נר. 181

צווישן זײַנע אויפגאבן איז אויך

.איקוף-בלעטער" אי טע א א א

אצינד דרײַ יאָר האָט היטלער דערקלערט. פאר דער גאנצער וועלט אז

די אויפגאבע צוּ צעגלידערן דעם סאָװעטן­

פארבאנד און אװעקצורײַסן פון אים דעם קאווקאז, די אוקרײַנע, װײַסרוסלאנד, די באלטישע לענדער, און אנדערע געגנטן. ער האָט אָפּן דערקלערט: ,,מיר וועלן

צעשמעטערן רוסלאנד, אזוי אז עס זאָל זיך שוין קיעמאָל דאָס איז געווען איצט דרײַ יאָר. אָבער ס'איז נישט געלונגען היטלערס משוגענע

װ. י. לעבעדעוו-קומאטש

נישט קענען אויפהויבן".

ייר

מיר האָבן געזיגט

בירגער, גוטע ברידער מײַנע, פרײַנט,

אָט איז ער דאָ, דער טאָג פון גרויסער פרייד.

פון מידע שטערנס וועלן אראָפּװישן מיר הײַנט

דעם הארבן שווייס, און זיך צעשמייכלען ברייט אויף אלץ ארום, אויף זון, אויף בעז,

אויף מאי און אויף דעם ערשטן פרידלעכן מעת-לעת.

מיר האָבן געזיגט! אין אָט די ווערטער צוויי

איז אונדזער לוין פאר בלוט, פאר שווייס, און לײַדן

פאר שרעק פון קינדערלעך, פאר זייער װי,

פאר ווונדן ביטערע, פאר טרויער פון צעשיידן..

לאָמיר דערמאנען אין דער זוניק-העלער שעה א די װאָס זען' געפאלן פאר אונדזער רו!.,

ס'קלינגט אין אוער נאָך דער ווילדער רויש פון קריג, פון לעצטער שלאכט דער רויעך ברענט די אויגן. נאָר הערצער זענען פול מיט ליכט פון זיג,

מיט פרילנגדיקער פרייד איבערגעצויגן,

און מענטשן, פעלדער, וועלדער, גלײַך מע הערט

װי פרײַ ס'אָטעמט אויף די גאנצע ערד,

א דאנק דעם היימלאנד אונדזערן, דעם זיגער

א דאנק אים פון דער גאנצער וועלט דער ברייטער די מארשאלן אונדזערע און יעדן קריגער,

פאר העלדישקייט, פאר זייער הויכער, דרייסטער, כ'װאָלט היימלאנד דיך ארומגענומען הײַנט

מיר האָבן געזיגט! ס'איז פאר אונדז יום"טוב, פרײַנט.

פֿיטער מאי 1948

צווישן די וויכטיקע אויפגאבן וועלכע עס האָט די סעקציע פאר קונסט און קולטור פוז נעם שטאָטישן פאָלקס-ראט פון יאס, ווערט אויך אריינגעשריבן דאָס שטיצן די צוויי טעא­טער אנשטאלטן וועלכע וויקלען פארנאנדער זייער אקטיוויטעט און* אונדזער שטאָט: דער נאציאנא?יטעאטער און דער יידישער מלוכה­טעאטער.

אלס פועל-יוצא פוז דער ריכטיקער פּאָליטיק פון דער פּארטיי און דער רעגירונג אין דער נאציאָנאלער פראגע, איז דער יאסער יידישער מלוכה-טעאטער געבּוױירן געוואָרן היינט צוויי יאָר אין דער שטאָט אין וועלכער עס זענען, בעפאָר מיט דריי פערטל יאָרהונדערט, ארויסגעז זאָגט געװאָרן אויף דער כינע פונעם גאָרטן ;פּאָמו? ווערדע" די ערשטע רעפּליקן פונעם יידישן טעאטער.

צוזאמענגעשטעלט צום גרעסטן טייל פון יונגע עלעמענטן, האָט דער טעאטער-קאָלעקטיוו געהאט פאנאנדערצווויקלען אן עקשנותדיקע ארבעט כדי צו דערגרייכן אויפצופירן אויף אן אַנטשפּרעכנדוקן ניוואָ ספּעקטאקלען ווי ,ווע­מען די צייט גיט זיך אונטער", ,נישט תמיר איז יום-טוב", ,,הערשעלע אָסטראָפּאָליער" א.א.

די סעקציע פאר קונסט און קולטור פונעם שטאָטישן פאָלקסיראט האָט זיך תמיד געסטא­רעט צו שטיצן דעם יונגן טעאטער-קאָלעקטיוו, סיי אין פינאנציעלע פראגן סיי אין וואקסן פונעם קינסטלערישן ניוואָ פון די ספּעקטאקל?ען.

צוליב דעם צוועק האָבן מיר איינגעשטעלט באציונגען פון כסדרדיקער מיטארבעט מיטן טעאטער. די שטיצע ואָס די סעקציע פאר קונסט און קולטור האָט געגעבן דעם טעאטער איז גע­ווען אויף פארשידענע אופנים. ל?משל, ביי די וויכטיקערע רעפּעטיציעס פונעם קאָלעקטיוו, וי אויך ביי די פּראָדוקציע-זיצונגען פונעם קאָלעקטיוו, באטייליקט זיך תמיד א חבר מצר דעם פאָלקס-ראט, וועלכער סטארעט זיך, דור

פון רוסיש: א. שפּיגלבלאט

זייט 5

געדאנקען פארווירקלעכט צו ווערן; דאָס פֿאנאנדערוויקלען פון דער מלחמה, האָט זי צונישט געמאכט. אין דער װירקלעכקײַט, איז דער רעזולטאט פונקט דער היפּוך פון די היטלעריסטישע שגעונען. דײַטשלאנד איז אינגאנצן צעשמעטערט, די דײַטשע טרופן קאפיטולירן. דער סאָװעטן-פארבאנד פײַערט דעם זיג, כָאָטש ער האָט נישט בדעה, נישט צו צעגלידערן, נישט צו פארניכטן דײַטשלאנדי'

איליא ערענבורג

(פונעם מעסאזש פונעם חבר י. װו, סטאלין צום פאָלק, 9 מאי 1948)

דער טאָג פון נצחון

וואסיאס קאנאנען האָבן געשאָסן אויף א ריי

במורנע.. געביירעס.. דערנאָך|| האָבן. אֲני געהויבן ארויסצוגיין דייטשן- מיט די הענט אויפגעהויבן. וואסיא און דער אונטער­

לייטנאנט. גאָרבאטענקאוו האָבן אויסגעפארשט די געביידע פונעם רייכסטאג. די זאלן זענען געווען פו? מיט מעב?, שטיינער און אוועק­געװואָרפן געווער. די סאָלדאטן האָבן אויסגע­קריצט זייער חתימה אויף די געלעכערטע ווענט. גאָרבאטענקאוו האָט ארויסגענומען פון דער קע­שענע פונעם וועסטאָן סטאלינס בילד: ,חבֿר קאפּיטאן, כ'האָב עס אויסגעשניטן, אין 42-טן יאָר פונעם ,אָגאָניאָק". ער איז געגאנגען מיט מיר פוז ראָסאָסקו ביז קאלאטש און צוריק ביז בערלין. ער האָט מיט מיר אינייענם דורכגע­מאכט אי גוטס, אי שלעכטס. כ'האָב אים די גאנצע צייט אָפּגעהיט. איצט ווע? איך אים אויפֿקלאפּן אויף דער וואנט, וויי? מיר האָבן -- געגרייכט... ער האָט דאָס קליינע בילד אָנ­געקלאפּט אויף דער וואנט.

מינאיעוו האָט געפֿירט א דייטשן גענעראל צום קאָמאנדעפפּאָסטן פון דער ארמיי. ,פא" וואָליע" האָט געזאָגט מינאיעוו-- דאָ איז א גרוב". דער דייטשער גענערא? האָט אים גע­ענטפערט: ,,כ'הער נישט גאָרנישט, איער אר­טילעריע האָט מיך טויב געמאכט". ביים. גע­נגערא?-שטאב האָט מינאיעוו א באפֿע? געגעבן; ,שוק נאָך א דאקטילאָגראפקע--- דער גענע­רא? וויידלינג וועט. איר אצינד דיקטירן די קאפּיטולאציע". דער דייטשער קאָלאָנעל, וועל­כער האָט באגלייט וויידלינגן, האָט אראָפּגע­לאָזט דעם מאָנאָק?, אָבער ער האָט זיך אים תיכף צוריק איינגעפּאסט אין אויג. מינאיעוו האָט א שמייכ? געטון. ,דייטשלאנד צעפאלט זיך און ער, א{ א מאָנאָק? קאָן זיך נישט באגיין."

שפּעטער אביס?, האָט מינאיעוו זיך אָפּגע­וואשן, האָט געטרונקען א גלאָז פראנצויזישן וויין און האָט זיך גענומען שרייבן זיין מא­מען:.דיין מיטענקא זיצט אינעם ביוראָ פוז א זייער רייכן דייטש. דער באלעבאָס פון דעם דאָזיקן הויז האָט קאָלעקציאָנירט א מענגע בלייערנע זעלנער; מהיכא תיתי, ס'געפעלט זיי דער קריג. אָבער אצינד האָבן זיי אביס? אָנגע­וווירן זייערע אילוזיעס. ארום מיר זענען פאראן טויזנטער בלייערנע זעלנער פון אלע לענדער

די צוזאמענארבעט צווישן דער סעקציע פאר קונסט און קולטור פונעם שטאטישן פאלקס­ראט פון יאס אוןדעם יידישן מלוכה-טעאטער

קריטישע אָנװוייזונגען וועלכע ער מאכט, ביי­צוטראָגן צום פארבעסערן די ספּעקטאקלען במשך פון דער צוגרייטונג. די געגעבענע סו­געסטיעס אין ראמען פון א פּראָדוקציעיזיצונג פּונעם ספּעקטאק? ,נישט תמיד איז יום-טוב" פון נ. אָסטראָווסקי,?למשל, האָבן זיך ארוים­געוויזן פאר ריכטיקע, האָט דער טעאטער-קאָ­לעקטיוו באזייטיקט די אָנגעוויזענע בלויזן וועלכע וואָלטן געמינערט די ווערט פונעם ספּעק­טאקל. דער פאָרשטייער פון דער סעקציע פאר קונסט און קולטור פונעם שטאָטישן פאָלקס­ראט האָט אונטערגעשטראָכן די נייטיקייט פון באנוצן מצד די ארטיסטן א װאָס מער קלאָרער יידיש לשון, אָן דיאלעקטאלע עלעמענטן וועלכע מאכן צו פארשטיין שווער דעם אינהאלט וי אויך די נייטיקייט פון א ואס קלאָרערער אויסשפּראך פוז די ווערטער.

מיר דארפן אויך באמערקן אז ביי די רעפּע­טיציעס און פּראָדוקציעיזיצונגען פונעם יאסער יידישן מלוכה-טעאטער באטייליקן זיך רעגל­מעסיק אויך דעפּוטאטן פון די שטאָטישע פאָלקסראטן. די באמערקונגען און סוגעסטיעס פון די חברים דעפּוטאטן ניזיק אלעקסאנדרו און אירא שווארץ--- וועלכע ס'איז געלונגען דורך מערערע באזוכן אין טעאטער זיך צו בא­קענען מיט די פּראָבלעמען פון טעאטער-קונסט -= האָבן מיט זיך פאָרגעשטעלט א ווערטפולע שטיצע װאָס איז געגעבן געוואָרן דער ארבעט פונעם יאסער יידישן מלוכה-טעאטער.

די געגעבענע שטיצע פון דער סעקציע פאר קונסט און קולטור איז נישט באשרענקט נאָר

אויף דעם נאָכפאָלגן די צוגרייטונגסיפֿאזע פון די פפּעקטאקלען, נאָך דער פּרעמיערע באזוכן מיור כסדר די אויפגעפירטע ספּעקטאקלען, כדי צו זען אויב זיי האלטן זיך אויפן זעלבן קווא­ליטאטיוון ניוואָ פון פריער. אוֹיך אין דער דאָ­זיקער ריכטונג האָבן מיר געקענט שטיצן דעם קינסטלערישן קאָלעקטיוו פונעם טעאטער. דאָ נישט לאנג, למשל, זעענדיק פונסניי די פּיעסע נישט תמיד. איז יוםיטוב", האָב-איך;בא" מערקט א רייע בלויזן-- איבערהויפּט פון טעכנישן שטאנדפּונקט--- וועלכע האָבן גע" שטערט די גוטע פאנאנדערוויקלונג פונעם ספּעקטאקל. מיר האָבן זיי תיכף אָנגעוויזן דער אָנפירונג פונעם טעאטער, וועלכע האָט אָנגע­נומען מאָסמיטלען זיי צו באזייטיקן.

דער שטאָטישער פאָלקס-ראט וועלכער ווייסט צו שעצן די אָנשטרענגונגען פון די אקטיאָרן פונעם יידישן טעאטער, האָט פארשטאנען זיי צו סטימולירן, צוטיילנדיק א פּרעמיע פאר די יעניקע וועלכע האָבן זיך אויסגעצייכנט אין אייניקע ראָלן און רעקאָמאנדירנדיק בפרט וועגן פּרעמירט צו ווערן דעם אקטיאָר ש. פרידמאן פאר דער רעאליזירטער קרעאציע אין ראָ? פון אי כאָװון פון דער פּיעסע ,,נישט תמיד איז יום-טוב."

אינעם ארגאניזירן די טורנעען= פו­נעם ואסער ידײַשן מלוכה-טעאטער אין מאָלדאָווע און אין דער הױפּטשטאָט פון אונ­דזער?אנד, האָט דער שטאָטישער פאָלקס-ראט געברענגט זיין ממשותדיקן צושטייער, שטיצנ­דיק דאָס לייזן פון אזעלכע פּראָבלעמען וי דאָס באזאָרגן פון די נייטיקע וואנאָנען וועגן

און פוז אלע צייטן. ס'איז פאראן אויך אונ­דזערער א זעלנער. ער שטייט באשיידן אונטער די פּלייצעס פון אלערליי אולאנען. אָבער דאָך האָט ער געגרייכט קיין בערלין און היינט האָב איך געזען וװאָס פֿאר א צורה זיי האָבן די שולדיקע דייטשן. דו האָסט מיר אמאָל געזאָגט אז מען דארף נישט ל?אכן פון יענעמס אומ­גליק. דאָס איז גערעכט, ווען ס'איז די רערע פון מענטשן. וואָס וװאָלסטו געזאָגט וועגן דעם דייטשן קאָלאָנעל, וועלכער בעת ער שרייבט אונ­טער די קאפּיטולאציע, האָט ער זיך צוגעגלעט די האָר און זיך אלע מאָ? צוגעפּאסט דעם מאָנאק?? א גרוי? נעמט מיך דורך, ווען איך טראכט, אז איבער די בלייערנע זעלנער זענען אומגעקומען מיליאָנען לייטישע מענטשן. צו­ריק מיט דריי טעג האָבן מיר באערדיקט דעם קאפּיטאן טערעשקאָוויטש. איך קוק אֶן בערלין און ס'קומט מיר אלץ אויפן מוח דאָס בערג? פון סטאלינגראד, פון וועלכן כ'האָב דיר גע­שריבן. אצינד, מיין טייערע מוטער, וועט זיך אָבער אין גיכן פארענדיקן. ס'טוט מיר באנג וואָס כ'האָב נישט געקאָנט דערפו?ן דיין ווונטש, איך זאָל כאפּן היטלערן א לעבעדיקן; די דייטשן זאָגן אז ער האָט זיך אפּנים געסמט. אֶלגא קושט דיך. די דייטשערקעס עפענען שטי­קער אויגן זי אָנקוקנדיק; זיי מיינען אפּנים אז זיאיז א באָלשעוויקישע מענטשנפרעסערן וועלכע, וי געבעלס האָט געזאָגט, טרינקט בראָנפן און אל?ס פֿאָרשפּייז עסט זי דייטשע קינדערלעך. וויאזוי זיי זאָלן נישט זיין, זענען זיי טפּשים, מאמע, אין אלעמען זענען זיי טפּשים'...

