נר. 185
דאָרע טייטלבוים
,אוקוףיבלעטטר"
אין דער שיינער טענעסי
אין דער שיינער טענעסי
שטייט די זון אויף זייער פרי. װײַל דער מיסיסיפיס ניגון
לאָזט די נעכט דאָרט לאנג ניט ליגן.
זעגען ביימער דאָרט װי פעכער און דער הימל. בלויער, העכער
די באגינענס, לויטער, קלאָר בלייבט דאָרט פרילינג ס'גאנצע יאָר.
וואקסן וועלדער וי אויף היון און די טײַכן בלויע שלייפו, פירן סודות צו דער װײַט
און דערציילן פרעמדע לייט:
סימעלע שנײַדער
אז אין שיינער טענעסי אויף די בוימער פול מיט בלי הענגען נעגער-הענט געבונדן און עס פיקן קראָען ווונדן.
אויף די שליאכן-- ווייסע שרינדן רויטע פאקלען נעכט צעצינדן. אץ כאלאטן װײַסע לאָרדן" פירן נעגער צום דערמאָרדן.
נאָר די לבנה קוקט פארשעמט
אויף דעם נייעם קין'ס הענט
און דער ווינט--דער בריוול-טרעגער
ברענגט דער וועלט דעם קרעכץ פון נעגער,
זייט 8
גאסטשפּיל פונעם יאסער יידישן מלוכה- טעאטער אין ראדעוויץ
,ווען קומט שוין ווידער אמאָל דאָס יירישע טעאטער?"--- אזוי הערט מען ביי אונדז כסדר פרעגן.-אוודאי ליגט זיי נאָך אין טעם ,הערשעלע אָסטראָפּאַלוער", ,די כישופמאכערן" און אנדערע זאכן. און אָט האָבן זיי זיך דער
ווארט. אומגעריכט, און מיר האָבן די חשובע.
געסט, איך מיין דעם יאסער יידישן מלוכהטעאטער, מיט א גאסטישפּי? ,געזאנג פאר שלום".
ס'איז זיכער געווען א גוטער אויפטו איצט ארױיסצופאָרן אין מורנע מיט אט דעם עסטראדעךפּראָגראם. די יידישע באפעלקערונג, פון אלע שטעט און שטעטלעך לעבט איצט דורך דעם היסטאָרישן מאָמענט, ווען זי זאָנט ארויס איר קאטעגאָרישן ,גיין" צו בן-גוריונען און זיין באנדע, וועלכע האָבן די חוצפּה ריינצו" וואשן די העטלערבאנדיטן. אין פולן באוווסטזיין, אז דאָס געשעט נאָר צו דעם צוועק, כדו צו פֿארגרינגערן די אמעריקאנער אגרעסאָרן דאָס דורכפירן זייערע פארברעכערישע פּלענער, ווידעראויפצולעבן די נאצישע ווערמאכט,
יידעשע טעאטער?".
דריקט אויס איר צאָרן די ערלעכע יידישע בא" פעלקערונג אין א מאסןפּראָטעסט.
און אט און דעם מאָמענט קומט קומט דער יידישער מלוכה-טעאטער מיטן ,געזאנג. פאר שלום".
דאָס קינסטלערישע וװאָרט האָט בילדלעך געוויזן דעם גרויסן אונטערשייד צווישן דעם .דארט" און דעם ,דאָ ביי אונז". זענען טאקע די ראדעוויצער פו? אָנערקענונג ואס מען פארגעסט אין זיי נישט ביי יעדן טורנע, און מיר האָבן ווידער אמאָ? די מעגלעכקייט געהאט צו זען דעם יאסער טעאטערריאנסאמב? אין זיין נאנצער פּראכט און גלאנץ, און יעדער נומער פונעם פּראָגראם איז באגלייט געוואָרן מיט שטורמישע אפּלויזן פון אלע אָנוועזנדיקע, און נישט איין נומער האָט געמוזט וױידערהאָלט ווערן, וויי? דאָס פּובליקום האָט עס אזוי פאר" לאנגט.
