זייט 2

רעכט אויפ אָפּרו

לויטג ארטיק? 78 פונעם קאָנסטיטו­ציעיפּראָיעקט פונ דער ר. פ. ר., האָבג די בירנער פונ דער ר. פ. ר. רעכט אוים אֲפּרוֹ: ,דורכ פעסטשטעלנ יערלעכג בא" צאָלטג אֶפּרוּ פאר אלע ארבעטער אוג באאמטג; דורכ שטעלג צו פארפיגונג פוג די ארבעטימענטשג די אָפּרו-היזער, די סאנאטאָריעס אונ די קולטור-אינסטי­טוציעס".=

די קאָנסטיטוציעס פונעם אָליגארכישכ רומעניע, האָבג אויכ פארשריבג אזעלכע רעכט פאר ארבעטימענטשג, אָבער איג דער ווירקלעכקייט האָבג די ארבעטער אוג באלמעל?אָכעס נאָר געהאט פליכטג. איינע פוג די פליכטג איז געווענ--- איינ­צוצאָלנ(כוצ אנדערע שטייערנ) א גאנצ פֿעבג איג דער קראנקנ-קאסע(, קאָרפּאָ ראציע" האָט עס געהייסג). דערפאר... זענעג די שפּיטאָלג, סאנאטאָריעס אוֹג קור-ערטער געוועג צוגענגלעכ נאָר פאר גבירים, פאר עקפפּלאָאטאטאָרג.

אייניקע ביישפּילג וועלכע מיר וועלג רא ברענגעג, וועלג בוילעט אילוסטרירג די בֿאציונג צוט מענטשנ אינ רומעניע איג די צייטג פוג דער קאפּיטאליסטישער הערשאפט.

די אלטע קעניגג עליזאבעטא, איז געד וועג א זייער ,בארעמהערציקע", האָט זי אינ נאָמעג פוג איר ,בארעמהערציקייט" געגרינדעט א געזעלשאפט ,צאר באלע באיט"(באקאנט אונטער= די ראשיי­טייוועס.4.2.5) וועלכע האָט, צווישג אנדערע, באדארפט שיצנ די ראסער הינט אוג די בידנע ,ראבטשיקעס"--­אויסהארגענעג. דאָס, ואָס נויגייע ,הינט" לעכקייט". וואָם אָנבאטרעפט ,,מענטש­לעכקייט", איז דאָס קור-פּלאצ ואס האָט געטראָנג דער דאָזיקער קעניגנס צונאָ­מענ ,,קארמעג סילווא", געוועג א קור­לאצ פאר בורזשויעג אוג עקפפּלאָאטא­טאָרנ.

היינט טראָגט דאָס דאָזיקע קוריפּלאצ דעט שיינעט נאָמעג פונעם טראגיש-יאומ­געקומענעם העלר ,וואסילע ראָאיטע" אוג איז א היילונגםה אונ אפּרו-פּלאצ פאר די יעניקע פאר וועלכע ער האָט זייג יונג לעבג געאָפּפערט.

אונ אזוי זענעג היינט צו טאָג, אלע קוריפּלעצער מיט זייערע מינעראלע הייז פֿוננם-וואסערג, מיט די האָטעלג, רעס­טאוראנטנ, ווילעם אוגנ פאָלקסיקיסג--­

הערט

איג דינסט פונעט ארבעטער-יפאָלק.

סינאיא--- איינע פונ די שענסטע קלימאטערישע אָרטשאפטג פונ אונדזער לאנד, א װונדער-ישטאָט װאָס מאכט שאָז לעמ צווישג ווינטער אוג זומער, איז פוג טאָמיד אֶל געוועג דער סימבאָל פונ פאר­שווענדונג אוג אויסגעלאפנקייט. דערפאר װאָס איר לופט איז פֿארפּעסטעט געוואָרג טוג באנקירנ, גוטבאזיצער,. פאברי-, קאנטג אונ גלאט עקסקראָקג, שווינדלער אונ זוינעס וועלכע פַלענג זי פארפלייצג אוג זיכ דאָרטג גע?אָזט ווילגייג. איג דעם דאָרטיקג ,קאסינא" איז געגאנגעג א שייז דעמ-טאנצ פוג שווערע מיליאָנעג אָרוט די שפּילג פוג: שמענידע-פער, באקארא, רולעטע אוג אנדערע אזעלכע ראפינירטע שפּילג..

