טיזאנער".

10 7 געזאנג פון היינט"

ס'זענען פאראנען שטעט ואס מען טרעט אויף זייערע גאפן מיט א באזונדערן דרך-ארץ, ווו יעדעס ווינקעלע דערמאנט אָן וויכטיקע מאמענטן פון דער געשיכטע, שטעט וועלכע דער­הויבן די רושטאוואניעס פארן נייעם ליכטיקן לעבן, שטענדיק= באזאָרגט נישט צו פארווישן די שפּורן פון דער העלרישער פאן­גאנגענהייט פון קאמף פאר פרייהייט און קן?­טור. אזא מין שטאָט איז יאס. דאָ, האָט דער דיכטער וואסילע אלעקסאנדרי געלייגט די יסודות פונעם רומענישן טעאטער; דאָ, האָט שפּעטער­געבידעוועט דער ווונדערבארער רומענישעב שרייבער יאָן קרעאנגא. אקעגנאיבער דעם רומע­נישן נאציאָנא?-טעאטער איז פאראן א גאָיטן ,פּאָמול וועררע"; דאָ, אין דעם גאָרטן, האָט, צוריוק מיט פד יאָר, אברהם גאָלדפאדען גע­שפּילט צום ערשטן מאָ? טעאטער,

מיר לייענען דעם פּלאקאט: דאָם יירישע מלוכה-טעאטער פון יאס פּרעזענטירט דעם עם­טראדע ספּעקטאקל: ,,געזאנג פון היינט" רע­זשיסירט רחלע העלער-שאפּירא. לאמיר א קוק טון אין דעם גאָרטן, די וויג פונעם יידישן טעאטער. אמת געזאָגט, זעט דער גאָרטן אוים וי א בוייפּלאץ. מע קלאָפּט, מע היבל?ט, מע רעשט. ,מיר האָבן איבערגעמאכט אינגאנצן די בינע,-- דערקלערט אונדז דער סובידירעק­טאר חבר מישקאָוויטש= מיר האָכן זיך נאָך

* באנוצט מיט קלעצלעך פון גאָלדפאדענס בינע

-- גיט ער צו שמייכלענדיק,--- ער האָט גע­לייגט א גוטן יסוך",

ס'ווערן געמאכט די לעצטע צוגרייטונגען צו דער פּרעמיערע וועלכע דארף היינט פארקומען. דער יידישער ארבעטער-עולם האָט. אינגוכן אָנ­געפולט דעם גאָרטן. נישטאָ וי א שפּילקע צו ווארפן. אָט, הייבט זיך אויף דער פארהאנג און סע שטורמען אראָפּ פון דער בינע די קלאנ­גען פון חיים שווארצמאנס ליד ,די שלום-פּאר­

רער עסטראדעיפפּעקטאקל װיל. אויפדריקן, אין לידֶער און טענץ,. די. פרייד ארבעט, פוז אויפבוי, װאָם נייט אין אונדעזר רעפּובליק, ווי? אויסדריקן ידי אנטשלאָסנקייט צו קעמפן קעגן די שונאים פון שלום, קעגן די אמעריקא­נער דזשומע-פאכריקאנטן..און זייערע משרתים בא יע ייא לע א 5

(המשוך)

ביים היינטיקן טאָג, און היינט איז שוין דער ערשטער טאָג סוכות--- קאָן קיינער צום קלֿוו­נעם געטאָ נישט צוקומען.. דער ראיאָן פון טווארדע גאס, איז אזוי ווייט געװאָרן, אזוי, װי אין מיטן זאָלן ליגן אלע ימן פון דע­

. וועלט. קיינער ווייסט נישט, װאָס עס געשעט

מיט די עטלעכע הונדערט מענטשן, װאָס אר­בעטן דאָרט. מען וייסט נאָר צו דערציילן, אז אויסער דעם פערט? ברויט מיט דעם ווא­סערדיקן ביסל גריץ, קאָן מען דאָרט גאָרנישט קריגן צו קויפן. און אוב עמעצער ועט יאָ קריגן א ברייטל, ואס באשטייט מער פון א קילאָגראם לייִם, וי פון מעל, דארף ער דעך­פאר באצאָלן פון 80 ביז 100 זל?אָטעס,

