נר. 196:
צווישן די באדייטנדיקפּטע רעזולטאטן וועלכע דאָס ארבעטנדיקע פאָלק האָט דערגרייכט אונטער דער אָנפירונג פון דער רומענישער ארױבעטער-פּארטיי, אויפן וועג פֿון בויען דעם סאָציא" לוזם, ציילן זיך אויך די דעראָבערונגען אויפן געביט פון דער קולטור-רעוואָלוציע. פאָלגנדיק די קלאסיקער פונעם מארקסיזטלעניניזם וועלכע לערנען אונדז, אז דער מענטש פון דער סאָציאליסטישער געזעלשאפט איז קוה דם כ? א מענטש פון א הויכער קולטור און אז דער סאָציאליזם הויבט אָ} דארט ווו מיליאָנען מענטשן האָבן זיך אָנגעאייגנט די קולטור און וויסנשאפט, פירט אונדזער פּארטיי א פּאָליטיק פון פארברייטערן די לערן-מעגלעכקייטן פאר די ברייטע פאָלקס-מאסן און גיט א באזונדערער אויפמערקזאמקייט דער אנטוויקלונג פון דער וויסנשאפט, קולטור און קונסט. אזוי ארום, זענען אין די עטלעכע יאָר זייט אונדזער באפרייונג א דאנק דער סאָועמישער ארמיי, דורכגעפירט געװאָרן. גרויסע רעפאָרמען אויפן אונטעריכטפסיגעביט, די אקא" דעמיע איז פארוואנדלט געוװואָרן פון א פּוֹצישער אינסטיטוציע צו וועלכער די פאָלקס-יעלעמענטן האָבן נישט געהאט קיין צוטריט, אין אן אינסטיטוציע לטובת דעם פאָלק אין וועלכער די וויסֿנשאפט ווערט פארבונדן מיט דער פּראקטיק און די מיטארבעט צווישן די וויסנשאפּטלער,= אינזשינערן, טעכניקער און פֿאָרגעשריטענע ארבעטער, גיט די בעסטע רעזולטאטן. די ליטעראטור און קונסט געניסט פון דער ברייטער שטיצע מצד דער מלוכה. נאָר אין יאָר 1980--- 1981 זענען געדרוקט געװאָרן 8 מיליאָן ביכער. פון די פור מיליאָ} אנאלפאבעטן מיט וועלכע די רומענישע פּריצים האָבן זיך בארימט פאר זייערע אמעריקאנער און ענגלישע באלעבאטים, זענען בלויז געבליבן אין יאָר 1981, 1.091.694 ביי די אלפאבעטיזירונגס-קורסן פונעם לערן-יאָר 32 1981 לערנען 690,000 מענטשן. יעדעם { יאָר וואקסט די צאָ? אינטעלעקטועלע אויף אלע געביטן פון צווישן די ארבעט-ימענטשן וועלכע זענען דורך דער זאָרג פון דער מלוכה געשיקט געװאָרן לערנען אין די העכערע שולן. אונטער דער אָנפירונג פוֹן דער רומענישער ארבעטעריפּארטיי, וועלכע פארווירקלעכט געטרוי דעם לעניניסטיש-סטאליניסטישן פּרינציפּ פון גלייכבארעכטיקונג פאר אלע נאציאָנאליטעטן, פארזיכערט די פאָלקס-ידעמאָקראטישע מלוכה דעם. לימוד אין דער מוטערישפּראך פאר די נאציאָנאלע מינדערהייטן. אין דער רומענישער פאָלקסירעפּובליק פונקציאָנירן אחוץ די שולן מיט רומעניש אלס אונטעריכט-שפּראך, אויך עלעמענטארע און מיט? שולן אין פיפצן שפּראכן פון די נאציאָנאלע מינדערהייטן. פאר דער מאגיארישער באפעלקערונג, די גרעסטע אין דער צאָל פון נאציאָנאלע מינדערהייטן פון אונדזער לאנד, זענען געשאפן געוואָרן הונדערטער עלעמענטאר-שולן,. צענדליקער. מיט?