כא 5 =
,איקוףיבלעטער" י : יי יי א א יי=לעל ער יי יי יי
די בירגער פון דער רומענישער פאָלקס"רעפובליק האָבן רעכט אויף אָפּרו. דאָס רעכט אויף אָפֹרוּ איז געזיכערט דורך פעסטשטעלן דעם פֿ-שעהדיקן. ארבעטס"טאָג, פאר ארבעטער און באאמטע; דורך רעדוצירן דעם פ-שעה-דיקן ארבעטס-טאָג פאר געוויסע פאכן מיט שווערע ארבעטס-באדינגונגען און פאר סעקציעס מיט באזונדערס שווער עארבעטס-באדינגונגען; דורך פעסטשטעלן יערלעכן באצאָלטן אָפּרו פאר אלע ארבעטער און באאמטע; דורך שטעלן צו פארפיגונג פון די ארבעט-מענטשן די אָפּרו הײזער, די סאנאטאָריעס, און די קולטור
אינסטיטוציעס,
(ארט. 78 פון דעם פּראָיעקט פון דער קאָנסטיטוציע פו} דער רומענישער פאָלקס-רעפּובליק)
בריװ פון ארבעטער
ווונדערבאר איז די נאטור פון אונדזער לאנד! אָבער קיינמאָ? אין דער פארגאנגענהייט
האָבן די ארבעטנדיקע נישט געקאָנט געניסן פון אירע נאטור-שיינקייטן. אין דער צייט
ווען די באנקירן און פּריצים האָבן באהערשט אונדזער לאנד, האָבן נאָר די עקספּלאָאטאטאָרן געהאט די מעגלעכקייטן צו באנוצן. די באָדקלימאטישע אָרטשאפטן.
יענע צייטן זענען אָבער אונטערגענאנגען אויף תמיד. נאכן באפרייען אונדזער היימלאנד דורך דער רוטרייכער סאָוועטישער= ארמיי, האָבן די פּארטיי און די רעגירונג געזיכערט די ארבעטימענטשן דאָםס רעכט אויף אֶפּרו. יעדער ארבעטימענטש האָט דאָס רעכט אויף באצאָלטן אורלויב.
פון יאר צו יאָר, ווערן הונרערטער טויזנטער ארבעטימענטשן געשיקט אין די אָפּרו-הייזער פוז די בערג אָדער פון לעבן ים.
דעם זומער רוען זיך אויס אומצאָליקע ארבעטימענטשן אין ד! באָדיקלימאטישע סטא
ציעס. צווישן זיי געפונען זיך אויך יידישע ארבעט-מענטשן, וועלכע געניסן אין א גלייכער מאס פון די רעכט און פרייהייטן װאָס ווערן גענעבן די ארבעט-מענטשן דורך דעם
פֿאָלקסידעמאָקראטישן רעזשים.
אט װאָס עס שרייבט דער ארבעטער יאנקו שאטבערג פון דער טריקאָטאזש-פאבריק ,רעפּובליקא" פון באָטאָשאן, װאָס איז געשיקט געװאָרן אויף אָפּרו-אורלױיב אין סאָוואטא.
/אוך שרייב אייך. פון דער אָרטשאפט סאָוואטא. אין דער צייט פון דעם ברוזשואיפּרי
צישן רעזשים פלעג דא קיינמאָל נישט טרעטן
קיין פום פון אן ארבעטער. וויפ? האָט אָבער געענדערט אונדזער לעבן פון דעם דעמלטיקן לעבן! דא, קיין סאוואטא, בין איך געשיקט געוואָרן א דאנק דער זארג פון דער פּארטיי, כדי צו פארשטארקן- מיינע כוחות. ווען איך ווע? זיך אומקערן אין דער פאבריק װוע? איך ארבעטן מיט נאָך מער באנייס י טערונג".
דער הבר הערמאן טורקו? פונעם יאסער יידישן מלוכהיטעאטער האָט פארבראכט זיין אורלויב אין אן אָפּרוארטשאפט פון לעבן ים. אינעם בריוו װאָס ער האָט געשיקט צו דער רעדאקציע דרוקט ער אויס זיין פרייד װואָס ער קאָן זיך אָפּרוען אין די בעסטע באדינגונגען: ,אויף דער פּלאזשע פון מאמאיא באגעגן איך אומצאָליקע בראנזירטע און פריילעכע ארבעטמענטשן װואָס זענען געקומען זיך אויסרוען א דאנק דער זאָרג פון דער פּארטיי און פון דער
זיך
רעגירונג. אין וועלכן קאפּיטאליסטישן לאנד געניסן די ארבעט-מענטשן פון אזעלכע מעגלעכקייטן? אין קיין איין קאפּיטאליסטיש לאנד נישט...
