:

זיים 4 2-איקוםיבלעטער" נר. 23

דער גרויסער רוסישער שרייבער מאקסימ= סאמע באָשעווע מענטשג פונעמ לאנר, גער יערער שול? מעדוקאלע קאביגעטג, וו זי באז שפּילעכלעכ, קעריי צו קענענ שפּעטער וועג גאָרקי, רעדנדיק וועגג קינדער, האָט געזאָגט: לערנטע, סטאכאגאוויסטג, לערער, אלע זאָרגג קומעג באצייטנםּ די נויטיקע מעדיצינישע הילם. מ'וועט אויסוואקסג, אי מיט עמעסדיקע קינדער--- רא זענעג די בלומעג פונ אונדזער זיב צו מאכג דאָס?עבנ פונעם קינד פאר א אָרער וועג ס'איז נויטיק, ווערנ זי געשיקט= אפּאראט. וויפ? אינזשינער, מאָלער, מוזיקער לעבנ". וועג מאקסים גאָרקי איז אויפ רער בליענדיקג גארטג. נאָכ פוג גאנצ קלייג פילט איג די שוליפּאָליקליניקעם. כדי זיכ צו דער- האָבנ ניט אָנגעהויבג הו קאריערע אינ אָט וועלֿט געקומעג, וועג ער האָט מיט קינדערישער שויג דאָס קינד די זאָרג פוג דער פאוועטישער פרישג נאָכ א יאָר לערנענ, פארברענגענ די קינ- די ציקאווע קרייזלעב פאר זעלבסטעטיקייט. צוגעלאָזטקייט זיכ געוואָלט צו איר צוטוליעג, געזעלטאפט. די על?טערג קענעג גייג רויק צו דער די וואקאציעס אינ די זומער-קאָלאָגיעס, אי סאָוועטנ-פארבאנד איז איינגעפירט גע­געניסג פוג איר מילדקייט, האָט די דעמלטיקע דער ארבעט. אינ לופטיקע אונ זויבערע קרע- באט יאמ אָדער איג די בערג, קעדיי מיט געז װאָרג דער אזויגערופענער ,פּאטראָנאזש" פוג וועלט, א וועלט פוג צארנ אוֹנ גוט-באזיצער, שעס אוג קינדער-גערטנער, אונטער דער שטענ- שטארקטע. קויכעם אוג מיט א געלייטערטג פאבריקג אונ אונטערנעמונגעג איבער אלע אימ אָפּגעשטױיסג מיט איר אכזאָריעסדיקייט; דיקער אויפזיכט פונ דאָקטוירימ אונ שוועסטער מויעכ אָנצוהייבג דאָס נייע לערנ-יאָר. שולג אונ פּיאָנערנ-פּאלאצנ. מייסטנס זענעג עס ניט פאר אימ, פארנ אָרעמענ געפּלאָגטג קינד, וועלג זייערע ,,ברעקלעכ" גאר פארגעסג אז די מיר האבּג געזאָנט, אז עס ווערט געגעבג א קאָמיוגיסטג װאָס געבג אכטונג אויפ זייערע איז געוועג דאָס גוטס פונ דער דאָזיקער וועלט. מאמעס זענעג נישט מיט זיי. באזונדערע אויפמערקזאמקייט די באזונדערע קלֿענערע ברידערלעכ, די פּיאָנערנ. מעג העלפט