אין גרויסן געטאָ זענען געווען עטלעכע אזעל­כע שאָפּעס. פארשטייט זיך, אז אויך דאָ איז גע­ווען פול מיט פריש-געבוירענע פּראָלעטאריער, די דייטשן האָבן דערווייל געקוקט דערויף דורך די פינגער. אויסער די שאָפּעס האָבן זיי נאך דאָ געהאט צו ,,דערליידיקן" אן ערך פון הונ­דערט און פופציק ,פּריוואטע יידן", אזוי צו זאָגן.

און זיי האָבן דערליידיקט מיט פארשידענע מיטלען און אוָיף פארשידענע אינקוויזיטאָרישע אופנים. ווידער אָפּגעשלאָסענע גאסן, ווירער בלאקירטע הייזער, ביז די באנדיטן זענען אין א שיינעם טאָג געפאלן אויף א נייעם טייון­לאָנישן פּלאן. רי, אָדער יענע גאס, די לינקע זייט, אָדער די רעכטע זייט גאס מוז אָפּגע­רייניקט ווערן פון אלע יירן אין פארלויף פון עטלעכע שעח. ד. ה. אלע יידן מוזן זיך פון דאנען ארויסציען ביז היינט פארנאכט, אָדעך ביז מאָרגן אינדערפרי. דער ערשטער קרבן איז געפאלן דאָס שטיק נאָוואָליפּיע פון קאר­טעליצקע ביז סמאטשע. אויפן דאָזיקן שטח געפינען זיך די ווארשטאטן פון דער פירמע ,שולץ". די דאָזיקע פירמע באשעפטיקט עט­לעכע טויזנט יירישע ארבעטער. די ארבעטער דארפן. וווינען נאָענט פון די ווארשטאטן. דעריבער פוז דאָס גאנצע שטיק נאָװאָפּאָליע אָפּגערײיניקט ווערן פאר די ארבעטער פון שולץ"ס

שאָפּע.

געשען איז דאָס אומגליק שבת(איך געדענק ליידער נישט די דאטע). כאלד אינדערפרי איז די נאס אָפּגעשלאָסן געוואָרן פון ביידע עקן,

צווישן וועלכע סע געפינט זיך אוֹיך די ציונים­טישע קליקע פון ישראל אין שִׁפּיץ מיט בן­גוריונען.

דאָס ערשטע בולר הייסט ,אין פארק פון דער פאבריק", דאָ הערן מיר דאָס ליד ,,ארבעט און אָפּרו? פון שווארצמאן אויף א טעקסט פון אי, קארא, וי אויך דאָס ליד ,,היינטיקע טאטע-מאמע" פון ב. סענאל. די מוטער דען­וועקט איר קינר מיטן ליד ,,דערוואך שוין מיין אוצר" פון סימעלע שניידער, מוזיק פון ה. ריינינגער, סע פאָלגט נאָך א ליד פון ח. שטאָל­פּער ,,מאלקעלע איז גרייט", מוזיק פון ב. סע­אל א יליך פון י.' בערקאָוויטש ,סע בליט מיין לאנד" און א סאוועטיש ליד פון נאָוויקאָוו, ;יוגנט פאָרוױיס!"

אין צווייטן בילך ברענגט אונרז דער קאָ­לעקטיוו פונעם יאסער יידישן מלוכח-טעאטער דאָס לעבן אויפן דאָרף. דאם* ביכר הייסט ,ביי אונדז אין דאָרף". דער גאנ­צער אנסאמבל אינטערפּרעטירט א רומענישן פאָלקסיטאנץ פון דער קימפּולונגער געגנט. און דעם דאָזיקן טאנץ קומט צום אויסדרוק די שנאה פון די ארבעטנדיקע פּויערים קעגן די אויסנוצער פונעם דאָרף וועלכע פּרווון שטערן דעם בוי פון סאָציאליזם אויפן לאנר.