אינעם בריוו פון חיים טראכטמאן, פּראָפעסאר פון יידישער שפּראך ביי דער עלעמענטארשול נר. 16 פאר יינגלעך פון גאלאץ, ווערט אָנגעוויזן: ,איך בין אויך געשיקט צו פארברענגען. מיין אורלויב אין אן אָפּהו הױיז פון בושטען. כ'האָב דאָ געהאט גוט און גענוגגריק עפן. צו ,אונדזער פארפיגונג זענען געשטעלט געװואָרן: קלובן מיט ביבליאטעקן, ראדיא, שאך א. א. זי"
אָפּשפּיגלענדיק אלע דעראָבערונגען' פונעם ארבעטנדיוקן פאָלק פון= אונדזער היימלאנר פארפעסטיקט דער פּראָיעקט פון דער קאָנסטי
טוציע פון דער ר. פ. ר. אויך דאָס רעכט אויף אִפּרוֹ פו} די ארבעטנדיקע.
ארבעט-ימענטשן אויף אֶפּרוּ און פארק
;װויקטאָריא" פון דער געגנט אראדעא,
די זארג פונעם פאלקס-דעמאקראטישן רעזשים פאר די קינדער
בוסשאָאיא--- א דערפל אין די בוקאָװױינער בערג.. די אלטע וועלדער װאָס רינגלען עס ארום, קוקן אראָפּ פון די בערג וי פארחידושט אין דערפל אריין און הערן יזיך צו צום. מאָדנעם גערויש ואס קומט פון דאָרט. פון וואנען קומען אינדערפרי די קרישטאָלענע קולעכלעך ואס שרייען איבער דעם אינדערפריעדיקן פויגל-צווישטש? וועמענס זענען די הונדערטער פיִנקלענדיקע אייגעלעך װאָס קוקן אזוי אָן א גאנצן טאָג דעם וואלד אז עס בייטן זיך אזש כיי אים די פארבן אין פּנים? פון ווא" גען קומען די לידער ביז שפּעט אין דער נאכט װאָס ל?אָזן דעם וואלד נישט שלאפן)?... -אין בוקשאָאיא האָט דער אונטעריכט-מיניםטעריום איינגעאָרדנט אין די זומער-חדשים א קאָלאניע פאר שו?-קינדער. ס'זענען אהער זיך צוזאמען געקומען מער זי 400 שילערנם פונעם גאנצן, לאנד.
קאטראנדזשיו עקאטערינא איז א בולגאריש
מיידל פון דאָבראָדזשעא. זי לערנט אין קאָנפערוואטאָריום און פּעדאגאָגישער שו? פון קראיאָווא. כמעט אלע אירע חברטעס ווייסן אז זי וויס ווערן א געשולטע זינגערן. ווען מען פרענט זי אויף א שפּאס: ,,װואָס װילסטו ווערן?" לאָזט זי אראָפּ דעם קאָפּ און שִפּילט זיך מיט די צעפּלעך װאָס העננען איר אראָפּ און ענטפערט: ,א זינגערן!" איר חלום קען היינט פאר
קלעכט ווערן, וייל אונדזער מלוכה. זאָרגט פאר דער אנטוויקלונג פון די קינדער. קאטראנדושיו עקאטערינא האָט א כחודער אן ארבעמער אין דער אוזינע ,סטעאוא ראָשיע" פון בוקארעשט װאָס האָט געוואָלט ווערן אינזשינער. ער האָט ארויסגעוויזן פעיקייטן, האָט אים די פאבריק געשיקט אויף דער פאקולטעט. א צווייסער ברודער, איז אפיציר און דער ארמיי פון זונדזער פאָלקסדרעפֿובליק. וועלכער וואָלט נעווען פריער דער גור? פון די דריי קינדער בי א מאמען אן אלמנה,--- אזויווי זייער מאמע איז? זיכער נישט אזעלכער וי איצט!
ייװוין
אזוינע קינדער זענען פַּריער געווען אונטערװאָרפן צו הונגער, נויט און דערנידעריקונג.