שולן און 16 פאקולטעטן מיט אוננאריש אלס אונטעריכט-שפּראך. די דאָזיקע גלייכבארעכטוקונג איז א ווירקלעכקייט אויף אלע געביטן. אינעם פּראֵיעקט פון דער נייער קאָנסטיטוציע ווערט געזאָנט אין ארט. 892: ,,אין דער רומעגישער פאָלקס-רעפּובליק ווערט געזיכערט פאר די נאציאָנאלע מינדערחייטן דאָס רעכט פריי זיך צו באנוצן מיט דער מוטער-שפּראך, דער לומוד פון אלע גראדן אין דער מוטעררישפּראך, ביכער, צייטונגען און טעאטערס אין דער מוֹטערישפּראך".: די יידישע ארבעט-מענטשן וועלכע האָבן פריער געליטן א דאָפּלטע אונטערדריקונג, אלס ארבעטימענטשן און אלס יידן, געניסן היינט אין דער פולֶער מאָס פון דער גערעכטער פּאָליטיק פונעם פאָלקס-דעמאָקראטישן רעזשים, און האָבן די מעגלעכקייט זיך צו. באטייליקן אין אלע געביטן פון געזעלשאפטלעכער טעטוקייט אין אונדזער לאנד װאָס בויט דעם סאָציאליזם, אחוץ די דריי יידישע עלעמענטארה מלוכה-שולן= פון- בּוקארעשט,+ יא און טימישאָארא און די פּעדאגאָגישע. יידושע מלוכה-שו?,= ווערן: איבערגעגעבן שעהן פון יִידִיש אויך אין די שולן { מעניש אלס אונטעריכט-שפּראך. דער מלוכהפארלאג ניט ארויס די נויטיקע שו?-ביכער אויף די שפּעזן פון דער מלוכה. דער מלוכהפארלאג פאר ליטעראטור און קונסט, דריקט די שאפונגען פון די יידישע שרייבער וועלכע האבן היינט די זעלבע רעכט מיט אלע שרייבער פון דער רומענישער פאָלקסירעפּובליק, מיטגלידער אינעם שרייכער-פארבאנד פון דער ר. ם. ר.
8,
{איקוףיבלֿעטער": ר 106.= יי יי יי ר יי יי יי יי= ואיקומיפלעטער'-----יישייייייייייאייישיייייייע אטעששישייויעיייעעיייייי יי יוליע
די זאָרג פונעם פאלקסידעמאקראטישן רעזשים פאר דער קולטור פונעם פאָלק
ס'זענען דערשינען אין מלוכה-פארלא?: ,נאכטשיכט" פּיעסע פון י.?. ברוקשטיין; ,,ליכט אין אונדזער?עבן" לידער פון ה. א. שטאָלפּער; ,לעבן דער ברעטעריזעג" ראָמאן פון דוד רובין; ,זוילן" פּאֶעם פון ייד? וויידנפעלד. אין גיכן וועט דערשיינען א בוך לידער פון א. שִׁפּיג?" בלאט.
דאָס יידישע טעאטער, ואס פלעג אמאָל אי רומפאָרן אויף דער פּראָװיִנץ מיט די ,, דעקאָרן" אין א רענצ? און די בעלי-חובות פלעגן נאָבפאָרן דער ,טרותּע" כדי איינצוקאפירן דאָס געליגענע געלט פארן עסן און פארן. שלאָפן, איז היינט איינגעארדנט אלס א אינסטיטוציע פאר וועלכער 8'זאָרגט די מלוכה פּֿונקט ווי פאר אלע קונסט-אינסטיטוציעס. פון. אונדוער לאנד. ס'פונקציאָניר} בי אונדז אין לאנד צוןיו יידישע מלוכה-טעאטערס, אין יאס און אין בוקארעשט, און זייער טעטיקייט איז ווארעם אָפּגעשאצט מצד די יידישע מאסן וועלכע באז זוכז די ספּעקטאקלען. אין די צוויי יאָר אקטיוויטעט פונעם יאסער יידישן מלוכה-טעאטער, האָבן 112.000 צושויער באזוכט די 405 ספּעקטאקלען וואָס זענען פֿאָרגעשטעלט געוואָרן. 4700 יידישע ארבעטימענטשן האָבן באזוכט די פֿארשטעלונגען וואָס זענען געגעבן געואָרן אין טורנע אויף דער פּראָווינץ און 13.000 קינדער האָבן באזוכט די פּֿופּן-ספּעקטאקלען. נישט קלענער איז דער דערפאָלג פונעם בוקארעשטער יידישן מלוכה-טעאטער. דריי מאָ? אי} דער װאָך ווערן איבערגעגעכן יידישע זענדונגען אין ראדיאָ.
די קולטור-אקטיוויטעט פון די יירישע דעמאָקראטישע קאָמיטעטן און פונעם ,,איקוה" אין בוקארעשט און איבערן לאנד אנטוויקלט זיך מיט דער פולער שטיצע פון דער מלוכה, באגלייך מיט דער פּרעסע אין אלע שפּראכן פון די נאציאָנאלע מינדערהייטן, דערשיינען אויך פאר דער יידישער באפעלקערונג צייטונגען אויף רומעניש, אונגאריש און יידיש.