ס'איז געווען א נוצלעכער און אָנגעגעמער אוונט און באלד וועלן די ראדעוויצער זיכער װוידער פרעגן, ,ווען קומט שוין אמאָ? דאָס
קאָרעספּ. י. ראָזענהעק
| א שלום עליכם-סימפּאזיאן
5 ביים בוקארעשטער.,איקוף"
מיט יעדן ויטן מאי נאָך מערייי
זענען ווידער געקומען צערטלעך-בלויע פרילינג-טעג, טעג מיט ווייסע וװאָלקנדלעך און ווייסן קארשן-צוויט, טעג פול קינדערישפּי? און פויג?ל-סוויפטש אין גערטנער, טעג, ווען ליבשאכט זיך אין מענטש און ערד צעבליט.
ברענגט דער פּר-ילִינג גרויסע טעג מיט זיך, ערשטע-,. ניינטע-מייען--- אונדז טייערע און ליבע, ווען די פאנען פלאטערן איבער ביימער צווייטנדיק,
אינעם אָנדענקי
פוז הערוישדווונדערבארן
מענטשןרוויל.
האלטן ארבעטימענטשן הייליק אט די טעג ביי אונדז, גארטלען אונטער זיך אין זייער טעגלעכן באמיען,
און די ליידנשאפטלעכע אנטשלאָסנקייט בליט אויף דערפאָלג אויף פעלדער, אין פאבריקן און אין די מינען.
פרילינגט עס אזוי אין יאס, אין פּעקינג און אין פּראג,
אויף דערזעלבער צערטלעך בלויער שפּראך;
פרילינגט עס איז שטעט אויף חורבות. אויפגעבויטע,
ווו עס שטייען שלום-היטער היינט אויף שטענדיק-גרייטער וואך.
און די ביימער בלומיקן אויך ווייט אין האאג,
וו די אַרעמקייט האָט נאָך דעם פרילינג נישט דערקענט, וו מע באָדט זיך נאך אין האָרעפּאשגע שווייס און בלוט און מע מסהרט היינט, מע דינגט זיך און מע שענרט.
און רשעים, אויפווורפן פארהאנדלען היינט אין האאג.--
יעדער דאָרֹט האָט ס'הארץ פארביטן מיט א שווארצער קראָ-נאציס, יודן-ראטלער, פאָלקס-פארעטער--- לייט פון לעצטן סאָרט--האָבן זיך צונויפגעהויערט אויף צו שענדן די קדושומס רוֹ.
חשבנט מען אין דאָלערס איבער טאָנען זייף און האָר, און מע! אײבעט ווייטער קריגס-מכשירים אין געביט פון רור.
חשבנט מען צונויף חופּה-קידושין-רינגלעך אין קאראט,
מוט אזויפו? נאצי-פּינקטלעכקייט און קאלטן בלוט,
--מוט א ציטער אזיף א קארשן-בוים אן ערשטיגעבוירן בלאט, און עס פאלט דערשיטערט פון די צווייגן ווייסער צוויט.
נעמט דעם ציטער איבער אימפּעטדיקער פרילינג-ישטורם,
טראָגט פאנאנדער אים וי אש, וי זאָמענדלעך, וי שטויב;
וואקסט אין ווארשע אויס דער שוין-געניטער אויפשטאנדירוף, שטעלט אקעגן זיך דער מסחר-שאנד מיט יענע, שולדיקע אין מאָרר.
קומען אָן פּראָטעסטן פּון דער
פון ישראל,
גאָרער וועלט,
פון בוקארעשט און פון בערלין,
שפּייט מיט עק? אוֹיס דעם מסחריקנוי? די שטאָט בריסעל, און ווו נאָר א ישׁוּב ערלעכקייט, זאָגט מען אנטשלאָסן: ניין!
