:;אוקופיבלעטער": זייט 8
א א א אי סא אטא
א צירינג באהאלטג אי וואלד צווישג בערג, איג שיינער מאגיארישער געגנט,
די אויפנוצער האָבג שוג לאנג דיכ באמערקט, דאָס פאָלק, דיל אצינד ערשט, באגעגנט.
ל. ויגדער מאריא באנוש
א וועג זיכ שניידג צו א וועלט פונ וויסנ אונ צייטג אלטע, טרויעריקע, באגראָבג,=
איג מיטג זומער. צייטיק שוג די בייטג, פוג דאָרטג זומזעט שויג די דרעש-מאשיג.
בא אונדז איג זאל איז נאכט אריינגעטרעטג אוג קיינער פילט ניט ווו דער טאָג קומט. הינ
וו ע געדארפט האָט פריסעק מיט רעוואָלטע פול זאָל זיב פארוואנדלעג העל איג כאָכמע- ליכט, מע בלייבט אז שטיינ מיט דעם לייענעג. פארגייט א רעגע. ס'לאָזט א גרי? זיכ הער מ'חויבט זיב אָנ מיט דעמ זומזעג צו געוויינעג. געדאנקעג פליענ אוג מ'הויבט אָנ קלערג:.
סאָוואטא, באפרייט גלייכ מיט אונדז ביסט אצינדערט, פאר שוואכע אוג קראנקע דו ווייזט דיינע ווונדער; די גלידער דו שטארקסט זײי, די ווייטיק מאכסט לינדער מאכסט גליקלעכ מישפּאָכעס, װאָט גארג נאָכ קינדער,
איוצט באנאכט פארזאמלט רדא אינ מיר לייענעג דאָס געזעצ פוג אונדזער
שול,
אהער דעמ לאָמפּ!" רעכט.
|:
איג א דערפל פוג באראגאנ|
/
: וֶ
ן
/
|
ו|
ו
אז דער וואָס האָט געדינט דאָס גאנצע לעב מוט בלויע צייכנט פונעם פּאָריצס שטעקג,
ואָל בא פארזאמלונגעג זייג קאָל אויפה ייבג,'
דעמ אלטנ קלאסנ-סוינע אויפצורעקג.
א ניי געזעצ האָט זיכ דאָס פאלק געמאכט, וועג בלוטיקער ואַלסטריט שרייט אויס ווילד מעשוגע:
יאיז פֿאָרגעקומעג א אימפּאָזאנטע מא
וי ס'מארמאָריבילד, פוג מייסטער אויס געטראכט גיט איבער װאָס דער קינסטלער האָט געגארט.
מיר לייענעג אוג באראטנ זיכ גענוי: די נייע לער פוג אונרז געמאכט איז איצט די ווערטער, וי איג מארמאָר אויסגעקר יצט זייער שיינער גלאנצ, וי בלומעג אונטער טוי.
מיט שאָטנס פו? דער זאל פוג אלע זייטג, אפ מאמעס שויס א קינד שלאָפּט, פריי פונ נויט, וועג שאטנס קומעג פונ פארגאנגעגע צייטג.
פייער: איר. //
איג סייפּער שטייט מיט אויסיעס פונ ,די ערר קער דעמ ואס הארעוועט אָפּ א ווינט זעצט דורכ פונ האריאס צייט.= א פלאקער קומט פוג פינצטערניש אפיר. ק,
דער פלאט פונ די מערידעס אונטערדרי קטע,--פוג אונדזערע אָוועס אונטער דר'ערד געטראָגג, דער פלאט פוג יענע הערצער, אומבאזיג טע
װאָס ווערג פוג געפארג ניט דערשלאָגג,
געוועג א טייכ פונ בלוט געמישט מיט גאל
ווו דוירעס פלעג דאָס פאלק זיכ דארטג טרענקג. /קייג מאָס צו זייג פארנעט, פוג איבעראל,
דער לאנגער דערנער-וועג װאָס זיי געדע נקעג.
קעדיי דעמ דארשט, דעמ שווערג, זיב צו שטילג, דער טרוימ פוג דוירעס זאָל באקומעג. לעבג, דאָס ואָרט איג שטיינ געקריצט זאָל מעג דערפילג, אז דעמ וואָס ארבעט איז די ערד געגעבג,
האָט זיכ די רויטע פאָג געדארפט צעשפּ רייטג, ארומנעמעג דעם. מיזרעכ-אָריזאָנט.
