אוו האָב פארבראָכן מיט די העגט פאר שאער...
א שאער אי שפּאָם מען האָט חי ירה אך. מיט ידן--- מיינע ייר--- אומגעבראכט!
משומרים און ערב-משוסריס מיט די שסיול גלאנציט שוֹיף רי פיס
אוו אין רי היסלפן מיסץ מג רוד וי א האקץ וי אויף די 899
אוו מיט א שפראך א פֿרעמדער און פארגרייןט אין מזיל און גראָב און מיאוס
האָבן זי בוו ווינונגען געשלעפט אוגֹדו, געשליירפרט פון דרי טרעפּ.
פארעטער פון דאָזיקן מין האָבן געפונען א מקוםימסלט אין היינטיקן ישראל. אוּן א מען דערקענט איינעם פון זיי אויף דער גאם -- װי מען האָט דערקענט דעם יודן-ראטלער מ. פוטשיץ--- און מען גיט אים איבער דעב
=
געריכט, ווערט ער באפרייט פון דער פארעטערישער בן-גוריון יוסטיץ. אין די שוױידער עכע באדינגונגען האָבן אִב ר נישט געקלונ גען נאר טרויער" און אומ'ם-לידער: אין די שווערע בלוטיקע טעג האב
: זיך צעקלונגען אויך קאמף* און האָפנונג לידער וי דאס ליד פון הערש גליק, זאָג
קיינמאָל אז דו נייסט דעם לעצטן ווע;
זעגען דאָ." כאָטש הימלען בלייערנע פארשטעלן בלויע טעג קומען עס נאָך אונדזער אויסגעבענקטע שעה ס'וועט א
פּויס טאָן אונדזער טראט-- מיר זענען דאָ.
דער דאזיקער האסי א. = דער דאָזיקער האָפנונג אז דער נעכטן
עט פארשווינדן מיטן פוו א" ה"ר. וועט פא ייוו מיסן פיינט, האָבן געקעמםט
וי בי: ױש
,= געשט וצט אינעם
און באמת, וו סיאיו געפאלן א שפֿריץ פון זייער בלוט, דאָרס פפֿראָבט היינט גבורה און
מוט. אין דער דעמאָקראטישער פּוילישער רעפּובליק, דערהויבט זיך היינט מיט אימפּעט דער וי בוי, איז אויף די חורבות פונדאָס יי געבוירן. אין דעם דאָזיקן בוי;גיט. אויך די יירט באפעל קערונג איר ביישטייער. יירוש שלאָגלער ווערן אויסנעצויכנט פאר זייערע פארדינסטן יא מיט דוי פּוילישע. יידישע ביכער ווערן ארויסגעגעבן אין מלוכה-פארלאג. ס'ווערן מקוים די צייטן
פון. וועלכע די אומגעקומענע יידישע דיכטער האָבן געחלומט. ס'ועגען דאָ הו אהיעטון די כוחוות. הייןס. אין קאמף פאר שלום, אין קאמף פאר א בעסער לעבן, פארן סאציאליזם.
ש. אלעקסאנדער
פּערסאנאזש; אין דער ראָל פון אגניא, האָט
רחלה העלער-ישאפּירא רעאליזירט א סומפּאטישע, ערלעכע יוגנטלעכע, װאָס= פארקויפט נישט איר יוננט פאר. א זשמעניע רענדלעך: נושא גרופּ האט פארשטאנען דעם ראָל? פון
דאריא קרונלאָווא און אונדז פארגעשטעלט א געטרייע מוטער ואס פארהיט. איר קינר פון א פארשקלאפט לעבן; שיפרע גאָלדענבערג האָט מיט אסך געפי? ארויסגעבראכט אין דער ראָל פון פעאָנא, א' נאמן בי אכאָוון,' די פּשוטקייט און ערלעכקייט פונעם רוסישן פאָלקט? מענטש; פאני ראָטמאן, אין עפּיזאדישן ראָל פון מעלאניע, האָט ארויסגעוויזן מעגלעכקייטן וועלכע קענען זיך מיט דער צייט אנטוויקלען אויך אויף גרעסערע רעאליזאציעס. די דעקאָרן און קאָסטיומען, רעאליזירטע פֿון איזיו שערף, דערגענצן די אטמאָספער און טראָגן ביי צו דער רעאליזירונג פון ספּעקטאקל.
דאָס אויפפורן אָסטראָווסקיס פּיעסע ביים יידישן מלוכהיטעאטער קומט פארגרעסערן די צאָ? דערפאָלגן וועלכע דער יאסער
טעאטער-קאָלעקטיוו האָט פארצייכנט אין זיין ביזדאיצטיקער אקטיוויטעט,
י. בערקאָויטש