זייט 2
י. בערקאָויטש
.איקופיבלעטער"
אונדזער בירגערו..
ס'איז דער גוטער ברודער זומער אויכ דאָס יאָר געקומענ.
ווידער בֿליעג אלטע אקאציענ קינדערלעכ די רייפג קאטשעג.
אָנגעטוג זענעג די פעלדער שפּאָגל-נײַע גרינע קליידער, אוג די וואסערג זיכ וויגג, נאָכג ווינטלס נײַעמ ניגנ.
וועלדער-ביימער זיכ פארמעסטג פונעמ קלענסטג ביז צומ גרעסטג װער פוג זי װעט וואקסג העכער? אָט... מאכג זי איג הימל לעכער,
װאָס זשע איז דער זומער ברויגעז? שפילט ער זיכ מיט אונדז אינ רויגעז? צי עפשער װײַל ער האָט געזעג אומגליק װוּ ער איז געווענ?
ער געזעג האָט איג טערקײַ
אז געפענטעט איז די פרי,
ער האָט. געזעג ווי'ג גריכנלאנד שטעלט מענ העלדג צו דער וואנט...
ער האָט געזעג אז אִינ ייִסראָעל איז אלצ פארבליבג װי אמאָל: הונגער, נויט אונ דאכקעס גרויסע, קינדער שלאָפג דאָרט איג דרויסג,
דער רעדאקציע באזונדערע גריסנ אוג באקאָ
צי װײַל ער מוז בא אונדז זיכ דינגענ
א מענטש װאָס זאָל מיט אימ ארומגייג אויפ די פּלעצער פוג פאריאָרג?
ער דערקענט נישט מער קייג שפּאָרו...
איג דאָבראָדזשעא באמ דונײַ איז די גאנצע געגנט נײַ, שטעט צעוואקסג איבעראל אויפ דער לענג פונעמ קאנאל.
-- אי די דערפער אויפ דער נאכט ווער האָט ליכט ארײַנגעבראכט? -- ס'איז די ארבעטער, געראָטג, אויפצוציליעג ליכט אויפ דראָטג.
אינ די שטעט מיט שמאָלע ליקג זענעג. דאָ נײַע פאבריקג. פויערישע קליינע ווירטג זיכ אראיניקט אינ קאָלװירנג,
ווערט. דער זומער היימישער,
באזעצט ער זיכ באלעבאטישער, קנייטשט זיכ אויפ דעמ זונענ-שטערג אוג ול אונדזער בירגער ווערג,
זומערנ מיט אונדז איניינעמ
דאָ באנאנד מיט גוטע שכיינימ
װאָס האָנג דאָס ערשטע מאָל געבראכט די זו אויפ אונדזער טאָל.
סימעלע שנײַדער
איג דער יאסער מעלוכעשער יידישער
עלעמענטאר-שול
(רעפאָרטאזש)
לאָמיב' זיכ2 מוידע זיינ, אז וויפ? מאָ?ל עס קומט מיר אויס אריינגיינ אינ א שו?, וויפ? מאָל איכ דארפ לייענעג פוג מיינע לידער פאר א קינדער-אוידיטאָריע, הויבט מיר. אָנ זעצג ס'חארצ. אזוי האָט אויכ פּאסירט אנומלט וועג ס'איז פאָרגעקומעג די באגעגעניש מִיט די שי לער פונ דער יאסער מעלוכעשער יידישער עלעמענטאר-שו?(עס זענעג אָנוועזנד געוועג די שילער פונ די פ---7 קלאס) די ציקאווע, אויפמערקזאמע פּענימלעכ האָבג מיר אָפּנהארציק א פאדערנדיק אריינגעקוקט גליים אי די
אויגג.
כ'האָב אָנגעהויבג לייענעג ליך גאָכ ליד--פוג די קינדער-לידער אוג אויכ פונ די פּאֵעמעס. אינ די בענק איז פּאמעלעכ אלצ שטולער אוג שטילער געואָרנ; כ'וויים נישט ווער ס'האָט זיב צו וועמענ אויפמערסזאמער צוגעהערט--- צי די קינדער צו מייג לייענעג, צי איכ צו זייער שׁווייגג. נאָר מיר האָבנ זיכ
איינפארשטאנעג, דאָס האָב איכ עמעסדיק געפילט. ס'האָבג זיב אָנגעהויבנ קאמענטארג. אונ
שמועסנ--- אינ אָנהױיב לאנגזאט, געקווענקלט אוג דערנאָכ אלצ הארציקער אונ ניטיגעקינ" צלט; צומ ערשטג אבֿיס? פייערלעכ אוג געשפּאנט אונ דערנאָכ זענעג די שילער, לויט זייער אלטנ שטייגער, אָנמיטלבאר צוגעקומעג צו זייערע טאָגטעגלעכע פּראָבלעמעס, זייערע פראה געס, זייערע אינטערעסנ.