ס'וױלֿן יענקעס אָנצינדן אין אלע עקן ערד מלחמהישייטערס, זאלבן ווילן זי די מערב-יאייראָפּעישע ארמיי,
און באצאָלן מיט א וואָלװלען, מיאוס-פארטראכטן בלאָף,
פאר אזויפו? פּיי} און ימען טרערן, פאר א וועל?ט מיט וויי.
זונטיק דעם 11יטן מאי ה. י. איז אין דעם זומער-גאָרטן פונעם בוקארעשטער ,,איקוף" אִפּי געהאל?טן געװאָרן א סימפּאָזיאן ,וועגן דעם לעבן און שאפן פון דעם גרויסן קלאסיקער פון דער יידישן ליטעראטור שלום-עליכם", אי צוזאמענהאנג מיט דעם 96יטן יאָרצייט פֿון דעם גרויסן שרייבער.
מ. ריספּלער. האָט געעפנט דעם סימפּאָזיאָן.
אויספיר?עך וועגן דעם לעבן און שאפן פון
. שלום-עליכם האָט גערעדט הבר מ. ליינוואנד
ער האָט געבראכט אינטערעסאנטע שטריכן וועגן דעם ל?עבן פֿון דעם גרויסן שַׁרייבער װעלכער האָט זיין שאפן געווידמעט דעם פּשׁוט; פאלק, וועלכער האָט אין זיינע ווערק סאטיריזירט די יידישע בורזשואזיע, דעם אמעריקאנער לעבנס-שטייגער ואָס איז געבויט אויף בלוטיקער עקפפּלאָאטאציע און האָט געשילדערט די שטרעבונגען פון די פאָלקס-ימאפן פאר 4 בעסער לעבן.
חבר ברוקשטיין האָט גערעדט וועגן שׁלוםעליכעמס דראמאטורגיע. ער שטעלט זיך באזונדעס אָפּ אויף דעם איינאקטער ,מענטשן";
,דער אוצר" און אויף ,טביה דער מילכיקער" אין וועלכע שלום-עליכם באווייזט די פארשוידענע טיפּן פון עקספּלאָאטאציע פון די ארבעטמענטשן, און די אָפּטומיסטישע לעבנס-חכמה פונעם איינפאכן פאָלקס-מענטש.
חבר דר. ערנקראנץ רעדנדיק וועגן פארשיי" דענע אספּעקטן פון קלאסן-קאמף אין די ווערק פון שלום-עליכם, אָנהייבנדיק פון נאיוו; פּראַטעסט פון דער יידענע פון ,גענדז", וװואָס קען ניט ליידן די נגידים----ביז צו די קעמפערהעלדן פונעם ראמאן ,דער שטורם", ואָס זענען מקריב זייער לעבן פאר דער באפרייונג פונעם ארבעטעריקלאס, פארן אָפּשׁאפן די עקס" פּלאָאטאציע פון מענטש דורך מענטש. אלע רעדנער זענען ווארעם אויפגענומען געוואָרן פון דעם 800 קעפּיקן עולם.
די שוישפּילער און שוישפּילערנס פּונעם יידישן מלוכח-טעאטער פון בוקארעשט סאדיגורסקי, עטינגער קאסוואן, קלארא גאָטליב, ווולי ריבער און סארא ווייס האָבן אויפגעפירט 2 בילדער פון דעם ,אוצר". אין א בילד פון טוביה דער מילכיקער". זיי האָבן גנאך געלייענט די 2 דערציילונגען ,אויסגעטרייסלט" און ,ס'א ליגן".
טרויעריקע לאגע פון די יידישע אקטיארן. אין די פארייניקטע-שטאטן
ארבעטלאָזיקייט, פארצווייפלונג, גויט. און אױסזיכטלאָזיקייט, אזא איז די לאגע פון די יידישע טעאטער-אקטואָרן אין אמעריקע. מיט יעדן טאָג ווערט זייער מצב אלץ ערגער. די צוויי שונד-טעאטערס אויף סעקאנד עוועניו
נען בלויז אננאזשירן א קליינע. צאָ? ,סטארן" פון צווישן די הוּנדערטער ארבעטלאָזע יידישע שוישפּילער. אין אזא יידישן קיבוץ וי ניויאָרק מיט העכער צוויי מיליאָן יידן איז נישט פאראן קיין ערנסט יידיש קונסט-טעאטער און יידישע אקטיארן מוזן הונגער|...