ווען און ווו געניסט א נאציאנאלע מינדערהייט אין א קאפּיטאליסטיש לאנד פון אזעלכע רעכטן וי זי געניסט אין א פאָלקס-דעמאָקראטישן רעזשום. ווי. בוי. אונהז?-אין שוט קאפּיטאליסטיש לאנד! די אמעריקאנער פֿאשיסטן, ואס זענען ביי' דער אָנפורונג פון די פארייניקטע שטאטן, זענען אין דער מיינונג פון זייער פאָרגענגער גערינג און זיי דערזעצן אויך די קולטור מיט רעוואָלװוערס און קאנאָנען. אין די פארייניקטע שטאטן, צוליב. דעם באוואָפנונגס-געיעג, איז פארלאָזט די פראגע פון קולטורעלער אנטוויקלונג און דער לימודיצושטאנד איז א. טרויעריקער. 4.000.000 קינדער קענען נישט לערנען אין די שולן צוליב דעם מאנגל פון שול-לאָקאלן. ,,מיר האָבן 20.000.000 אמעריקאנער אנאלפאבעטן"--- באקלאָגט זיך די אמעריקאנער צייטשריפט ,,שאָ? ליף". דער פּרעזידענט פון דער אוניווערזיטעט פון טעמפּאָקאליפאָרניא, פּ. ק. נאנסע דערקלערט: ,איך פארשטיי צוזאמענצורופן די סטודענטן קודם צו די רעליניעזע פארזאמלונגען, דערנאָך אויפן ציליפלאץ. איך האלט, אז מיר דארפן זיך
צוגרייטן צום געשלעג לוט די געזעצן פון דער דזשונגל און מיר דארפן זיך אָנאיינענען די וויסנשאפט צו הרגענען".
אין יאפּאן זענען פאראן מער וי א מיליאָן קינדער אין שול-עלטער װאָס גייען נישט אין קיין שו?ן. אין אינדיע איז אכציק פּראָצענט פון דער באפעלקערונג אנאלפאבעטן.
אין דער מדינת ישראל, ווו די הערשער סטארען זיך אָפּצוקאָפּירן דעם אמעריקאנער?עד
בנס-שטייגער, ווערט אויך נישט געזאָרגט פארי
דער קולטור פונעם פאָלק. אין יאָר 1981, צולוב דעם מאנגל? אין געביידעס פאר שולן דורך דער זאָרגלאָזיקייט פון דער רעגירונג, זענען פערציק טויזנט קינדער נישט געגאן אין קיין שולן. אין ת?יאביב אליין, זענען ארויסגעבליבן מער וי צען טויזנט קינדער פון די שׁוֹלן.
די זאָרגלאָזיקײיט פארן פאָלק איז ענג פארבּינען מיט א פּאָליטיק פון ראסן-האס און דיסקרימינאציע קעגן די אראבער.
פאר די באדערפענישן פון די אראבישע דערפער, איז צוגעטיילט געװאָרן אינעם בוד" זשעט פונעם אגריקו?טור-מיניסטעריום 0 לירעס, בעת אויף צו דרעסירן די פּאָז לוציי-הינט--- איז צוגעטיילט געוואָרן 9000 לורעס. כאטש די אראבער זענען 11 פּראֵ" צענט פון דער באפעלקערונג פונעם לאנד, איז צוגעטיילט געװאָרן פארן אונטעריכט פון דער אראבישער באפעלקערונג--- נאָר 4 פּראָצענט פון די בודזשעט-אויסגאבן פונעם אונטעריכטסמיניסטעריום.
צוקוקנדיק מיט די אייגענע אויגן דעם שנעלן בארג-אראָפּ פון זייער צעפוילטער געגנסטערדעמאָקראטיע, ווערן די אמעריקאנער אימפּעריאליסטן נאך מער פארווילדעוועט ווען זיי הערן פון די ווונדערבארע דערגרייכונגען פון אונדזער ארבעטנדיקן פאָלק.
וי גוט ס'האָבן זיך געפילט אמעריקאנער און ענגלישע מאָנאָפּאָליסטן ווען זיי זענען געווען די באלעבאטים איבער אונדזערע אוצ-ות פונעם?אנך און די היסטאָרישע פּארטייען האָבן אָפּגעהיט, ווי געטרייע הינט, אז דאָס פאלק זאָ? בלייבֿן אין פינצטערניש און אומוויסן! וי נוט האָבן זיך געפיל?ט די הערן פילדערמאן און אוישניט ווען יעדע נאציאנאלע דיווערסיע פלעג. פאר זיי ברענגען נייע און גרעסערע רווחים אין די בשותפותדיקע געשעפטן מיט די רומענישע פּריצים!
