איג דער קינדער"שטאָט

נישט ווייט פוג בודאפּעסט, די הױיפּט-שטאט פוג דער אונגארישער פאָלקסדרעפּובליק, דער" הובג זיכ די סעקענייבערג. דאָרט געפינט זיב די קינדער-שטאָט. איג דער סטאנציע סעקעני ווארטג די רייזנדער: פּיאָנערג אונ נאָכ.קלע­גערע פונ זיי. זי קויפג בילעטג בא דער בלאָני דער בלוי-אויגיקער פּיאָנערשע וועלכע שטייט בא דער קאסע.

== איר װױלֿט א בילֿעט?--- פרעגט זי אוֹנ מאכט זיכ צורעכט די בלאָנדע לאָקג װאָס ווילט ניט רואיק איינליגג אונטער דעם נייעם היטל? מיט דעםמ ברייטג גלאנצנדיקנ דאשיק-- טייז קעם! איג ביורא זיצט נאכ א ,באאמטער" פונ דער אייזנבאג-- אויכ א פּיאָנער-- אוט שרייבט עפּעס באט טיש. ס'קלינגט דער טעז לעפאג.

--- אלא.. דאָס טרייב? שעפ!"

ס'קומט אריינ א פּיאָנער, א הויכער, אנ ערנ­סטער. ער איז דער סטאציאנ-שעם.

---. ם'קומט. דער" צוג נך. 212. אוים דער ערשטער ליניע. זאָגט אימ דער באאמטער, אוֹג שרייבט ווייטער.

אלע נייעג ארויס אויפנ פּעראָג ווארטג אויפג צוג. אט איז ער. נישט אפילו מ'הערט אים. גלייכ ער װאָלט געפלויגג. אנ אוױיטאָמאָטאָר מיט דריי וואגאָנעג. דער מעכאניקער א פּיאנער. ער עפנט די טיר אונ סאלוטירט דע סטאציע­שעפ. אלע זענענ שוינ אינ צוג. דער מעכא-ה ניקער גיט דעמ סיגנאל אונ דער אוױיטאָמאָטאָר לֿאָזט זיכ איג וועג, אינ פריילעכג געזאנג פונ די פּיאָנערג.

-- דוי בילעטנ, הערט זיכ א קאָ?.

. גוט... פארשטאנעג! ער לייגט אוועק אונ. רופט ,,כאווער סטאציע­

ס'איז דער קאָנטראָלאָר. א קליינינקער פּיאָ­נער, מיט פארזשמורעטע אייגלעכ.

אזוי קומעג זיי אֶָג אינ דער קינדער-שטאָט. די שטאָט איז ארומעגרינגלט מיט א הויבג פּפֿױיט. ניימ טויער שטייענ צוויי פּיאָנערג אוג קאָנטראָלירנ. רי לעגיטימאציעס. די קינדער" שטאָט איז א גרויסער פּרעכטיקער פּארק. אוֹז מעטומ בלומעג, אוֹמעטוט רייג. ,פארנ ארבע" טער-יפאָלק, פארג היימל?אנד", קעג מעג לייעז נעג אנ אויפשריפט. אויפ די פפּאָרטיפּלעצער שפּילג זי די קינדער איגנ באל, שווימענ, לויפג. אנדערע באזאָרגג די בלומענ, שטודירג איג די מיטשוריניסיטישע קרייזלעכ אָרער שפּילג שאכ. פארגליסט זיכ דיר עפּעס עסנ, גייסטו איג רעס­טאָראג. ס'סערווירג די פּיאָנערג דאָרט. אָט איז די פּאָסט. די באאמטג פונ דער פֿאָסט זענעג אויכ פּיאָנערנ.

פוג צייט צו צייט מעלדנ די מעגאפאָנעג ווער ס'דארם. בייטל די וואם. א גאנצער טאָג איז נישט גענוג צו זעג אלצ, אינ דער ווונדערבארער קינדער-שטאָט. פּיאָגערג ארבעטג דאָ מיט פרייד, מיט צופרידנקייט, מיט באגייסטערונג.

נאָר אט לאָזט זיכ דער אָוונט איבער דעם סעקעני בארג. מ'פאורמאכט די לאָדג. ביי דער פּאָסט, ביימ רעסטאָראנ. די פּיאָנערנ קומעג אלע זינגענדיק צו דער סטאציע. פונעמ מעז נאפאג הערט זיכ: ,ליבע כאוויירים, פּיאָנערג, נישט פארגעסט! מאָרגג וועט פאָרקומעג אויפֿ אונדזער פפּאָרטיפּלאצ דער מעטש צווישג דו עקיפּעס גר. 1.-אוג 4".

דער צוג פייפט איינמאָ? קורצ אונ לאָזט זיב איג וועג. ביימ. פענצטער קוקנ פריילעכ ארויס די פּיאָנערנ וי זייער שטאָט ווערט אל?צ קלענערל אונ קלענער אונ פארלירט זיכ אונטער די בערג.

פּריפונג בא יידישער שפּראכ. איג דער

מעלוכעשער עלעמענטארישול פונ קלוזש

די יידישע שילער פונ דער מעלוכעשער עלע­מענטארישו? פונ קלוזש, האָבג אָפּגעגעבג עק­זאמענ פונ דער יידישער שפּראכ. די שִׁילע­האָבג זיכ פּרעזענטירט אינ א פייערלעכער שטי­מונג, אויסדריקנדיק זייער פרייד וואָס זיי האָבג די מעגלעכקייט צו לערנעג איג דער מעלוכע-שול זויער מוטערשפּראכ.

ס'זענעג אָנוועזנד געוועג בא דער פּריפונג; דעך שול-דירעקטאָר, כאווער. יאָג פּאָפּ; דער קלאסנ-פאָרשטייער, כאווער טימאָק, אונ די כַא­וויירימ דאסקאל אונ מייסטער,= מיצאר דעמ יידישג דעמאָקראטישג קאָמיטעט.

די שילער האָבנ באוויזג אז זי האָבנ זיב אָנגעייגנט דאָס געלערנטע מאטעריאל. אכוצ

|| קינדער פּראַטעסטירג

אינ דער רעדאקציע זענעג אָנגעקומענ א ריי פּראָטעסט-בריוו, איג וועלכע די קינדער פוט פארשידענע שטעט פונ אונדזער רעפּובליק פּראָ­טעסטירג קעגג דעם שמוציקג מיסכער וואָס ס'ווערט געפירט צווישג דער בענ-גוריאָנ-רעגי­רונג אוג דו נאציסטג פונ באָג. מיר ברענגעגֿ דא אויסצוגג פונ עטלעכע בריוו פוג דער שטאָט באקוי.

,ווי שרעקלעכ איז דער מיסכער וואָס בעג­גוריאָג ווי? אָפּשליסג מיט די נאציסטג פוג מייז

רעוו-דייטשלאנד--- שרייבט גאָלדשטייג אידי".

קא, שילערג פונעמ 9- קל?אם.--- איכ האָב יאיבערגעלעבט א קריג אונ ווי? נישט מער זעג א צווייטג. איכ פּראַטעסטיר קעגנ דעמ מיסכעוי פוג בענ-גוריאָג!"

/איכ קענ נישט פארגעסג די ווייטיק װאָס מיינע עלטערנ האָבג וועג זיי דערציילנ וויאזוי א טייל פוג אונדזער פאמיליע איז דערהארגעט געװאָרג איג יאסער פּאָגראָמ", שרייבט פיש­לֶער יאנקו, פונעמ 9יטנ קלאס.

/דריי יאָר ביג איכ געוועג איג טראנסניס" טריע--- שרייבט' שערם בערטא, שילערג פוה געט 7יטג קלאס, עלעמענטאר-שו? נר. 2. באה

דעמ ל?ערנבוכ, האָבג זיי אויסגעלערנט פּאעזיעג פוג דעם ,קולטוריווענווייזער" אוג פוג די {,איקופיבלעטער".

ס'האָבנ זיכ אַױיסגעצייכנט די שילער: מאָזעם מארטא, שענפעלד מיריאט, איוואניער קלאודיא, מאָזעס געאָרגע או2 גריג ריכארד.

לערנענדיק פוֹג די פעלער וואָס' מור האָבג

געמאכט בא די לעקציעס פוג. מוטערשפּראכ אינ דעמ פארגאנגענעט יאָר, וועלג מיר אינ רעט קומענדיקנ יאר פארבעסערג די ארבעט.

יוליוס באָשקאָװיטש

לערער פוגנ יידיש בא דער מעלוכע-שו? פוג קלוזש

=

קוי.--- אסאכ פוג אונדזער פאמיליע האָט מעג אויסגעהארגעט. איכ פּראָטעסטיר קענג דו פאר­האנדלונגעג מיט די מערדער וואָס ווילג ברענ­געג א נייע מילבאָמע!"

,/איכ ווי? נישט פארגעפנ די צאָרעס װאָס מיר האָכג געליטג איג דער צייט פוג די פאשוסטנ... איכ פּראָטעסטיר קעגג די פארהאנדלונגעג פוג בענ-נוריאָג מיט די פאשיסטג!"--- שרייבט לייבאָוויטש מוישע, פונעם 11-טג קלאס.

איויזיק ליא, פונעמ 9יטנ קלאס, פארענדיקט.

איר בריוו מיט די ווערטער... ,צוזאמעג מיט אלע אָרנטלעכע מענטשג פונ דער וועלט פּראָ­טעסטיר איכ קענג די פארהאנדלונגעג אונ. רופ מוט די ווערטער פונ מאלקע לו; פארקויס נישט ראָס אש פוג מייג מאמעג פאר זעקס מיליאָגעג זילבער דוקאטג! ס'האָבג נאָכ אריינגעשיקט פּראָטעסט-בריוו פוג דער שטאָט באקוי,. פאָלגנדיקע שילער; הערשקאוויטש בראָכע, פונעמ 11-טג קל?אס, מיידל-ליצעומ; שאָלעמ מיקי, פונעם'9יטג קאלס; בערלעדעאנו פאני, פונעמ 7יטג קלאס, עלעמענטארישו? נר 2; ווייסבוכ בערנארד, פוה נעמ 10-טנ קלאס, אונ אנדערע.

,איקופיבלעטער"

קאַרעישע קינדער צוגאסט איג אונדזער היימלאנד||

די געשוכטע פונ לויאָנג-טשיאג, איז די פּאָשעטע אונ דערשיטערנדיקע געשיכטע פוג צעה נער טויזנטער קאָריער קינדער. זייג געשיכטע האָט אָנגעהויבנ איג יאָר 1938. דעמלט איז וחיאָנג-טשיאג. געבוירג איג דער אָרעמער שטוב פֿונעמ מויערער טשיאנ-קענ. דעמלט איז ער געבוירנ, רעמלט האָבנ אָנגעהויבנ זיינע ליירנ,

זייג פאָטער האָט נישט געהאט וואָס צו בויענ. די יאפּאנער זענעג געוועג די באלעבא­טיט,-זייערע זענענ געוועג די ציג? אונ קיינער האָט נישט געבויט.

דער מויערער האָט פארלאָזט זייג מעלאָכע אונ זיינע קינדער. ער איז אוועק בויעג אג אנדער קאָרייע. ס'האָט צעקלינגעג אינ די הער" צער דער רום.-פונ' קימ-איריסעג:., קענג. די פארכאפּער, פאר פרייהייט, פארנ גליק פונעט

היימלאנד!":

דאָס העלדישע ליד האָט פארוויגט די ערשטע ואָרג פוֹג כו.

פאלט פֿאװאָליע דער שניי אויפו בארג טעבעק... אָבער וויפל ער זאָל נישט פאלג,

וועלג רי פּארטיזאענעער

דורכ שטורם געפינעג

דעם. וועג איג קאמפ קעגו פּײיַנט.

אינ זייער כאטע איז אריינגעקומעג א מאג. ער האָט געבראכט דער מאמעג אוג דעם זונ דעמ רימעג פונעם געווער מיט וועלכג דער פאטער האָט געקעמפט... דער זונ פונעמ גע­הארנעטג פּארטיזאג איז אויפגעוואקסג איג דאָרפ, כאלעמענדיק וועגג דער צייט ווענ די אומענדלעכע רייז-פעלדער וועלגנ געהערנ צו די אָרעמע מענטשנ.

לודואָנג-טשיאג האָט באגריסט די פרייהייט אין זוניקג סעו?. די סאָוועטישע ארמיי האָט באפרייט קאָרייע.= לו אוֹנ זייג מוטער זענעג פארבליבג אינ סעול. לי האָט געלערנט אינ דער עלעמענטאר-שו? אונ די מוטער אינ א קוואלי­פיצירונגס-שול. דאָס?עבנ האָט געעפנט זיינע אֶרעמס אונ האָט געשענקט פרייִד דער פאמיליע פונעמ געפאלענעט פּארטיזאג אינ די בערג.

די פארברעכער האָבג אָבער געשוווירג צו צעשטערג די יעסוידעס פונעםמ נייעמ לעבנ. די אמעריקאנער אונ די באנדע פוג לייסינ-מאג האָבג פארנעמעג סעול אונ גאנצ דאָרעמ-קאָרייע. זיי זענענ געקומעג מיט דער בייטש, מיטג מע­

סער אונ מיט אמעריקאנער געווער ווידער זער הידעך פאר". שקלאפג דאָס באפרייטע פאָלק. אינ א זייטנגעסל, פאר אנ איינגעפאלענער מויער, שטייט לי-יאָנג-טשיאג אונ וואכט. איג קעלער, בא א קלייג ליכטל, ארבעטנ צוויי פרוי­ענ. איינע איז די מוטער פונ לי. זיי דרוקנ מאניפעסטג וועלכע רופג צום קאמפ קעננ די אנפאלער. קאיאָר וועט זיי דאָס צארטע יינגעלע צעטראָגג אינ די גאסנ אוֹנ אז די זונ וועט אוויסשיקג אירע ערשטע שטראלג, וועלג די מענטשג לייענעג מיט פרייד: ,,טויט פאר לי-סינ­מאנ!" ,,צוט קאמפ פאר פרייהייט!"

לי איז דעמלט אלט געוועג צענ יאָר. ער איז שויג געוועג א קעמפער.

איג א' טאָג האט מענ זייג מוטער געכאפּט אוג זי אוועקגעפירט. לי האָט זי געזוכט אסאב טעג. ער האָט זי געפונעג הענגעג אויפ א טרו­קענעמ בוים מיט צעפּאטלטע האָר אינ ווינט. לי האָט נישט מער געקענט א קוש טונ זייט מוטער. א נאנצג טאָג איז ער געשטאנעג, גע­וויינט אוג געשעפּטשעט: ,איל וועל גיינ צו די ארסיואכעב,

קרואערטטאל איז אי סאָלדאט. דאָרט אינ די בערג האָט ער געפונעג א. גוטג. פריינט--­א צעקנייטשט ביכ? מיט פייערדיקע אויסיעס, א ביכ? וועגג אלעקסאנדער מאטראָסאָוו. ער טראָגט עס שטענדיק מיט זיכ.

איג די שלאכטג האָט ער גענומענ נעקאמע פאר זייג פאטער אונ מוטער, פאר זיינ היימ­לאנד. קימאט צוויי יאָר האָט ער געקעמפט אלס פארטיזאג, ביז די פאָלקס-ארמיי האָט באפרייט די אָרטשאפט ווו ער איז געוועג מיט זיינ איינ­חייט. ער האָט אויכ באקומעג א מיליטערישגֿ

מעדאל.

לודיאָנג-טשיאג איז אִצינד צוגאסט בא אונדז איג לאנד. מיט נאָכ הונדערטער קאָרייער קונ= דער פרייט ער זיכ מיט די שיינקייטנ פוג אונ­דזערע בערג, ארומגענומעג מיט דער ליבשאפט פוג אונדזער פאָלק.

לי איז אצינר אלט 14 יאֶר. ער האָט איבער געלעבט די יאָרנ פונ יאפּאנישער אונטערדריקונג, די אילענאלע ארבעט אינ סעול אונ דאָס שווערע לעב פונ די פּארטיזאנער. איר זאָלט אימ זעג מיט וויפ? ערנסט אונ אייפער ער לערנט אצינד -- ,אצינד, איז דאָס מיינ פֿראָנט... איכ ביג אייכ דאנקבאר וואָס איב קענ לערנעג אינ איער היימלאנד".

עדיט מענדעל

סאָפייאָר-פייערונגעג בא דער יידישער פּעדאגאָגישער מעלוכע-שול פונ בוקארעשט

שאבעס דע 28טג. יולי, איז פארגעקומעג, בא דער יידישער פּעדאגאָגישער מעלוכע-שול פוֹג בוקארעשט, די סאָפּדיאָר-פייערונג. עס האָט גענומעג דאָס וואָרט דער כאווער דירעקטאָר צוקמאג, וועלכער האָט אָנגעוויזג אויפ די דער­גרייכטע רעזולטאטג איג דעמ. פארגאנגענעט לערניאר אוג אוים. די בלויזוג פוג וועלכע ם'ליידט נאָכ די שׁול.

נאָכ א פּראָגראמ פונ רעציטאציעס האָט דער כאווער דירעקטאָר פארטיילט די פארדינסט­דיפּלאָמעג פאר די שילער וועלכע האָבג זיב אויסגעצייכנט באט לערנענ. צווישג די אויסגע­צייבנטע געפינעג זיכ: ברעכער סאָפיקא, שטראובער מאלקא, הערשקאָוויטש גיזעלא, מאָסקאוויטש דאָרע? אוג אנדערע. די שילער האָבג אויפ זיכ גענומעג די פארפליכטונג אלצ בעסער צו לערנעג אוג צו ווערנ ווירדיקע ביר­גער פוג אונדזער רומענישער פאָלקסירעפּובליק.

זונטיק דעמ 1929, האָט די שו? פּרעזענ­טירט אינ זאל;בארוכ בערעא", א פעסטיוואל איג צוזאמענהאנג מיט דע סאפ- שולדיאָר. מיט א באזונדערער באגייסטערונג האָבג די שילער אויסגעפירט לידער, טענצ אונ סצענעטג. די שילערג ראָזענצווייג האָט רעציטירט די פּאֶעזיע ,די שוווע" פוּג עודזשעג פרונזע, גע­ווידמעט דעמ ליבנ אָנפירער פונ אונדזער פּאר­טיי אונ פוג דער רעגירונג, דע כאווער געארגע געאַרניו-דעזש. אינ צוזאמענהאנג מיט דע טאָג פונ סאָלידאריטעט מיט דעמ העלדישג קאמפ פוג דעט קאָרעישגנ פאָלק האָבג די שי­לער געלייענט לידער פונ דער נייער קארעישער פּאֶעזיע.

צומ סאָפּ האָט דער טאנציאנסאמב? פוג דער שו? אויסגעפירט, מיט גרויסער באגייסטעה רונג, א פארברידערונגס-טאנצ.

די סאָפיזאָר-פילערונג באמ קינדער-גאָרטג אוג בא דער יירישער מעלוכעשער עלעמענטאר-שול פוג יאס

זונטיק דעמ 22יטג יוני,. איז פארגעקומעג, אינ?אָקא? פונעמ קולטור-היים ,שלוימע מו­כאָעלס" פונ יאס, די סאָפדיאָר-פייערונג פונעט יידישנ קינדער-גאָרטנ.

נאֶכ דער רעדע פוג דער דירעקטאָרנ, האָט געפאָלוט א שיינער ארטיסטישער פּראָגראט אויסגעפירט פוג די קינדערלעכ פונעמ קינדער­גאָרטג. די-פעסטיוויטעט האָט זיכ פארענדיקט מיטג פארטיילג די מאטאָנעס פאר די קינדער.

דעמם זעלבג. טאָג-איז פֿאָרגעקומעג,

איג נאָרטג ,לא פּאָמו? ווערדע" פוג יאס,

די סאָפּ-יאָר-פייערונג פונ דער יידישער מעלו­כעשער עלעמענטאר-שו? פונ יאס. בא דער געה לעגנהייט, האָט מעג פארטיילט דיפּלאָמעג די שילער וועלכע האָבג זיכ אויסגעצייבנט באט לערנענ. צווישג די וועלכע האָבג באקומעג די­פּלאָמענ,. געפינעג זיב אויכ די. שילער: אראָג אנא, געלמאג צילי,' עזריע? פּאָלדאָ אונ סענ­דער סאַ?אָמאָג.