צווישן די דאָזיקע שוישְׁפּילֶער, ואס ווארטן אויף ,א טאָג ארבעט" זענען פאראן אזעלכע, װאָס האָבן אמא? ,געברענט א וועלט". זייערע נעמען האָבן געלויכטן מיט ריזיקע עלעקטרישע אותיות, די צייטונגען זענען פו? געווען מיט זייערע רעקלאמעס און בילדער. היינט קאָנט איר זיי טרעפן אין זייער פּראָפאריין זיצן מוטלאָזע אין פארויכערטן?אָקאל און שפּילן אין דאָמינע. אויף זייערע פּנימער זעט זיך זאָרג און אפּאטיע. איינער כאפּט א פארדינסט? אין
איקוףי"-נוקארעשט
א האָטע? בעת א שמחה, א צווייטער מאכט א פּאֶר דאָלאר ביי א חתונה, בר-מצווה א. א. זוֹ.
מענטשן, ואס פארמאָגן א של? מיט טאה לאנט, ואס קאָנען פארשאפן גייסטיקן פארגעניגן הונדערטער טויזנטער מענטשן, מוון פארוואנדלט ווערן אין בדחנים, פּורים-שפּילער און פּאיאצן. קיינער דארף זיי נישט, זיי זענען אויסגעשפּיגענע און איבעריקע.
די לאגע פון די יידישע אקטואָרן אין א" מעריקע איז נאָך פֿראגישער דערמיט, וואָם לויטן יוהן-געזעץ דארף מען זיין באשעפטיסט נישט ווייניקער וי 20 וואָכן אין א יאָר, בכדי צו קאָנען באקומען די נעבעכדיקע ארבעטלאָזע אונטערשטיצונג, און ווו זענען פאראן יידישע אקטיאָרן, װאָס שפּילן אין משך פון יאָר וואָכן? אפילו די ,גליקלעכע", וואָס זענען שוֹין פארבונדן מיט א טעאטער האָבן אויך נישט קיין שום שאנסן צו באקומען די דאָזיקע ,אונ" טערשטיצונג". אזוי ארום איז בי די ארבעטלאָזע יידישע שוישפּילער צוגענומען געוװואָרן די איינציקע מעגלעכקייט פון קאָנען אדורכשטופן אן אָרעם צמצום-לעבן.
און קיין מזרח שיקן זיי שלוחים. היישרעקן פארפּעסטיקטע, אויף זאדישען מוטיקן רעוװואָלט;
נאָר ס'ווייס} ארבעטערדארמייען אומעטום,
מיט יעדן עוישטן מאי נאָך מער,
אָרגאניזירט זונטיק, 29יטן מאי 1952-- 80 ש אָוונט אין גאָרטן פון נאס מירטשעאדוואָדא נר, 5
א קאַנצערט
פון סאָוועטישע, ימל יידישע פאָלקס" און מאסן-לירעה.=: {דער-קאנצערט וועט אויסגעפירט. ווערן. פו נעם פאָלקס-כאָר און אָרקעסטער אוסוף, ייין פ אה ריזשירט פונעם מייפטער שווארצמאן.:
:| אז אונדזער אלעמענס פארייניקט-שווערער קאמף, א"יי און אונדזער שטים, מוז העלפן זיך צעבליען פרילינגריק א די אויסגעבענקטע, אויסגעגארטע שלוםיבלום.
און מע שאצט דאָרט אָפּ א מאָדנע אינווענטאר, די ירושה פון פארקוילט-פארגאזטן דור;
און דער פארקוועי טעאטער אין ניו-יאָרק קאָ