האָט אֶבער דער יונגער מאקסימ גאֶרקֵי זיִב ארויסגעקומעג פוֹג די קינדער-גערטנער, פעיקייטג. אוג נייגונגעג פוג שילער. דעריבער מיט נוטע אייצעס אונ אנווייזונגעג, מעג שענקט ניט געלאזט. צוערשט נאָר געכאַלעמט וועגג ווארטנ שויג אויפ זיי די טויערנ פוג די שולג, האָכג די פֿיאָגערנ-ארגאניזאציעס איינגעאָררנט נוצלעכע מאטאָנעם וי ספּאָרט-עקיפּאַמענט, בי א וועלט א נייער ווו קינדער זאָל טאקע אויפ== ברייט צעעפנטע פאר אלע קינדער. קיינעל פּיאָנער-פּאלאצנ, וואָס פארמאָנגג אלערליי קרייז- כער, לאבאָראטאָר-מאטעריאלג אונ מיניאטור­אג עמעסג באטראכט ווערג. וי בלומעג. דער"= טאָר גיט בלייבג פונ דרויסג. לע וועגג זעֿבסטעטיקייט פונ פּיאָנערנ. מאשינעג. נאָכ האָט ער גענומעג קעמפנ וועגג אָט אזא דאָ אי שו? הייבט זיב אָנ פארג קינר א בארימט איבערג גאנצג סאָוועטנ-פארבאנד די סאוועטישע רעדאקציעס גיב ארוים א

וועלט. געקעמפט מיט דער פּעג פּונקט וי אני לעבג פול? מיט פרייד, פו? אינטערעסאנטע א= אין דער פּיאָגערנ-פּאלאצ ,,זאמאָסקוואָרעצקי" גאנצע ריי צייטשריפטג אונ צייטונגעג= פאר דערע האָבג געקעמפט מיט געווער אינ דער האנט= אָנגענעמע איבערלעבענישג ווענג וועלכע עס ונ מאָסקווע. ער פארמאָגט 130 קרייונעב פאר= קינדער: ,די פּיאָנערישע פּראוודע", ,דער פּיאָ­

אונ מ'האָט זי אויסגעקעמפט.: וועט זיל דערמאנענ אויכ שפּעטער מיט יאָרג. זעלבסטעטיקייט וועלכע ווערג פונ נער", ,די גוטע כאוויירימ", ,דער איבער­

נאָב דער גרויסער. אָקטאָבער-רעוואָלוציע: האנט. איג האנט ארבעטג צוליב דעמ די 00 שילער. דאָס איז א וועלט פאר קינדער, בייט", ארומ דער וועלט", ,, א פארוויילערישע ווענ עס אנטשטייט דאָס לאנד פונ די פאָוועטג, לערער אונ די קינדער, יוגנטדאָרגאניזאציעס, א ועלט ווו דאָס קינד טרעפט אלצ צו ווֹאָס צייטשריפט", ,,איג דער וויסנשאפט איז דער הייבט אֶג פאר. די ארבעטימענטשג א לעבג א די פּיאָגערישע אונ קאָמיוגישע אָרגאניזאציעלס. א קינדעריש הארצ קעג נאָר נארנ, קרייזלעכ קויעב",. ,שאב איג פססר", ,,פיזקולטור איג ניים, א גליקלעכס--- אזא ווי ארבעטימענטשג= אינ דער שו? לערנט דאָס קינד צו פארשטיײיַג פּוּג מוזיק אונ קאָרעאָגו ראפיע,. קרייזלעכ פוג= כפּאָרט" א. א. די טיטלעג אליינ ווייזג אויפנ האָבג ביז איצט נאָכ ניט געקענט. דערוואק- דאָס ל?עבג וװואָס ארומ אימ, עס לערנט אויב מאָלעריי אוג סקולפּטור, קרייזלעכ פונ שַׁאכ, אינהאלט. זיי דערציילג וועגנ גליקלעכג לעבג סענע מענטשג האָט זיכ געדאכט אז זי זענעג וויאזוי פּראקטיש דורכצוקומעג איג אט דעם פונ אעראָמאָדעליזמ אוג עלעקטראָטעכניק; פונעט סאָוועטישג קינר, וועגג שׁו?- אונ קונ­ניי-געבוירענע. אוג קינדער האָבג אויפגעהערט לעבנ. וועג א קינד שפּאנט אריבער די שוועל קרייזלעכ פוג גוטע ווירטנס אונ פוּג געשיקטע דער-אָרגאניזאציעס, ווענג די ריזיקע שאנטיערג צו זאָרגג ווענג מאָרגנדיקג טאָג.: פוג א שׁול, ווערט עס עקזאמינירט פוג פּעז הענט. פונעמ פינפדיאָריפּלאנ, זועגג שׁעצג די ארבעט.