וויאזוי זאָלן זי האבן רו, ווען אין דעם לאגד אין וועלכן זיי האָבן אמאָ? געדרייט מיט דער בייטש און געלאכט זיך אין די פויסטן ווען דאָס פֿאָלק האָט געבלוטיקט, קומען פאָר אזעלכע פארענדערונגען אויפן עקאָנאָמישן און קו?טורעלן געביט? אָנשטאט ראסיאלע געזעצן, װאָס זיי פלעגן ארויפלאָזן, דערשיינען טאָנטעגלעך נייע העראָישע אויפטוען וועלכע שמו; דן אויס די אייביקע פריינטשאפט צווישן רומענישן פאָלק מיט די מיטלעבנדיקע נאציאָנאליטעטן.
אָנװוענדנדיק די לערעס און דערפארונגען פונעם סאָוועטן-פארכאנד, אונדזער רעטער און באפרייער, עפֿנט די רומענישע ארבעטעריפֿארטיי פארן פאלק אלע קוואלן פון דער קולטור און וויסנשאפט און פירט אָן ראָס פאלק אויפן לוכטיקן וועג פון סאָציאליזם און שלום.
ה, א. שטאָלפּער
קינדעריאָרן, איך האָב קיינמאָל איער זיסן טעם געפילט,
כ'האָב אין פּאָרעך פון די נאסן
און אין ב?אטעס, אייך פארשפּילט.
קינדעריאָרן, קינדעריאָר},
ס'האָט קיי} פרייד אין אייך נעבליצט און קיין פליג? פון געזעצן
האט אייך קיינמאָ? נישט באשיצט.
כ'האָב געהלומט זיין א בעקער אין דעם חושך פון מיין נויט, וויי? דער חלום פלעג מיר פלעכטן קוילעטשן און באקן ברויט.
שלעכטס קאָן אָבער?אנג ניט לעבן, אייביק. שרעקן קאָן קיין שרעק,
און געזעצן ווערן פֹּסול
ווען זיי צאָלן נאָר מיט שלעק!
פון דעם שטויב און בלאָטע האָט מיך די פארטיי ארויסגעשלעפּט,
און מיט צוויט פון נייעם לעבן
מיר מיין מיר געעפנט טיר און טויער וי אמאָ? אין חלום-לאנד,
ביי דער קערנעצע פון וויסן מיר געשטילט מיין יונגן בראנד.
כ'בין א בעקער ניט געװאָרן
-- באטש ס'איז גוט א בעקער זיין--כ'בין א של?אָסער--- אוז מיין ארבעט באקט מיר בולקעס, ניסט מיר וויין.
כ'וויל א ש?אָגלער אָבער ווער}, אויפדריקן מיין ים פין דאנק פאר דער נייער קאָנסטיטוציע, פאר מיין לעבנס שענסט' געשאנק
װאָס פארזיכערט היינט מיין מאָרגן! לעבעדיק איז היינט מיין רעכט, רעכט אויף ארבעט און אויף אֶפּרוֹ, רעכט פוז אויפגעלעבטע קנעכט.
איבער אלע ווייטסטע אוצרות
פונעם היימלאנד, אויף דער ערד,
איז באלבאָס היינט דער וואָס אייביק האָט זי מִיט זיין שווייס גענערט.
ס'ווערט באלוינט מיט נייע פריידן יעדע פּרי פון דער מי,
און פארזאָרגט די נרויע עלטער איז מיט גליקלעך מילדער רוֹ.
יעדעם רעכט קומט דרייסט פארצייכנען נאָר א טיי? פוֹן אונדזער זיג,
און דער שליס? פון דער ארבעט
עפנט טויערן פון גליק!
אלע רעכט זענען היינט מיינע, דיינע, אונדזערע אליין;-.
רעכט, וואָס וועלן אייביק בליען, קייִנמאָ? וויאנען, ניט פארגיין!
ס'ליגט דאָס רעכט אויף אונדזער צוקונפט צייטיק. שוין אין אונדזערע הענט,
און דער גאנג פאָרױיס--- אלץ העכער, איז אליין אין אונדז נגעווענדט!
ווונטשט-יזשע מזליטוב דורך ארבעט, דריקט דורך ארבעט אויס דעם דאנק פאר דער נייער קאָנסטיטוציע,
פאר דעם לעבנס שענסט' געשאנק!
דאס שענסטע געשאנק
ווננט אויפגעלעבט.