ס'איז אויפגעקומענ די טעמע ,,איקופ"בלעטער פאר די קינדערסוועגנ". אויפ מייג פראגע. צי דאָס קינדער-בלעטל אינטערעסירט זיי אוֹנ צי עמעצער וואָלט געוואָלט דורכ מיר איבערגעבג
שעס, האָט מעג געהאט גאָר אסאכ צו ענטפערג:
דער שילער באָרע? גערשו האָט אזוי ארום גענומעג דאָס וװאָרט: ,מיר וװאָלטג זיכ זייער געפרייט אויב די רעדאקציע. וװאָלט אונדז געקענט העלפנ לייז אייניקע פּראָבלעמעס, אט לעמאָש? ווילג מיר דעמ פרילינג אָרגאניזירט א ספּאָרטיפּלאצ. פעלג אונדז אָבֿער פּינקטל?עכע פּואקטישע יְעדיעס."
די שולערנס ראָזגער אוג געלבער האָבג גערעדט וועגג זייערנ א ווונטש, אז מיר זאָלג שרייבג אָפטער וועגג דו ליידג פוֹג די קינדער איג די קאפּיטאליסטישע לענדער אונ אינ ייםראע? אונ ווענג די איבערלעבענישג פוג די קאָ" רייער קינדער.
אוריפל 0 האָט ווייטער באמערקט, אז עס פעלט א ריק קריטיק, וויצג אונ ספּאָרט.
עס האבג. נאָל ארױיסגעזאָגט א נאנצע ריי שילער אונ שילערנס אונ געבעטג מער מאה טעריא? אָפּצורריקג איבערג ,,מייסעלעיפּאלאצ" --* דעט פּיאָנערניפֿאלאצ פונ לענינגראד; איבער די זומער-קאָלאָניעס פאר קינדער אינ סאָוועטנפארבאנד אוג בא אונדז איג דער רומענישער פֿאָלקסדרעפּובליק.
איצט האָט דער שילער גרינבערג געבעטג דאָס װאָרט: פונ איינער א שוליבאנק איז אויסגעוואקסנ א טונק?-אויניק, שלאנק באָכערל. דאָס ערנסטע יונגע פּאָנעמ האָט געטראָגג דעמז אִפּדרוֹק פוג יענער צארטער דייפקייט, וועלכע מענ קעג באגעגענעג ביי קימאט אלע קינדער וואָס האָבג דורכגעלעבט מילכאָטע-שטורעטס אוג שווערע קינדערדואָרנ. דעמ שילער גרינבערג האב איכ שוינ א פּאֶר טעג פריער געהעיט ענטפערג אויפ א פראגע פונעט געאָנראפיע(פאַרועצונג אויפ דער 3-טער זייט)
פון קאלינינס רעדע אויפ דער פארזאמלונג פוג די מאסקווער מיטלשולג. סעקטאָר..לענינ"
.-איר זענט שילער מונעם, 9 יטג אוג 10-טג קלאס, ס'איז פּונקט דאָס אלטער וועג דער מענטש איז פארכאפּט פונ יא אונ
שטרעבונגעג אויפצוטוג עפּעס גרוים. אונ ט'װואָלט אויכ אנדערש נישט געקעגט זיינ. װאָס פאר א סאָוועטישע קינדער וואָלט איר געווענ ווע איר וװאָלט נישט געכאָלעמט ווענג א דערהויכג לעבג, וועג יעדער איינער פוג אייב װאָלט נישט געוואָלט רירנ די בערג פונעם אָרט אָדער איבערקערג דעמ. ערד-קיילע2 מיט דרעם העכער פוֹנ ארכימער?
אייכ איז אבער, וי איכ האָבֿ אייכ געזאָגט, גרינגער צו נייג איג קאמפ פאר א דערהויבנ לעבג, וי ס'איז געוועג פאר אונדז. ווע איר ואָלט מיכ געפרעגט וויאזוי איר זאָלט פאקטיש אנהויבג דעט דאָזיקנ וועג, װאָלט איכ איים געענטפערט: לעסאטע מאָנט מענ פונ אייכ נישט צו פיל?, וויי? איר געפינט אייכ נאָכ אויפ די שול-בענק. פארג אָנְהוֹיב קעדיי צו שטעלג דעט פונדאמענט, קעדיי צו ווערנ די שעפער פוג א דערחויבג לעבג דארפט איר באהערשנ דריי געגנישטאנדג פונעם שוליפּראָגראט. נאָך דריי! זעט איר וי בעשיירג איכ בֿינ!.!.
צוערשט דארפט איר גוט קענעגנ די רוסישע שפּראכ. איכ רעכג אז דאָס באהערשנ פּערפעקט די רוסישע שפּראכ איז א זייער וויכטיקער פאקטאָר פאר דער אלגעמיינער אנטוויקלונג -פוג עמעצג. וויי? ס'איז נישט פאראג קייגנ אייג וויסנשאפט וועלכע איר וועט זי וועלג שטודירג איג דער צוקונפט איבערהוי8ּט אז איר וועט מאכג הומאניסטישע סטודיענ, ס'איז נישט פאראג קיינ איינ געביט פונ סאָציאלער אקטיוויטעט וועלכע זאָל נישט מאָנעג מ'זאָל גוט קענעג די רוסישע שפּראכ. זי איז נויטיק אויכ איג אלטעגלעכג לעב קעדיי זיכ אויסצודריקג ריכטיק די געדאנקענ, די געפילנ אוג די טיפסטע עמאָציעס. אז דו וילסט זיי איז בערגעבנ אויכ פאר אנדערע דארפסטו זיי אויסדריק2 איג ריכטיק צוזאמענגעזעצטע פראזנ.
איר הערט מיסטאמ אייערע קאָלענג זאָנג אָפּטמאָל: אי פארשטיי אונ קעג. דאָס פּראָבלעם, נאָר איכ ווייס נישט וויאזוי עס אויסצודריקנ? וויי? זי קענעג נישט די מוטערזשפּראכ, שטעלט אייכ פאָר א' יוגנטלעכג וועפכער וויל שרייבג א בריוו צו א מיידל?. ל?אמיר זאָגג אז ס'איז געוועג צוריק מיט א 50 יאָר, וואָלט ער געוועג געשריבנ אזוי: ,,מיינ טייערע, איכ ליב דיל אָנ א שיער, מיינע געפילנ זענעג אזוי טים אז אי האָב נישט קייג ווערטער זיי אויסצודריקג." א נאיוו מייד? וואָלט אוואדע אויס
נערופנ; ,וי שיינ". אָבער* מייד? נישט קייג נאיווע, א געשולט מייד?, ואָלט געזאָגט;
,אָרעם יינגל, נעבעכ שטארק נאריש איז ער!"
דעמ 3"טג יוגל 2, ווערג 6 יאָר וייטך{דעמ טוֹיט פוג מיכאיל איװאנאָװיטש טי ריקער אקטיוויט;ט אלס נאָר;יצער אינ כּוע /ידיומ נונעמ י:ויבער ראט פונעמ סצָװעטנפצרבאנד, ואָט מ. אי קאליניג געשענקט א באזונדערע+ויכמערקזא-. קייט דער קאָמוֹניסטיקער דערציונג פוגֿ דער סאָװעטישער יוגנט.
דאָס שטורירג פוג דער מוטערשפּראכ איז זייער וויכטיק. די שפּראכ איז דאָס אינסטרומענט דורכ וועלכג מ'דריקט אויס די געדאנקעג. אָט פארוואָס איכ זאָגּ אז קענעג די מוטערשפּראכ איז דער הויפּטפאקטאָר אי אייע צוקונפטיקער ארבעט.
דעמ צווייטג געגנשטאנד וועלעכגנ איכ רעכג אומבאדינגט נויטיק. פאר אייכ, איז מאטעמאטיק.
פארוואָס שענק איכ אזויפי? וויכטיקייט דער מאטעמאטיק? פארוואָס רעכג איכ זי פֿאר אזא וויכטיקע וויסנשאפט, איבערהויפּט איג רי היינטיקע באדינגונגענ, איבערהויפּט פאר אייב, יי שטודירנדיקע סאָוועטישע יוגנטץ
צומ ערשטג דיסציפּלינירט די מאטעמאטיק דעמ פארשטאנד אונ געוווינט דיכ צו דענקעג לאָגיש. נישט אומזיסט זאָגט מעג אז די מאטעמאטיק איז א סייכ?-גימנאסטיק. אים בונ זִיכֶער אז ס'זשומעט אייכ אינ קאָפּ פוג אידעעג, אָבער די דאָזיקע אידעעג דארפ מעג סיסטעמאטיזירג, דיסציפּלינירנ, אָרוענטירג אויפג וועג פוג א פּראקטישער אקטיוויטעט. דאווקע דו מאטעמאטיק וועט העלפג צו דער דאָזיקער אָפּע
ראציע.
צווייטנס, האָט די מאטעמאטיק א געוואלטיקנ אָנווענדונגסיגעביט. וואָם פאר א שטודיומ איר זאָלט נישט אָנהויבג, ביי װאָס פאר א פאקולטעט איר זאָלט אייכ נישט פארשרייבג, אויפ וואָם פאר א געביט איר זאָלט נישט ארבעטג, אומעטוט דארפ מענ קענעג מאטעמאטיק. ווער פוג אייכ כאָלעמט נישט צו ווערג א מאטראָז, א פּילאָט, אג ארטילעריסט א קוואליפיצירטער ארבעטער אינ איינער פוֹג אונדזערע אינדוסטריעג, א קאָנסטרוקטאָר, א שלאָסער, א טאָקער, א?לאנדווירט, א אינזשינער, א מע כאנוקער? צו אלע די פּראָפעסיעס דארם מעג גוט קענעג מאטעמאטיק. דערפאר אויב איר ווילט אָנטיילנעמעגנ אינ א-הויכ לעבג זאמלט קענטענישג אויפנ געביט פונ מאטעמאטיס וויפל? איר האָט די מעגלעכקייט עס צו טוג. די מאטעמאטיק וועט פאר אייכ זיינ אי ריזיקע הילפ אינעמ ל?עבג.
דער דריטער געגנשטאנד וואָס איכ. רעכנ אימ זייער וויכטיק פאר אייכ איז... איכ האָב מוירע אז איר וועט זיינ זייער איבעראשט פוג דעמ װאָס איכ ווע? אייכ זאָגג אונ איר וועט נישט מאסקים זיינ מיט מיר. אויב איכ װעל
אויכ ניִשט קענעג אינגאנצג איבערצייגג, װוע? 2 0 יא י:
איג זייב25 יע
איכ מיכ סטארעג אייכ פארשטענדלעכ צו מאכג די וויכטיקייט פונ דעט דאָזיקנ אָביעקט. עפשערי וועט איר אָנהויבג טראכטג וועגג דער זאכ אונ דעמל?ט ווע? איכ האָבג דערגרייבט מייג ציל. וועלכער איז דער דאָזיקער אָביעקט? פוזקוכטור. איכ.זע אז. אייניקע. האָבע זיכ. דערפרייט, מיסטאט וויי? איכ האָב נישט געזאָגט אנ אנדערג אָביעקט וועלכער מאָנט א גרעסערע איִנטעלעקטועלע אנגשטרענגונג.
פארוואָס האָב איכ געשטעלט די פיזקולטור איג דער זעלבער ריי מיט דער מאטעמאטיק אוג מיט דער הי שפּראכ?
צומ ערשטנ, וויי? איכ ווי? איר זאָלט זייג אלע געזונטע יי בירגער. אז פונ אונדזער שו? וועלג ארויסקומעג מענטשג מיט דערשיטערטע נערווג אוג קאליע מאָגנס וועלבע זאָלג יעדעס יאר דארפנ מאכג א קור אינ א קלימאטישער אָרטשאפט, דעמל?ט. ואס האָבג מיר אויפגעטונ? די דאָזיקע מענטשג וועלג שווער געפינעג;דאָס גליק איג לעבג. וי קעג דעג זיינ גליקלעב א מענטש מיט א שוואכ געזונט? די מענער אונ פרויעג וועלכע וועלנ פארנומעג אונדזער אָרט דארפג זייג געזונטע מענטשנ.
אָבער פיזקולמור איז אויכ וויכטיק פארג אלטעגלעכנ לעבנ. אז דער מענטש איז געזונט אוג אלע זיינע אָרגאנעג פונקציאָנירג נאָרמאל, אז ער האָט אפּעטיט צומ עסנג, אוג ליידרט נישט פונ שלאָפלאָזיקײיט, וועט ער גרינגער איבערטראגג די שוועריקייטג איג עב
כאוויירימ, רעדנדיק וועגג דער רוסישער שפּראכ, וועגג מאטעמאטיק אוג פיזיקולטור האָב איכ אָבער אויפ קייג רעגע נישט געז טראכט צו פארמינערנ די וויכטיקייט פוֹג אנדערע שטודיום אָביעקטג. דאָס הייסט נישט אז איר מעגט פארנאכלייסיקג אנדערע געגנשטאנדנ. איכ האָב זיכ אָפּגעשטעלט אויפ די דאָזיקע דריי אָביעקטג וויי? איכ רעכג זיי פאר דעם פונדאמענט פונ שטודיומ, אז זיי וועלג אייכ פארגרינגערנ דאָס אויפאסג פונ די אנדערע געגנשטאנדג אונ וועלג אײַכ געבג די מעגלעכקייט אייכ. צו דערהויבג צו א הויב לעבנ.
צו מסאָפּ דערלויבט מיר אייכ צו זאָנג אז די פּראָגרעסיסטישע צילג פאר וועלכע ס'קעמפנ
די בעסטע עלעמנעטג פונ אונדזער פאָלק, בייטג זי איג פארשידענע היסטאָרישע פּערואָדג. אזוי ארומ אינ די יאָרג 1840---1880 איז די הויפּטפּראָגרעסיסטישע אויפגאבע געוועג דאָס בא"
פרייעג די פּויערימ פונ לייב-אייננטומ. מיר ווייסג אז אלע אָרנטלעכע אונ פּראָגרעסיווע
מענטשנ פוג יענער צייט האָבג געקעמפט דירעקט אָדער אומדירעקט, קעדיי צו דערפולג אָט דוי דאָזיקע אויפנאבע.
צומ סאָפ פונעמ פאָריקג יאָרהונדערט אוּנ אָנהוױיב. פונעמ 20-טנ יאָרהונדערט האָט זיכ געשטעלט א נייע פּראָגרעסיסטישע אויפגאבע. אראָפּצוווארפג דעמ צאריזמ אונ די הערשאפט פונעמ קאפּיטאל, דורכצופירנ די פּראָלעטארישע רעוואָלוציע אונ צו רעאָרגאניזירנ די געזעלשאפט אויפ סאָציאליסטישע יעסוידעס.
היינטיקג טאָג איז די פֿראָנרעסיסטישע אויפגאבע צו קאָנסאָלידירג דעמ סאָציאליוטמ אוג בויעגנ דעמ קאָמוניזט.
דאָס געווער וװואָס מיר פארמאנג אינ קאמפ פאר קאָמוניזמ, פארג רעאליזירנ די קאָמוניםטישע אידעאלג איז דער מארקסיזמ-לעניניזט. די דאָזיקע דאָקטרינע אוג מעטאָרע זענעג א קרעפטיקעױ מיטל סיי אינ פּראקטישג לעבנ, סיי אי דער וויסנשאפטלעכער טעטיקייט. אונ ווער ס'שטרעבט צו א העכער אונ ליכטיקער לעבג, דארפ גרינטלעכ קענעג דעמ מארקסיזמ-לעני- ניזמ. אונ ס'איז נישט מעגלעכ אז אזא לעבג זאָל נישט צוציענ אונדזער יוננט. דער כאווער סטאליג זאָגט: ,די יוגנט איז אונדזער צוקונפט, איז. אונדזער האָפנונג, כאוויירימ.= די יוגנט דארפ פארנעטעג דאָס אָרט פוג אונדז, אלטע. זי דארפֿ פירנ אונדזער פאָג ביז צו דעם אנטנילטיקג זיג... ס'איז עמעס או ס'פעלג איר קענטענישנ. אָבער די קענטענישג באקומט מעג מיט דער צייט, היינט האָסטו זי נישט, מאָרגנ האָסטו זיי. די יוננט האָט אזוי ארומ דעט כויוו צו שטודירג אומאויפהערלעכ, צו שטודירג דע לטניניזם"
אוכ װאָלט וועלג אז אינ דעט פּעריאָר פוג איער ווערגנ, זאָל איבערווענג ביי אייל וי ס'האָט איבערגעוווינג ביי אונדז צוריק מיט 50 יאר די שטרעבונג צו האָכג א באוווסטע סאָציאלע טעטיקייט, צו שטיינ אינ דינסט פונעט גרויסג סאָוועטישג פאָלק, צו פירג ביז צוט ענדציל? דאָס ווערק פונ לעניג אונ סטאלינ אז דאָס זאָל זייג דער צי? פונ איער לעבג. אַז איר וועט אייכ ווענדג אייערע קויכעס צו דעט דאָזיקג צוועק אונ איר וועט פארשטייג אונטערצואָרדנעגנ דער דאָזיקע אידעע אלע אנדערע, צווייפל איכ נישט, כאווייריט אז אייער גליק אוג די לעבנספֿרייד וועלג אייל זיי פארזיכערט.