די ערשטע זאָרג פונ דער באָלשעוויקישער דאגאגג אוג דאָקטוירימזספּעציאליסטג, מעג:: זי רופנ ארוים אינטערעס פאר דער ארומיקער

צעלאָזג זיכ קינדערלעכ איג אָט די קרייזלעכ

פֿארטיי אוג- רעגירונג איז געוועג, פאן רזאָרגג זאָל זיכ דערוויסג וועגג זיינע פיזישע קויכעס ווו דאס הארצ גלֿוסט אָדער ווו דער לערער אוֹנ וועלט, פאר וויסנשאפט אוג טעכניק,= פאר דאָס קינד מיט ברויט, מיט א דאכ איבערג= אונ באזונדערע פעיקייטג. איז א קינד א שוואכס מואגערג אב פירער בא ספּאָרט- אונ האנט-ארבעט. דא באטייליקג זיכ קאָפּ, מיט מעדיצינישע הילפ,. מיט שולנ. עס פוג דער נאטור, אָדער אָפּגעשוואכט נאָכ א ש יי אי באר א שריפטשטעלער פונ וועלכע אייניקע 'גפוסט זיכ דערביי דערמאנעגנ א רירנדיקע סצע"= קראנקהייט, וי א שטייגער בראָנשיט, לונגענ- די לאָזונגעג װאָס מ'קעג דא באגעגענעג וי שרייבג אויסשליסלעכ פאַר קינדער.

נע פונעם פילם ,עניג איג די אקטאבעריטעג".= קראנקחייט, שיקט מעג עם אויפ עטלעבע לערנ דו אוג לערג אויכ אנדערע" און ,טו אוג אזוי ארוט ווערט אױיסגעפארעמט דער אינ סאמע ברעגנ פוג דער רעוואָלוציע, געפינט כאדאשים זיכ אָפּרועג אונ זיכ פּאפּראוועג דו אליינ" ווייזט, אז דאָס באלעבאטעוועג טאה צוקונפטיקער סאָוועטישער בירגער. א באוווסט­לעניג צייט צו דערווארעמעג א מיידעלע מיט= די אזוי גערופענע ,וואלד-שולנ" ווו די קינ קע קינדער. ס'קומעג אָבער איג די קרייזלעב זיניקער, א דיסציפּלֿינירטער, א מוטיקער, א א גלעז? טיי. דערביי שענקט ער איר אוועק דעם= דער מאכג דוֹרכ די געוויינטלעכע שוליפּראָי= אנצופירנ מיט דער ארבעט פוג די קינרער אי= ווירדיקער בויער פונ דער קאָמוניסטישער וועלט, צוקער פוג וועלכג ער האָט זיב ניט פארגינעג= גראמעג, א אונטערנ פרייעמ הימל מיט אנ= צו געכג נוטע אייצעס, שוישפּילער פוג גרויסע-- אזעלכער װאָס בארעכטיקט די ווונדערבארע צו געניסנ. איגעמ 2 לאנד האָבג קינדער= איכעריאל מענטאציע אוג מיט זאָרגהאפט צו-= טעאטערס, בארימטע מאָלער, מוזיקער, געניטע ווערטער פונעט באווער סטאלינ: ,דער מענטש דערפולט אז זיי דארפג נישט נאר כאלעמעג אונ געקליבענע פיזישׁע געניטונגעג. טעכנױקער פוג. פאבריקנ. מיט רירנדיקער ליבע איז דער ווערטפולסטער קאפּיטאל".