א באזונדערער פארדינסט פונעם אנסאמבל פונעם יאסער יידישן מלוכה-טעאטער איז בלי ספק דער פאקט, װאָס ער האָט אויסגענוצט, אפילו אין א נישט געהעריקער מאָם, דעם יידישן פאָלקלאָר פאר זיין ספּעקטאק?. דאָס דריטע בולד הייסט ,יירישע שמחה". לייבוש לעאָנטין און אָרן סעגאל אינטערפּרעטירן אזיף א געלונגענעם אופן א יידישן טאנץ, רחל?ע הע­לֶער און אָרן מארמאָר זינגען דאָס פאָלקס-ליך בערעלע און פּערעלע". סע. פאָלגט דאָס אלטע פּאלקסיליד ,,ס'האט יזיך מיר די זיפּ צעזיפּט", און א יידישער טאנץ אינטערפּרעטירט פֿונעם גאנצן אנסאמבל.

דאָס פערטע ביולד שפּילט זיך אָפּ אין קלוב פון דער פאבריק. דער גאנצער אנסאמבל זינגט דאָס לוף /אויפבוי" פון ה. ריינינגער אויף א טעקסט פון סימעלע שניידער. זשעני קעסלער זינגט דאָס ליך;ביי דער ארבעט זיץ איך מיר" נאָך וועלכן מיר הערן בארדיטשעווערס ,,דוינע"

חורבן

ס'איז נישט געווען ווו צו לויפן; נישט אריין און נישט ארויס,

מען האָט די מענטשן געהייסן פארלאָזן זייערע וווינונגען און ווו אהינצוטון זיך האָבן זיי נישט געהאט.

ס'איז אומעגלעך איבערצוגעבן אין וועך­טער, דעם גרויל און דעם שויִדערלעכן פּיין, װאָס איז באפאלן די דאָזיקע צום טויט פאר­משפּטע איינוווינער. אין מיטן דער גאס האָבן שפּאצירט עטלעכע דייטשישע רוצחים= מיט רעוואָלווערן און אראפּניקעס-- די הענט א­רויפגעשארצט, אזוי וי די תלינים, ואס דארפן און א מינוט ארום אָפּהאקן זייער קרבן דעם

און איבער די. הייזער, איבער די שטובן, פון וואנען די יידן האָבן זיך אין איין טויט­שרעק געפּרוווט ארויסציען זענען ארומגעלאָפן וי מעשוגענע הינט די אוקראינישע באנדיטן צוזאמען מיט די יידישע אויסווורפן. זיי האָבן אויפגעריסן טירן, צעשמעטערט די צוגעפּאקטע פּאָר קישנס, די וואליזקע, דאָס קופערל. גע­שלעפּט די מענטשן אראָפּ, וי מען שלעפּט פּגרים און געשטעלט זיי פאר די תלינים, װאָס האָבן געטון זייער רעכט: אָדער באלד אויפן אָרט, אָדער מיט א פּאָר שעה שפּעטער אויפן אומשלאג-פּלאץ.

אט דערציילט מיר א יידישער פּאָליציאנט, ואס האלט, אז זיינע הענט האָבן דאָס דאָזיקע בלוט נישט פארגאָסן(מיר ווייסן נאָר עפּעט אנדערש וועגן אים), אז ווען נישט די יירישע פּאָליציי, װאָלט זיך די דייטשן אפילו מיט דער הילף פון די אוקראינער בשום אופן נישט איינגעגעבן אויפצוזוכן, אויסצוגעפינען אזוי פו? יידן.

בלויז די יידישע באנדיטישע פּאָליציי האט געוווסט אלע ערטער, אלע לעכער, ווו יידן האָבן זיך באהאלטן.

אזוי איז אויך געווען אויף נאָוואָליפּיע נאם. זיי האָבן געבראכט זייערע פאךפּייניקטע קרבנות פוֹן אונטער דער ערד אפער, פון הימ? אראָפּ, פון אלע קעלערן, פון אלע דעכער, פון אלע קוימענס. זיי האָבן עס געטון מיט אזא אי­

/איקוףיבלעטער-"

דייטשישעי

און שטאָלפּערס ,,ענטפער אויף בארדיטשעווערם דוינע".