היינט איז דער אױיבנ-דערמאנטער ,,קאסינאָ" פארוואנדלט געװואָרג אי א פּרעכטיקער קינדער-היים. ווו קינדער שפּילג זייערע איינענע, אומשולדיקע ריינע קינדער-שפּילג.

איג סינאיא איז אויכ פאראג א קרעה אציע-הויז פאר שרייבער, אונטער דער האזשנאָכע= פונעם= שרייבער-פארבאנר פונידער ר.ים.יר.

פאר דער כאפעלקערונג װאָס בלייבט איג שטאָט, זענעג פאראג שטראנדג. די שטראנדג זענעג פארזאָרגט מיט אלע באר

קוועמלעכקייטג וי ראדיא, ספּאָרט­פּלעצער, בופעטג א. א. וו. באזונדערס איינדרוקספו? זענענ די

שטראנהג, וואָס זענענ געמאכט געוואָרג אי פארשידענע קווארטאלג פוג בוקאה רעשט, פאר די קינדער- פוג ארבעד טער וועלֿבע פלעגג זיב אינ יענע ,נוטע" צייטג וואלנערג אויפ די מיסטנ, הייגט פּלֿיאָסקעג זי זיכ א גאנצנ טאָג אינ ווא סער, בעייס זייערע קלענערע ברידערלעב אונג שוועסטערלעל וווינעג אינ. די קיב", דער-חיימעג, בעייס זייערע עלטערנ זענעב פארנומעג אינ די אוזינעם, פאבריקב אוג ווארשטאטנ.

דאָס אלצ ווערט געטוג דערפאר, ווייל אונדזער פאָלקס-דעמאָקראטישער רעד זשוט נייט אויפ די ווענג פונעם גרויסג סטאליג, אונ זייג זאָגג ,דער מענטש איז דאָס ווערטפולסטע קאפּיטאל", ווערט אָפּגעהיט וי א הייליק געבאָט.

שינ-רייש

/--------------יין

טפאנ יי יי יי יי אאמ

די

ראדיאָ-עמיסיעס

אינ יידישער שפּראכ אויפ

וועלֿנ-לענג 95--*32--487

יעדג דינסטיק,!דאָנערשטיק אוז שאבעס פונ א זיינער 21.80 ביז 22 :0:0 גאט ,יביי יי טי

{איקופ-בלעטער"

זוים 0== יי יי ר וי יי יי יי יי יי יי יי יי יי יי יי אוויי יי ייו

דער כּראָיעקט פוג דער נייער קאָנסטיטוציע

אינעט פּראָיעקט פוג דער גייער קאָנסטו­מוציע װאָס די פּארטיי אוג רעגירונג הא" בנ פאָרגעלייגט פארג ארבעטנדיקנ פאָלק, זענעג צווישג אנדערע אויכ די דריי וויכטיקע פּונקטג: רעכט אוים ארבעט, רעכט אויפ אֶפּרוֹ, אוג רעכט אוים לער"; נענ, אֶג אונטערשיד פונ נאציאָנאליטעט, ראסע אונ געשלעכט.

וי גליקלעם איז די היינטיקע יוגנט וועלכע קעג לערנעג, אויסבילדג אירע טאה לענטג, אוג באקומעג נאָכ בורסעס פוג דער מעלוכע. זיי האָבג א היינט אוג האָבג א צוקונפט.

איג די קאפּיטאליסטישע לענדער ווערג די יוננטלעכע עקספּ?אָאטירט אונ האָבג נישט די מעגלעכקייט צו לערנעג אוג א­סאכ פונ זי וואלגערג זיכ אויפ די גאסנ.

אוכ וויים װאָס ס'באטייט צו האָבנ די מעגלעכקייט צומ לערנענ. איכ האָב געז ארבעט אינ א פאבריק אונ פונ מייג קלוי­נעם לויג האָב איכ געמוזט צאָלנ, קעדיי צו קענעגנ לערנעגֿ.

היינט זינג אי אוים= מאמע-לאשג אויפ פארשידענע בינעס, אונ די ארבעט­מענטשנ הערג אויס זייער כאווערטע מיט פארגעניגג.. דאָס פארשאפט. מיר פי? פרייד.

דער פּראָיעקט פונ דער נייער קאָנסטו­טוציע זעט פאָר אז יעדע מאניפעסטירונג פוג שאָוויניזט ראפנ-האס, נאציאָנאלער האם אָדער שאָװויניסטישע פּראָפּאגאנרע ווערט באשטראָפט דורכג געזעצ.

די יידישע ארבעט-ימענטשג דארפנ באקעמפנ די ציאָניסטישע פּראָפּאגאנדע. איכ, װאָס האָב אינ דער דאָזיקער פראז גע נישט געהאט א פעסטע שטעלונג, דערקלער אז איכ ביג אנטשלאָסג צו בלייבג איג אוֹנדזער היימלאנד, די רו מענישע פאָלקס-רעפּובליק, אונ װע? מיט" העלפג בויעג דאָס גליקלעכע לעבג. איכ, אלס זינגערנ פונעם פאָלקס-כאָר ,איקו=" נעט אוים זיכ די היסכייוועס צו פארבעז סערג מיינ אקטיוויטעט איג ראמענ פוֹג פאָלקס-כאָר ,איקופ" אוג אלם סאָליסי טיג, צו מאָביליזיר דורכ מיינע לידער, די יידישע ארבעט-מענטשג אינ קאמפ פאר שאָלעם; קעגג די אימפּעריאליסטי­שע אמעריקאנעררענגלישע מילכאָמע-הע­צער אוג זייערע מעשאָרסיִם, צווישג ועל­כע ס'געפונעג זיב אויפ די צואָניסטישע אנענטג. איכ זינג לידער קעדיי די יידי­שע ארבעט-מענטשנ זאָל אנטיי? נעמעג מיט נאכמער באגייסטערונג אינעמ קאמפ פארג רעאליזירג דעט 2ייאָריפּלאג אוֹנ ארבעטג וי גוטע גערטנער פארג אויפה בי פוג אונדזער היימלאנד, די רומער נישע פאָלקס-רעפּובליק.

גוסטל גאָטעסמאג סאָליסטיג באמ. פאָלקס-כאָר ,,איקופ"

אויפנ וועג פונג פארבעסערנ די ארבעט באמ ראדעוויצער יידישג דעמאָקראטישג קאָמיטעט

|| מיטוואָכ דעט 27-טנ אויגוסט האָט רער הינער יידישער דעמאָקראטישער קאָמי­טעט אָפּגעהאלטג א פּלענארע זיצונג מיטג נאנצג אקטיוו אוג מיטג אקטיוו פונעם אָרטיקג ,איקופ",= בא וועלכער געלעגנהייט דער סעקרעטאר, כאווער לייבאָװיטש האָט אנאליזירט די ארבעט פונעם ביוראָ אונ פונ די קאָלעקטיווג,

אינ ליכט פונ די פּארטיי-דאָקומענטג איג,

שייכעס מיט די רעכטע אָפַּנוֹיגג.

אויפ דער פּלענארע האָט זי ארויס" געוויזג אז אסאכ פונ די אָנוועזנדיקע האָבג פארשטאנענ אָנצונעמעג די קרי­טיק ואס ס'איז געמאכט געוואָרֹג. נעד מענדיק דאָם װאָרט ביי דער דיסקוסיע,

האָבג צווישג אנדערע די כאוועריט מיידלער, מינדרידזשיו אוג כאווערטע טאָני רייס, אָנערקענט דעמ פעלער

וועלכג זי זענעג באגאנגענ, נישט אִפּי שאצנדיק וי געהעריק די וויכטיקייט פוג דער ארבעט איג ראמעג פונעט יירישג דעמאָקראטישג קאָמיטעט. זיי האָבג אויפ זיכ גענומעג קאָנקרעטע היסכייוועסג צו פארבעסערג זייער אקטיוויטעט.

א טייל כאזועריט האָבג מוטיק אָנגע­וויזג אויפ אייניקע אקטיוויסטג וואָס צו­לוב פארשידענע סיבעס קאנעג זיי נישט האָכנ קיינ פּלאצ אינ אונדזערע רייעגֿ.

5

ציענדיק די קאָנקלוזיע פוג דֶער פּלע­נארע, האָט דער כאווער- לייבאָוויטש, אויפג יעסאָד פונ די פֿאָרגעבראבטע באה שולדיקונגעג, פאָרגעשלאָגג פאָלגענדעס:

נעמענדיק איג באטראכט. אז י. בי­ליוג, וועמעג ס'איז אָנפארטרויט געוואָר די וויכטיקע ארבעט אלס קאָרעפפּאָנרענט פוג דער ,וויאצא נאָוא", האָט קעסיידער, גרינגשעצנדיק די ארבעט, געשיקט זיינע באריכטג מיט פּערמאנענטער פארשפּע­טיקונג, וועל?כע זענענ צוליב רעם, לעה ראוו נישט געדרוקט געוװואָרנ; געמענדיק ווייטער איג באטראכט אז ביליג, אלס קאָרעספּאָנדעגט האָט זיב אָפּגעזאָגט. פוג צו דעמאסקירנ די ציאָניסטישע אגענטג, אוג טאקע נישט פונלאנג פארבאהאלטג דעמ פאקט וװואָס ער איז אינ די יאָרגֿ 7 געווענ א ציאָניסטישער פירער אינ דער אָרגאניזאציע ,,האיארדנ", ווערט ביליג אױיסגעשלאָסג פונעט אק­טיוו פונעט יידישג דעמאָקראטישנ קאה מיטעט.

דר. מענד? דרימער, וועלכער איז אױסגעשלאָסג געוואָרג פוג דער פּארטיי צוליב דעט װאָס ער איז אלע זיינע יאָרֹג געוועג א פירער פוג די רעכטע סאָציאל­דעמאָקראטג אוֹנ אנ עקפפּאָנענט פו­נעט ,בונד", געוועג א קעגנער מונ שאפג

די איינהייטלעכע פּארטיי אינ רומעניע, איג טראנפסניסטריע- געוועג א געוויסע צייט מיטגליד פונעט יודנראט איג מו­ראפא, ווערט אױסגעשלאָסג פונ צווישג די רייעג פונעם יידישג דעמאָקראטישג קאָמיטעט.

ביידע פארשלאָנג זענעג פוג אלע אָנ וועזנדיקע אָנגענומעג געוואָרנ.

אכוצ די אויבנדערמאָנטע איניאָנעט זענעג עטלעכע כאווערים קריטיקירט גע­װאָרג פאר זייער שוואכער אקטיוויטעט, וואָס שטערט נאָר די ארבעט. ס'זענעג געלייענט געוואָרג דערנאָכ א ריי קאָנקרעטע אויפגאבג, וועלכע בילדג איג איצטיקג מאָמענט דעמ יעה סאָד פאר אונדזער ארבעט. ו|

כאווער לייבאָוויטש האָט צום שלוס אפּעלירט צו די כאוועריט זיי זאָלג מיט. נאָב מער איבערגעגעבנקייט צוטרעטג צומ פּאָפּולאריזירג צווישג די יידישע מאסנ דעט פּראַיעקט פונ אונדזער נייער קאנסטיטוציע.

אלע כאוועריט האָכג פֿארלאָזט די זי­צונג מיט דעט געפיל, אז די פּלענארע וועט בילדג א וויכטיקג קער אינ דער ארבעט פונעט ראדעוויצער יידישג דעמאָ קראטישג קאָמיטעט.

199

גר.

יידישע ארבעט-מענטשנ פונ באקוי דעבאטירנ דעמ פּראָיעקט פוג דער נייער קאָנסטיטוציע

אויכ די יידישע ארבעט-ימענטשג פוג דער באקויער געגנט, באגלייב מיט אלע ארבעט-מענטשג פוג אונדזער היימלאנד, באטייליקג זיכ אקטיוו איג די דעבאטג ווענג פּראָיעקט פוג דער נייער קאָנסטי­טוציע.

איג די פאבריקנ, אונטערגעמונגעגֿ, אינסטיטוציעס איג אלע קווארטאלנ פוג דער שטאָט ווערט דעבאטירט מיט באה גייסטערונג דער וויכטיקער דאָקומענט.

די יידישע ארבעט-מענטשג, באגליים מיטג גאנצג ארבעטנדיקג פאָלק, האָבג פארשטאנעג די וויכטיקייט פוֹנ דעמ היס" טאָרישנ אקט אינעםמ אויפבויעג פונעם נייעט לעבג אינ אונדזער היימלאנד.

די גלייכבארעכטיקונג פונ די נאציאָ­נאלע מינדערהייטג איז נישט נאָר א טעקסט פארשריבג אויפ פֿאפּיר, נאָר א קאָנקרעטער פאקט וועלכג מיר לעבג איז בער טאָג-טעגלעכ. אזוי זענעג לעמאָשל אי אונדזער געגנט אויסגעוויילט געװאָרג איג די געגנטלעכע אוג ראיאנאלע פֿאָלקס-ראטגנ אויכ 86 יידג.

סם'זענעג אויב אויסגעוויילט געוװאָרג פוג די רייענ פוג יידישע ארבעטימענטשג 0 פאָלקם-אסעפאָרנ, וועלכע דערפולג זייער כויוו אָפּצוהיטג די דערגרייכונ" געג פוג איִנדזער רעזשימ אוג באשטראָ פנ די ואָס פּרוווג סאבאָטירג דעט בוי פוג סאָציאליזט.

פונ דער באקויער געגנט זײַנעג געשיקט געװאָרג איג העכערע קוואלים:צירוננס­שולג, באגלייכ מיט רומענישע ארבעט­מענטשג, אוב יידישע וי בריל איזו פוג דער בוהושער טעקסטיל-פאבריק, פרעד בלֿאנארו, האָפמאג, קעטשיולארו מאָזעס, וואצארו סערזשיו, קעטשיולארו ראכמי? א. א.

אלץ מער אָרנטלעכע יידג פונ אונדזער געגנט נייעג אוים דע וועג פונ פִּראָ­דוקטיווער ארבעט. איג דער לעצטערער צייט האָבנ זיכ אינקאדרירט 260 יירנ אינ פֿראָדוקטיווער ארבעט.

צווישג די אויסגעצייכנטע איג דער ארבעט, צווישג די וועלכע פארמעסטג זיב אי בוי פונ סאציאליזט, געפינעג זיב אוב יידישע ארבעטימענטשנ. אזוי

ארום געפונעג זיכ צווישג די אויסגעציי­כנטע, וועלכע האָבנ לעקאָװועד דעט פּראָ­יעקט פונ דער קאָנסטיטוציע געארבעט דעט 95יטג אויגוסט אויפג כעזשבג. פוט 8יטג סעפּטעמבער, אויכ הערש אברא" מאָוויטש, ראָזעג סאָרע,?אזאר ברונ­פעלד א. א.

איג דער פאבריק ,פּראָלעטארול" האָט די כאווערטע גיזעלא זיסמאג איז בערגעשטיגג די נאָרמע מיט 87,7 פּראָ" צענט, סאָלאָמאָג גוסטא מיט /,95 פּראָז צענט, ז. קאטשיולארו מיט 29 פּראָצענט.

איג די קווארטאלג ווו פ'וווינט א גרעסערע צאָל יידנ ווערנ דעבאטירט בא די אניטאציעיפונקטג אונ בא די פ. ד. פּ. קרייזנ פּראָבלעמעג פארבונעג מיט דעט לעבג פונ דער יידישער ארבעטנדיקער באפעלקערונג. אזוי לעמאָש? איז דעט 5טג אויגוסט פאָרגעקומעג באם אגיז טאציעךפּונקט פוג דער גאס דאָבראַזשיא א פארזאמלונג בא וועלכער די כאווערטע מאלי שיינשטיינ האָט גערעדט ווענג אר­טיק? 7 פונעט פּראָיעקט. ס'האָבג גענו­מענ דאָס װאָרט צווישג אנדערע די הויז" ווירטינס אנטשעלאָוויטש סאָסי אוג בער" קאוויטש בעטי וועלכע האָבג אָנגעוויזג וויאזוי די פֿארטיי האָט גלייכבארעכטיקט די נאציאָנאלע מינדערהייטנ אונ זיי בא זאָרגט מיט שולנ, צייטונגענ, טעאטערג אוים מאמע-לאשנ.

איג אונדזער ארבעטסיפּלאג זענעג פארגעזעג א ריי פארזאמלונגעג אינ די קווארטאלג מיט א קאמפּאקטער יידישער באפעלקערונג בא וועלכע מ'וועט דיסה­קוטירג די פּראָבלעמעג וואָם אינטערע­סירנ ספּעציע? די יידישע מאסנ.

די דעבאטג איבערג פּראָיעקט פוג דער קאָנסטיטוציע האָבג געמאכט ס'זאָל וואקסנ דער פארטרויעג פוג די יידישעי ארבעטנדיקע צו דער רומענישער אר" בעטער-פּארטיי אונ צו איך אָנפירער ג. געאָרגיוידעזש, אוג מאָבּי ליזירט זיי אינ קאמפ פאר שׁאָלעם אוג סאָציאליזומ. סעקרעטאר פונעם יידישג דעמאָקראטישג

קאָמיטעט, געגגט באקוי

יאָסיפ ייס

פרויענ-שלאָגלצרינס

: : :

העלענא סאָלאָװויטש, ארבעט איג דער זאָקנ-פאבריק א. נ. ,פּאוועל טקאטשענ­קא"-בוקארעשט, איג דער רונדירונגס­סעקציע. זי האָט צוויי קינדער. דער קלֿענערער מיכאי, איז א פלייסיקער שי לער איג דער שול, אוג די גרעסערע, אוראָרא, איז בעאמטינ אינ דער מעלוכע­באנק.

כאווערטע סאָלֿאָװויטש האלט רעמ טיט? ארבעטישלאָגלעריג שׁױיג דעם 90'טג כוידעש, אוג דעמ 80-יטנ אויגוסט ד. י. האָט זי באקומענ דעם ,דיפּלאָמ פוג ארבעט-שלאָגלערינ".

לעקאָװועד דעט גרויסג יאָנטעוו,?-טער נאָוועמבער, איז זי אינ סאָציאליסטישג פארמעסט מיט דער כאווערטע טודאָסע עלענא, צו געבנ איבערג טעגלעכנ פּלאגֿ, מער מיט א טוצ זאָקנ.

זי שטיינט איבער די נאָרמע מיט 43 פּראָצענט, אונ קוואליטאטיוו מיט 80 פּראָצענט.

די כאווערטע אוטעמישטקע סאָלאֲ מאָג רענע, ארבעט אינ דער קאָגפעקציעה פאבריק ,נ. געאָרגיוידעזש" שוֹיג א לאנגע צייט. זי ארבעט אינעמ סעקטאָר

נר. 8 אי באנד נר. 181, פֿרויענ-מאנט-=|

געליבטט);

לעג. זי איז ארבעט-שלאגלעריג זייט. 9.

כאדאשים אוג היט דעמ דאָזיקג טיטל? מיט פלאמיקער איבערגעגעבנקייט. אוג פּראָדוצירט אלצ מער אוג בעסער פֿארג היימלאנד, פארנ פאָלק.

איג כוידעש אויגוסט האָט זי געמאכט אָפּשפּאָרג ביי די קליינע מאטעריאלנ איג דער סומע פונ 1204,89 ליי; זי האָט

רעאליזירט דעט קוואליטעטסיפּלאג איג'

דער פּראָפּאָרצ פוג 101 פּראצענט; האָט דערפולט דעמ פּראָדוקציע-פּלאג אוים 1 פּראָצענט.

זי נייט אנטקעגג דעמ נייעמ לעבג ואס ס'בויט זיב. ביי אונדו, מיט ליב­שאפט צו ארבעט, דורכ קאמפ פאר שא

לעמ, אוג מיט טיפער דאנקבארקייט צומ.

רומרייכג סאָוועטנ-פארבאנד.