שטרעבג, נאָר טאקע פארלאנגעג ווייל? אינ לאנד די ערשטע זאָרג איז, וי געזאָגט, דאָס. גע= לערנעג די גרויסע אָט דעם נייגעריקנ אוילעם

פוג סאציאליזט ווערט שטרעבונג--- ואָר. די= זונט פונעמ קינד. דעריבער זענעג פאראג לעבג.= קליינווארג וויאזוי מיט. אפּאראסנ- רעפּאָרטער

די צעװאָע פוג די געטאָ"העלדנ, פארשטארקט דעמ קאמפ|| קענג פאשיזמ. פאר שאָלעמ

דעמ 19-ט2 אפּריל 1948, איז אױסגעבראָבג(צום 9יטג יאָרטאָג פונעם העלדישג אויפשטאנד איג ווארשעווער געטאָ) די היטלעריסטג,' געפינעג. זי היינט איג די דער אויפשטאנד איג אענע! געטאָ קענג ל; ענרער, יידנ, ואס שטיצג די חיטלערישע מערדער. העכער צוויו כאר= שטאנד אינ ווארשעווער געטָאָ האָט געקאנט= צווישג לאגער פונ רעאקציע אונ מילבאַמע אוב= אונטער רי רעאקציע. ראָס זענעג די פארשטייער שימ האָבג די יידישע אויפשטענדלער געפירט אויפקומעגנ א ראנק דעמ, ואס איג גאנצג רעמ לאגער פוג פארשריט אוג שאָלעט, קומט פוג דער יידישער בורזשואזיע איג אמעריקע 'דעט קאמפ קעגנ פוינע, װאָס איז געוועג אוס= לאנד האָט איג דער אונטערערד שוג פונ יי: אי יי אונ. פוג דער בענ-גוריאָנ-רעגירונג איג יים­יפארגלייכלעב שטארקער פיי אינ צאָל, טי איג זאנואר 109 אָנגעהויבג צו ווירקג די פפּר אונדז אויס אָפּצומערקג היי-יאָר דעם ניינטג ראעל. זי פֿארשוועכג. דעט הייליקג אנדענק דער. מיליטערישער באוואפענונג. זי האט נישט= ועלכע האָט פוג ערשטנ מאָמענט פונ איך יאָרטאָג פונעמ העלדישנ אויפשטאנד אינ וואר",= פונ די געטא-העלדג, פירנדיק. אונטערהאנדלונ­אָפּגעהאלטג פונעמ קאמפ דאס פעלג פוג אטו" אנטשטייונג געװאָרפג איג געטאָ די ל?אָזונגע שעווער געטאָ. גע מיט היטל?ער נאָכפּאָלגער פוֹג דער מיי­ניציע. שפּייז אונ וואסער, דער איבערוועגנדי- פוג זעלבסשוצ אונ אויפשטאנד, האָט געשאפג די ענגליש- אימפּעריאליסט רעוו-דייטשישער רעגירונג וועגג ,אנטשעדיקונג" קער קויעכ פונעמ סוינע, זיינע טאנקג, אערא= אינ געטא א ברייטע ארגאניזאציע. די א גרייטג צו א נייע װעלט-מילכאָמע, פארגרעסערג= פאר די לעבנס פוג די מיליאָנעג יידנ, װאָס די פלאנעג. האָט(ערופג. אלעמעג איג געטא צומ קאמפ= אלצ מער זייערע קרינס-באוואפענונגעג, ווארפג-/ חיטלעריפטג האָבג'אומגעבראכט, זיי פירנ

דער ערשטער קוואל איז געוועג, דאָס גרויסע קענג די היט?עריסטג--- צו שאפג א נאציאָ- אָפּ אלע שאָלעמ-פאָרשלאנג פונ סאָוועטנ-פאר- אונטערהאנדלונגעג מיס די געוועזענע היטלע­לאנך פוג מעלקעריפריינטשאפט= רער סא"= נאלג קאמפםיפראנם קענג פאשוסטישג פוינע.= באנד. זי האָכג באפרייט די גרעסטע היטלן-= רישע גענעראלג, וועלבע האָבג אלייג אָנגעפירט וועטנ-פארבאנר, װעלֿכער. האָט זיב געשטעל?ט= דער באפו?מעכטיקטער צענטדא?-קאי= רישע קריגסיפארברעכער אונ געשטעלט זי איך= כיט דער פארניכטונג פוג די יירג,