רי שנאה קעגן די ציוניסטישע פארעטער וועלכע פארהאנדלען מיט די נאציסטן פון באָן, ווערט אויסגדריקט אינעם ליד ,,ליאלקעס" פון א. שפּיגלבלאט, רעציטירט פון מארטשעל פונ­קולעסקו און ,,בריוו פון ישרא?" פונעם זעלבן מחבר מיט מוזיק פון מ. פידעל, אינטערפּרע­טירט פון נושא גרופּ.

ס'פאָלגט דאָס פוינפטע בילד ,,אין וועבעריי". דער אנסאמב? אינטערפּרעטירט בערל? שנאבלס וועבער-ליך" מיט מוזיק פון פ. רובינשטיין. דאס זעקסטע בילד איז ,אין קאָאָפּעראטיון". מע זינגט-,,אָט אזוי", מוזיקאלישער אראנזשא­מענט פון חיים שווארצמאן, טעקסט פון יוליאן שווארץ. ס'פאָלגן;ליר וועגן היימלאנד" פון מ. פידעל. דאן ,אז אָנק? סעם" טעקסט פון קארא, לויט אן אלטן פאָלקס-יליד און ,א ליך וועגן מאסקווע" פון קאָוואלענקאָ, מיט מוזיק פון מוראדעלי,

דאָס לעצטע בילד ,דער פעסטיוואל", בא­שטייט פונעם ליד ,,לחיים", טעקסט און מוזיק פון סעגאלאָוויטש און פאָלקסיטענץ. פון סאָ­וועטן-פארבאנד און פון די פעלקער פון די פאָלקס-דעמאָקראטישע לענדער.

בלי ספק איז דער נייער עסטראדע-פפּעק­טאקל א דערגרייכונג. פונעם יידישן מלוכה­טעאטער פון יאס. מיר האָבן שוין דערמאנט אמאָל די גרויסע מעלה פונעם יאסער אנסאמבל: יונגע מענטשן, איבערגעגעבענע דער קונסט פארן פאָלק, באגייסטערטע, מיט גרויסע פּערספּעק­טיוון צו וואקסן. אט דער יונגער אייביג פּרי­לינגדיקער העך פילט זיך בשעת דעם גאג ספּעסטאקל. די באגייסטערטע אקטיאָרן העל אונדז זען אין דער צוקונפט.

כאטש דאָם אין א קאָלעקטיוו פון דראמא­טישע שויִשפּילער, האָבן זי זיך געסטארעט אויסצופירן פארשידענע פאָלקסיטענץ און זיי קענען אפילו פארצייכענען דערפאָלגן אויף דעם דאָזיקן געביט. אזוי למשל איז אויף א געלונ­גענעם אופן אינטערפּרעטירט געוואָרן דער אונ­גארישער פאָלקס-טאנץ פון עטי און אָרן מאר­מאָר, אויך דער ייִדישער פאלקטיטאנץ, אינ­טערפּרעטירט פון ל?, לייבוש און ארן סעגאל, האָט געהאט א גרויפן דעךפאָלג.. אוודאי האָבן

ווארשע

בערגעגעבנקייט און מיט אזא מסירת נפש, אז ס'איז בשום אופן נישט צו פארשטיין, װאָס פאר א ווילדעך דיבוק ס'איז אריין אין די דאָזיקע יונגעלייט, נישט בחינם האָט דער פעלקישער בעאָבאכטער" שפּעטער געשריב}, אז די יידישע פּאָליצײי אין ווארשע האָט גע­ארבעט טאדללאָז.

א וויסטער, פינצטערער לויב, וואָס וועט פארשריבן ווערן מיט בלוטיקע שענדלעכע או­תיות אויפן חשבון פון דער ווארשעווער יידישער קהלה, ווו אין דער שפּיץ איז, נאָך טשערניקאָווס טויט, געשטאנען א קליינקעפּלדיק רשעותדיק זשידעקל, װאָס זיין נאָמען אױז אינזש. מ. לוב­טענבוים. דאָס דאָזיקע אסימילירטע ייד?, איז איין שטיק שלעכטס, ער האָט קיינמאָל נישט געהאט קיין שייכות נישט מיט יידן און נישט מיט יידישקייט, ער איז נאָך מער אונטערטעניק געווען דעם דייטשישן רוצח, וי טשערניקאָוו, ער האָט נאך גיכער אויסגעפירט זיינע בא­פעלן ווו דער געשטאָרבעגער טשערניקאָוו,

דער שווארץ-שבת. אויף נאװאָפּאָליע גאס האָט געדויערט פון אינדערפרי, ביז אויפדעך­נאכט, אן אויפהער, אָן איבערייס. היטלערס הינט האבן אוועקגעלייגט עטלעכע הונדערט מענטשן-= מענער, פרויען און קינדער. די גאס איז איבערגעגאנגען פון אומשולדיק-פאך­גאָסן בלוט, פון ארויסגעזעצטע מארעכן, פון בעטגעוואנט, חפצים אויסגעמישט מיט כפרים, ביכער, חנוכהרלאָמפּן, טליתים, תפילין, פאטאָ­גראפיעס, בילדער, בעטן, פעדערן, טעפּ.- די קעשענעס פון די בלוטיקע הינט זענען איבער­געגאנגען פון געלט, פון טייערע-שטיינער, פון פּערל, פון בריליאנטן, ואס מענטשן האָבן נאָך געהאט און געהאלטן אויף דער לעצטער מינוט,

צענדליקער טויזנטער מענטשן, נאקעטע און באָרוועסע, בארויבטע, קינדער אין די וויגן, קינדער אין קישנס--- שוואנגערע פרויען--­זענען אין יענעם וויסטן שבת ארויסגעפירט געװאָרן פון נאָואָליפּיע אויפן אומשלאנ-פּלאץ, דאָרט זענען ווידער געפאלן הרוגים. א סך האָבן אליין א סוף געמאכט מיט זיך; ווער דורך סם, װוער ס'האָט זיך אויפגעשניטן די

: בֿ |ב'

1 1

ביים יאסער יידישן מלוכה"טעאטער

די טענץ נאָך פעלער מיט וועלכע די חברטע נוצו גרונעא, פאראנטוואָרטלעכע פון קאָרעאָ­גראפיע, וועט זיך דארפן נאָך אסך אָפּגעבן,'

א באדייטנדיקער בלױיז פון ספּעקטאק?, אין די אָרעמקייט און אינהאלט. מיר געפינען נישט אָפּגעשפּיגלט דעם שווונג פונעם סאָציאליסטישן בוי פון אונדזער רעפּובליק. קיין אפּקלאנג אפיל ן פון די ריזיקע קאָנסטרוקציעס.= אין וועלכע ס'נעמט אָנטייל דאָס גאנצע ארבעטנדיקע פאלק פון אונדזער לאנד. סע פעלן אויך לידער וועלכע זאלן מאָביליזירן די אָרנטלעכע יירישע מאסן צו פּראָדוקטיווער ארבעט.

דער יאסער יידישער מלוכה-טעאטער= איז שטענדיק באזאָרגט צו דערציען נייע טאלענטן. ביי דער פּרעזענטירונג פונעם פּראָגראם, האָט נ. בארבאלאטע ארויסגעוויזן טאלענט פון א קאָמיקער, ער ווערט געשטיצט פונעם טעאטער­קאלעקטיוו ער זאָל וואקסן אין קוואליטעט.

מור ווארטן אז דער יאסער יידישער מלוכח­טעאטער זאָל אין די ספּעקטאקלען, װאָס ער גרייט צו, אצינדערט ארויפשטייגן אויף א הע­כערער שטופע פון קונסט. מיר האָבן פארטרויען אין זיינע יונגע כוחות. זיי פארשטייען דֶעם אמתדיקן זין פון די ווערטער ,די קונסט אין

דינסט פון פאָלק". א. שפּיגלבלאט

מעלדונג

די דירעקציע פונעם פּעדאגאָגישן אינסטיטוט-מאקסים גאָרקי", פאקולטעט פאר רוסישער שפּראך. און ליטעראטור, מעלדעט אז די פוג די צו­גרייטונגס-קורסן וועגן די אויפנאם-פרי­פונגעג פארן אוניװערסיטעטס-יאָר 1982/83 װעט פאָרקומען 18-טן יולי ה.*, וועגן אויסקונפט, קען מען זיך ווענדן צום סעקרעטאריאט פונעם אינסטיטוט; בולוואר סקיטו מעגורעאנו נה. 9, טע­לעפאָן 3.16.20.

אהא יע

אָדערן. די איבעריקע זענען פארלאדעוועט גע­װאָרן, אזוי וי הערינג אין די פראכטרוואגאָנען און

--יחרזייייריררייליר,

און אוועקגעשיקט געװאָרן אויף אומקום,

וויסט און אויסגעליידיקט מיט אויסגעהאקטע שויבן, מיט אויפגעריסענע געוועלבער,' מיט צעהאקטע טירן, מיט הרוגים, װואָס האָבן זיך געוואלגערט אין די רינשטאָקן, איז געבליבן די ­נאָװאָפּאָליע גאס. עס זענען נאָך אויך געבליבן מענטשן, װאָס האָבן זיך אזוי. כאהאלטן, אז אפילו די יידישע פּאָלוצייאישע באנדיטן האָבן זי גישט געקאָנט געפינען. זיי זענען ארום פון די לעכער שווארצע, צאפּלענדיקע, אָפּגעריסענע, הונגעריקע. זי זענען געלאָפן איבער די חרוב­געװאָרענע שטיבן--- אפשר איז נאָך עפּעס גע­בליבן פון זיער האָב און גוטס, אפֿשר וועלן זי נאָך קענען עפּעס אָפּראטעווען.'':

ווער מיס א קישן און ווער מיט א קאָלדרע, ווער מיט א ליילעך און ווער מיט א העמד -- זענען די איבערגעבליבענע אנטלאָפן פון נאָוואָליפּיע אין אנדערע גאסן אריין, מיינענ­דיק, אז. דאָרט וועט זיי דאָס אומגליק אפשר אויסמיידן. אין איין בהלח, אין איין שוידער זענען געלאָפן וועגעלעך מיט א ביס? בראָכ­ווארג, ואס דעם אָדער יענעם איז געלונגען אָפּצוראטעווען,

און אזוי וי דורך א כישוףישטעקעלע האָט מען גלייך אויפן אָרט גענומען שטעלן פּלױיטן אויף ביידע עקן נאָואָליפּיע גאס. מען האָט די גאס פארמאכט, אזוי וי א שטייג פאר חיות. אויף די חורבות פוז די ארויסגעטריבענע, דערשאָסענע, דערשלאָגענע אומגעקומענע, יירן וועלן זיך מאָרגן אריינציען אנדערע ייִדן,. װאָס האָבן געהאט דאָס מזל אריינצוקריגן זיך צן שולצן און דער שאָפּע. זיי וועלן זיין פאר­מאכט, מיט א פּלױיט אָפּגעזונדערט פון דער וועלט. קיינער וועט נישט האָבן קיין רעכט אריינצוקומען צו זיי און קיינער פון זיי וועט אויך נישט האָבן קיין רעכט ארויסצוגיין פון אונטערן פּלױיט.

אזוי ארום איז אין געטאָ געשאפן געװאָרן נאָך א געטא. נישט איין געטאָ, נאָר א שפּאָר ביס? אזעלכע געטאָ-אינזלען. װאָרום כמעט אויף יעדער גאס האָט זיך געעפנט א שאָפּע, פון יעדער גאס האָט מען ארויסגעטריבן די ,פּריוואטע יידן" און אריינגעזעצט פּריווילֿע­גירטע, די ארבעטער פון די שאָפּעס, (החשוך קומם)