אין יענעם אָוונט האָבן איבער מאָסקווע אויסגעקלונגן די ל?אנג דערווארטעטע ווערטער:

,די שטאָט בערלין, די הױפּט-שטאָט פון דייטשלאנד-- דער צענטער פונעם דייטשן אימפּעריאליזם און דער ברענפּונקט פון דער דייטשער אגרעסיע--- איז אין גאנצן פארנעמען.

געװאָרן". ראקעטן האָבן דורכגעשניטן דעם הימל. מאריא. מיכאלאָוונא מינאיעוו איז גע" שטאנען פענצטער און האָט געוויינט.

דערנאָך איז זי געגאנגען צו קאצמאנען: ,דא­וויד גריגאָריעוויטש.. איך און דו האָבן דע-­

גרייכט... אויך גרישא),.--- אונדזער גרויסן צי?--- דעם נצחון..." פראגמענט פון ,דער שטּורסײ

טראנספּאָרט א. א. וו.

מיר דארפן באמערקן אז דער יאסער יידישער מלוכה-טעאטער שטיצט פון זיין זייט די אקטי­וויטעט פון דער סעקציע פאר קונסט און קולטור פונעם שטאָטישן פאָלקס-ראט. אונטערן פּאטראָ­נאזש פונעם טעאטער געפינען זיך דריי קול­טור-היימען: ,אליעזר שטיינבארג", ,שלום עליכם", ,,ש. מיכאָעלס" צו וועמעס מאניפעס­טאציעס עס גיט שטענדיק זיין קאנקורס דער קינסטלער-קאָלעקטיוו פֿונעם יידישן מלוכה­טעאטער. אויף אזא אופן, אנטוויקלט ער אויף א ברייטערן מאסשטאב זיין אקציע פון קולטו­ראליזירן די יידישע ארבעטנדיקע באפעלקע­רונג פון אונדזער שטאָט.

בלי ספק אז אין אונדזער מיטארבעט מיטן יאסער יידישען מלוכהיטעאטער, און אונדזער אקציע פון אונטערשטיצן אים, האָבן מיד נאך א ריי בלויזן. מיר האָבן נישט פּאָפּולאריזירט אין א גענוגנדער מאָס אין די רייען פון די יידזשע ארבעטימענטשן פון די אונטערנע­מונגען און אנשטאלטן אייניקע ספּעקטאקלען וי למש? ,נישט תמיד איז יום-טוב". חוץ דעם איז געווונטשן אז די סעקציע פאר קונסט און קולטור זאָ? נעענטער נאָכפאָלגן די אנטוויקלטע אקטיוויטעט פונעם טעאטער-קאָ­לעקטיוו אין דער ריכטונג פון הייבן זיין פּאָ­ליטישן און אידעאָלאָגישן ניוואָ, פון באזייטיקן די בורזשואזנע רעשטן פון דער מענטאליטעט פון אייניקע אקטיאָרן, וי אויך די ארבעט פון זייער פּראָפּעסיאָנעלן וווקס,

פארשטארקנדיק אלץ אונקזער מיטארבעט מיטן יאסער יידישן מלוכה-טעאטער, וועלן מיר בײיטראָגן אז דער דאָזיקער טעאטער-אנשטאלט זאָל ואס בעסער דערפולן זיין אויפנאבע פון קולטוראליזירן די יידישע ארבעטער-באפעלקע­רונג פון אונדזער שטאָט.

קרױיטאָרו איליע

קונסט-אינספּעקטאָר בי דער סעקציע פאר קווסט אוו קולסור פונעם שטאָטישן פּאָלהס-ראט, יאס.