ל /אוקוףיבלעטער"
נר, 181
דער פּראָטעסט פון אויבעריראט פון די רבנים פון דער רומענישער פאָלקסירעפּובליק קעגן די פארהאנדלונגען פון דער בן-גוריון" רעגירונג מיט דער נעאָ-נאצישער רעגירונג פון באָן
דינסטיק דעם 22יטן אפּרי? ד. י. איז פאָרגעקומען ביי דער פעדעראציע פון די יידישע קהלות פון דער ר. פ. ר. א פארזאמלונג פונעם אויבער-ראט פון די רבנים פון אונדזער לאנד וועגן פארשידענע רעליגיעזע ענינים און אויך וועגן צו נעמען שטעלונג קעגן די פארברעכערישע אונטערהאנדלונגען פון דער בן-גוריו|רעגירונג מיט דער נעא-נאצישער אדענאוער" רעגירונג--- מיטן פּרעטעקסט צו ,באקומען אנטשעדיקונגען" פאר די אומגעבראכטע 6 מיליאָן יירן דורך די היטלעריסטן.
ס'האָט גענומען דאָס װאָרט דער רב הכולל רר משה ראָזעוֹ און אין זיין רעדע אָנגעוױיזן אז:
,אין די וואָכן װאָס מען לייענט תורת כהנים דארפן מיר, די נאָכפאָלגער פון אהרן הכחן וועלכער איז. געווען ,אוחב שלום ורודף שלום". דערפילן אונדזער חוב נישט נאָר וװאָס איז נוגע צו די מצוות וװאָס זענען בין אדם למקום נאָר אויך וואָס זענען בין אדם לחבירו. כהן שסומא באחת מעיניו פסו? לראות את חנגעים". דאָס הייסט, דער גייסטיקער פירער וועלכער זעט נאר אין איין זייט און ער מאכט נישט פון זיין בליק די געהעריקע סינטעזע צווישן די רעליגיעזע און סאָציאלע פאָדערונגען פון זיין קהלה, גייט ניט אויפן ריכטיקן וועג.
לבן און עשו. װאָס איז דער חלוק צווישן זיי? ו
עשו איז. געווען דער אָפענער שונא. פאר וועלכן יעקב האָט זיך געקענט היטן; לבן אָבער, קושנדיק יעקבן און דערקלערנדיק זיך אלס ברו
דער איז באטראכט אלס פי? געפערלעכער--ווייל לבן בקש לעקוּר את הב?. דער היינטיקער
שונא-- די כוחות פונעם עג? הזחב פון אמעריקע און ענגלאנד, דער מאָדערנער לבן, רעדט וועגן דעמאָקראטיע. און שלום און אין דערזעלבער צייט גרייט ער צו מלחמה. צו דעם צוועק ווערט צוריק איצט אויפגעלעבט די נא-ז צישע ווערמאכט.
דאָס שליחות אויסצופילן ארויסצוגעבן א הכשר די נעכטיקע תלינים פונעם יידישן פאָלק איז איבערגעגעבן פונעם אמעריקאנער אימפּעריאליזם צו די היינטיקע פארטרעטער פון דער מדינת ישראל. מיר טאָרן נישט צוקוקן מיט פארלעגטע הענט צו אט דעם חלו? השם.
מיר האָבן נישט צו פארקויפן דעם הייליקן אָנדענק פון אונדזערע קדושים. ,אני חגבר ראה עני בשבט. עברתו". מיר רומענישע ייר{ וועלכע האָבן געגעבן הונדערטער טויזני טער קרבנות גיבן קיינעם דאָס רעכט צו פירן א משאדומתן אויפן חשבון פון אונדזער טראז געדיע.
דער דאָזיקער האנד? איז א חלו? הכבור פאר די העלדישע קעמפער. פונעם ווארשעווער געטאָ; ער ווערט געפירט קעגן דעם ווילן פון די יידישע מאסן פון דער גאָרער וועלט בכלל און קעגן דעם ווילן פון די יידישע מאסן פון ישרא?ל בפרט. ,כשופדר הרם קולך". מיר הויבן אונדזער דונער-שטימע און פּֿראָטעסטירן קעגן דעם דאָזיקן בזיון, און פאָדערן זאָפאָרט אֶפּי צושטעלן די דאָזיקע פארהאנדלונגען".
דערנאָך האָט גענומען דאָס װאָרט אויבעריראבינער גוטמאן פון יאס, האט געזאָגט:
,זייער חשובע אָנוועזנדע! מיר דיסקוטירן א פּראָבלעם ואס האָט זיך אריינגעשניטן טיףטיף אין אונדזערע הערצער. עס איז שוין 7 יאָר פארגאנגען נאָכדעם וי די מעכטיקע סא וועטישע ארמיי האָט אונדז באפרייט פון דער פאשיסטישער אויסראָטונג, פון פאשיסטישן יאָך, און ס'זענען נאָך אלץ נישט אויסנגעהײלֿט געוואָרן די בלוטיקע ווונדן פון אונדזערע הערצער--- און שׁוין גרייטן צו די אימפּעריאליסטן און זייערע משרתים א נייע מלחמה! דו אומפּעריאליסטן זוכן נישט קיין מיטלען וויאזוי צו פארברידערון פעלקער, נאָר 7היפֿוך וויאווי צו בצעשיידן פעלקער,
חשובע פריינט! אונדזער תורה זאָגט, אז דאָס פארגאסענע בלוט פון א פאָלק קען מען נישט קויפן פאר געלט. איך, װאָס בין פּערזענלעך אן עדדראיה, װאָס כ'האָב געליטן און געזען די כאפעלקערונג פון אונדזער שטאָט יאס אין דעם טראגישן חורבן טאָג פון פּֿאָנדאָם, זאָג:
מיר רבנים דארפן אָריענטירן די יידישע באפעלקערונג פון אונדזער לאנד, זי זאָל פּראָטעסטירן קעגן דאָזיקן שענדלעכן מקחוממכר, װואָס עם. פירט--- אויפן חשבון פונעם
דער וועלכער
הײיליקן אָנדענק פון די װאָס זענען אומגע-|
בראכט געװאָרן--- די בן-גוריון-רעגירונג מיט די ואס האָבן אויפגעבויט דעם כבשן-האש פון אוישוויץ; מיט די װאָס האָבן גזלניש פאומינערט מיט 6 מיליאן מענטשן--- מטף ער זקן--- דאָס יידישע פאָלק! מיר דארפן דער וועקן דרי גלוֹיביקע זיי זאָלן קעמפן האר שלום, וויי? נאָר אויף שלום איז אויפגעבויט אונדזער קיום, אונדזער גליקלעכער עתיד. אין נאמען פון די 11 טויזנט קדושִים וועלבע האָבן מיט זייער בלוט באשפּריצט די
5 א דער אויבערשטער ראבינער ראט פונעם מאֲ? ואישן קולט, פון דער רומענישער פאָלקטירעז פֿובליס, פארזאמלט אין דער זיצונג פונעם 28יטן אפּריל 1982, כ"ז ניסן תש"ב, דריקט אויס זיין ענערגישן פּ-אָטעסט, קעגן די אונטערהאנדלונגען ואס ס'האָט אָנגעהויבן די רעגירונג פון דער מדינהיישרא? מיט דער רעגירונג פון מערבדייטשלאנד כדי צו באקומען ,רעפּאראציעס" פאר די שוידערלעכקייטן וואָס ס'האָט באגאנגען די נאצישע ארמיי קעגן אונדזערע ברידער און שוועסטער.
די דאָזיקע פארהאנדלונגען וואָס ווערן געפירט לויטן באפע? פון די וואָס באהערשן די רייכטימער. פון אמעריקע און ענגלאנד, האָבן דעם צוועק צוֹ, ,רעהאביליטירן" די נאצישע גענעראלן און פּאָליטיקער כדי אזוי ארום לייםטער צו קענען שאפן די נייע היטלערישע ארמיי וועלכע זאָ? דינען אלם הױיפּט-אינסטרומענט אינעם צעוויקלען די דריטע וועלט-מלחמה.
אין נאָמען פון אונדזער הייליקער תורה אין נאָמען פונעם מענטשלעכן כבוד פון אונ דזערע גלויביקע, אין נאָמען פון אונדזערע חרובגעװואָרענע קהלות וועלכע זענען דורכגעגאנגען דורך דעם פייער און שווערד פון די פאשיסטישע באנדעס, אִין נאָמען פון אונדזערע הייליקע מארטירער ואס זענען געפאלן א קרבן על קידוש השם פון די גרויזאמסטע ווילדקייטן, און נאָמען פון די הונדערטעריטויזנטער טרויערנדיקע יידישע היימען פון אונדזער לאנד, אין נאָמען פון אונדזערע אלמנות און יתומים, שטויסן מיר מיט גרויס צאָרן אָפּ די דאָזיקע אונטערהאנדלונגען מיט די תלינים פון די 6 מיליאן יידן, מיט די פארברעכער װאָס שארפז היינט די שווערדן כדי צוֹ באגיין נייע שחיטות.
גאסן פון יאַס, וועלכע זענען אויסגעגאנגען לעכצנדיק נאך א טראָפּן וואסער; אין נאָמען פון די טויזנטער אלמנות און יתומים פון מיין קהלה וועלכע די אויגן זייערע זענען נאָך נישט טריקן פון טרערן, פּראָטעסטיר איך קעגן ארויספירן אויפן מארק די ביינער פון אונדזערע קדושים.
טיף גערירט, האָט לייביש האלפערט הכחן" מיר לעבן
(י
דער אויבער-ראבינער דערקלערט: ,והובא אל דעם היסטאָרישן מאמענט
ליפ
+ פּראָטעסט
/חנם נמכרת ולא בכסף הנאלו" ,אומזיסט זענט איר פארקויפט געװאָרן און נישט אין געלט באשטייט אונדזער אויסלייזונג(ישעיתן נ"ב). אונדזער עטיק לערנט אונדז, אז מיר זאָלן זיך נישט צורירן צו געלט וװאָס איז באפלעקט מיט בלוט, מיר זאָלן זיך אָפּטרייסלֶען פון די דאָזיקע וועלכע האָבן זיך געמאכט א קול?ט פונעם גאָלד און גלויבן אז דערמיט ועלן זיי אונטעריאָכן די פעלקער.
מיר קאָנטעסטירן די היינטיקע פירער פון דער מדינח-ישרא? און איניינעם מיט אונדז טוען עס אויך די פאָלקסימאסן פון ישראל און די יידישע מאסן פון דער גאָרער וועלט, דאם רעכט צו פארהאנדלען מיט די מערדער אין נאָמען פון די יידישע קרבנות פון דער היטלערישער מלחמח.
זכור את אשר עשה לך עמלק" געדענקט, איר גלויביקע פונעם מאָזאישן קו?ט פון דער רומענישער פאָלקסירעפּובליק, ואס ס'האָט אונדז געטון דער מאָדערנער עמלק. פארטיידיקט דעם טייערן אָנדענק פון די העלדישע קעמפער פונעם ווארשעווער געטא, רעפפּעקטירט דעם געבאָט פון די קברים פון אונדזערע עלטערן, קינדער, מענער און ברידער און רופט אויס א קאטעגאָרישן ניין צו דער דאָזיקער פארשוועכוּנו.
הײליקט דעם אָנדענק פון אונדזערע קדושים, ווייזט אייך ארויס ווירדיק פאר זייער גרויסן קרבן, פֿארשטארקנדיק די כוחות פון דער גרויסער באוועגונג פון די שלום-פּארטיזאנער וועלכע בראש מיט דעם סאָוועטן-פארבאנד, דער רעטער פון אונדזערע לעבנס, איז די גאראנטיע פון אונדזער און אונדזערע קינדערס ליב" טיקע צוקונפט.
רב. הכולל פון דער ר. פ. ר. די'ר משה ראָזען ראבינער יעקב אלמולי, ס"ט ראבינער ד"ר הײַנריך אלפערן
הרב הראשי ישראל גוטמאן
הרב הראשי לייביש האלפערט אָבער-ראבינער יעקב מרגליות
הרב מאיר מארילוס אָבער-ראבינער ד"ר ערנסט נײַמאן הרב יצחק שאפירא
הרב דוד שעכטער
אָבער-ראבינער ד"ר משה שענפעלד
ו
ווען ס'ווערט אנידערגעשטעלט פֿנים אל פנים? דער ,כהן" דער סימבאָ? פון ,וישם לך שלום" מיט דעם ,מצורע" וועלכער שטעלט. מיט זיך פאָר די פכנה פאר דער געזעלשאפט וויי? ער
איז דער גייסט פון צעשטערונג. יעדעס האר?: ואָס פילט, יעדער מוח וואָס דענקט, דארף
וויסן אז די דאָזיקע פארהאנדלונגען זענען א שאנדע פאר אונדז. פונעם גאָלד פונעם ערברב, וועלכער דער מקור זיינער איז געווען א שענדלעכער, איז שפּעטער געמאכט געוװואָרן דאָס עגל. אויפן יסוד פון מיליאָנען קברים קען קיין לאנד נישט געבויט ווערן. מיר זענען איבערצייגט אז אדענאוערס גאָלד קען, חסושלום, ווידער ברענגען מלחמה און בלוטפארגיסונג.
דער ענטפער פון אונדזער געוויסן אויף די טראטאטיוון פון האאג קען קאנקרעטיזירט ווערן מיט די ווערטער פֿון אונדזערע חכמים כ? המברך בוצע" דער װואָס חנפעט דעם גזלו איז אליין א גזלן. אונדזער פּראָטעסט ווע אויך זיין א באשטעטיקונג אז מיר קעמפן געטריי פאר שלום, פאר א וועל?ט פון יושר און; צדק צווישן אלע פעלקער.
ס'נעמט דאָס וװואָרט דער זקן-הרבנים פון
רומעניע, דער 84 יעריקער רב יעקב מרגליות.*
אויבער-ראבינער פון גאלאץ. ,דבר אין בפי זבלשוני מלה" ואס פאר א ווערטער קען איך באנוצן כדי אויפצודריקן מיין טיפע עמפּערונג. קעגן די דאָזיקע פאו האנדלונגען? איך רעד אין נאָמען פון דער קהלה וועמענס גייסטיקער פירער איך. בין ב"ה. שוין פון 5-יאר. אין דער קחלה ווו איך זעץ פאָר ווייטער דאָס אמט פון מיין זיידן, פון מיין טאטן זכרונם לברכח. איך דערמאן זיך יענעם אינדערפרי, ווען מיין גאנצע עדה איז געלעגן אין די קעלערס) און געציטערט פאר די מלאכי-חבלה, פאר די נאצישע מערדער וועלכע האָבן חרוב געמאכט די שטאט און פארברענט אויך מיין שיל. אין יענעם אינדערפרי, ווען ס'איז מקוים געוואָרן דער פּסוק פון דער תוכחה ,מחוץ תשכ? חרב ומחדרים אימה". אין יענעם אינדערפר' איז וועלכן מיטאמא? זענען אונדזערע הערצער דערפרייט געוואָרן דערהערנדיק די זיגרייכע טריט פון די סאָוועטישע סאָלדאטן וועלכע האָבן. געראטעוועט אונדזערע לעבנס.
צו די טראדיציאָנעלע קשיות װועל איך אויך איינע פרעגן, אז די סאָוועטישע ארמיי. האָט אונדז געראטעוועט פון אונטערגאנג ווו איז די דאנקכארקייט?
;אין בית אשר אין שם מת, ס'איז נישטאָ קיין איין יידיש הויז וועלכעס זאָ? נישט זיין פו? מיט טרויער, אין מיין צעבראָכן הארץ בלוטעט אויך נאָך איין ווונד: צוויי אייניקלעך מיינע זענען אומגעקומען מיט דער שיףי שטרומא", זייער מוטער איז געשטאָרבן פאר ווייטיק און דער פאָטער זייערער איז פאר' בליבן אן אייביק אומגליקלעכער; כ'פרעג די צווייטע קשוה: וויאזוי קאָן מען ראָס פארגעסן? וויאזוי קאָן מען דאָס מיט געלט באצאָלן? ס" איז נישט גענוג אז מיר אליין זאָלן פּראָטעסטירן, מיר דארפן אויפקלערן יעדן יידן פון אונרזערע קהלות און אים ווייזן אז דער דאָזיקער מקח.= פון בן-גוריונען וי? ריינוואשן די בלוטיקע הענט פון די יורשים פֿון דער היטלעריסטישער סטרא אחרא. איך בין מיטגליד אין קאמיטעט פון קאמף פאר שלום אין גאלאץ און איך ווע? אויפקלערן אלע רעלו= גיעזע יידן וועגן דער וויכטיקייט פון דעם דאָ זיקן קאמף.
ראבינער רר. ח. אלפערין פון בוקארעשט,. האָט אין זיין רעדע צווישן אנדערע, פאָלגענדעם געזאָגט: ,זכר אשר עשה לך עמלק, געדענקט אויך וואָסם די מאָדערנע עמלקים ווילן אונדז טון, וואָס זיי האָבן אונדז געטון!
מיר דערמאנען היינט די בערג מתים, רי הייליקע ספרים, פארברענטע אין די שילן, אין די פינצטערע טעג. דאָס דאָזיקע דערמאנען דארף אונדז שטארקן אין אונדזער קאמף פאר שלום, קעגן מלחמח. מיר דארפן זיין טרייע בירגער פון אונדזער לאנד און פּראָטעסטירן מיטן גאנצן כוח קעגן די ב|גןוריון-פֿארהאנדלונגען, מיט די וװאָס האָבן די דאָזיקע בערג מתים געחויבן אלץ העכער און ווען נישט דאָס. באפרייען אונדז דורך דער סאָוועטישער ארמיי, װאָלטן מיר אויך געווען צווישן די דאָזיקע.
(המשוך אויף זייט 4)