סאָוועטיש פאָלק זאָל ווערג, אונ זיכ אוג זינג אינעם קאמפ אפ יעד פראָנט.
גרייטג
געדארפט האָט, אז זייג ברענענדיקע זונ זאָל שטראלג אינ א פינצטערניש א קאלטג, א קעמפנדיקער קלאס בליט אוים דערפונ אינ פּריצישג רומעניע דע אלטג.,
געדארפט האָט, אז די ברידער איג פאב ריקג זאָלג בלוטג אינ די קעלערס אונ טראנ שייעג, קעדיי זיכ היינט מיט פרישג ברויט צו קוויקנ מוט ברוינעם ברויט ביים פּריספּע-טיש
אי קאגערס, טפיסעק, קאָמוניסטג פלעגג
באַשטענדיק זעג רעמ טויט פאר זייערע אויגג. קעדי! די האנט, געוווינט צו האמערנ אוג זעגג, זאָל מישג בלעטלעכ, איבערג בוכ געבוינג.
צו לערגעג פונ דע גרויסג ליכט געניסג,
װאָס לעניגס, סטאלינם ביכער איג זיכ האָבג,
ר א דע װ י צ שאבעס דעמ 6יטנ סעפּטעמבער,
דער לאָמפּ ברענט שוואכ, מיר ציענ אוים דע קנויט,
א פרייער,
זיכ2 פרייעג.
-שטייגג מיר אלע, ברידער,
גאָכדעםט, װאָס דער פּרימיסעקרעטאר
װאָס פּאסט זיב צו זייג איצטיק לעבנס" ארט,=-: וִ
איג באראגאג אמאָ? היירוקנ-זיצ אנטלאָפענע קנעכט, באוואָפנטע געוועג. פארשמאכטע קינדער לעבג אלראָס זאָל אזא איבערקערעניש געשעג.
גומם, 2
בייטג, זיכ די ערד פוג קאָלעקטיוו צעשט ריימג אָטעמעג פריי, וי נאָל געפאנגעניט אפט אנהויבג צו מעסטג זיכ די קראפט.
אז אָפ דעמ פעלר מיט ברייטע, פרייע זאָל אוג אונ
דער לאָמפּ איז קליי, ער רויכערט אָפנ נישטאָ אינ דאָרפ נאָכ עלעקטריציטעט.
רער גוטער ווייצ-- מיט פּסױילעס נאָכ מעג אקערט מיטנ פערר, די האנט פארזייט,
טיש.
געמישט,
די ווילדע כייע. איז נאָכ נישט געטייט. דאָס וואָלפנ-אויג איג פיקסנ-שמייכ? זיסנ,--די עקצייג אוג די נעגל שטייעג גרייט. מיר האָבגנ זיי נאָכ נזט ארויסגעריסג.
א ליכטיקער שטערנ שיינט פאר אונרזער בליק.
פאר אונדזער הערב--- דער שטערג פוג. זייג גליק, ס'אוז ניט קייג שטערג װאָס לויכט דע וועג צוריק, ער לויכט אָפּ ביז צו לעצט דערפירטג זיג.
אוג אט דער שטערג מאכט, אז וויסטע פעלדער אוג סטעפּג ווערנ רוישנדיקע וועלדער.
אוג שטורמווינטג קלאפ אינ די צווייננ גוג מוזג אונטערנעבג זיכ אוג שווייגג.=|
אונ ראכוועס ווערט, א גאנצע וועלט צו שפּייזנ,
אוג איבער דערפער לאָזט אראָפּ זיכ ליכט,
פאר אלטקייט גייט אוועק דאָס אקערייזג
אוֹנ ס'קומט קאָמבייג מיט שטראלנד פריש געזיכט.
אוג אויכ דאָס רויכגריקע לעמפּל, קלייג,
בא וועלכג מיר לייענעג היינט, אוֹנ פלי געלעכ זשומעב-
וועט ווערנ בלאס, אפ אייביק אונטערגיינ, אינ גלאנצ פוג צייטנ שענערע, װאָס קומעג
* וועג לאָמפּנ-שטענגלעכ וועלג לויכטג איג דער ריי,
איג קאָלעקטיוו, וי היינט, דער טאָג פארשווינדט נאָר אומעט פוג א לאנגער נאכט-- פארביי! וי פעדעמלעכ פונ שטעכלענקעס איג ווינט.