אָבער די אידעאלג, פאר וועלכע ס'האָבנ געד קעמפט אונ אומגעקומעג די געטאָ-אױיפֿשטעגד" לער, האָכג זייערע כאשיצער. דאָס איז דער פיל­

איג שפּיצ פוג די פעלקער איג קאמם קענג מיטעט פוג דער פפר איג געטאָ איז געוועג שפּיצ. פוג די מילכאָמע-צוגרייטונגעג. זייערע דעמ פעלקערימערדערישג פאשיזט, די רויטע יאָסעפ לעווארטאָווסקי, א דאנק וועמעג ס'איז הונדערטער אעראָפּלאנעג ווארפג אראָפּ אויפ

ארמיי, וועלכע האָט העלדיש געקעמפט. סעגג אנטשטאנענ איג געטאָ דער אנטיפאשיסטישער צאָפּנ-קאָרייע אונ כינע אינסעקטנ אָנגעשטעק- 0: די היטלעריסטישע האָררעס טראגנדיק באפרויה בל?אָק. דער פירער פונ דער קאמפסדארגאניזא טע מיט דזשומע, כאָלערע, טיפוס אונ אנדערע מיליאָניקער שאָלעמ-לאגער מיטג סאוועטנ-יפאר­

באנד בעראָש. דער דאָזיקער לאגער וואקסט אוג ווערט מעכטיקער פונ טאָג צו טאָג. עס וואקסט אויכ דער לאגער פוג די באקעמפער פֿונ די אונטערהאגרדלונגעג מיט די יידנ-מערדער. טוי­

ונג די פעלקער. די רויטע ארמיי האָט טאקע ציע אינ געטאָ איז געוועג(אנבוטיי";שמידט, באקצילנ. זיי טועג עס לויטג ביישפּי? פונ זיי­געטראָנג אויכ צווישג אנרערע, הילם די יידג. וועלכער איז געוועג א קאמאנדיר. פוג דער ער וועגווייזער היט?ער, וועלכער האָט אנגעהויבג אזוי צומ ביישפּי? האָט די סאָוועטישע אוויא- פאָלֿקס-נווארדיע(,גווארדיא לודאָווא"), דער דעט אוױיסראָטונגס-קאמפ קעגג יירג מיטג באק-י

ציע, סיי בייס דער גרויסער ליקווידאציע- אקז באוװואָפּנטער קויעכ פונ פּוילישג ארבעטער- טעריאָלאָגישג געווער. דאָס אָנשטעקג מיט

ציע זומער-צייט 1942, סיי ביים דעמ אויפי= קלאס.= טיפום-באקצילג די אָפּגעשלאָסענע געטאָס, דאָם= זנטער יירג פּראָטעסטירג קענג דער דאָזיסער שטאנד אינ מאי 1945, פיל מאָ? באָמבארדירט גרויסע פארדינסטג ביימ פארווירקלעכג דאָם בארויבג די יידנ פוג מעדיצינישער אונ סאני- שאנד אויפ מאסנ-פארזאמלונגעג אינ די פאר­דעט אומשלאנ-פּלאצ(זאמ?-פונקט, פונ וואנעג= שאפנ דעם נאציאנאלג קאמפסיפראנט קענג= טארער היל-- איז געווענ אנ אָנווענרונג 5 שיהענע לענדער אונ איג ייסראָעל.

מעג פלֿעג מאסנהאפט ארויספירג מיט צוואנג= פאשיסטישנ אָקופּאנט, סיי אינ לאנד סיי אינ באקטעריאלאגישג קריג. א סאכ הונדער טער מיר וועלג באערנ רעמ אָנדענק פונ די גע­די יידג אינ די טויט-לאנערנ) אונ די עסעסישע= געטאָ, האָבנ געהאט די פירער פונ פַּפּר=== טויזנטער יידג זענעג אױיסגעשטאָרבנ פות אָטַ= טא-יהעלדג דורכ אויספורנ זייער צעוואָע מיט

קאזארמעס איג ווארשע, ארויסרופנדיק ביי דו מארצעלי נאוואטקא, פּאוועל פינדער אונ דֶער דעמ באקטעריאלאָגישג קריג. די ענגליש-אמע- פארשטארקג. רעמ קאמפ פאר שאַלעמ, מיט היטלער-לייט אנ אומבאשרייבלעכע פּאניק אוג= איצטיקער פאָרזיצער פוג פפר אוג פּרעזירענט ריקאנישע אימפּעריאליסטג האָבג זיב געמאכט פארשטארקג אונדזערע אָנשטרענגונגעג באט געבנדיק דערמיט א טייל יידג די מעגלעכקייט= פוג דער פּוילישער רעפּובליק באלעםלאן!= טױב אויפג ווייגעשריי פוג די געטאָם אוג= פארווירקלעכנ די ניגאנטישע בוײפּלענער פונ

צו אנטלויפנ. אויסער דעט, איז געקומעג איג ביערוט. לאגערג. אונדזער היימל?אנד, דורכ פארשארפנ די וואכ­דער צייט. פוג דער מילכאמע אנ אינסטרוקציע וועג דאָס גאנצע פּוילישע פאלק מערקט אפּ:: זאמקייט קעגג סוינע אונ פיינטלעכער פּראָפֹּא­

גלייכצייטיק פארשטארקט זיכ אינ די קאפּי­טאליסטישע לענדער דער אנטיסעמיטיזט; אינ טיירעוו-דייטשלאנד ווערג געשענרעט יירישע בייס-אוילעמעס אוג שולג, איג אמעריקע קוז

גאנרע.: די יידישע שולייוגנט, געבנדיק איר ביישטייער צוט באערג דעט אָנדענק פונ די געטאָ-העלדג

צו די סאוועטישע פּארטיזאנער.. וועלכע זענעג מיט ענטוזיאזט אוג= ארבעטסיפארפליכטונגעג געוועג טעטיק אינ הינטערלאנד פונ סוינע, זיי דעמ זעכציקסט נגעבוירנ-טאָג פונ באָלעס?און זאלג ראטעוועג די פרידלעכע באפעלקערונג, ביערוט, דערמאנט די יידישע באפעלקערונג איו

ייירנ, װאָס זענעג געבליבג ביי די היטל ריע פּױלג מיט א באזונדערנ געפי? פונ פ א: ר פלווםוקער לער! נ רג 2 דיי 0 באנעל האל עי ימי א עיל,: מעג. פאָר. פּאָגראָמראָנפאלג- פוג פאשיסטישע== מיט דער פלייסיקער לערע אוג איבערגעגעבענען טערדער. דעמ דאָזיקג באפע? האָט ארו סע נונג די פארדינסטג פוג כאווער ביערוט פאו::: געזעלשאפטלעכער ארבעט, וועט אויפ אזא אויפג

ױ אי רעקפט עלעמענטג אויפ יידרישע שולנ...

געבג פּערזענלעכ דער גענעראליסימוס סטאליג. יירישע מאסג איג די דאָזיקע שרעקלעכע מאָ מיטווירקג צו בויעג אוֹנ פארפעסטיקנג דייאָררע­

דער צווייטער קוואל--- האָס איז גע ועג ידי מענטנ פוג זייער געשיבטע. פֿונקט וי אי די פינצטערע געטא-צייטג נונג, פאר וועלבער ס'האָ בנ זייער לעבע אוועק­פוילישע ארבעטעריפּארטיי(פפר). דער אוים- איג באדינגונגעג פוג פארשארפטנ= קאמ2 זענעג געוועג יודגראטלער--- מעשאָרסימ פונ געגעבג די אומגעקומענע העלדג.

(פר