די אקטאָרן פונעם בוקארעשטער יידישן מלוכה-טעאטער האָבן אוינגעגונען ני2 נוײ ר דעם כּואָעקט. פון דער נייער קאָנכטיכוציע,
מוט רו.
די טעג איז פאָרגעקומען ביים בוקארעשטער יידישן מלוכה-טעאטער א זיצונג פון דער סונדיקאלער נרופּע אין וועלכע ראמען ס'איז דיסקוטירט געוװאָרן דער פּראָיעקט פון דער נייער קאָנסטיטוציע פון. דער ר.פ.ר.
דער שוישפּילער מאנאָ רימּעל, האָט געמאכט א פוגעסטיוון פארגלייך צווישן דעם לעבן פון
אמאָל אין דעם היינטיקן לעבן פונעם יידישן.
אקטיאָר, ווייזנדיס די ווונדערבארע?עבנסיבאדינגונגען און פּראָפּעסיאָגעלער אנטוויקלונג װאָס זענען פארזיכערט אין אונדזער היימלאנר פאר. די קינסטלער אָ}. אונטערשיר. פון זייער נאציאָנאליטעט. י:
{ די שוישפּילערין. סיידי גליק, האָט אי איר רעדע, דעמאסקירט די פּרווון פון די ציוניסטישע נאציאָנאליסטן אָפּצורייסן די יידישע אקטיאָרן פון די יידישע ארבעטער-מאסן פון אוג ידזער היימלאנד. ,דער פּראָיעקט פון דער קאָנסטיטוציע--- האָט זי געזאָגֿט-- וועלכער פאר
צויכנט אז אין אונדזער היימלאנד ווערט פאר.
די נאציאָנאלע מינדערהייטן געזיכערט דאָס
פרייע באנוצן פון דער מוטער-שפּראך, שולן, צייטונגען און טעאטערס אויף דער מוטערשפּראך א.א.וו.--- דערווייזט וי געמיין עס איז די ציוניסטישע פּראָפּאגאנדע וועלכע האָט פארשפּרייט דעם. ליגן אז אין אונדזער היימלאנד האָט נישט די יידישע ארבעטער-יבאפעלקערונג קיין מעגלעכקייטן קולטורעלער אנטוויקלונג אין דער מוטער-שפּראך.
חבר שווארץ יוליאן, האָט געוויזן אז געניסנדיק פונעם רעכט אויף אֶפּרוֹ--- אזויווי ס'איז. פארשריבן אין ארטיק? 78 פונעם קאָנסטיטוציע-פּראָיעקט,--- האָט ער פארבראכט א'. ווונדערבארע וואקאנץ אין א אָרטשאפט אױפֿן.
ברעג ים. דאָרטן,. אויף דער סטאציע-- האָט 2
ער געזאָגט--- האָבן מיר, יידישע אקטיאָרן, זייער אָפט געזונגען יידישע לידער; אסך ארבעטימענטשן פון פארשידענע נאציאנאליטעטן פלעגן זיך פארזאמלען גרופּעסדווייס ארום אונדז, אויסהערנדיק אונדז מיט ליבע און אינטערעס און. מאָנענדיק מור זאָלן נאָך זינגען.
באציענדיק זיך אויפז לעבן פו? מיט פּערסי
פּעקטיוון פון די אקטיאָרן פון דער ר. פ. ר., האָט די אקטריסע סאָניא גורמאן געוויזן וי גרויס עס זענען די ליידן פון די אקטיאָרן פונעם קאפֿיטאליסטישן ישרא?. ,די ווייניק יירישע| אקטואָרן װאָס האָבן אהין עמיגרירט-- האָט די ח'טע גורמאן געזאָנט--- האָבן, דורך פאר- ביטערטע בריוו, באשריבן זייער שווער לעבן און די אומענלעכקייט צו נעפונען ארבֿעט. זיי דריקן אויס זייער חרטה װאָס זיי האָבן פא-לאָזט אונדזער היימלאנד און זויער ווונטש זיך אומצוקערן".
חבר סעקלער מאוריטשיו, האָט זיך אין זיין ירעדע אָפּגעשטעלט אויפן פאקט אז די אקטי
אָרן, פּֿונקט וי די ארבעט-ימענטשן, דארפן שטודירן מיט אויפמערקזאמקייט די קאָנסטיטוציע.
עס האָבן נאָך גענומען דְאָס װאָרט
די ח'טעס: שרה ווייס, דינא קעניג, ח' שטאָל?פּער הערמאן א. א., פון וועלכע אייניקע האבן געמאכט פאָרשלאגן אין פארבינדונג מיטן פּראָיעקט פון דער נייער קאָנסטיטוציע.