ראטמאן פאני איז פונעם מיידל-ליצעום נר. 6--- בוקארעשט. איר פאטער ארבעט אין דער פאבריק ,פלאמורא ראָשיע", איר מוטער איז בעאמטע אין קינאָ-סטודיאָ. ווען די פּריצים און באָיארן האָבן געוועלטיקט אין אונדזער לאנד, איז פאר אן ארבעטער געווען בלויז א חלום אז זיינע קינדער זאָלן לערנען. היינט זענען דאָס רוב שילער קינדער פון ארבעטער און. ארבעטערפפּויערים. פאר די קינדער פון די יידישע ארבעטנדיקע האָט פונקציאָנירט דער טרויעריק-בארימטער ,,נומערום. נולום". היינט, זענען פאר ראָטמאן פאנו--- פּונקט וי פאר אלע קינדער פון די ארבעטנדיקע, אָן שום חילוק פון נאציאָנאליטעט--יאפן די-טויערן פון אלע שולן און די מלוכה זאָרגט פאר גוטע באדינגונגען צום לערנען און פאר אֶפּרוּ,
אין דער קאָלאָניע זענען אויך דאָ 16 שי פון דער יידישער מלוכהשער פּעדאגאָגישער שול פון בוקארעשט.. אָט זענען אונדזערע באקאנטע: סולאמיט ווילנער,. רינדנער סאשא און די ,ריכטערן" קאלמאן באסיע. נאך א יאר ארבעט, געניסן זיי אויך, איניינעם מיט אלע קינדער, פון די שיינקייטן פון אןנדזער לאנד. וי א ברענענדיקער פּאטש אין פּנים די ציונוסטישע אגענטן איז דאָס פאךברודערטע לעבן פון אונדזערע קינדער אוֹנטער דער מוטערלעכער זארג פונעם פאלקס-רעמאָקראטישן רעזשים, אין די קאפּיטאליסטישע לענדער, איינגערעכנט אויך ישראל, נישט נאָר פוז זומער-אפּרופּלעצער פאר די קינדער קען נישט זיין קיין רייד, נאָר אפילן קיין שולן זענען אויך נישט פאראן גענוג. טויזנטער קינדער ווערן געטריבן צו וואגאבאָנדאזש, גנבח, פארברעכנס,--- דורך דער זאָרגלאָזיקייט פון די עקספּלאָאטאטאָרישע הערשער. בשעת. אין ישראל בושעוועט דער ראסן-האס קעגן די אראבישע מאסן און יידיש ווערט פארפאָלנט,
קומט דער פּרְאֶיעקְט פון דער נייער קאָנסטיטוציע פון דער ר. פ. ר, און באשטעטיקט דורך ארטיק? 82 צווישן אנדערע, אזן ,אין רער רומענישער פאָלחס-רעפּובליס ווערט געויז כֶּעוט. פאר: די נאציאַגאלע מיגרערהייטן ראָס רעכט. פריי ויך בו באַופן מיט דער: מוטערשטפראר.. ביכֶער,- צייטונגען און טעאטערס אין רער מוטערישפּראך. יי
בוקשאָאיא איז נישט די איינציקע קאָלאָניע פאר שול-קינדער ביי אונדז אין לאנד. ס'זענען פארא אומצאָליקע אזעלכע אָפּרופּלעצער, װו טויזנטער קינדער פארברענגען די זומערחדשום. זיי באקומען דאָ פינף מאָ? אין טאָג עסן, זיי מאכן אויספלוגן אין די בערג און שטארקן זייערע כוחות פארן קומענדיקן שופֿיאָר. וויסנדיק אז זייערע קינדער זענען באזאָרגט מיט אלעם נויטיקן, קענען די עלטערן בעסער ארבעטן אין די פאבריקן און ווארשטאטן. 4
אין דער זומער-קאָלאָניע פון בוקשאָאיא דערגענצן די שִילֶער זייערע קענטענישן. אין די טעגלעבע פּראָנראמען ווערן איינגעאָרדנט, באגלייך מיט די קולטור-ארטיסטישע מאניפעם
טאציסע, קרייזן פון געאָנראפיע= נאטורוויסנשאפט= און ליטעראטור. ס'ווערן געהאלטן רעפעראטן, די שילער= באטייליקן זיך אין דיסקוסיעט אוון
ס'וועהן אױסגעקלארט פארשידענע פּראָבלעמען. אין די ארטיסטישע נאָכמיטאָגן ווערן געזונגען רומענישע, רוסישע, אונגארישע און יידישע לידער. אונטערן פרייען הימ? זיננען פרייע קונדער לידער פוֹן ארבעט און פרייד. לירער פאר סטאלין דעם באפרייער, דאנקילידער פאר דער פארטיי און פאר דער רעפּוב?יק. און ווען ס'הילכט ארויף דאָס קינדערדליד פאר שלום, ענטפערט דאָס ווידער"קו? פון די וועלדער דריי מאל שלום, און אלץ ארום, דו. גראָזן און די בלעטער אויף. די צווייגן, שעפּטשען דאכט זיך מיט שדש-שלום... שיש-שלום!