דער, װאָס א מאמע--- אונטער אט דעמ שטערנ= האט איינגעשלעפט אימ אפג אָרעמ--- שטיל, דער וועט א גרויסער אינזשינער ווערג,
ער וועט נאכ איבערשטיינג אונדזער ציּ.
אונטער דעם שטערנ פונ דעמ מענטשג, פוג זיינע שווערע קייטג, נאָכ פוג אלטע צייטג
איג דעט זעלבג נליק ס'איז אונרזערע די ערר אונ אונדז'רע די פאבריק.
פוג רומעניש: יידל װײַדנפעלד
לעקאוועד דעמ פּראיעקט פוג דער נייער קאנסטיטוציע
דאָ ראַהוי
בע 2
איצט באפרייטג
שאבעס דעם 6יטג סעפּטעמבער, האָט
ניפעסטאציע לעקאָווער דעם אֶמַּשלִיסג די ערשטע פאזע פונ פּאָפּולאריזירנ רעמ קאָנסטיטוציעיפּראָיעקט,= בא וועלכעעס זענעג אָנוועזנד געוועג אריבער 1000 פּערזאָנעג פוג פארשידענע נאציאָגאליטעטג.. געעפנט די פייערונג האָט דער סעקרעטאר פונעם פ. ד. פּ. כאווער לייבאָוויטש. ווענג דעם פּראיעקט פוג דער קאָנסטיטוציע האָט גערעדט דער געגנטלעכער פארטייסעקרעטאר. כאווער געןנאי, אנװייזנדיק אפ דע גרויסג אינ(זערעס װאָס די ארבעטנדיקע באפעלקע{ רונג פונעם ראדעוויצער ראואג האט ארױפּגעװויזג צום פּראיעקט דורב די פיל פראנג װאָס זענעג געשטעלט געוװואָרג אוג די פארשלאגג.
פונעט ראדעוויצער ראיאָג, כאווער קאראמאג, האָט נאָכ דערמאָנט וועגג רער גרויסער באגייסטערונג װאָס דער פּראָיעקט האָט ארויסגערופג בא די ארבעטנדיקע פונעמ גאנצנ ראיאָג, אוֹג די פיל היסכייוועסג וועלכע די ארבעטער פונ די פאבריקג אוֹנ אונטערנעמונגעג= האָבג אפ זיב גענומענ לעקאָוועד דעט פּראיעקט, האָט געפאָלגט א רייכער ארטיסטישער פּראָגראט, אויסגעפירט פוֹנ די כאָרג פונעמ סינדיקאט פונ די פאלקסראטג אוג ,,איקופ".
צומ שלוס איז געוויזג געװאָרג א פילמ, וועלכער ווייזט וי אזוי די ארבעטער, אָנגעשטעלטע אונ שרייבער פונעם נאנצג לאנד, האָבג אויפגענומענ דעם פּראָיעקט פוג דער קאָנסטיטוציע.
דער דאָראָהױיער יידישער דעטאָקראטישער קאָמנטעט אָרגאניזירט איג קולטורחויז א פאָלקס-מאניפעסטאציע לעקאָוועד דעם פּראָיעקט פוג דער נייער קאָנסטיטוציע. נאָכג. אריינפיר-װואָרט= פונ דער כאווערטע לאָטי גרינבער, סעקרע" טאר פונעם יידישג דעמאָקראטישג קאָמיטעט, האָט גערעדט כאווער אינגל לופו, פארזיצער פוג דעם שניירער-קאאָפּעראטיוו ,,7יטער נאָװעמבער"---דאָראהוי א. ד. ט. ,דער פּראיעקט פוֹג דער נייער קאנסטיטוציע, דער דערפאָלג פונעט ארבעטעוייקלאס אי אונדזער חיימלאנר די ה. פ. ר." נאָכדעמ האָבג די אנוועזנדע געכאסמעט א רעזאָלוציע אי וועלכער זי האָבג אויסגעדריקט זייער דאנקבארקייט פארנ כאווער ג. געאָרניו-דעזש.
מילכאָמע איז גויטיק! פאראג צופיל מענטשג! דָאָ, פרישינקע מאמעלעכ זינגעג א וויג-ליד, :
איב וועלכג סאָוואטא, דיכ לויבג אוג בענטשג.
:גע:0 וא:גהאלאפאפא: א היה האמעא אי יי יי י אי
ראָמאג
רײַזע- נאָטיצג
צווישג די ווינציקע ריינע פּראָווינצישטעט פוג דער צאָפּנ-מאָלדאָווע, פלעג זיכ אויכ ציילג די שטאָט ראָמאג. זי איז געווענ א שטאָט פוג האנד? אוג וואנד?. רומענער, גריכג יירג--. סאכרימ, מעקלערס אונ בוירערס---פלעגג זשומעג איג דער ,קאפע בורסע" בון אויפֿג טראָטואר פונעט צענטער, בייס אינ די אונטערגעסלעכ איז געלענג צעשפּרייט די ארעמקייט אוֹג נויט צווישג די ארי בעטער אוֹג באלמעלאָכּעס. היינט איז די שטאָט שענער אוג גרעסער געוואָרנ. געזונטע ארבעטער-הענט האָבג פארחייל?ט רי ווונדג וואָס די פאשיסטישע מילכאמע האט איבערגעלאָזט. די ציכטיקע הייזער, דער גרויסער פאָלקס-גאָרטג, ראס אויסגעפלאסטערטע פּלאצ פאר מיטינגעג, מיטג דענקמאָל פארג אומבאקאנטג זעלנער ואס קוקט מאיעסטעטיש אריבער. אובערג אנדערג טראטואר צומ קליינעט פּארקל װואָס איז איג סאמע הארצ פוג דער שטאָט, די ביניאָניט אינ וועלכע עס געפיגעג זיכ די אָרטיקע אוג ראיאָנאלע פּאָליטישע אָרגאניזאציעס, דער געריכטלעכער פּאלאצ, דער קינא, די שיינע מעלוכע-מאגאזיגעג= אָנגעפּיקעװטע= מיט סכוירעס,--- דאָס אלצ זאָגט איידעס אז דאָס שטעטל איז אויסגעוואקסג צוג א גרויסער שטאָט.
אויפדערנאכט, נאָכ דעמ ואס רי געשעפטנ אונ פאבריקג ווערנ געשלאָסנ, זשומעג די גאסג אוג גערטנער פוג ארבעטער"פּאָרלעכ, נישט וי אמאָ? וועג איג דער שאָ פלעגג די לאָדנס ווערנ פארהאקט אונ דאָס שטעט?ל האָט באקומעג דעמ אויסזעג פוג א פּוסטג בייסאוילעמ.
יידישע יוגנט אפ פּראָדוקטיווער ארבעט
איכ קומ ארייג איג דער מעטאלורגיי שער מעלוכעאונטערגעמונג.
די דאָזיקע פאבריק האָט אפ מיר געמאכט א באזונדערג איינדרוק צוליבג פאקט, װואָס דאָרטג ארבעטג דאָס ראוו יונגנטלעכע; זיי בילדג דאָרט 80 פּראָצענט קוואליפיצירטע אוג האלבקוואליפיצירטע ארבעטער. ס'איז אג עמעסע פעסטונג פוג יוגנטלעכע ארבעטער, רומענישע, יידישע א. א.
פאול מיכל, א באָכער? פוג 17 יאָר, איז געווענ א פארקויפער בא, קאָמלעמנ". ער איז אהער אריבערגעגאנגעג קעדיי זיכ צו קוואליפיצירג אפ טאָקעריי; דאָס זעלבע האָט געטוג די 18-יעריקע ראשעלא. סיניטא(וועלכע איז געוועג פארקויפערנ בא דעם קאָאָפּעראטיוו ,,וויקטאָריא"); כאים גרין, 18 יאר אלט, קוואלופיצירט זיכ איג דעמ ווארשטאט פוג אזשוסטאזש אוג מאָנטאזש; ליקע ראָטענבערג, 16 יאר אלט, קוואליפיציורט זיכ אינ די ווארשטאטג פאר אויטאָס. אוג אכרעג אכרעג--- קאראָלא אבראמאָװויטש, 17 יאָר אלט, וועלכע האָט א נייגונג פאר דער בינע, ול לייסאטע ווערג אנ ארבעטערג. זי איז אריינ אי דער עלקעטריע- פוג דער פאבריק אונ אי מעשעכ פונ 6 כאדא
ר טי
שימ האָט זי זיכ קוואליפיצירט= אפ שפּולעריי.
דאָס זענענ נאָר עטלעכע פונ די צענדליקער יידישע ארבעטער אינ דער אויבנדערמאָנטער אונטערנעמונג,
איג פֿאָליגראפישג צענטער
אינ פֿאָליגראפישג צעעטער נר. 3, ארבעטג 15 ויִדנ, פונ. וועלכע: 4 זענעג מאשוניסטג, 4 זעצערס אונ 5 איינבינדער; צוויי פוג זיי, האָבג זיב אויסגעצייבנט אלס שלאָגלער;
טאָלטמאָג לעאָג, זעצער, האָט איבערגעשטיגג די נאָרמע מיט 89 פּראָצענט געבנדיק ארבעט פונ גוטער קוואליטעט. אָנהויבנדיק פונעט 23יטג אויגוסט, ארבעט ער אפג כעזשבג פונעט 2יטג אָקטאָבער 1982; שאפּסע לעזעריסע, שלאָגלער-מאשיניפט, גיט ארבעט פונ גוטער קוואליטעט, ארבעטנדיק בא צוויי מאשונעג. ער האָט דערגרייכט א נאָרמעאיבערשטייג פונ 47 פּראָצענט. אָנהויבנדיק פונעם 28-טנ אויגוסט, ארבעט ער אפג כעזשבנ פונעמ 20-טג נאָוועמבער 72.
קולטור-לעבג
זונטיק--- קומט מענ צום יידישג דעמאָקראטישג קאָמיטעט וועגג אנ אייצץע בענויגייע לערנעג א פאכ, ווענג אג אויפקלערונג איג א פּאָליטישער אָדער סאָציא" לֶער פראגע; צום ,אוקופ"--- װאָס געפינט זיכ איג סאמע צענטער---קומעג ייר בייטג ביכער, קומעג יוגנטלעכע קעריי צו רעפּעטירנ א ליד אָדער א דעקלאמאצוע וועגג דער מאניפעסטאציע װאָס דארפ פאָרקומעג היינט אויפדערנאכט. גישט קוקנדיק אויפ דער גרויסער היצ, האט דער אוילעם אָנגעפולט דעמ זא
פײיַר מאניפעסטאציעס. פונעס יירישג דעמאָקראטישג קאָמיטעט. כאווער י. בערקאָוויטש= האָט פאר זי יעה
רערט וועגג דעם פּראָיעקט פוג דער קאָנסטיטוציע. דער רעדנער האָט דעבאטירט דריי ארטיקלעג פונעם פּראָיעקט, וועלכע באציעג זיכ: אפ רעכט פוֹנ ארבעט, אפ קולטור איג די שפּראכג. פונ די נאציאָנאלע מיגדערהייטג אונ אפ דער נאציאָנאלער פראגע,--- ציענדיק פּאראלעלג צווישג די קאָנסטיטוציעס פונ די אימפּעריאליסטישע לענדער אוג די קאָנסטיטוציעס פוג די פאָלקסידעמאָקראטישע לענדער.
אנ עקיפּע פוג קליינע איקופ"-יסטג, האָבג אויפגעפירט דעם קינסטלערישג פּראָגראט מיט לירער אוג דעקלאמאציעס, עס האָט זייער אויסגענומעג די סאָלאָזינגעריג בעטי מאָסקאַװויטש,
* 4::
די ארכבעטערס ווערטער: ,רדא פיל איב נישט אז כ"ביגנ א ייד; איכ ארבעט אקסל בא אקסל מיט רומענישע אונ אונגארישע ארבעטער"--- קלינגעג וי רעפרעג וואָס כ'האָב געהערט איג אלע פאבריקג, א רעפרעג װאָס פלעכט זיכ. אייג אינ דעם גרויסג שאָלעם-כאָר פוג די מילואנעג שאָלעטראָנהענגער, איינגערייטע אינ דעם ריזיקנ שאָלעמדלאגער--- אָנגעפירט
פונעמ גרויסג סטאליג.= שאָס-ראָמאג