י. בערקאָוויטש='
נר. 194
פון דער רומענישער פאלקט-רעפּובליק
ארבעט-מענטשן דיסקוטירן דעם פּראָיעקט פון דער קאָנסטיטוציע
צווישן די איבער 800. ארבעטימענטא װאָס געפונען זיך אין דער סעריע אויף אֶפַּו
פ
0
+-א= 0
אין דאָרנא א דאנק דער מאָטערלעכער הילף מצד. אונרזער פאָלקס-דעמאָקראטישן רעזשים האָב אומצאָליקע ארבעטימענטשן מיט גרוים באגייסטערונג אויפנענומען דעם פּראָיעקט פון דער נייער קאָנסטיטוציע פון אונדזער טייער היימלאנד די ר. ם. ר.
אומעטום האָט מען געקאָנט זען גרופּעס
ארבעטימענטשן מיט די צייטונגען אין וועלכע ס'איו דערשינען דער פּראיעקט פון דער קאָנסטיטוציע, רעדנדיק מיט פרייד און מיט באה גייסטערונג וועגן דעם בילאנץ פון אונדזערע דערפאָלגן אינעם בויען מיט גיכע שריט דעם טאָציואליזם.
יעדער ארבעטימענטש וועט מיט פארמערטן
כוח דערפולן זיין בירגערלעכן חוב און אלע התחיובותן װאָס שטייען פאר יעדן בירגער
פונעם לאנד צו פארפעסטיקן. דעם יסוד פוז אונדזער היימלאגד און ווערן אן אקטיווער פאקטאר אין קאמף פאר שלום.
עס וואקסן די געלט-ביילייגן אין די אָכשכּאָר-קאסעס
א דאנק די באדיננונגען װאָס זענען געשאפן געװואָרן נאך דער געלט-דרעפאָרם, האָבן די ארבעטימעגטשן געקאָגט רעאליזירן וויכטיקע אָפּשפּאָרונגען וועלכע זיי לעגן ביי אין הויז פון אָפּשפּאָרונגען און טשעקן. די צאָל דעפּאָנענטן און די געלט-ביילאגעס וואקסט אומאויפהערלעך. אזוי איז אין חודש ווני ד. י. געוואקסן די ווערט פון די געלט-ביילייגן מיט 482 פּראָצענט לגבי דעם חודש אפּריל און דער סאָלד האָט פארצייכנט אין חודש יוני א וווקס פון 7 פּראָצענט לגבי דעם חודש אפּרי? און 9 פּראָצענט לגבי דעם חורש מאי.
אלע די איבערשטייגונגען באווייזן דעם אוטאויפהערלעכן וווקס פון די פֿארדינסט-מעגלעכקייטן און פון הייבן דעם לעבנסיניווא פֿון דױ ארבעטנדיקע פון אונדזער היימלאנר, טינדיקאלע. גרופּע פון פיאטרא"נעאמץ גרייט זיך צום דריטן לאנד"קאָנקורס
די מיטנלידער פון דער קינסטלערישער נרופּע פון דער פאבריק ,פּאריזער קאָמוגע" פון פּואטראינעאמץ גרייטן זיך פעסט צום דריטן לאנד-קאנקורס פו} די. סינדיקאלע קינסטלערישע גרופּעס. כדי צו פארבעסערן די טעטיקייט, איז די גרופּע צוגעטרעטן צום באנייעך. דעם רעפּערטואר. דער כאָר רעפּעטירט נייע לידער, די דראמ גרופֿע גרייט צו א נייע פּיעסע און די טאנץיגרופּע גרייט צו מערערע רומעגישע און סאוועטישע טענץ. ײל ארטיסטישע גרופץ פון דאָראָהױער איקוף באטייליקט זיך מיט א קינסטלערישן
פּראָגראם ביים אראָפּנעמען די תבואה
צווישן די אומצאָליקע ארבעטער פון דאָראהוי װאָס זענען ארױיסגעפאָרן אין דאָרף יעזער, דאָראהויער ראיאָן--- האָבן זיך אויך געפינען די עקיפּעס פונעם דאָראָהויער ,,איקוף" און פונעם קולטור-היים וועלכע האָבן
אויפנעפירט, אין דער ארבעטיפויזע אויפן פעלד, געלונגענע קינסטלערישע פּראָגראמען פון אָרקעסטער, סאָלא-געזאנג,= רעציטאציעס
און פאלקס"יטענץ.
דער דאָזיקער אויפטריט, האָט גאר ווארעם באגייסטערט די אָנוועזנדיקע ארבעטער און ארבעטעריפּֿויערים, און בייגעשטייערט צוּם פארשטארקן די אליאנס צווישן די ארבעטנ-דיקע פון שטאט און דאָרף.
קאָרעספּ. ה. רייבער
הערט די ראדיאָיעמיסיעס || אין יידישער שפּראך יעדן דיגסטיק, דאָגערשטיק און שבת פון א זייגער 21.80 בין 22
40
5: